장음표시 사용
441쪽
P. V. Sec t. . Cap. XI. Is talia non convenit hoc loco examinare; sed supponuntur sic esse cum communi Logicorum Schola et hoc satis est, ut Exempli vicem habeant. CAPUT XI.
De Divisione. I. Divisio est apta responsio ad Quaestionem uoluplex est 'Ut Quotuplex est Issentia ' respond. Alia totalis, alia partialis; haec responsio est Divisio. Divisum vero est id de quo quaeritur Quotvlex est subsequente apta responsione. Sic in Exemplo proposito Divisum est E sentia. Divisio etiam distingui se patitur in Applicantem et Applicatam. Divisio applicata est praecisa responsio ad Quaestionem uoluplex est, quae scilicet nihil resumit ex ipsa Quaestione; et talis est divisio jam proxime
allegata Solet vero Divisionem applicatam praecedere illa particula: Duplex, Triplex, etc., quae non videtur proprie pars ejus, sed Nota, sicut in est nota Lxempli. Divisio applicans componitur ex Divisio et Divissione applicata tamquam suis Extremis ut E sentia, alia totalis, alia partialis. r. In Divisione applicata spectantur embra dividentia; suntque Substantiva illa, quae ponuntur in Divisione, faciuntque numerum correspondentem Quaestioni Quotvlex Connectuntur autem inter se mediante particula Alius v. g. E sentia, alia totalis, alia partialis hic membra dividentia sunt E sentia totalis, Essentia partialis. Adduci etiam poterant antea Membra Definientia, quae sunt Materia et Forma Definiti, sed non erant tantae conssiderationis sicut Membra dividentia. a. Ex Membris Dividentibus cum interjecta particula Vel exsurgit Terminus Dividens. Sic possit hac Divisiones Animal aliud homo, aliud brutum. Terminus Dividens assignatur Homo vel brutum ille enim componitur ex utroque embro Dividenti
442쪽
Lici si a. cum interjecta particula et Et quamvis Terminus effiniens coincidat cum Desinitione Applicata, Terminus tamen Dividens non penitus coincidit cum Divisione Applicata Membra enim in Divissione secernuntur illa particula: Alius, et sic secreta, non proprie constituunt Terminum; ast cum particula Vel interjecta, proprie dictum Terminum faciunt, qui de aliquo assirmari possit Saepe Divisio sumitur pro Termino Dividente. . Membra Dividentia debent inter e repugnare. Debent enim in Divisione cohaerere mediante particula Alius, quo pacto non bene cohaerent Termini Concordes V. g. Animal aliud brutum, aliud bipes, inconcinna et falsa locutio, cum non sit necesiue ut brutum aliud sit a bipede, aut bipes aliud sit a bruto. Multo minus haec conveniunt Vivens, aliud animal,
aliud homo, aut Homo, alius flebilis, alius sibilis cum non sint alia, quae ibi alia dicuntur. 5. Singula etiam Membra Dividentia debent subalternari Diviso. Quia ad Quaestionem uoluplex est ' non apte respondetur nisi per talia membra. Sume tibi cujusvis generis membra quamdiu non subalternantur Subjecto quaestionis, tamdiu videbis, ineptam per ea fieri responsionem ad quaestionem uoltiplex est ' V. g. Quotvis animal respond. Aliud lapis aliud signum absurda
responsio est, quia non per membra subadiernata, ut decebat, sed per membra repugnantia cum Diviso instituitur. Non minus ineptum hoc : Homo alius animal alius ens ubi per membra subalternantia sibi Divisum instituitur responso. Et sic porro.
6. Sequitur jam ex his , Membra dipidentia debere esse Partes Potentiales dixi . Unde et sequitur, quod Divisio explicet Divisum consideratum tamquam Totum Potentiale. Ex quo etiam
ulterius sequitur, quod Divisio illustret suum Divisum. Et ex hoc Regulari quod, quae satis nota sunt in genere Totius Potentialis, dividi non debeant. Sic ineptae Divisiones Assor alius hic albor, alius se, alius ille albor etc. Homo alius hic, alius se homo, etc., eu alius Petrus, alius Paulus, etc. Divisa
443쪽
enim ibi quoad istas partes Potentiales satis quam nota sunt, ut non oporteat ullam per eas instituere Divissionem. Hinc et
Regula est, Ne in Dirisionibus procedatur usque ad Singularia.
De Proprietatibus et Regulis Divisionis.1. roprietates et Regulae Divisionis, servata proportione eaedem sunt cum Regulis et Proprietatibus Definitionis. Nam Divissio explicat Divisum per artes Potentiales, sicut Definitio explicat Definitum per artes Actuales Secundo Divisi, quod inde sequitur illustra Divisum eici, quae paulo ante commemorata sunt.
2. Haec omnia magnam arguunt assinitatem analogicam seu proportionatam inter Definitionem et Divisionem. Cui et illud accedit Quod Divissio etiam debeat esse convertibilis cum Divisio. Censetur autem Divisio converti cum Diviso, quando Terminus Dividens convertitur cum Divis, v. g. haec Divisio: Animal aliud homo, aliud brutum, convertitur cum Diviso, quia Terminus dividens, nempe Homo vel brutum, convertitur
cum Diviso, nempe cum Animali. Similiter et ista Divisio: sentia, alia totalis , alia partialis, convertitur cum Diviso; membra enim dividentia sunt Essentia totalis, E fentia partialis, quae me dubio, commissa per Vel facient Terminum convertibilem isti Termino Mentia. 3. Quod autem Divisio debeat esse convertibilis, facile pro- batur; quia quamcunque eam facias, quamdiu non erit convertibilis cum subjecto quaestionis, tamdiu non quadrabit in
Quaestionem Quotuplex est hoc sed tantum in Quaestionem
444쪽
4I 8 Logica restituta. Quotuplex sit aliud quidpiam . . . si petatur, Quotvlex est Animal respondeasdue, Aliud homo, aliud avis, certum est non respondisse te ad Quaestionem propositam; at respondisti ad hanc quaestionem Quotvlex es animal bipes illud enim aliud homo, aliud avis est. Si vero ad eandem Quaestionem respondere volueris : Aliud canis, aliud hos, similiter convincam te non respondisse ad illam Quaestionem sed ad aliam, . .
Quotuplex est Ad sumendo A ut significet Anima bovi et cani
4. Ex eo quod Divisio convertatur cum Diviso, sequitur etiam ista Proprietas : Quod continetur Diviso, continetur altero Membrorum Dividentium, et contra. Item Quod excluditur a Divino, excluditur ab utroque Membrorum Dividentium, et contra, aut, si velis, Quod continetur Dixi sio, continetur etiam Divisione, et contra, et quod ab hac, etiam ab illo excluditur, et contra; sed per Divisionem ibi intellige Terminum illum, qui ex Membris dividentibus intercedente particula mi consurgit, seu Terminum Dividentem. s. Magna illa assinitas, quae est inter Definitionem et Divisionem, effecit, ut Divisa etiam non usque adeo male quadret
in Quaestionem Quid es Ubi Divisionem capio 1cut paulo
ante, nempe pro Termino compossit ex embris Dividentibus cum interjecta particula e Sic v. g. ad hanc Quaestionem:
Quid est animal non pessima responssio est Homo et brutum. Et solent passim Philosophi ad quaestionem, qua quaeritur Quides nunciatio ' respondere Oratio pera et falsa. Ubi sane loco Definitionis suppeditant Divisionem seu Terminum Dividentem: quies oratio vera vel falsa est Terminus Dividens nunciationem, non Vero Definiens. Sed assinitas ista, etsi essiciat ut Divisio quandoque suppleat locum Definitionis, non tamen impetrare potest, ut vice versa, Definitio aliquando suppleat
locum Divissionis. Definitio enim, seu id quod proprie responsionis loco quadrat in Quaestionem Quid est nunquam quadrare
445쪽
potest in Quaestionem uoluplex est ' V. g. Quotuplex E sentia'
respond. Praedicatum in Subjecto, Fatua profecto responsio. CAPUT XIII. Do Diuinctione. 1. Simia Divissionis est Distinctio. In hac loco Divis consistit Vocabulum Homonymum, et loco embrorum Dividentium plures Termini, qui isto Vocabulo significantur; v. g. Sentiens aliud actu, aliudpotenti sentit aut forma minus ficta Sentiens per actum et per potentiam fumitur. Distinctio itaque cum non sit proprie Divisio non proprie etiam respondetur ad Quaestionem uoluplex est ' sed ad Quaestionem Quotviiciter fumitur 'vel Quinam Termini eniunt sub Mo nomine 'st. Et quamvis Distinctio non sit inter Instrumenta, adeoque per accidens tantum ad Logicam spectet ejus Tractatus; non tamen ita ejicienda est sicut Descriptio. Hac enim nec Logica nec ulla alia Disciplina utitur circa sua objecta Descriptiosa quidem versatur circa Singularia, circa quae non Versantur Disciplinae ad haec non confert scientiam Descripti, sed sensum vel testimonium, ut ante dicebamus. At Distinctione tum Logici, tum caeteri Doctores jugiter opus habent. Cum enim aliqua contermina sunt in Diciplinis, facile acquirunt idem nomen adeoque Discipulum occupat confussio et perplexitas, dum modo sic, modo aliter capitur idem Vocabulum, nisi bona Distinctione praeveniatur. V. g. in nostra Arte Negatio sumitur pro Negatione Propositionis, et pro Ad verbio negandi Non. Item Definitio Formalem aliquando et saepius , Eminentem aliquando et rarius
significat aliquando Applicantem, aliquando Applicatam ciliquando nomine Divissionis intelligitur Terminus Dividens; et infinita 1milia occurrunt, de quibus si non admoneatur Discipulus, adhibita legitima Distinctione, nihil distincte percipiet.
446쪽
4 et Logica restituta. s. Regula istinctioni. Ne inter Membra ejus referantur ea quae spectant ad aliam Scientiam ab ea, in qua sinctio adfertur. V. g. in Logica licet Subjectum distinguere in Subjectum Actu, Potentia, et Dignitate. Non vero etiam in Subjectum Assit mationis et Subjectum Inhaesionis quia hoc posterius membrum non spectat ad Logicam, sed ad Metaphysicam. Similiter Divisionem non distinguet Logicus in realem, qua corpora dividuntur in partes , et instrumentalem seu mentalem prius enim illud membrum spectat ad Physicam. Hanc Regulam dum quidam minus accurate servant, congerunt ingentes rhapsodos, in quibusto Distinctiones non sunt nisi una confusio, et taediosa earundem
4. Discrimen inter Divisionem ac Distinctionem hoc est, Quod Dipisum de Membris Dividentinus dicatur in eodem fensu, Distinctum per de Membris Distinguentibus dicitur in diverso sensu.
V. . Sentiens alio sensu dicitur universim de omni animali, alio sensu de eo animali, quod jam verberatur et verbera ista sentit. Quidnam autem hoc sit, eodem vel diverso sensu amr-
mari, non debemus dicere, cum hoc sit inter operationes nostrae mentis aut inde denominetur. Qui haec conantur eXplicare, aut operam ludunt, aut obscuri ambagibus involvunt, quod nos breviter et clare diximus. Et licet Tirones aegre subinde disicernant inter Homonymum ac Synonymum, et per consequens
non bene discernant inter Divisionem ac Distinctionem, hoc non arguit, Desinitionem hic aliquam requiri, qua explicetur, quid sit idem vel diversus sensus, quo vocabula de pluribus
assirmantur, sed arguit, eos ob exiguam experientiam, quam habent circa Terminos artis, ut vocant, non bene judicare circa Exempla seu circa Materiam. Alioqui quoscunque homines
abunde novisse, quid sit eodem, quid sit diverso sensu assirmari, satis arguit, quod Formam illam in aliqua saltem ateria seu Exemplo, promptissime et sine ulla haesitatione agnoscant. Sic omnes intelligunt alio sensu Ludovicum dici Gallum, alio sensu
447쪽
P. U. Secti . Cap. XIII. avem nostram dici Gallum. Et sat Belga quidam, idiota, omnium artium ac scientiarum expers, hoc sane novit, alio atque alio sensu dici: en et is lichi, de Plom is licht. Formam ergo
satis noverunt, licet non noverint illam in omni Materia, propter opacitatem et tenebras analogicas, quas multae ateriae conferunt secum, et Formis quibus signatae sunt affundunt.
Ponam in simili Petrus bene notus est omnibus hujus oppidi
civibus perpetrato facinore, ut effugiat, sumit habitum muliebrem et jam ollissimorum etiam oculis imponit. Idem saepe sit in Formisci Secundum se, et in familiari ateria, admodum notae sunt in peregrinis autem materiis non agnoscuntur. 5. Praeter Distinctionem, de qua hactenus datur alia quadam, in qua loco Divisa res quaepiam, et loco Membrorum Dividentium eadem illa res diverssis circumstantiis aut considerationibus imbuta adeoque in hac Distinctione Membra cohaerent mediante
particula Modo v. g. Modo pluit et modo sudum est Item Luna modo crescit, modo decrescito, aut particulis Io, ibi v. g. SolhIo emollit, et ibi indurat item 'sentia Io tecta, et ibi retecta
aut particula uatenus, quo casu tamen aliquid ultra Distinctionem adducimus. V. g. Homo quatenus homo ratiocinatur; quatenus animal fentit; ubi ultra Distinctionem reperiuntur illa Praedicata Ratiocinatur et Sentit.
De Instrumento Comple Xo. Definitio, Divissio, et Exemplum, occupantur circa Terminos seu Subjectum Quaestionis, cui respondent ista Instrumenta, Terminus quidam est; ideoque vocari possunt Instrumenta Simplicia. Ratio autem circa Enunciationes versatur, quae ideo Instrumentum Complexum dici potest. Nam Terminos Simplicia, Enunciationes Complexa Themata vocare, receptum apud Lo
448쪽
1. Ratio est apta responsio ad Quaestionem Cur est Ueluti si quaeratur ex vero nil nisi erum ' respondeasque : Quia verum non potest dicere, erum esse, quod non est erum. Ibi integra illa Enunciatio, quae subsequitur Notam uia, et responsio est ad Praedictam quaestionem, et ideo etiam Ratio; at Nota Quia est nota Rationis, sicut EV Assirmationis, Non Negationis
notae sunt. Rationes maxime elucent in Demonstrationibus;
v. g. Cur Subjectum et Praedicatum concordant ' respond. Quia dicuntur de eodem, nempe de ipso Subjecto Parte . Sec t. a. cap. 2. n. I. Cur Subjectum non potes discordare a Praedicato' respond. Quia Terminus non potest dici de Termino repugnante fecum ibid. . . . t 1 ubicunque Demonstrationes in hoc libello videbis, semper etiam Locupletem aliquam Rationem deprehendes, quam aptissime respondere poteris ei qui Theorema demonstratum quaestioni Cur ' subjecerit. a. Sicut Definitioni Definitum, Divissioni Divisum, et sumpta licentia voces fingendi, Exemplo accommodavimus Exemplatum; sic Rationi Ratum apponimus; et non est aliud quam Subjectum quaestionis Cur seu id de quo quaerimus Cur sit apta subsequente responssione. Sic in Exemplis proxime allegatis Exi ero nil nisi erum, Subiectum et Praedicatum concordant, Subiectum non potest discordare a Praedicato, Rata sunt. Ego passim Ratam dico, quia subaudio Enunciationem ; haec enim sola Rata est, cum Terminus Ratus esse non possit, utpote qui non possit
subjici quaestioni Cur sed quod ei quaestioni subjicitur, semper
Enunciatio est, ut infra videbimus. 3. ordine Inventionis et Naturae Ratio praecedit atam; sed ordine Dispositionis ac Disciplinae Rata praecedit Rationem insistentes enim ordini Naturae, primo novimus eam Proposi-
449쪽
tionem, quae Ratio est ex ea concludimus aliam Propositionem, quae per hoc Rata est. V. g. ordine Naturae et Inventionis primo deprehendimus hanc Propossitionem mera Enunciatio non
potest dicere id esse erum quod non sit erum, ex qua bene sequitur illaci Ex ero nil nisi erum quae proinde per illam Sequelam denuo deprehenditur ordine vero Dispossitionis in Logica primo ponitur istaci misero nil nisi erum, ex altera subsequitur in Demonstratione hoc modo: Quia Verum non potest dicere etc. Sed dices: Ratio hujus Theorematis: Repugnantes non possunt se habere ut Subjectum et Praedicatum est
istud Theoremaci Subjectum et Praedicatum concordant, et tamen in Logica nostra illa Ratio praecedit hancinatam, Parte .
feci. . cap. . . . et 2. Respond. , nunciationem quae est
Ratio in Disciplinis debere praecedere nunciationem quae est Rata, quia bene constitutae Disciplinae ordine Naturae procedunt. Sed hoc solum contendo, Rationem qua talem in Disciplinis sequi post Ratam v. g. loco citato in Logica nostra Prima lex praecedit Secundam, qua Theorema sed quatenus Ratio secundae Legis, 1 subsequitur Secundam Legem.
4. Quaestio Cur est complicat in se quaestionem An est 'Et quidem ordine Periculi se Examinis praecedit An et sequitur Cur ' v. g. hoc modo : An Subiectum et Praedicatum concordent ' respond. Concordant. Rursum: Cur concordant 'respond. Quia a mantur de eodem. Sic quaerendo procedere solent, qui periculum faciunt seu examinant aliquem. At in ordine Inventionis ac Naturae redundat A. Si enim nescias Cur sit, aut non sit, nunquam statues An sit, nee ne; si vero
hoc inveneris, Cur sit, aut non sit, jam frustra inquiris, An sit, nec ne, cum, 1 scias Cur sit, hoc ipso scias 'fe, et si scias Cur non sit, hoc ipso scias Non esse. V. . quamdiu nescis,
Cur Subjectum et Praedicatum concordent, quamdiu etiam nescis, Cur non concordent, tamdiu fieri nequit, ut scias, Concordent, an non concordent; sed simul atque sciveris, Cur concordent,
450쪽
424 Logica restituta. aut simul atque sciveris Cur non concordent, jam vanum est
quaerere quod inventum est, An concordent nec ne. s. Sed : Quid Τ inquis, nonne omnes noverunt, An Magnes trahat ferrum ' nonne item, aut nemo, aut certe pauci noverunt, Cur Magnes trahat ferrum 8 Respond. Sicut hic noverunt An, sic etiam noverunt Cur quia ferrum a Magnete trahi sciunt propter Rationem Externam, nempe Experientiam Sensus, aut
Testimonium Historiae. Et sicut hoc non est proprie scire Cur,ssic ipsi etiam non sciunt proprie n. Nullum enim proprie dictum Scire est, nisi ex Ratione proprie dicta susceptum. II. De Ratione Ut, Ne et uia. 1. Ad Quaestionem Cur ' respondentes, subinde praetendimus illam particulam Ut v. g. Cur studes respond. Osam doctus; atque hic redditur Ratio- ut Subinde auspicamur responsionem ab illa Nota v. g. Cur studes ' respond. Ne sim ignarus;
atque ea responsio continet Rationem-ne. Tandem etiam responsioni nostrae subinde praefigimus Notam uia V. g. Cur
Corpus es palpabile respond. Quia Corpus non est penetrabile;
atque hic respondetur per Rationem-quia. a. Ratio-ut jam pridem Finis vocatur, item Causa sinalis Ratio-ne non habet adhuc nomen ego soleo illam Initium Vocare, eadem licentia, qua Ratio-ut Finis vocatur quippe voluntas nostra inter Bonum ac Malum hoc pacto conssistit, ut in Bonum quidem tendat per Media ideoque Bonum in hoc motu habet conditionem Finis , a Malo autem recedat per Remedia, adeoque Malum habet condicionem Initii. V. g. Voluntas inter doctrinam, quae ut bona apprehenditur, et gnorantiam 1 ssita est, ut ab hac recedat, et in illam tendat; et doctrinae quidem consequendae studium adhibeat tamquam