De intellectu et de causis mirabilium effectuum

161쪽

agerest pati competere prout uero intellectioni coὸ paraturiolummodo pati imam animam decere.

AD RATIONES.VIII.

Post hoc autem secundi propos tirationes soluamus: ad quarum primam concedamus nullum inter mouenses motum medium esse: similiterq3 intel lectum relatum ad corpus esse mouentem atq agentem prout autem ad id refertur quod eκ uniueis alipotentia fit actu uniuersale nullo modo poteti intellectum motum esse si illi uniuersali quod in eo recipitur comparetur: sicq3 dicamus Q sicut possibilis du3 corpori coniunctiis est non est substantia leparata: ita Magens dum agit movetq3 corpus ab cono est separat':& hoc modo abstracte substantis nomen non sibi uendicat: huic tamen no obstat criniuersalitatis principium iid inquam quod ex uniuersali potestates facit actu uniuersale inita corpote separatu3Σat lietia3 decimi ordinis intelligentia ut 1 corpore questionis satis perspectu est siicietis intellect' in eo Q recipit nox seluctus a copore nec esubstati separat, intelligentiaq3 quemadmodum intellectus agens.

Ad secunda3 dicam':Q in physicis materie poten

tia a uenit: qu maxime: principiti id coplet: d amiscibiliu3 generabiliuq3 ac sccudii natura alterabiliu3 materia e separates: qa quidem celeste est cor

p' ideoq3 licet celeste cc se a miscibili generabili

162쪽

bus rebus secundum esse sit separatu3itamen quo admodum operationis iis omnibus est anneYuncu3cgestis uis per totam activoru3 passivor sphera protinus diffundatur: Sc ita eu3 intellectu qui ad omnia intelligibilia habet potestatem corpori anneXuesse concedamus: agentemq3 intellectum secundum esse a corpore esse seiunctum: sed secundu3 operationis modum esse coniunctiim: cum suo lumine, uirtute spheram hanc totam ipse illustret: cum sit inferioris mundi intelligentia omnes pariter substantia κles formas concedens: qui B potestate sunt intellec ta aetii faciens intellecta. IAd tertiam concedamus eum intellectum quem agentem dicunt esse substantiam separatam ita semper ut cFere intelligentis intelligere: ipsu3 tamen in eo qui potentis dicitur intelleistii scientiam semper causare negemus cum ei ipsius prSparatione sit py

ad causadu: quiqde,pparatio non sep ipsi inhereta

CORROBORATIO DICTORVM AVICENNAE SECUNDUM GRAECOS.

Sed ne unice Avicenna ea sensisse uideatur ι scias sapientes grsccs.Porhyrium .s Eustachium Aspasium N Michaelem ephesium eiusdem fuisse opiγmonis: qui omnes hominis intellectum possessum et non de natura intelligenti esse uoluerunt: dixerunt .n. lcu3 intellectilis anima sit totius orbis imago: totivis 3 orbis sit capax domina ex natuis conuen te

163쪽

tia i organico corpori deputata necessariua est pa imaginem esse eius intelligenti qui decimum orbe3 que sphera activorumpassivoruidicituro coplet:

que quide3 intelligentia loco instrumenti calido uti tu i frigido i humido ac sicco raro H dempso alii 3 que in elementis inueniuntur qualitati : noquidem secundum seu sed prout ea a celastibus uir tutibus mota formantur:Huius autem intelligentie imago no omnino par simplex esse potest: ut intelligenti simplicis est natura: nam si talis esset: non esset species primo ic per se organica: cu is implicis intelligentis natura non sit organici anima uero a tura propria organ ca sit: oc organici denominatio/ne corp' ab ea sumat ideoq3 cometator Auero is insit omnem diuersitate,qus est in corpore ab ea que in forma d: usitate manas sicut organo divsitas ab

ea que cun aia potentiai una et uiriu diuersitate fuit. stim anima sine potentiis ecudusui natura diceret: Gaborganoru3 corporis divsitate potentia' darct

alietas: sequeret ipsa,secundu se ipsa 3 non mag:s ad unu3 ad aliud ee determinata Et post hoc asserui sicut se habet decimi orbis intelligetia i ad intelligetias superioN orbita: ita intellectile aia que effin homine ad eos intelle, tus in superioris,' orbibus sui se habere: qua sicut decimi obis intelligetia i possessione imoadeptione superio orbiu3 formaliter sunt

intelligetis eo Q lis intellectuali opatione 'a afficini: ita ala possessione cadeptione intelligentiarus

d iiii

164쪽

sunt lumina ipsa intelligibila illustrantia: M sicut

ultimi orbis intelligentia ad elementorum potesta tcs se habet i ita, iam ad organoruidistinctionesta opera. Siquis autem id quod in sphera activoru es passivorum opus suum exercet i non quidem intelligentiam dicat esses sed natura; quicunq; is sit philosophiam lacessit ea n omnia natur opera telligetis esse opera nos docemur: quod ideo patet L agratia finis opus suum eXercedi fingitq3 diuersa tua in planistis i tum in animalibus i demumq3 in omni

bus: que natura sortiuntur perfectam: quod natura facere nequaci potest cum unotenus uim suam non iaciat: quare nec etiam anima eam perstitionchattagit: qui in intelligentis imaginatione recipituri nisi

quatenus comparatur intelligentia elementoru3 ui/ribus: sicut sensibilis S uegetabilis ecuarietate ad unum impelluntur ii quam immaginantur uarietatem nullo modo sequuntur: ideoq3 omnes eode3 modo nidulantur hyiundines: araneeq3 itidem suum opus exercent: quod hominibus non contingit: hi. n. non omnes uno modo dificanti nec alia sua opera machinantur eodem modo.Quo fit ut e necessita in

te secundum istos hominis intelle flutea natura aniqui organica est possideat: acquiratq3 psu a natura superiore ita quanto magis ea circa in femoraia organica uersetur Lia circa eorum uina: tanto ma/gis denigretur Sc ab intellecti amoueatur bellulanaq3 efficiatur, atq3 arborea perdatq3 intellectum:

165쪽

wab hominis natura declinet Ideq; Aristotelcs pri

mo de ala textu comentia xxiiii. sensit: at j. secui uprudentia lintellectuino solii non squaliter in omnibus an limbus inesse uideria sed nec in hominibus. hanc nobilissimam adeptionc,omnes fere Peripatetici 1 mortalitatis originem else di xcrunt: eaq3 homines deos fici quos hs Oass semideos Plato appellari iussit: Ex his facile conuincitur , intelligeti imago quatenus elementaribus qualitatibus comparati nec unius nature sit nec unius potentie nec um'

puritatis: Qq3 unius aia alius cinima nequa sit: quo fit ut possidens in uno M in alio non sit idei. Si aute3 hoc concedere opus sies cum possidentia dc adipiscentia secundum esse possessa adeptaq3 differat: necessario uniuscuiusq3 intellectus adeptus secun du3 esse ab alio differt. Cui excplo non indecenti id est 3 Aristotelcs. ita de ala dicit: ait. n. ut quis splerior sit in ignes in aere in aqua in lapillisu b'ciarii uitro qua parte cuspetuo suo Orcopore coventur: uni 'in ipsoru splodor singulari ce ab altera spledore differt: M' Sc fuit eoN sapietu scientia i uso si opinioni Avicen cio Oio adheret maiore in ex partecit ea couenit: qu onta longiore indiget in itione: sed nos in presentiaN breuitati consulimus: quare in id tempus differemus quo expositione textu de alia nobis pulcherrime compilatam prostremus tum q3hsesia alia omniarius ad anim naturam attinet longiori sermone inquitemus ac declarabimus

166쪽

σTRACTATUS SECUNDUS DE HIs QUAE AD POELICITATEM PERTINENT.

Vin abstractorua cognitio ipsius hominis finis sic ut Aristoteli placet vi Ethrcora

capite. κ. uidendum nobis erit nu3 rationalis anima annexa corpori abstraetorum notitiam habere queat nec ne:similitercyseparata a corporei

cui nam rin subiaceat, quanq3 felicitate 3 possit acquirere: moq3 ipsam abstracta non posse percipere ex eo probemias quod Aristoteles ii . methaphisice textu comenti primi dicit:ait n. intellect' nostri

dispositionem ad eanus natura ipsa manifestissima sunt i similem esse ei dispositioni quam uespertilio/nis oculi habent ad lumen solis: experientia auteyco spicuum est huius uolucris oculum solis lumen uidere non posse: quod ex nimia glaucedine in eo perma/nente contingit: quo fit ut non uideat nisi noctumno tempore , ut inquit Albertus xxiii de animali,

bus capite proprio. Seeudo quandocunq3 aliqua inuicem comparat: sicut agens M patiens adequata gentis aectio patietis passioni debet esse squalis Neconvcrso:Sed intellectous agens&ξotentie intellectit talitis comparatur: igitur intellei tus agentis acti, quod est abstrahere intellectus potenti passionii quod est intelli/gere Nuatur ut patet iii . de antina quo fit ut po

167쪽

tentie intellectus i nihil intelligat ex his us intellectus agens non potest abstrahere: Cum autem intellectus agens substantia separatas abstrahere nequeat: cum de se actu abstracte sint: nec proprium phalasma habeant quo possint abstrahi i intellectus poteticeas intelligere nequaq potest.

CSed oppositum sensit Avicenna i omnest alii peripathetici ut in quibusda philosophorum opinionibus declarauimus: quas deo date imposteru3lege das trademus idciratione possumus hoc pacto probar Staiti felicitabilem hominem esse concedimus:

statim abstracta posse ipsum cognoscere necesse est,

concedamuS: quod ideo patet quia abstractorum cognitio pa felicitase finis ergo hominis est abstractis ipsum uniri: hoc aut fieri ne i nisi pitellectunia CCuius confirmationi id sit a ab Aristotele . vita

politicorum determinatu3 est summum scilicet hominis bonum i neq3 in bonis fortun esse s nec in bonis corporis i nec etiam in sensibilium cogitatione: quod ideo patet i quia deusta intelligetis selices stit&homiuis felicitas cum ipsorum felicitate est eade. Cum aut sesus opera abstractis no uniamur: nec optimu homin .s opus i sensus sit opus: a sesitiua uis in homine non e perfectissima uis: felicitas igit inoptima intellect 'operatione consistit ut habe ab Aristotele primo tax.ethicorum Captavitia Z κ.Statigit selicitas in abstractoru cognitione ideo ju homo felicitabiIssit ex eoia cognitione felix efficiet.

168쪽

Rationes autem probantes animam separatam a corpore abstracta cognoscere superuacaneum esset adducere: nam si corpori annexa ea cognoscit: mul to magis copore separata: calunia uterque ex his ab Aristotele primo de anima textu comentUXU.et Nili.eiusdein textu comenti xv. huic dicto inferri posset inquestione ueritatis a nobis composita ain

Sed ut appareat ueritas secundum Avicennam et oportet notare Avicennam cuiatiis peripateticiscuAlexandroa Themisti, b Aueroe in modo selicitatis conuenire.* ea.Lex intellectus agentis cu3itellectu potenti unione resultet: in assignatione autem huius continuationis Munionis ab eis differrea quare si ex eius intentione talem unionem uelimus

accipere:quedam percipiamus oportet: M primo a intellectus noster ab eius pr incipio est uelut queda3 abrasa tabula cadmodii acuis: sed e studios exercitio postmodiiqn addiscina ipse quasdam minas intellectoN acqrit merito intellectus agetis qui eas aperit nudatqiat illi ad iugit: NM ut declaratu est ages intellect' decima e intelligeti, in secuda intelligetlauserie gubernas ea quem sphera activorus passi uol cotinerique qdu ab intelligetia tune se ipsa intelligete pducit: nec ipsa tune intelligetia: ut d putant in falso Avicenne imponunt: sed eius 1mediat' effeci':Cuq intellecti potetie qualibet intelligibile,sorma ab aget recipiat: in qualibet art

169쪽

perceptione ad agentem potentis intelled is uertat

necesse est: cum 3 gentem perfecte respexerit: tunc agens ut forma ei coniungetur sicc merito ageta Satellectus potenti separata percipiet: na3 cum id euenerit i tunc intellectus potentis cum agent 3 cognoscat: N agens intelligentia sit separata ex simili tu dine occonuenientia quam intellectus agens cuiatiis intelligentiis habet alias intelligentias cognoscet: sicq in abstractoru3 cognitione deueniet. At 'sccognitio ea est ι merito cuius Mices efficiamur: dici ferre intuitiua cogniti, qua separatas substantias nos cognoscimus hanc autem cognitionem nocum scientiis speculativis acquirimus,sed post ea rum cognitionem ipsam nanciscimur. Que aute3 requirantur scientis ad hoc , talis cognitio acquira tur Avicenna declarata primo methaphisici quan

do ostenditu prima philosophia propter abstra

torum cognitionem in ordine scientiarum ultimum

obtinet locum Ait. n. ordo huius scientis est ut discaξ post scietias naturalesia disciplinabiles: post naturales ideo ia multa in hac scientia c5cedunt quε in naturali philosophia pbata sui: ut est generatiocὀrrupti, alterati, locus ii tempus Acr, omneu mouet ab alio moueat. Post disciplinabilesve resideona intentio ultima in hac scientia est cogni/tio regis de altissimi angelorum suorum ordinu3:ia cognitio ordinationis eorum circuloru3 inuice3

comparantur ad qua3 scientia3 impossibile est nos

170쪽

posse uenire nisi merito astronomier hanc aute3 scicntia' nemo potest attingere nisi per scientia; arithmemcesivi geometrie: musice uero morales de ciui/les ad hac scientia utiles sunt: no aute,neceurarie:hec Avicenna .e quibus elicere possum' ad hoc ut intelleistus potentie agent intellecti uni minaliter sibi copulatum habeat: oportere ipsum intellectum potetiesufficietereepreparatu . Sufficies aut dispositio erit ei ex naturali scietia astronomia i arithmetrica, geometria atq3etia ex prima philosophia:que omnes scientie per uia,abstractionis habentur: quo fit ut intellectus potentie ex his preparetur ad acquiredam abstraci orum ueram notitiai qua3 ipse acquiret:cum intellectus agens ei ut forma erit unitus idchec est felicitas que acquiritur duirationalis anima corpori est annexa . Sed uestigemus modo ex Avice ne intentione que mana pena et qui felicitas ais erit: quando a corpore crit abiuncta.

DE FOELICITATE ATQUE MISERIA ANIMARUM CUM A CORPORE

SEPARANTUR. Sed id primum sciamus oportet Avicenna3 scili/cet Maumeth Heresi i fuisse addicitum: quare ipse inquit de ea felicitate i miseria uoque ad corpus attinet se nolle loqui:putans de ea satis diei uiesse in le/ge Maumeth nec posse eam ratione probare i cu3 solum prophetidictis ei acquiescendu sit. Quamobre