장음표시 사용
211쪽
Ρ. . Sec t. . Cap. V. 185torum; revera tamen multum differunt, habentque se ut pars et totum, nam Adjectivum est pars sui ipssius Substantivati. V. . Dulce substantivatum est Ens dulce, cujus Alectivum Dulce tantum aliqua pars est. In materia igitur E1Tentiae et Definitionem ac Divissionum habentur pro valde diverssis Adjectivum et idem Adjectivum Substantivatum. 6. Notandum, Obliquos, seorsim positos ex parte Praedicati, habere vim lectivorum, imo et esse vera Adjectiva apud Logicos licet defectu exterioris alicujus apparatus non Veniant
in illum censum apud Grammaticos. Ut Petrus est domi; ibi Domi habet vim Adjectivi, et perinde est ac mistens-domi, si
hoc una voce efferre liceret; et Haec civitas est circa mare perinde est atque meo civitas est maritima item Haec mensa est ex ligno perinde est atque Haec mensa est lignea. Et idem obtinet, quando propter penuriam Vocum non suppetunt lectiva grammatica obliquis istis aequivalentia penuria enim illa vel copia, quae ab hominum arbitrio dependet, non potest aliquid immutare circa res ipsas Unde cum dico: Liber Petri, non desinit Obliquus Petri aequipollere Adjectivo, etsi forte nullum hodie suppetat Adjectivum, quod eodem sensu manente in locum istius Obliqui surrogari potest. Sicut enim dicimus:
Imperator Romanus, id est Imperator Romanorum, 1 etiam natura rei patitur, non tantum Librum Petri, sed etiam Librum petrinum dici eis posteriorem illam dictionem non ferat usus et mos Latinae Linguae. Circa Substantiva redundant Genera ista Grammatica, Masculinum, Femininum, etc., quae non alio spectant, quam ut inutili ac dissicili caeremonia distineantur et occupentur toti, qui Linguae alicui perdiscendae se
addicunt. Sed de his ac si1milibus multis dicam alibi. 7. Substantivum dividitur in Purum et Mixtum. Substantivum purum est, quod non componitur ex Adjectivo, ut Ens seu Res exponiturque id quod est quamvis in rei veritate non sit hoc Substantivum, sed tantum Nota Substantivi, cui nihil
212쪽
186 Logica restituta. correspondeat objective, sed tantum formaluer quod tamen
hic non supponam, ut dixi. Substantivum Mixtum est, quod ex Adjectivo componitur qualia sunt reliqua omnia praeter Ens, ut Lapis, Aurum, ac, ita haec enim sunt Certientia, Quaedam res, Tales res, adeoque includunt Adjectivum, quod istis Notis Certum, Tale, Quoddam designatur. Substantivum
De Essentia et Accidente. 1. Essentia est Praedicatum in Subjecto id est, in Amrmatione, in qua de Subjecto suo dicitur, praecedit ex parte Subjecti, antequam veniat ad locum Praedicati. Sic Homo est Eiuentia Hominis albi, quia Homo est in isto Subjecto Homo albus; et cum dices: Homo albus est homo, jam Homo praecessit in loco Subjecti, antequam veniret ad locum Praedicati eadem de causa etiam Albus est essentia Hominis albi. u. Et quidem, cum 1 expresse Praedicatum in Subjecto reperitur, difficultatem non habet Essentia, quia Sensum ferit. Sed perito Logico implicita perinde sunt ac expressa adeoque agnoscimus, Hominem etiam esse Tentiam Petri et Lapidem esse Tentiam armoris. Cum enim dic, Marmor est lapis, ibi Lapis non praecedit quidem ad oculum ex parte Subjecti, antequam veniat ad locum Praedicati, sed tamen absolute praecedit, quia implicite seu tecte praecedit; cum enim armor non sat aliud quam Certus lapis, s de Certo lapide dixeris, quod sit Lapis, jam manifeste praecedit Lapis in Subjecto, antequam veniat ad locum Praedicati. Atque idem illud plicite sit, cum dic, Marmor est lapis. Ex quo jam facile colligitur, quod Substantivum Purum 1 Essentia cujuslibet Substantivi Mixti cum enim Substantivum Mixtum non italiud quam Certum ens, si Ens de illo dicatur necessum est, Ens expresse vel implicite praecedere ex parte Subjecti, an-
213쪽
tequam veniat ad locum Praedicati Colligitur etiam, Essentiam aliquando Tectam, aliquando Retectam esse. Retecta est, cum verbolenus sonat in suo Subjecto Tecta vero, cum licet sit in suo Subjecto, tamen verbo tenus non sonat in illo. Tam Tecta quam Retecta essentia est vera essentia, imo eadem essentia modo Tecta, modo Retecta esse potest; acui eadem pictura jam patet, jam cortinis obtegitur , aut idem apes modo convolutus est, modo ad parietem appensu eXplicatur. Sic V. g. En in Ente extenso est Essentia aperta et retecta, in Corpore vero, quod penitus idem est ac sin extensum, obtectum est En involucro istius vocabuli Corpus.
s. Essentia dividitur in Substantivam et Adjectivam Essentia Adjectiva est Essentia quae est Adjectivum. Haec vocatur Formi; sic Albus est Forma ominis albi et Adjectivum quod designatur per Certus, quando dico Certus lapis, putans Marmor,
4. Essentia Substantiva dividitur in Totalem et Partialem. Essentia Totalis est Essentia quae est eadem cum suo Subjecto ut Homo respectu Hominis, imo etiam Animal rationale
respectu Hominis; haec enim etiam sunt eadem, et tantum sicut tectum et retectum, 1cut convolutum et expansum differunt. Essentia Partialis Substantiva est Essentia Substantiva quae distinguitur a suo Subjecto. Atque haec Materia dicitur, ut Homo respectu Hominis albi, item Lapis respectu Marmoris. Non sufficit igitur ad Materiam, quod 1 Essentia Substantiva, cum Essentia Totalis etiam sit Essentia Substantiva, nec tamen Materia. Sed nec sufficit ad Materiam, quod sat Essentia Partialis, cum Forma etiam 1 Essentia Partialis. Cum enim Forma debeat esse Adjectivum, consequentur non potest esse eadem cum suo Subjecto; si enim esset eadem cum suo Subjecto, ipsa etiam esset Subjectum, et per consequens esset Substantivum, non vero Adjectivum. Utrumque igitur ex aequo requiritur ad ateriam, nempe ut et Substantiva sit Essentia, et Partialis
214쪽
Essentia. Ad Formam autem sussicit ut sit Essentia Adjectiva; quia rationem Partialis Essentiae in Forma satis infert ratio Adjectivi in Orma. 5. Adjectivum tantum potest eis Essentia Partiali. Substantiva vero sunt sibi ipsis Essentiae Totales, et compositis ex se ac aliquo lectivo, quocum apte cohaerent, sunt Essentiae Partiales. Adjectivum non habet Essentiam nihil enim habet Essentiam, nisi sit Subjectum. Substantivum Purum tantum habet Essentiam Totalem; quia Entis nulla est Essentia nisi ipsum Ens cum enim nulla 1 Forma in ipso, per consequens etiam nulla ateria in eo esse potest, adeoque nulla est in Ente Essentia Partialis. Tandem Substantiva Mixta et Totalem Essentiam habent et Partialem. ateria eorum est Ens, Forma in illis dessignatur per illud Adjectivum Certus cum non sint Ens ut sic, sed Ens certunt ipsa vero sibi, ut dictum est, sunt Essentiae TotaleS.6 Essentia dividitur etiam in Essentiam Proximam et Remotam Essentia Remota est Essentia Materiae comparata ad Subjectum istius Materiae; 1 Corpus est Essentia Remota Auri Corpus enim est Essentia etalli, Metallum autem est Materia Auri. Essentia Remota subdividitur in Materiam Remotam et Formam Remotam; 1 Extensium est Forma Remota Auri est enim Forma Corporis , quod est Materia Auri. Essentia Proxima est Essentia Subjecti, et non Materiae Subjecti sic Aurum est Essentia proxima sui ipssius, ac etiam Hujus auri. Totalis Essentia semper est Proxima Partialis vero subinde Proxima, subinde Remota est. 7. Accidens est Praedicatum ad Subjectum id est, in Affirmatione, in qua de Subjecto suo dicitur, praecise consistit loco Praedicati, nec diffundit se ad locum Subjecti. Ut Rex respectu
Caroli cum enim dico Carolus est rex, tunc Rex tantum consistit in Praedicato, et neutiquam reperitur ex parte Subjecti non expresse hoc patet non implicite, quia Carolus etiam est
215쪽
P. I. t. Ι. C a p. I. I 89 quando rex non est, sed exsul itaque in Carolo non est Rex: alioqui enim Rege desimente etiam ipse dessii et, quod est falsum. VI. De Potenti et Actu. 1. Praedicatum distinguitur in Potentiam et Actum Potentia est Praedicatum quod assirmatur penes Posse ut Calefactisum; id enim est Potens calefacere, adeoque assirmatur de Igne, de Aqua, etc. penes Posse Actus est Praedicatum, quod assirmatur penes 'se, et non penes Posse ut Homo, Calefaciens etc. Actus est verum Praedicatum, sed Potentia non est verum Praedicatum, a Praedicatum sumptum cum modo seu Adverbio
Copulae. Cum enim dico: Aqua est calefactiva, Propositioessicitur Modalis, nempe haec: Aqua inbiliter calefacit; adeoque Calefactivum idem est ac sebiliter calefaciens; et
sic non est merum Praedicatum sumptum cum odo Copulae.
odi enim illi, Necessario, Non, inbiliter, etc., non possunt
cadere nisi in Copulam, ut magis patebit parte et, ubi de Enunciatione odali agetur. Unde cum Modi isti a Copulaviolente abstrahuntur, et verbolenus apponuntur raedicato, sensu tamen et quas affectu semper adhaerent Copulae.
et Quaelibet Potentia habet Actum. Atque Praedicatum illud, quod ultra odum inbiliter includitur in Potentia aliqua, ejusce Potentiae Actus dicitur; 1 Actus Calefactivi est Calefaciens Calefactivum enim idem est quod inbiliter calefaciens, adeoque Calefaciens est Praedicatum, quod in praedicta Potentia reperitur ultra odum P militer. Potentia autem censetur ad Actum suum terminari quia odum P militer, qui formaliter Ρotentiam repraesentat, sensu sequitur Actus ut in Calefactivo
seu P militer Calefaciente, post odum P militer sensu sequitur Actus Calefaciens Modus enim ille sensu adhaeret Copulae Calefaciens autem tenet se ex parte raedicati jam
216쪽
L ri si a. autem Copula sensu praecedit Praedicatum. Dicitur etiam Potentia reduci ad Actum, item exire in Actum, quando jam non ipsa tantum de Subjecto suo dicitur, sed etiam Actus ejus sic Calefactipum in qua reducitur in Actum, quando Aqua inferbuit, adeoque non tantum calefactiva est, sed et
3. Unde Potentia dividitur in uram et Impuram Impura Potentia est quae in Actum reducta est, ut Calefactivum respectu Aquae orpidae aut Ignis; haec enim non tantum calefacere possunt, sed et calefaciunt. Pura Potentia est, quae non exit in Actum;
ut Calefactivum respectu Frigidae dicitur enim quidem Calefactixum de qua quae jam frigida est potest enim calefacere, hoc ipso quo calefieri potest , sed Calefaciens de illa non dicitur. Ρotentia Absoluta cum ad Puram ac Impuram respicimus
est potentia 1ve Pura sive Impura. Potentia Pura tolli potesta suo Subjecto, potest et Impura; at Absoluta Potentia non potest a Subjecto suo tolli. Sic Calefacti, um pure tollitur ab aqua cum calefacit, Calefactixum impure ab ea tollitur cum refrixit, nec amplius calefacit; at Calefactivum absolute non potest ab illa tolli semper enim potest absolute loquendo calefacere 11ve calefaciat 1ve non imo 1ve exssistat 1ve non: potest enim exsistere et incalescere, adeoque et calefacere. O-tentia etiam alia Proxima, alia Remota. Remota est, quae non
nisi praevia mutatione Subjecti reducitur in Actum; 1 Calefactixum est Potentia Remota in Frigida, quia non reducitur in Actum is mutato Subjecto, id est Aqua e frigida in calidam versa. Potentia Proxima est quae 1ne alia Subjecti bi mutatione reducitur in Actum, ut Calefactivum respectu quae fervidae Potentia Absoluta cum Proximam et Remotam respicimus est Potentia sive Proxima sive Remota. Potentia Proxima tolli potest a suo Subjecto ut Ambulativum ab aegro quando scilicet pro Potentia Proxima capitur Ambulativum potest et Remota tolli a suo Subjecto Absoluta vero tolli non potes:
217쪽
P. I. Sisci. I. C ap. I. 19 I . Ex dictis facile intelliguntur haec Axiomata Impossibilis est Potentia, quae non potest reduci in Actum quia Potentia non est aliud quam Possibiliter actus. Ut Calefactivum non est aliud quam Possbiliter calefaciens, si ergo quidpiam non possit calefacere' id est, non possit reduci in Actum istum Calefaciens impossibile est ut sit ossibiliter calefaciens. Frustra est Potentia, quae semper in Actum reducitur; id est, Frustra dicimus, Posse esse, quod semper et perpetuo est. V. g. inepte dicimus: Aurum potest esse metasium quia Aurum perpetu et 1mpliciter est metallum. Frustra est Potentia ad Potentiam id est, Frustra
ponitur Potentia terminata ad aliam Potentiam. Potentia enim
scilicet Absoluta semper et simpliciter est Loco hujus Axiomatis, dicunt quidam: Non datur Potentia ad Potentiam nimis temere cum enim . . Petrus possit ambulare, sequitur, quod possit posse ambulare, et ex hoc rursum sequitur, quod hoc posse possit, atque ita sine sine nec in isto progresti in infinitum aliquid impossibile occurrit, sed tantum aliquid inutile. Frustra est Potentia, quae nunquam reducitur in Actum id est, Non praesumitur Potentia, quando nullus Actus ejus
5. Potentia distinguitur in Possitivam et Negativam. Possitiva Potentia est vera Potentia, et jam ante definita. Negativa Potentia est non repugnans scilicet quoad praedicationem . Talis Potentia est Praedicatum hujus Metallum potest esse aurum hoc enim sic exponitur Metallum non repugnat quoadpraedicationem cum auro. Non autem sensus est, quod Metallum proprie possit esse aurum, quia impossibilis est Potentia quae non potest reduci in Actum jam autem impossibile est, ut etallum unquam sit aurum; sed tantum quoddam metallum est aurum, idque
6. Subjectum Potentiae dicitur esse in Potentia sic qua est in Potentia calefaciendi, seu ut loqui solent, in Potentia ad calefacere; et siquidem calida sit, est in Potentia proxima
218쪽
192 Logica restituta. ad calefaciendum, et si actu ac de facto calefaciat, est in Potentia impura ad calefaciendum. Si vero sit frigida est in Potentia remota, itemque in Potentia pura ad calefacere. Animal etiam est in Potentia positiva ad Sentiendum, ad Dolendum, ad Irascendum etc. sed est tantum in Potentia negativa ad esse hominem, vel ad esse brutum Anima enim sentire potest, dolere potest, irasci potest esse homo tantum hoc sensu potest, quod non repugnet cum Homine, et similitantum sensu potest esse brutum non vero aut homo esse potest aut brutum absolute et proprie loquendo, quia nullum est in tota Aeternitate omnique tempore possibili momentum, quo hoc verum 1t Animal est homo, aut hoc verum sit Animal est brutum adeoque impossiibilis ibi est quaecunque proprie dicta Potentia, utpote quae non possit reduci in Actum Potentia tamen Negativa id est non repugnare cum Homine, non repugnare cum Bruto sane est in Animali, ut magis patebit infra, ubi dicetur, quid sit repugnare, ecl. 2. cap. I. CADU VII. De quatuor Praedicatis. I. Haec sunt: Superius, Dicterentia, Proprietas, et Accidens. Logici quidem communiter enumerant quinque Praedicata, nempe Genus, Speciem, Dil Terentiam etc. Sed nos duo priora, scilicet Genus et Speciem, comprehendimus sub Superiori discrimen autem quod inter Genus et Speciem intercedit, non videtur mihi Logicae conssiderationis; non video enim quid emolumenti ex ea distinctione redundet in Logicam ideo satis Te duxi
utrumque communi nomine complecti. Porro haec quatuor
Praedicata comparantur ad Subjecta a se distincta nam Substantivum cum de se ipso affirmatur, nec Superius sui, nec Differentia, nec Proprietas, nec Accidens est. a. Quid sit Forma, dixi cap. 5. Forma vero alia per se,
219쪽
P. I. Sec t. I. Cap. VII. 193 alia per accidens Forma per accidens est Forma, sed alterius Accidens ut Albus respectu Hominis albi est enim Forma Hominis albi, sed Accidens alterius, v. g. hujus chartae Forma per se est Forma et nullius Accidens ut Rationale respectu Hominis, est enim Forma Hominis, at nullius Accidens cujus enim non est Forma ut . . non est Forma Parietis aut Aquae, etc. , de eo ne quidem Praedicatum est, ac per consequens neque Accidens est. Sic etiam Extensum est Forma per se respectu Corporis ad quodcunque enim Subjectum comparetur Extensum, aut est Forma istius Subjecti, aut non praedicatur de illo, et ac nunquam potest esse Accidens. Conformiter dividuntur Substantiva ixta, nempe inmixta per se et ixta per accidens Substantivum per se Mixtum est, cujus Forma proxima est Forma per se, ut Corpus, Homo, Lapis, etc. Mixtum per accidens est cujus Forma proxima est Forma per accidens ut Homo albus, item Globus , quia Forma ejus proxima
est Solide rotundum, quod est Accidens sius igni quod in
globum efformatum est. 3. Forma-per-se vocatur Ferentia et 1 unum ex quatuor
Praedicatis erutum videtur e latebris suis; ex cujus disquisitione videmus, eam non in Subjecto Puro hoc enim non habet Formam , non in Subjecto Mixto-per-accidens hoc enim Formam quidem habet, sed non Formam-per se , sed tantum in Sub - jecto-per-se-Mixto stabulari. Et quidem illam designare per facile designatur enim per Adjectivum Certus ut cum dico: Certus lapis, putans Uicem, illud Adjectivum Certus designat Disserentiam ilicis et cum dico: Certa arbor, putanS Laurum, illud lectivum dessignat Differentiam auri, et sic porro. Ipsam vero Differentiam secundum se deprehendere ac in medium
protrahere perdifficile. Atque inde difficultas Desiniendi;
Disserentia enim ingreditur Desinitionem tamquam pars ejus praecipua ex difficultate Desiniendi difficultas sciendi scire enim est per Desinitionem cognoscere.
220쪽
Ι94 Logica restituta. 4. Superius est ateria, quae juncta cum Di Terentia constituit suum Subjectum. Sic Ens est Superius Corporis, quia junctum cum Extenso, quod est Differentia, constituit Ens extensum, quod idem est a Corpus. At Ens non est Superius Entis albi, quia Ens non constituit illud Subjectum cum Differentia, sed cum Forma-per-accidens Hinc etiam Homo non est Superius Militis, Regis Mercatoris, etc., quia Homo quidem in omnibus illis subjectis reperitur, tamquam Materia Logica eorum, sed tamen non constituit ista subjecta cum Differentiis
seu Formis-per-se, sed tantum cum Formis-per-accidens Mercari enim et Regere et Militare sunt Accidentia quorundam hominum, licet in Formae subjectorum praefatorum. Superiori correspondet Inferius; et non est aliud quam subjectum Superioris ut sic id est, Compositum adaequale ex Superiori et Differentia comparatum ad ipsum Superius. Sic Corpus est Inferius Entis, Homo Animalis, etc. Superius dividitur in Genus est Speciem scilicet Praedicabilem seu specialissimam . Genus est Superius Superioris ut Ens est enim Superius Corporis, quod et ipsum Superius est Metalli Species est Superius, nullius tamen Superioris ut Aurum est enim Superius Hujus auri, Illius auri, etc. inter quae nullum est Superius. Sed, ut dixi, haec Divisio Superioris non video quid conferat in rem Logicam, ideoque
obiter illam percurro. 5. Atque ita fuerunt duo Praedicata. Porro Accidens vel sequitur ex essentia, vel non atque ita etiam inventa sunt duo reliqua Praedicata, Proprietas et Accidens stricte dictum. Proprietas est Accidens quod sequitur ex essentia tale est Divisibile, item Palpabile, respectu Corporis haec enim sunt Praedicata de Corpore Corpus enim est divissibile et Corpus est palpabile , et sequuntur ex essentia Corporis, nempe ex Extenso, quod est Differentia Corporis recte enim sequitur: Extensum
est, ergo Divisibile est, item : Extensum est, ergo Palpabile est. Sed quin Dirisibile et Palpabile sint Praedicata de Corpore,