장음표시 사용
201쪽
C, U I. De Jrmatione et Negatione. I. Nadix Logices est Assirmatio. Quidquid enim in Logica' tradendum est, ex ea deducitur continua et non interrupta serie usque ad ipsos Artis nostrae fructus, quos Vocant Instrumenta ciendi. et Quid 1 Assirmatio, non debemus dicere. Primum hoc est in Logica insuper etiam notitismum, atque Actum illum, quem Assirmationem dicimus, sexcenties agimus quotidie exempla interim adducam, ne cui forte 1 ambiguum A mationis nomen Sto itaque est Assirmatio, item Disputatur, et Petrus est doctus, etc. qui enim haec talia pronunciant, censentur aliquid Assirmare, atque adeo eorum pronuntiationes A ma
3 Ex ista radice proveniunt nobis primum duo surculi, Subjectum et Praedicatum. Nempe si assirmem, oportet esse de quo assirmem atque illud Subjectum dicitur , et oportet esse quod de illo assirmem vocaturque Praedicatum . Sic in StoSubjectum est Ego de me enim affirmo, cum stare me dico , Praedicatum est Stans hoc enim ibidem de me assirmo . Subjectum Grammaticis Persona, Praedicatum illis anonymum esse videtur Subjectum item et Praedicatum communi nomine dicuntur Logicis Termini et Extrema claudunt enim utrimque Assirmationem, dum ea isto ordine digeritur, quem sensus
202쪽
L si a. 4. Ultra haec extrema reperitur in Assirmatione aliquid sensu medium, quod Logici Copulam, Grammatici Verbum vocant. Atque non est aliud, quam Affirmandi Nota sicut A est Nota interrogandi, Hem vocandi i minandi, O exclamandi, etc., 1 in hoc tota versatur Copulae seu Verbi natura, quod Affirmandi Notam agat. Quidquid ultra hanc Notam adhaeret Verbo, non spectat ad Verbum, sed ultra Naturam ejus consistit unde errant Grammatici, dum genuino Verbo Sum tot spuria Verba, Activa, Passiva, Neutra, Deponentia, etc. adcensent. Non sunt haec Verba, sed Verba cum extremis suis, aut altero extremorum; v. g. Si non est Verbum, sed Verbum in se complicat simul cum Subjecto seu Persona praecedente,
et Praedicato sequenti; si autem dixero Petrus stat, illa dictio Stat non quidem a Personam in se continet haec enim praecedit in illa dictione Petrus , sed saltem Verbum cum
Praedicato. 5. Praeter hanc scoriam Extremorum connascuntur subinde
Verbo quidam Modi ut Modus temporis praesentis, Modus tempori praeteriti, et futuri. Et prior quidem illa scoria Grammaticos fugit, haec etiam Logicos latet putant enim hanc pertinere ad Verbi naturam, cum in Definitione Verbi ingerant mentionem significationis temporis. Iidem sibi non constant, alibi dictantes, in Propositionibus aeternae Veritatis Verbum absolvi a tempore nihil enim a natura sua absolvi unquam potest. V. g. hic Duo et tria sunt quinque, Verbum Sunt absolvitur, inquiunt, a tempore, id est, nullum tempus significat; non est enim sensus, Duo et tria iam esse quinque, aut olim, aut nuper, aut cras, sed simpliciter, Duo et tria esse quinque; adeo ut Verbum Sunt ibi nihil aliud agat quam Assirmandi Notam atque ita genuinum Verbum est, ab omni scoria probe repurgatum E autem hic Carolus est rex, non est purum Verbum etsi enim ab extremis suis secretum sit, coaluit ei tamen adhuc Modus seu Adverbium temporis, a quo sic exi-
203쪽
jacet, purum putum Verbum est, nuda Nota Assirmandi Caeteris enim muniis, quae quandoque obire solet ista dictio, defunguntur ea quae circumstant ipsa his omnibus exuta nec Tempus significat, nec Personam, multo minus Praedicatum; tantum sibi retinet Grammaticum aliquod jus quaedam ex his ossiciis, data opportunitate, resumendi. . Atque ita purum et proprium Verbum, seclusas omnibus ei peregrinis, exhibuimus; eratque operae pretium, quia in radice nostra in Assirmatione Verbum est princeps et velut anima eXtrema enim tantum corpus quoddam suppeditant Affirmationi. Veluti Carolus rex non est Assirmatio, sed cadaveri aliquod Assirmationis, quod simul ac Verbum accessit hoc modo Carolus est rex ciam reviviscit et Assirmationem spirat. 7. Assirmationi opponitur Negatio et quid illa sit, etiam non dicimus, is per exemplum. Non disputatur, Petrus non est doctus, etc. sunt Negationes. Cur haec 1miliaque multa definienda non s1nt, videbis infra, ubi de Definitione agam. Hoc interim nota in Negatione semper contineri Assirmationem, ut in Non sto continetur Sto continetur, inquam, Assirmatio, sed non integra, non illibata, at corrupta refractaque per Adverbium negandi Non, quod et ipsum seorsim aliquando vocatur Negatio, sed alio sensu. Sicut ergo naufragium non potest esse me navi; sic neque Negatio me Assirmatione; quamvis in naufragio navis, et in Negatione quodammodo pereat Assirmatio. Quia igitur Assirmatio est in Negatione, ain etiam Subjectum et Praedicatum sunt in Negatione, hoc ipso, quo illa sunt in Assirmatione. Non sunt tamen Subjectum et Praedicatum ipsius Negationis quamvis sic loqui soleant Logici per abusum , sed Assirmationis inclusae. 8 Assirmatio et Negatio communi nomine vocanturPropositiones. Sic ubi proinde Propositionem dixerimus, portet eo nomine ive Assirmationem sive Negationem intelligere.
204쪽
Logica restituta. II. De Subiecto et Praedicato. 1. Subjectum et Praedicatum tripliciter sumuntur per Actum, per Potentiam, per Dignitatem Subjectum actu est, de quo hic et nunc affirmamus Praedicatum actu, quod hic et nunc assirmamus de aliquo. . . cum jam dico Sto, Subjectum actu est Ego, Praedicatum actu est Stans.
a. Subjectum potentia est, de quo possumus assirmare aliquid,ssive interim jam assirmemus 1 ve non Praedicatum potentia est, quod assirmare possumus de aliquo, sive interim ipsum jam assirmemus de illo sive non Sic Homo est Subjectum potentia, quia possumus de illo assirmare, quod 1 Animal; similiter etiam Homo est Praedicatum potentia, quia potest assirmari de Petro Subjectum potentia vocant Grammatici Substantivum Praedicatum potentia, saltem si purum fuerit, vocant Adjectivum; de quibus infra. a. Subjectum dignitate est id de quo alterum, ad quod comparatur, assirmari potest assirmatione vera; Praedicatum dignitate est quod de eo, ad quod comparatur, assirmari potest assirmatione vera Sic Aurum est Subjectum Metalli, et Metallum est Praedicatum de Auro, utrumque per dignitatem; nam et Meta tum meretur assirmari de Auro et Aurum meretur subjici Metallo, quod meritum seu dignitas aestimatur penes Assirmamationem veram, in qua hoc de illo dicatur. Aurum vero est quidem Subjectum Lapidis per potentiam, imo etiam actu, laliquis dicat Aurum est Lapis; sed non est Subjectum dignitate. cum Lapis non possit assii mari de Auro vera Assirmatione Praedicatum per dignitatem vocant Logici Praedicabile, et Subjectum dignitate vocant Subjicibile nos retinebimus nomen Subjecti et Praedicati, quia vix de alio Subjecto et Praedicato loqui solent Logici quam de Subjecto et Praedicato per dignitatem. Cum
205쪽
proinde Subjectum aut Praedicatum dicimus, oportet ea per dignitatem sumere, nisi aut nos ipsi aliter moneamus, aut circumstantiae nostri sermonis aliud exigant.
4. Praedicatum de Subjecto Dilai, A mari, Praedicari censetur Subjectum vero ei Subiici dicitur; quae omnia solent etiam per dignitatem sumi. Sic enim dicimus Lapis non assirmatur de Auro quod perinde capitur, ac si dictum fulisset: non assirmatur in vera Assirmatione alioqui Lapidem de Auro dici, si1ve vera sive falsa Assirmatione, nihil obstat. s. Praedicati haec est insignis Regula: Nihil censetur absolute assirmari de aliquo nis assirmetur de ipso Assirmatione tali, in qua nihil Subjecto, nihil Praedicato, nihil opulae addendum subaudiendumve sit, ut vera fiat. Hinc Aurum non est Praedicatum de Metallo etiamsi enim verum 1 Quoddam metallum est aurum, ibi tamen aliquid apponitur Subjecto, quo non appossit Assirmatio ista non ore vera; siquidem Metallum est
aurum non est Verum, cum metallum non potius sit aurum quam argentum aut aeS, etc. Similiter Immortale non assirmatur de Homine etiamsi enim vera 1 haec Affirmatio: Homo est immortalis fecundum animam, ibi tamen aliquid additur Praedicato, quo dempto non esset verum quod restat, Homo est immortalis. Tandem etiam Homo non est Praedicatum de sua Statua etiams enim haec vera sit Amrmatio Statua humana apparenter se secundum apparentiam sensus est homo, tamen ibi aliquid apponitur Copulae, quo detracto restantia ista non est vera Statua est homo. 6. Non nego tamen, Aurum dici de Quodam metallo, aut immortale fecundum animam amrmare de Homine, aut Apparenter hominem de Statua humana; 1quidem ista Praedicata dicuntur de Subjectis illis ad quae ibi comparantur, me ullo addito
vel subintellecto sed tantum occurro et caveo, ne ideo eXistimeS, aut Aurum de Metallo, aut Immortale de Homine, aut Hominem
de Statua sua dici de istis enim Subjectis non dicuntur ista
206쪽
18 Logica restituta. Praedicata, nisi aliquid superveniat Subjecto, Praedicato, vel Copulae, expresse vel implicite. . Ex his facile intelligitur ista Proprietas Praedicati Praedicatum in se quodammodo continet suum Subjectum. Continet, inquam, penes Assirmationem, et Disjunctive, 1cut Metallum
continet Aurum, Aes, Stannum, etc. Metallum enim est Aurum vel es vel Stannum, etc. Praedicatum autem non
semper continet disjunctive suum Subjectum, tamquam partem suam ssicut etallum continet Aurum , sed subinde etiam tamquam idem se ipsum; sic Metallum etiam est Praedicatum de Metallo, quia metallum maxime metallum est. Non tantum enim Totum continere Partem suam dicitur, sed et se ipsum; ssicut numerus binarius non tantum singulas unitates, sed ambas simul, id est, se ipse continet. Igitur Praedicatum quodammodo Totum est Subjectum autem vel pars ejus, vel idem est cum ipso. 8. Secunda roprietas: Subjectum, quod penes Affirmationem continetur in raedicato, illius Praedicat Subjectum est. Vel enim erit idem cum ipso Praedicato; et sic sane Praedicatum
de ipso dicetur, quia A est A vel cum alio subjecto disjunctive continebitur in Praedicato et 1 iterum Praedicatum
dicetur de isto Subjecto, quia manifestum est quod A sit vel .
III. Primum Quadratum Logicum. 1. Quid sit Quadratum Logicum, et quorsum tendat, commodius dicam infra, ubi sex ssimilibus Quadratis propositis, Cubum Logicum ex illis constructum exhibebo. Hoc sumcit in antecessum admonere, in quolibet Quadrato quatuor Axiomata reperiri, velut totidem ineas Quadratum illud circumscribentes; quorum duo, Sensus affinitate conjuncta, Affirmativa
207쪽
P. I. t. . C a p. ΙΙΙ.18 I sunt, pariuntque ex se duo Negativa per Conversionem Soriticam. Sed quid sit ista Convers1o, non potest hic dici, sed infra parte 3 dicetur. a. rimum Axioma: Quod dicitur de Praedicato, dicitur etiam de Subjecto. Velut ais 1 Praedicatum, et B Subjectum ejus, atque C dicatur de A, necessum erit C etiam de dici. Cum enim A sit Praedicatum de , consequenter Acontinet B per . propr. praeced. cap. , sed cum C dicatur de A consequenter C continet A ergo C etiam contineti, quia quod continet continens, continet etiam contentum ejus ut quia cella continet dolium, in quo continetur vinum, hinc etiam cella continet vinum . Si igitur C contineat , nempe quoad assirmationem, ut hic intelligo, ergo C amrmabitur de B per et propr. praed. cap. 9. Quod erat demonstrandum. 3. Secundum Axioma Quod non dicitur de Subjecto, non dicitur etiam de Praedicato. Si enim diceretur de Praedicato, jam etiam diceretur de Subjecto, juxta praecedens Axioma Hoc est Axioma Negativum, correspondens praecedenti Axiomati Assirmativo per Conversionem. 4. Tertium Axioma De quo dicitur Subjectum, de eodem dicitur et Praedicatum. Si enim aliquid contineatur in contento Subjecto , etiam continebitur in continente Praedicato . Est hoc alterum Axioma Affirmativum, quod sensus amnitate conjunctum est cum primo Axiomate. 5. Quartum Axioma De quo non dicitur Praedicatum, de eo nec dicitur Subjectum. Si enim Subjectum de illo diceretur, jam etiam Praedicatum de illo diceretur, juxta tertium Axioma. Hoc est Axioma Negativum, per Converssionem corresponden STertio Axiomati. 6. Quia nudas illas et abstractas demonstrationes vix percipiunt Tirones, adhibebimus exempla Sint isti Termini Aurum, Meta rum Corpus cum ergo Metallum sit Praedicatum de Auro et Corpus dicatur de Metallo, hinc Corpus etiam dicetur de Auro,
208쪽
juxta Primum Axioma quod dicitur de Praedicato, dicitur etiam de Subjecto . Rursum, cum Metallum sit Subjectum Corporis, Metallum autem dicatur de Auro, hinc etiam Corpus dicetur de Auro juxta Tertium Axioma de quo dicitur Subjectum, de eo dicitur et Praedicatum . Sume jam istos Terminos Aurum, Metallum, opis quia Lapis non amrmatur de Subjecto Auro , hinc neque amrmatur de Praedicato Metallo), juxta Secundum Axioma Rursum quia Praedicatnm Metallum non dicitur de Lapide, hinc nec Subjectum Aurum dicitur de Lapide, juxta Quartum AXiOma. 7. Dices: Brutum non dicitur de Subjecto Homine , et tamen dicitur de Praedicato ejus Animali Quoddam enim animal est brutum. Respondeo Brutum non dicitur de Animali falsum enim est, quod Animal sit brutum, cum animal nonssit potius brutum quam homo9, sed Brutum tantum dicitur de Quodam animali vide Reg. raedicati cap. praeced. Licet autem Quoddam animal 1 Praedicatum de omine, hoc modo: Homo
est quoddam animal est tamen aliud quoddam animal, quod de
De Substantipo et Aleolixo. I. Substantivum, ut cap. a. monui, idem est quod Subjectum potentia, seu id de quo aliquid amrmari potest, id de quo aliquid dicere possumus; ut Homo, Lapis, Petrus, etc. Sed gravis hic vestibulum pulsat dissicultas: Num ergo quidlibet sit Substantivum de quolibet enim dici aliquid potest. Respondeo: de rebus ipsis, praeveniendo omnem nostram expressionem, Meas verbo aliquo oris scilicet vel mentis exprimamus, nihil potest affirmari tunc tantum affirmari de illis aliquid potest, cum apte exprimuntur. Quia vero quidlibet 1 potest apte
209쪽
exprimi, hinc quodammodo de quolibet etiam affirmari aliquid potest, sed remote tantum, quamdiu non exprimitur; tunc demum proXime, cum idonea expressio accessit Ratio manifesta est, quia non possumus dicere de aliquo, nisi ipsum intra dictionem nostram admissum 1t intra illam autem non admittitur aliter quam si ipsum etiam dicatur seu voce exprimatur;
adeoque prius est ipsum dici, quam de ipso aliquid dici.
et No igitur, inter res nudas et nulla voce investitas nullum etiam Substantivum esse cum de rebus ut 1 affirmare non possimus inter autem res expressas, nominatas, ac intra dictionem nostram admissias quas quidam Themata vocant illaetantum habent rationem Substantivi, quae tali modo exprimuntur et 1gnificantur, ut de illis affirmari aliquid possit ita ut tota ratio Substantivi consistat in certa expressione seu certo modo 1gnificandi. Sic Sapienter non est Substantivum,
quia, ut ibi jacet, nihil potest de illo dici Sapientia autem est Substantivum, quia de illa dici aliquid potest.
s. Adjectivum est Praedicatum purum; ibi Praedicatum sumitur per potentiam, adeoque efficitur hic sensus Desinitionis Adjectivum est tale Praedicatum potentia, ut non sit Subjectum potentia, id est, ita potest affirmari de aliquo, ut de eo nihil possit affirmari Ut Albus potest enim affirmari de hac charta, hoc modo: Haec charta est alba, at ipso non possumus affirmare, nisi ei aliquid apponamus; tunc vero non de ipso, sed de composito quodam ex ipso affirmamus. Veluti si dixerimus Album
est Visibile ibi non de Albo seorssim, sed de Ente albo seu de eo quod album est affirmavimus sensus enim est Quod album
4. Substantivum de se ipso affirmari videtur; ut Petrus est Petrus, Lapis est apis etc. At lectivum ne quidem de seipso dicitur, quia nihil de eo dicitur; unde cum Adjectivum de se, aut aliud quidpiam de Adjectivo dici videtur, AdjectiVum ex parte Subjecti possitum adsciscit sibi Ens, quia Adje-
210쪽
Logica restituta. clivum se solo non potest implere locum Subjecti. Sed si acutius rem perpendamus, forte non tantum dicemus, Adjectivum non
posse subjici, sed etiam, Substantivum non posse praedicari. Sicut enim Adjectivo aliquid deest, cum subjicitur, quo minus impleat istum locum, sic in Substantivo aliquid redundat, cum praedicatur, quo locum istum Xcedat. Nempe in Substantivo semper residet ni, quod non est aliud quam Nota Subjecti seu Substantivi quae certe Nota redundat in Substantivo, dum e parte Praedicati ponitur, adeoque illa Nota tunc tamquam superflua excidente, non superest ex Substantivo nisi merum Adjectivum. Igitur sicut Substantivum est Subjectum potentia, sic lectivum in hac sententia non est aliud quam Praedicatum potentia ita ut non 1 necessum in desinitione Alectivi apponere Purum. Hanc sententiam ita obiter propositam non sequar in hoc libello, cum plusquam credi possit praejudicet communi
Doctrinae, cui me, quantum fas erat, attemperare studui Supponam itaque, Substantivum etiam posse affirmari et stare loco Praedicati, non detruncatum. Alioqui, si ne quidem En aD firmari posse dixero, quod et ex hac sententia sequitur et verum est, nimis quam Paradoxa dixero, et jugulum petiero hoc
Logico pugione innumeris Metaphysicorum subtilitatibus; quod jam equidem non faciam. 5. Adjectivum substantivari dicitur, quando Substantivum aliquod praesertim Ens ei subauditur; non quas Alectivum eo casu fiat Substantivum, sed quod Compositum ex Adjectivo et subaudito Substantivo sit quoddam Substantivum. Adjectiva
Substantivata sunt semper ista Adjectiva neutro genere constructa, quae seorsim exprimuntur ex parte Subjecti. V. . Dulae delectat, Grave cadit, etc. ibi enim ex parte Subjecti subintelligitur Ens, quod exponitur Id quod est, hoc modo Ens dulce delectat, Id quod grave est cadit Solent etiam Adjectivum
et lectivum Substanti vatum multis casibus vulgariter aestimari et pro iisdem haberi potissimum in materia Argumen