장음표시 사용
431쪽
TOPICORVM. cA dum .Quo pacto igitur interrogare,& ordinare oportet, pene fusi citit, quae dicta fiant.
Mouet circa ea quc dicta sunt,dubitatione.veru quo ad verba attinet per dignitate de propostione ide intestigit,quia dubitatio erit de affositionibus,quae accipititur ad problematis ostesone per postione aute intelligit probleni Tuc mouet dubitatione,& dictis Quado aute erit ad dignitate de spositione maior laborJhoc est,maior difficultassdisputare ii ad positioneJ .i. si ad problema,quod per propositione ostenditur, dubitare viaque posset quispiam,virumJab ipso respondente ponen Jatque concederissint taliaJ sne demonstratione, an nonJponcnda a respondente sed disputanda cum interrogante. Argumentatur pro utraque parte, de dicit, Nam si non ponatJrespondens ea, sed postat de ad illa disputareJcum ipso opponente, maius prccipiet Jesse faciendum, quamJsit illud, quod in principio positum est,) quoniam respodens transferet se ad difficilius quam erat principale propostum,quod est cotra praecepta dialectio. s veroJrespondens ponat Jpropositiones cum illae sint problemate dissiciliores, scredetJproblema esse verum, ex minus credibilibusJid est cx propos nibus diffcilioribus atque B minus credibilibus,quod in contra aliud praeceptum dialecticum Deinde dubitaticinem epilo pans,dicit, si igitur oportet non difficilius proDlema sacere,nec respondentem se transferre ad dissicilius quam erat propositum ab eo ponendumJest propositiones. si autemJ opcitet spernotiora syllogizare,Jab ipso respondentesnofest ponenclumJpropositiones,cum snt protilemate minus notae Respondet,& dicit, An discenti quideJscilicet in doctrinis,& scientiis,hoe
est,cum respondens voluerit discere,ab eo propositiones non ponendum ,nis Jaxioma notius st)problemate quoniam l lentiscae cognitiones per notiora fiunt. ferercitanti vervi id est,respondenti vero,qui vult se exercitare in dialogis & tentationabus, de disputationibus axioma est ponendum Jatque concedendum, si verum solum appareat. J tunc cocludit, quare manifestim quoniam non similiter de interloganti de docentiJab ipso respondente sexistimandu est' axioma esse ponedum.Jnam qui docet per prima de nota facit sermones qui vero tentat, de disputat,per apparent ia de probabilia.Vnde si problema fuerit omnis voluptas est bonum, diale cticus uteretur ea propositione,quae es,omnis voluptas est secundum naturam , de e quae est, omne quod in secudum naturam est bonum quae cum sint probabiles dialectico suifficiunt: de C monstrans autem non quiesceret his,sed quaereret quo modo omnis voluptas est secundu naturam,& ostenderet omnem actum potentiae,quae est secundum naturam,rile impedibile .Qme ret etiam quae est haec potentia quae est secundum naturam,re quo modo voluptas sit actus,&se traueret se ad maiorem difficultatem quam fuerit circa propositum.- Quod vero ad ver ba attinet Aristo per dignitates ut Alexan.exponit)quet Graece dicuntur axiomata, intelligit
propositiones quς demonstratione indigent di non solum indemonstrabiles,ut solitus est dicere in Posterioribus analyticis.Dicit etiam.Alexan.Aristotclem accepisset,pro quini,di no pro vel lioquin locutio esset incongrua,cu dicit, maior labor disputareJ ἔ ad positione, no enim congrue diceretur vel ad positionem sed quam ad positionem. Verbum enim it multifariam apua Graecos accipitur.haec de interrogante epilogat Aristotcles,re dicit,s Quo igitur pactoa opponente interrogare,&J interrogationes sordinare oportet,pene suisci ut quae dicta sunt,4
16 De responsione autem primum quidem determ in adum, quodnamo sit opus bene respondentis, quemadmodum bene interrogantis.
In his verbis Aristo.proponit intentionem generalem,& specialem.& dicit, De re onsone autem'subaudi nunc loquendo.haec de generali intentione.de speciali vero dicit,s Primum quidem determinandum quidnam sit opus bene respondentis, queadmoduJ qd opus sit Γbene interrogantis. ergo communis intentio est dicere de responsione,praeambula vero intentio est declarare quisnam sit opus bene respondentis,& quid nam opus bene interrogantis .Exeque tur asit de responsione ibi DNecesse est itaque,Jubi colleto prooemio, exequetur narratione.
17 Est autem interrogantis quidem sic Gucere orationem, ut faciat respondentem dicere inopinabiliora , quam ea, quae propter positio nem sunt necessaria. Respondentis vcro, non propter se apparere accidere impossibile aut quod praeter opinionem est,sed propter positione.
Nam alterum sortasse peccatum,ponere primumquod non Oporici:&alterum, positum non seruare aliquo modo.
432쪽
A s Res dentem autem nihil videri patiJ ex li is quae dicta sunt, & in dialecticis congressioni
bus quae non concertationisJ id est, pnisticae exercitationis. sed experientiae J hoc est tentationiss& inspectionisJ id est,inuentionis Uratia orationesJhoc est interrogationes Diaeiat,nodumJi prioribus enucleatum est, quo paci o oporteat coniectare respondentem , de qualia da-NJopponeti f& qualia nonJdargad bene aut nonJbene seruandam positionem.J Tue terminans suspensionem dicit, Qv onia igitur nihil habemus traditum ab aliisJ scilicet de respondete, ipsi aliquid dicere tentemus.JDico de respodente in dialecticis disputationibus, quoniam de resipondentem sophisticis concertationibus libro Elenchorum dixit. De respondente vero in doctrinis,qui discipulus, vel praeceptor,est in libro Posteriorum.
Necesse est itaque respondentem sustinere orationem, ponedo aut probabilem, aut improbabilem politionem, aut neutram,& aut simpliaci ter probabilem, aut improbabilem aut in determinate, huic alicui, ut aut libi, aut alii.
a Cum proposuisset intentionem,nunc prosequitur, de primo praemittit unam diuisonem,
de dicit, Necesse est itaque restondentem sustinere orationem' noc est problema sponedo positionem aut probabilem,aut improbabile aut neutramJ quasi dicat omnem positionem, qua sustinet respondens esse aut probabilem,aut improbabilem ut neutra .deinde subdiuidit unu- quodque horum membrom,per simpliciter, de per esse indeterminate tale alicui. de dicit, spe aut simpliciter erobabilem aut improbabilem aut indeterminate hie alleui J id est aut huic. quasi dicat quila positio respondentis sit aut simpliciter probabilis, ant alicua, vel simplieiter improbabilis vel alicuit aut subaudi simpliciter neutra, vel alicui. de iterum esse talem alicui, ut probabilem vel improbabilem vel peutrum subdividit,per esse talem sibi, aut alii, de dicit. Aut indeterminate sule alicui vi aut sibi aut alij.Jdicitur autem problema indeterminatum huic alicui cum non sierit simpliciter tale di quod non est implicitar tale est aute tibi,aut alii tale. Potest enim problema esse tale alicui,cum vel sibi respondenti: vel alii ut cum Platoni sierit tale. 4 Sed dices, quo modo tale huie alicui, potest dici indeterminatum Z Dicas esse interminatum , quia vel sibi respondenti, vel alis,est indifferens. Melius autem scias verbuni indeterminate , corrupte legi. Graece enim est, ι σμενως hoc est, definite, vel determinate. Et tunc diuiso erit in simpliciter tale, de in id quod est huic determinate tale, quod est duplex,uel sibi respondenti,vel alii. Ac sie habet Alexander . Hane vero diuisonem exponit Alexander de dicit problema vel positionem simpliciter probabilem esse,quae est secuniau omnium vel plurium opinionem, ut sanitatem eligibilem esse. Determinate bule alicui probabilem, vi quae sibi vel alii probabilis,ut uniue salia esse ideas postio probabilis est Platoni. Animam vero esse immortalem postio probabilis est shi respondenti .si tripliciter vero improbabilem positionem dicit quae contra opinionem omnium vel plurimum ponitur,ut deos non es e . Improbabilem autem hui vi animam esse mortalem quoniam est platoni improbabilis:neutrum vero problema dicit,quod nec probabile nec improbabile est,re hoc est,aut de quo neutro modo opinamur ut stellas esse pares,vel impares: vel de quo aequaliter utranque partem opin mur, ut infinituri esse vel non esse ut virtutes em' scientias,vel non esse scientias, vi mundum esse aeternum vel non esse aeternum. Et problema neutrum etiam subdiuadi potest. licet Aleiax .non subdiuidat, in neutrum simpliciter de in neutrum huic. Et neutrum hule etiam subdauidi poterati neutrum sibi res denti,& in neutrum alii. Aristoteli respondenti neutrum problema est vitra aequinoctialem esse habitatione .Alii vero ut Platoni,vnum esse antees. De hae
D diuisone Aristotele, primo huius satis dilucide loquutus est, e vero satis si retuliise,qui Aialexad et breuibus retulit hic.
6o Nihil autem resert quouis modo probabilis, aut improbabilis sue, rit. Nam idem modus erit bene respondendi, vel dandi,vel non dandi,
Circa diuisonem assignatam remouet tacitam dubitationem,quae posset esse talis,cum multiplex sit probabile,& improbabile,utrum tot sint artes atque movi reta dendi, quot sunt in bra diuisionis ipsius proba lis imp babilisqueὶ respondet,& dicit, fNihil aute refert,quovis modo probabilis,aut improbabilis si ieru)positio hoc est siue sit simpliciter talis siue huic. Cuius rationem assisnat, I dicit, NamJin omnibus sui α-assidem modus est bene respondendi, Jquonia subaudi ide modus est,fvel dandiJ.i .concede di, quoa ἐ-errogatu estJ ab opponente, sues no darii.vel negandi. quotua in omnibus respondens ii sal,quod cli cotraria suet politio-
433쪽
ni:& eoeed t,quod facit pro sua positi , siue sua postio fuerit talis simpliciter,ues talis hiae. E
Non eruo oportet tradere tot artes respondendi,quot sunt superioris diuisionis membra, eum una seniciat.
si Cu igitur improbabilis fuerit positio,necesse est & conclusione probabilem fieri: cum vero probabilis, improbabilem. quippe cum semper oppositum positionis interrogans concludat. At si neque probabile, neque improoabile fuerit,quod positum est,& confusio erit talis.
Quidam Iegunt verbum igiturJcausaliter,cum nota causae .videlicet, namJ ct ideo Arist teles assignare causam eius,quod dixerat,tradunt .Et mihi non placet. primo,quia in Graecis codicibus Ozi legitur,quod Latineest igitur.modo non debet corrumpi textus,cum in eo sensu potest stare.Deinde quia Aristo.vult ex solutione tacitae dubitationis concludere, quo modo positio respondetis, se habet ad oppositionem interrogantis,& dicit, Cum situr improbabilis fuerit potitioJrespondentis, necesse est & conclusionem, quam contra positionem res dentis sylloaietat interrogans,fprobabilem fieri.cum veroJpolitio respondentis fuerit sproba- FbilisJnecesse est conclusionem opponentis esse fimprobabilem.J & auignat causam, di dicit, Quippe cum semper oppostum positionis respondentis interrogans concludatJ-Sed di
ces utrum cum politio respondentis fuerit neutra sporteat conclusionem opponentis esse op
positam .Respondet, & dicit At si neque probabile neque improbabile J sed neutrum fluerit,quod positum est,& conclusioJscilicet opponentis erit talis j scilicet neutra ergo quatum ad rationem communem non concludit oppositum opponens,sed bene quantum aa rationem specialem .nam si respondentis positio silent, quod stellae sint pares, conclusio opponentis erit. quod stellae non sint pares. ergo licet quo ad communem rationem positio & conclusio sint neutrae.quo autem in specialem rationem sunt oppositae. Stellas enim pares esse , problema neutrum est, de stellas non esse pares,sed impares,etiam problema neutrum est,tame quo ad specialem rationem, stellas esse pares de stella, non esse pares, opposita sunt,eo quia sunt problematum partes Oppositae.Ex Ii is patet, quonam modo positio dispondentis, de oppositio interrogantis adinvicem se habent. Semper enim opposita oportet esse,quemadmodum de actus eorum opposti sunt.
Q. Quoniam autem bene syllogizas,ex probabilioribus, & notioribus ζropositum demonstrat, manifestum, quoniam cum simpliciter improabile fuerit,quod ponitur,nihil dandum est a respondente quod non
videtur simpliciter, nec quod videtur quidem, minus tamen conclusi ne videtur.Nam cum improbabilis est positio probabilis est conclusio. Quare oporte quae sumiatur, probabilia esse omnia , & quidem magis
probabilia, quam quod proponitur, si debet per notiora, quod minus
notum est cocludi. Quare si neque tale est quippiam eorum,quae inte
rogantur,non ponendum est a respondente.
Nunc accedit ad artem respondendi, de primo docet respondere ad problemata, deinde ad interrogata,& demum ad argumenta,& docendo respondere ad problemata. primo dat artem
respondendi,quando respondens sustinet positionem simpliciter improbabilem,& dicit. Quo riviam autem bene syllogizans ex probabilioribus, ct notioribus propositum demonstrat J dico bene syllogizans,quia syllogietans ex falsis, syllogizat, sed no bene,quia peccat in materia. Tacassignat regulam sustinendi positionem simpliciter improbabilem,& dicit, I Manifestum,quoniam cum simpliciter improbabile fuerit,quod poniturJi respondente, mnil dandum est i respondcte,Jex eis,quae proponit pro syllogismo interrogans, quod non videtur simplicited ides, quod non est ex smpliciter probabilibus. neeJ dandum est a respondente, quod videt urquidemJid est,quod est simpliciter probabile, minus tamen videtur conclusione. J Ei in rcgul cum respondens sustinet positionem simpliciter immia bilem,non debet respondens concedere opponenti syllogizanti,quod non in Empliciter omnibus probabile: & si tuerit simpli-pliciter probabile, non debet concedere,s non est simpliciter probabilius conclusone,ut sint duae conditiones necessariae et,quod respondens debet concedere, & s sit simpliciten probabile,& secundo QR d sit simpliciter probabilius,& notius coclusione opponentis. Et ita quae-
434쪽
cunque non sue int talia,omnia respondens negare debet. Huius regulae assignat cratiam,' dicit, Nam eum improbabilis est positioJrespondentis, probabilis est conclusioJopponentis,uteonesusione.verbi gratia .sit positio haec, unum tantum est ens,opponentis conclusio erit,plura iunt entia nam haec est opposita illius,Si ergo oppones debet probare plura esse entia, oportet sumere ea,quae sunt simpliciter probabilia,& notiora consulione. Nam si quae opponens sumit,non fuerint simpliciter probabilia neganda sunt i respondente. Et si suerint simpliciter probabilia, de non fuerint notiora conclusione ea , quae est, plura entia sunt, etiam negandanuit i respondente. Et propterea cum contra Parmenidem sumpsit Aristotel. praedicamenta sunt plura,omnia praedicamenta sunt entia, ergo entia sunt plura , propositiones quidem sunt B probabiles simpliciter, sed praedicamenta esse plura non est notius & piobabilius eo, quod cstentia esse plura immo notius de probabilius est entia esse plura quam praedicamenta esse plura. Insup, csi Arist. accepit mobilia sunt plura omnia mobilia sunt entia ergo entia sunt plura. mobilia eisse plura simpliciter Nobabile est sed non probabilius de notius eo quod est,entia esse plura. Quare iespondens debet negare . Haec cum vidisset Aristo. primo physicae auscultationis, docuit contradicere opinioni Parmenidis & Mellissi ex datis ab eis,3e non ex simpliciter probabilibus.quoniam nihil sumi potest probabilius & notius conclusione ea,vide icet quc est, plura sunt entia Id igitur quod debet concedi a res dente, oportet habere duas coditiones,& quod sit simpliciter probabile , de quda sit probabilius de notius conclusione, quam syllogizat op
63 Si autem positio fuerit simpliciter probabilis, dilucidum est quo-c niam confusio erit simpliciter improbabilis. Ponendum igitur & quae
videntur omnia, & corum quae non Videntur, quaecunque sunt minusinit. obabilia conclussione. Nam suffici cier sic videbitur disceptatu esse.
conclusioJopponentis ferit simpliciter improbabilis,)' ladicit. Ponendum igitu a respondente.fquae v identur omniaJid est omnia probabili quonianunquam ex probabilibus simpliciter, sequitur simpliciter improbabile. α quae non vid liturJ id est de improbatia non omnia, sed quaecunque sunt minus improbabilia conclusione. J Nam ex minus improbabilibus non sequitur magis improbabile , sicuti ex minus falsis non seciuitur magis Llsum. Nam tunc ex veris possct sequi falsum. Est enim minus falsum aliquo modo vetarum. Sintiliter minus improbabile est aliqua ratione probabile. Quare sicuti ex probabilibus nosequitur,nisi probabila, sic ex minus improbabilibus non potest sequi naagis improbabile. ergo respondens debet concedere probabilia omnia,& ex improbabilibus ea omnia, quae sint minus D improbabilia conclusione.-Si ergo Epicurus probet deos non esse,quia non est prouidentia, Plato respondebit,esse prouidentiam,& negabit non esse prouidentiam.Prouidentiam enim esse est simpliciter prrobabile.Et prouidet iam non esse,non est minus improbabile qui in conclusio,sed ex aequo. ideo negandum est Deinde assignat causim,& dicit, Onam sufficienter sie videtur disceptatum esse. 4semper enim respondens sufficienter disputat,cum ea non ponitur, ex quibus sequitur conclusio opposita suae positicini. At si ponat simpliciter probabilia, ct ea quae minus improbabilia sunt conclusione opponentis, nunquam deducetur ad concluscinem coti dendam, quae est opposita suae positioni.Ideo ab eo erit sufficienter disceptatum, si seruaue
64 Similiter autem erit & si neque improbabilis, neque probabilis est positio.Nam sic & quae videntur omnia dandum, & corium, quae non Videntur, quaecunque minus sunt improbabilia conclusione. Sic enim probabiliores accidit orationes fieri.
am dat artem respondendi,quando respondens sustinet positionem simpliciter probicit. Si autem positio fuerit simpliciter probabilis,Jut deum esse dilucidum est quo
li ι,- . minora rara rerit simiaiciter improbabilis. ut deum non esse 'Tune dat remul
435쪽
tra,concedenda sunt omnia probabilia,& omnia improbabilia, modo minus improbabilia sunt conclusione,& dicit, nam sic,& quae videntur omnia dandum id est,nam sic danda sunt omnia probabilia, ct eorum,quae non videnturi id est de improbabilium ea s quaecunque minassant improbabilia coclusione J cuius ratione dicit, sic enim probabiliores accidit orationesJ id est disputationes fieri,Jquoniam per hunc modum nunquam respondens ducetur ad contradictionem.verbi gratia,si problema & positio sit,stellas esse pares, conclusio opposita erit,stellas esse impares. si ergo syllogizauerit opponens, nobilior numerus nobiliori multitudini tribuendus. stellarum multitudo est nobilior, de numerus impar in nobilior . ergo, tribuendus. respondens concederet omnes propositiones, quoniam sunt neutrae, sicuti de concluso,quia vero non sunt improbabiliores conclusione,omnes enim sunt aeque improbabiles scuti illa,stellae impares. Haec enim propositio, nobilior numerus nobiliori multitudini est tribuendus. st aeque neutra sicuti illa stellae sunt impares prcterea,qudd stellarum multitudo sit nobilior, J: numerus impar nobilior que neutra videntur,sicuti conclusio. Quare non sunt pone F
da a respondente. Quoniam semper id,quod ponit respondens, debet esse minus impinabile
6s Si igitur simpliciter quidem probabile vel improbabile, quod ponitur, ad ea, quae videntur simpliciter comparatio facienda.
Epilogat breuiter, de dicit, Si igitur simpliciter quidem probabile, vel improbabileJ fuerit. qa poniturJ a respondente, Dad ea, quae videntur simpliciten id est ad probabilia simpliciter
vel subaudi & ad improbabilia simpliciter, comparatio facienda est,Jea videlicet dando vel nodando, per quae ad conclusionem intentam non deueniat opponens,quod quonam modo fieri possit per regulas superius assignatas perspicuum est. Sed circa regulas sunt dubitationes, erat enim prima regula,cum sustinet respondens positionem simpliciter improbabilem, conclusio opponentis erit simplicster probabilis,& tunc respondens debet concedere opponeti quod est probabile simpliciter,& quod est probabilius & notius conclusione. Sed hinc non constat quod superius Aristo.dixit cum enim officiu interrogantis definiuisset, est inquit interrogantis sic ducere orationem, ut faciat respondentem dicere inopinabilior quam quae propter post Otionem sunt necessaria. Modo si concluso opposita suerit probabilis,cum interrogans nihil aliud enitatur facere, nisi ut compellat respondentem concedere suam conclusionem, tunc non
sone quae est probabilis,& contraria positioni respondentis improbabili. Praeterea si respondens dabit opponenti probabilia omnia, tunc opponens assequetur ex illis probabilibus suam probabilem conclusionem,& sic interimetur politio respondentis. Insuper si positio respondentis fiterit simpliciter improbabilis,no videtur bene regulari si debet cocedere omuia probabili quia se ex illis concessis,posset duci ad opposita siuet positionis. - Sed diluuntur haec, &primum quidem fortasse diluunt,quoniam duplex est opponentis conclusio altera prima,atq; principalis,& haec est probabilis, quando positio respondentis fuerit improbabilis, & de hae Aristo .loquitur hic. altera vero secundaria atq; 'corollaria,& haec debet esst improbabilior positione respondentis,& de hac locutum esse Aristote.tradunt, cum officium interrogantis definisset Sea pace horum dixerim non video quonam modo inferri possit hae e comitaria conclusio improbabilior positione respondentis, non enim insem potest ex principali conclasione . nacum illa sit probabilis,nunquam ex ea sequetur concluso improbabilior politione responden Hiis . neque ex aliis, quoniam quaecunque assumentur, semper inserrent condusionem probabile, quae opponitur positioni, & nuquam improbabiliore positione. Puto et o primit diluendum esse quoniam superius Aristo.descripsit officium opponentis, non simpliciter,sed solum cotrare o dente probabilia ponit,& in disputatione tentativa, quae est ad experientiam, & non in ea,quae fit conspectionis grat ia,contra videlicet respondentem,qui ponit problema impmbabile aut fortasse Aristo. superius locutus est de opponente,qui contra positionem syllogizat ex datis semper ducendo ad improbabiliora. Hic vero loquitur de opponente,qui argumentatur ostensive,ut puta syllogizando oppositum positionis. nam licet dialecticus non utatur per se syllogismo dueente ad improbabiliora, per accidens vem uti potest syllogismo ducente adprobabilius,quando syllogizat ex datis a respondente,ut iacit contra Parmenidem, & Mellitia sum. Alia vero dilusit iuniores,qudd duplex, ut diximus, sit dialectica disputatio, altera quidem inuentiva quae fit conspectionis atque veritatis inueniendae gratia sicci veritatis in RG
436쪽
eii.M. vel simpliciter,uel secuda pro babiliore ratione. Ac hanc exercuit Plato in dialogis cu So
Et quoniam hae e disputatio fit conspectionis gratia,ideo in huiusmodi disputatione generale praeceptum est, ut respondens quan iis positionem sustinuerit,semper det opponenti probabilia & probabiliora sua conclusione .causa aute, quonia nihil nis probabile cosiderat omnis dia lectieu, & nihil nisi probabile quaerit. Hac ratione respondens catechesticus, cum sit dialecti cus probabilia nunqxiam negare debet, potissimum cum Opponcs coiispectionis gratia argumetatur quoniam in hac disputatione non glori sed conspectio quaeritur Altera disputatio di. eitur docoliea,vi quando respondens fuerit dissicilis,atque proteruus, & haec fit experienti egritia.& in hac distulatione respicitur ad ea,quae probabilia vel improbabilia sunt,ea videlicet dando vel non dando:concedendo,vel negando,per quae ad conclusionem intentam.non deueniat opponens. Tunc patet responsio. volunt enim Aristot hic esse locutum in prima disputa tione, non autem in secunda.Circa vero expositionzm textus primς regulς, diximus aliter.diximus enim quando respondens sit stinet positionem improbabilem,non debere concedere oppo-d nenti nisi id quod est probabile duabus conditionibus,scilicet simpliciter,& probabilius, ct notius conclusione. m ex talibus nunquam sequetur concluso Opponentis, ut patuit in exemplo Parmen dis .caetera autem omnia diximus esse neganda. Secunda regula fuit,cum respondens sustinet probabilem positionem .praecepit enim respondentem dare opponenti probabilia:& ex improbabilibus,quae minus coclusione improbabilia sunt. modo hoc videtur male prae
, videntur essedanppositis positionibus
improbabilia . Iam circa textum dilucidata est regula.dictum est enim pro sustinenda positione petere contraria, ut dictum est, ita videtur one probabili dare contraria videlicet probesia, despondens debeat dare probabilia.nam pro ops da opposita.Insuper sicuti peccatum est oppospeccatum respondenti, pro sustinenda positior
sequitur magis improbabile, sicuti nec ex minus falsis sequitur magis falsium. Nuc v ro dici po- C test Aristo in omnibus his regulis locutum esse in disputatione inuentiu quae dicitur catechestica,& ideo respondens semper in talibus disputationibus debet cocedere probabilia:& ex im probabilibus,quae minus sunt improbabilia,quoniam minus improbabilia pro probabilibus hatientur.& hoc pacto opponens conuincetur,& remanebit respondens in conspectione opinionis probabilis. secus esset in disputatione dystolica, ubi opponens esset proteruus, vel res ondens,vel ambo nam tunc ad ea respiciendum luae probabili vel improbabilia siunt, ea dando vel non dando, per quae ad conclusionem intentam non deueniat opponens. e Est etiam tertia dubitatio,contra positionem neutram. dicit enim Aristo. cum respondens sustinet positio nem neutram,ea debere dare,quae sunt simpliciter probabilia:& ex improbabilibus, quaecunq; sunt minus improbabilia conci usione. videtur enim hoc no esse bene dictum, quoniam positio simpliciter probabilis,& potitio neutra disierunt,ergo pro sustinendis his, non debet respondens dare eadem,scilicet probabilia,& minus improbabilia. Diluta est lice dubitatio, dictum enim in omni disputatione instructiu respondentem semper debere dare probabilia, quia steremanebit semper positio probabilis,pro parte respontatis: vel conclusio probabilis pro parte D opponentis .At in dystolica disputatione,ubi quaeritur experietia,respondens debet dare pro F babilia vel improbabilia non tamen ea dando vel non danao, per quae ad conclusionem inten tam deueniat opponens.Haec pro dilucidatione regularum.
Si autem non simpliciter probabile, vel improbabile si quod potabtur,sed respondenti, ad se,quod videtur,& non videtur,iudicando ponendum vel non ponendum.
Cuiuignasset regulas sustinedi positione simpliciterprobabile I sinpliciter improbabile, de neutra . nunc dat regulas sustinedi positione probabile vel improbabile alicui, di primo probabilem vel improbabilem sibi. &dicit, si autem non simpliciter probabile vel improbabilest,quod ponitur,sed respondenti ad seJid est respectu sui quod videturJscilicet probabile, di non videturJscilicet improbabiles iudicando. ponend5 vel non ponendum. JJn disputatione quidum instructiu ea,quae probabilia sunt sibi,& ea quae sunt nullus sbi improbabilia dando, ut dictum est in superioribus regulis in disputatione vero discolica ,ea ponenda vel non ponc-
437쪽
da per quae ad conclusionem intenim non deueniat opponens.pro sustinenda igitur postis Ene probabili vel improbabilibus sibi,respondens ea ponere vel non ponere debet in disputati ne instructiva quae tibi probabilia sunt:ex improbabilibus sta,quae minus improbabilia. In dystolica vero disputatione ea sibi probabilia vel improbabilia, per quae impediatur sequi conclusio opponentis.
6 Si vero alterius opinione tuetur respondes, manifestum,quonia ad
illius mete aspici edo, ponere singula debet,& negare. Quare & qui timentur extraneas opiniones,ut bonii & malu esse ide, queadmodu H
raclitus inquit non dant non inesse simul cotraria eidem: n5 quia videtur eis hoc, sed quia secundu Heraclitum sic dicendii. Faciut aute hoe &qui suscipi ut ab inuicem posit iones. Coiectat enim ac si is dicat qui ponit . Manilistum igitur quae coiectandu respondenti, siue simpliciter
probabile,siue alicui positum.
Npne dat resulam sustinendi positionem probabilem vel improbabilem ad opinionem est
rius : & dicit f Si vero alterius opinionem tuetur respondens, manifestum quoniam ad illius mente aspici cdo ponere singula debet,& negare.JIn clisputatione quide instructiua,quae probabilia,minusque ex improbabilibus improbilia,sunt ad illius mente.in dystolica vero, ,pςr ρος oppones non deueniat ad suam conclusione. Quare ac qui tuentur extraneas opiniones,Vt bonum& milia esse idem Jde in eodem subiecto,s quea odsi Heraclitus inquit non dant non inesse simul cotraria eidem J immo concedunt cotraria inesse eidem, fno quia videtur eis hoc,
sed quia secitdu Heraclitu sic diceta.Jsuperfuit aute in Graecis eodicibus nesalso na ct Alexi. ea no Iesit. Deinde exponit eos,qui utuntur huiusmodi resula,& dieit, faciut aute hoc,& qui susci ut ab inuice opiniones.J verbi gratia,Plato opinione Parmenidis,3c Parmenides opinionem Melisii,de sic consequenter. coniectant enim)qui sustinet opinione alterius ac si is dicat, qui ponitd& se ad illius mete loquitur, sicilii fecit Plutarchus in Platonis Philebo, accipiens a Philebo problema,& opinionem.Ibi enim ita opinione Philebi tutatus est,ae si Philebus ipse locutus esset . quaecunque enim dixit,ae s ille dixisset sustinuit.Tune epilogat,de dicit, tinnite- Gstum igitur quς coniectandam respondenti,sue ab eo simpliciter probabilesiue alicui, positum estJde his enim regulae perspicuae sunt.
68 Quoniam autem est necesse omne quod interrogatur, aut probabile,aut improbabile esse, aut neutrum & aut ad orationem, aut non ad
orationem esse quod interogatur.
Cum dixisset problematu siue politiona differentias demonstrassetque quo modo ad vM- quodque eoru oportet respodere,nunc de ipsis interrosatis dicit,& eorum diuisione inignax, de Medit, quo modo ad untiquodque eorii oportet respondere dido,aut no dido ipsam.Haec enim dii fecerimus,poterimus assequi propolita intectionem.& dicit, Quonia autem est necesse omne quod interrogaturJscilicet abopponente,aut probabile,aut improbabile esse, aut neu trumJhaee enim diuisio problematum umilis est diuisioni,quae facta est de problemate. probabile interrogatum est,ut deum colere,parentes honorare,lesibus parere, virtutem bona cisse Improbabile vero,ut prouidentiam no esse, naturam agere casu,vacuum essetneutrum ut stellus es. n pares,mundum esse ae ternum,de similia eius generis. Deinde assignat secundam inuisonem, &J. q.d squod interrogatur'siue probabile, me improbabile fuerit, siue neutrum, necesse est aut ad orationen aut non ad orationem effeJid est,pertinere.imecesse est pertinens,vel impertines esse ad oratione.sunt autem interrogata ad orationem pertinentia ut Alexand. inquit quae que iuuant ad syllogismum problematis Impertinentia vero quecunque ad syllogisna problematis nihil prosunt ita sunt frustra interrogata. Existente igitur interrogatorum differentia huiusmodi necesse in omne interrogatum probabile esse, de ad oratione: aut probabile aese,& non ad orationem. Aut necesse est omne interrogatum, improbabile quidem esse, ad ora
tionem vel improbabile esse,ac non ad orationeniat ut necesse in omne interrogatum esse neutrum vel ad orationem,uel non ad orationem.
cs si quidem quod videtur, & non ad orationem, dandum est,dicendo quonia videtur.No enim interimitur posito eo quod in principio.
. Nunc tradit artem respondendi ad interrogata, secundum unamquamque damerantiam, oc
438쪽
A primo doeet respondere ad impertinentia,deinde ad pertinentia,& docendo respondere ad imgrtinentia,primo docet respondere ad probabile impertinens.& dicit, Si sit quidem quod vieturJ id est,si interrogatum sit probabile, & nonJ pertinens ad oratione,dandum est dicenteJ id est, oportet respondentem dare ipsum,dicentem quoniam videturJu.dare ipsum, dicentem quoniam est probabile.cuius causam assignat,& dicit, non enim eoJprobabili posito,J atque concesso, interimititur quod in principio,Jid est,propositum. & hoc pacto rcipodens cocedens probabilia, approbabiturunt errogans vero ignominiosus iudicabatur, no potens uti dato,& concesso ad suum propositum, quanuis probabile st.
o Si vero non videtur, & non ad orationem,dandii quidem, sed annotandum quoniam non videtur, ad deuitationem absurditatis.
Nimc docet respondere ad improbabile impertinens,& dicit, Si vero non videturJ id est, s vero interrogatum fiterit improbabile, f& non ad orationen scilicet pertinens, dandum quiden est ab ip se respondente.Causam aissignat Alexader. nam cum eo interrogans uti non possit, quoniam est impertinens,remanebit opponens quasi derisus. sed annotandum quoniam novidetur,Jquasi protestatione praemissa fad deuitationem absurditatis. dea ponui quidam, na spondente ad euitationem sis men ignaui, atque nescii.
i Si vero sit ad orationem, & videatur, dicendum quoniam videtur quidem, sed valde propinquum ei, quod in principio est, & interimiatur eo posito, quod propositum est.
Nunc docet respondere ad pertinentia, di primo ad pertinens probabile. & dicit, fSi vero stJscilicet pertinensfad orationem,& videatur,Jid est,& sit probabile, dicedum quoniam videtur quide,Jprotestatione tamen praernissa,dicendo primo,qudd valde propinquuum4st Dei, C quod in principio est,Jct cum eo valde inuolutum, s&J deinde quonia quod propostum est, interimitur eo positoJid est,& dicendo quoniam per concessionem ipsius habetur oppositum positionis, & quasi quod sit quodam modo petere,quod positum est in principio.sic enim cui Alexin quit reipodens, nec videbitur probabiliuus instare,nec aliquid pati ab interrogate, cum praedicat similitudinem interrogati ad ipsum propositum, hoc enim pacto respodens con
cedit concedenda,quia concedit consequentiam,& interrogatum: negat autem neganda, quia
videtur interrogatum prope modum petere,quod est propositum a principio,& hoe dicit esse. fortasse legi potest aliter quim Alexander legerit,qudd videlicet si interrogatio probabilis sit, ct pertinens,respondens concedat eam esse probabilem ita quoniam est valde propinqua proposito adeo,ut per ipsius concessionem propositum videat ur interimi,ideo neganda est a respondente, non quidem ut probabilis,sed ut propinqua valde,& inuoluta ei, quod est a principio propositum.Sed haec expositio aduersatur siquentibus, ideo dicendum,ut dictu est, quod haec sit concedenda,sed cum potestatione,qudd sit quasi petere, quod est in principio alam similitudine atque propinquitate cum principali proposito, videtur quasi idem. Et si respondens ita dixerit, non videbitur probabilibus aduersari,nec aliquid pati ab interrogante,cu ρος- D dicat petitionem eius, quod est in principio.& fortasse se da lectio est in disputatione dysco lica, atque proterviosa:prima autem Alexandri est in disputatione inuentiva.
να Siaute ad oratione quide, sed valde improbabile sit postulatu fatendum quonia accidit hooposito,at valde absurdu esse quod proponitur.
Nunc secundo docet respondere ad pertinens improbabile.& dicit, Si autem ad orationem quidem 'rtineat interrogatum, sed valde improbabile sit postulatumJid estonterrogatu fia- tendumJid est oportet respondentem dicere, quoniam hoc posito, acciditJ scilicet conclusio opponentis,sue inconueniens ad quod ducit opponens, at quod proponiturJid est,a te interrogatumΓvalde absurdum esse,J& a nullo habente intellectum concedi dignum.In disputatione enim inuentiva, respondens si se dixerit, nihil videtur pati ab interrogante. nam concedit concedenda,& negat neganda Concedit enim consequentiam, quae concedenda est: sed negat interrogationem, quae neganda est. Q. F
439쪽
LIBER VIII . 73 vero neque probabile,neque improbabile, si nihil quide ad oras Etionem dandum, nihil determinandum.
Nunc docet respondere ad neutra, de primo ad neutrum impertinens, & dicit, Si vero neque probabile, neque improbabile Jsed neutrum sit interrogatum D si nihil quidem ad oratio nenil scilicet pertineat, D dandum J est a respondente, sed f nihil determinandum J utriam sieprobabile, an improbabile. vel intelligas, nihil determinandum, id est, nihil protestandum:&si quid resipodens protestetur,nihil determinet de probabilitate vel improbabilitate in
terrogati.Sic enim concedet interrosatum disputationis gratia, ct consequentia praesiuinitur negata,cum pateat interrogatum esse Impertinens.
Si autem adorationem, annotandum,quoniam interimitur eo ponto quod in principio est. Nam sic & qui respondet, nihil videbitur
propter hoc pati, siquido praeuidens singula posuerit. Et qui interrogat, assequetur syllogisimum, politis ab eo omnibus probabilioribus con- ,
Nunc docet respondere ad neutrum pertinens & dicit, fSi autemJ neutrum pertineat saa orationem,Jsiubaudi dandumest, sed fannotadun Jucilicet per modum protestationis, quoniaJconcessone huius quod in principio est,interimitur eo posito. J de quoniam est quodam modo petere quod est in principio, cum sit cum eo propinquum,& valde inuolutum, deinde Ari' enim opus bene respondentis esse,cum interrogans potuerit syllogizare dialectice, ipsi cQnce Dia esse, quae conclusione sunt probabiliora.Est enim dialectica disputatio, quae fit conspectionis gratia, quando neuter eorum qui in disputatione sitiat, delegatur, sed allud Adit quod sibi conueniens est,secus in disputatione clystolica, ubi quaeritur experientia. in hac enim generalis regula est, ut respondens ea probabilia, vel neutra interrogata ponat, per quae opponens non deueniat ad suam conclusionem,uel ad ea absurdaἰquae ducuntur ex politione responden tis.Hactenus de interrogationibus. ' o
dis Quicunque vero non ex probabilioribus conclusione conatur syllogizare, perspicuum quoniam non bene syllogizant. Quare has inte
Ex his quae dicta sunt, vult concludere interrogationes minus probabiles conclusione, non esse ponendas. & dicit, s Quicunque vero non ex probabilioribus conclusione conantur syl. logizare, perspicuum quo. iam non bene syllosietant. J tunc concludit propositum, & dicit, square has interrosationesJscilicet quae sunt minus probabiles conclusione, non ponendum dscilicet in disputatione inuent tua, tecus autem in disputatione, quae fit gratia experientiae ,ut saepius dictum est . In disputatione inuent tua, qualis fortasse est dialogus , ea Socrates proponere solet, quae sint conclusione probabiliora: de haec semper concedit interlocutor, qui respondet ,& ita toties Socrates procedit proponedo,ac proponendo,donet concludat,quod inetendit . & tunc interlocutor respondens, quasi inuenta veritate , aequiescit. de ut in dialoῖi intendunt, peruenerint.negare vero, quae aut improbabilia sunt, aut minus probabilia conchasione. Ex improbabilibus vero , si aliqua opus est dare, ea danda sit ni respondente, quae minui conclusone filiat improbabilia. nam haec pro' probabilibus habentur Siquident minus ini probabilia , ut probabilia sunt. In disputatione vero protervio quae dystolica dicitur ea sue probabilia, siue improbabilia sunt danda, per fili et ad conclusionem non deueniat opponens nana haec fit gratia experiendi doctrinam,ct insenti vires,ideo cum qu ratur dialectica victoria, non omnia a respondente ponenda sunt,nisi per quae non accidat ea coiicedere abitur di ora vel conclusionem opponentis. De hac prolemiosa disputatione quum non sit omni ex parte dialectic Aristoteles sere nihil laadit, solum euim et parte opponentis docuit citaria
ua, ex parte opponentis hic pauca,ut circa textuvexpositionem annotauimus.
6 Similiter autem & in iis,quae obscure,& multiplici aer dictitur, o
440쪽
o currendum est. nam quia permistum est respondenti non discenti, dicere , non disco: & multipliciter uictum, non ex nessitate confiteri, vel negare, manifestum quoniam primum quidem nisi planum sit quod dicitur non pigret cendum est dicere, non intelligo. nam cepe propterea quia interrogantibus non clare dant occurrit aliquid difficile.
Cum docuisset respondere ad interrogata manifesta, nune docet respondere ad interrogata obscura. de quia obicurum esse potest interrogatum, aut propter obscuritatem terminorum, aut propter multiplicitatem, ideo primo docet respondere ad obscura interrosata ratione ob scuritati, termino iu , deinde obscuritate multiplicitatis. de prima parte daeit, similiter autem de in ias, quae obscure, de multipliciter diointur, occurrendum est. J re non intelligas smiliter occurrendum quantum ad dandum, vel non danduli, sed quantum ad confitendum id B quod debet, vel non debet consteti. de hoc subscribit, nam quia permissum est respondenti non Oeentiri scilicet in disputatione inuent tua, dicere non disco,J quia scilicet non intelligo verba quae tu dicis: secus in disputatione protervios f& multipliciter dictum, non ex neces- state confiteri vel negare. J nam disputatio huiusmodi fit ad inuentionem, de conspectionem veritatis, at non ad experiendum doctrinam , atque ingenis vires, ideo s manifestum, quo Ideo respondens ea omnia fateri debet,per quae deuenire possi ad conlpeo propterea cum non intelligit interrogatum, statim dcbct dicere non intelligo, de quaerere de clarationem ab opponente. nam saepe propterea quiaJ respondentes, non Hare interrogantibus dant,J quae dant occurritJeis dicere aliquid dissicile,4 de fortasse absurdum iniare,ut clare respondere possint, debent quaerere declarationem interrogatorum . nam se non accidet eis dicere dissicilia,ct absurda.verbi causa, si alicui interrosati an finitum omne ad aliquid definiat, respondens cum non intellerit, concedat: accidet ips concedere cuiusmet finiti esse a quid extra, quod non concessisset, si intellerisset
lex.autem hune locum aperte legit oecurrit aliquid disseile.Jnam A Ioraia , mi tum inerre 'tum clare, etiam porrigere. verbum otia refert Alexander ad respondentes , sed ad interrogantes, de tune clara est lectio. nam cum opponentes interrogantcsque non clare asserui sua interrogata soccurrit J sub
audi respondentibus dicere aliqiua dissicile,4 de absurdum . ut quia non in clara illa interio satio . an onitie finitum ad aliquid definiat 3 accidit respondenti dicere 'uod se, di tune se quiantur absurda,ut quo extra mundum sit aliquid, de quod infinitum lit,quia semper extra finitum est aliquid, de alia absurda. Ergo respondens insenue quaerere debet interrogati de-
7 Si autem notu quidem sit, multipliciter autem dictum si in omniabus quidem verum vel falsum sit quod dicitur , dandum simpliciter, quod dicitur,vel negandum . Si autem in aliquo quidem sit verum, in D aliquo autem falsum,annotandum est, quoniam multipliciter dicitur,& quoniam hoc quidem falsum,illud autem verum est. nam cum p sterius distinguitur, immanifestum si & in principio ambiguum ani
Nune docet respondere ad obscuras interrogationes, quae propter rei autem J interrogatum i notum quidem sit a sei
i ditium ' hoe est . t d r2uiuocationem sunt obscur . de dicit, sicet ea parte terminorums multipliciter autem re multiplicitatem, de ae
rotum quidem sit, J sc -l obseurum propter muta enim bonum delectabile,& botium utile a bonum honestum, omnia eligibilia sunt. Neganda autem,si falsum in omnibus.vnum enim tantum esse ens, secundu nullum signiscatum veru est.Nec enim tantum unum genere est ens,nec tantum Vnu specie, nec tantu unu numero ssi