장음표시 사용
411쪽
A solum necessarias, sed & earum, quae utiles sunt ad illas, aliquam syllogizauerit.
Cum assignasset vani propositonum inductissimam,mine ostendit usum ratum propositionsi 5 siunt celadi gratia,ut ex iis oppones possit celare quodcsiq; voluerit. Est mi celatio cui Alexander inquit methodus,qua syllogizans potest propostum celare. α dicit, fCelanti veroJ siubaudi is sietat maiorem, vel minore, vel utranque pro titione lyti gumi principalis, hic precelat:inquannim quidem syllogizat proposui es siyllogismi principalis prosyllogizat,pter longius distare a proposito inuoluitur respondens, celat. Addit, LEt haec ut plurisit, quo verd pro lurimumJ subaui prostyllo zantur. Nam maior & minor syllogitai principalis, ut plurimum prosyllogizantur. Deinde assii at alium modum celandi etiam ex parte syllogismi. & dicit, DErit etiam h J scilicet celatio, siquis non solumJpropositiones necessarias, quae sunt principalis syllogismi, issed & eam, B quae vules sunt ad illasJid est 'ed prosyllogisticarum etiam aliquamJulterius syllogietauerit. erit enihoc pacto celatio maior, quo maior fit distantia a principali conclusione. Fit igitur ex parae syllccisinorum, celatio, tum prosyllogizando propositiones syllogi sint, tum prosyllogizando propositi prosyllo sint.
is Insuper conclusiones non dicere, sed posterius simul omnes syllogizare. Sic enim longissime abscedet ab ea, quae ex principio, posu
Nune docet ussim celacuarum propositionii ex parte conclusonis.& dscit. Insisper conclusio a principalem conclutionem per propositiones principales, distantes debet syllogizare conclusiones superiores. posterius vero simulo ,Jα principales,& minus principalestsyllogizare.Sic enim longissime abscedet,Jatq; distabit ab ea positione quae ex principio est. 4& ut abscedens maximeque distans,latebit respondentem: ut vero simul omnes conclusiones inserens latebit confundendo iudicium respondentis, dicit Alexander. postibile esse dixit syllogizare conesusones omnes,non ut omnes conclii siones simul aliquis dicat, sed ut in omnibus syli sismorum propositionibus simul inducat uniuersalissim ni conclusionem, quae ex ultimo inductis
i Ut autem uniuersaliter dixerim,sic oportet eum interrogare, qui latenter interrogat, ut interrogata omni oratione, & eo dicente conclusionem, quaeratur propter quid i id autem erit maxime per antedictum, modum. Nam sela ultima dicta conclusione, im inanifestum erit quo Unam modo accidit . xquoniam non praevidit respondens ex quo accidit , non digestis per membra prioribus syllogismis. minime etiam per membra digeritur syllogismus conclusionis, cum non eius sumptiones ponuntur: sed cum ea sumuntur, a quibus syllogismus fit.
Quasi summatim repetit qualis debet esse e esaco,& ex pte syllogismorii,& ex parte coclusors di dicit,s ut aut uni aerialiter .cisgregado ex re syllogisinom,& c5clus5is, dixerI, sic oportet ea sopponente intereriare,qiu lateter inte gat,vii nterrogata Moratione,Jhoc est tota,& parte, &Jfacta interrogatione Leoli opponente dicente re lusionem, quaeratur)scilicet a respondente propter quid,J& unde sequitur haec concluso.Hoc enim quaerere esse non potest,nisi quia confultis re- inquitur resipondens,& non intelligit unde inducta fuit concluso. ut si problema esset, im homo ct equus sint substantia, an non: & resipondenti proponeretur, nonne substantia de cibus, quae sub
s videlicet. si ι antia palcatur de oldus, quae sunt lun ea: in noc catu appolitioes tuerunt cocellet, postea inducta coclusio ex eis, di tamen respondens quaerit unde infertur conclusio.haec itaque erit optima celatio.
412쪽
Deinde exponit,quo modo si haec maxima celatio ex parte conclusionis, & syllogismoriani, di di Ecit, id autemJid est haec maxima celatioserit secundum dictum modumJut videlicet cum aliquis aeceperit omnes propositiones absque propriis conclusionibus,per quas principalis ostendatur, di inducet solam ultimam conclusionem sic enisti faciens, & prosyllogistiorum propositiones accipiens,&prosyllogismorum prosyllogismos, eorum conclusiones non inducens, sed ultimam ex illis, maxume latebit.Cuius cauum asi gnat,& dicit, fNamjsectis prosyllogisnis, de rosyllogismotu prosyllogismis,& eorum conclusion ous non illatis led ea, quae est ultima. immani testum erit J scilicet resim denti quoniam modo,J ct unde accidit, J nam longe opponens respondentem a principali conclusione remouet, ct sic ignorabit unde conclusio syllogi Eatu quoniamJ ut inquit non praevidit te- spondens, 'tor,& tantis propositis, ex quo accidit.non ducitissetque neque bene coprehensis per
membra,Jhoc est per propositiones prioribus syllonsimis,Junde ultima concluso est illata. Quiras ita fitent,oportebit eum quaerere,unde concluso stqvitur, quare optima est celatio. Addit etiam quando non digeritur,nec bene cognoscitur syllo inius principalis,& dicit, Minime etiam per me bra digeritur syllogisnus confusionis. iii dicitur principalis,lcum non eius sumptio J scilicet maior,& minori nuntii scilicet in eo,ssed cum ea sumuntur, a quibus syllogismus sit Jhoe est,sita esi sumuntur propositiones prosill ismorum, quibus probantur propositiones principalis syllogitat. FOportet enim bene digeri syllogismum,cum propriae,5 non remotae propositiones in eo collocan- tur.Et de celatione ex parte concisionis de syllogismorum,hactenus.
is Vtile autem & non continua postulata sumere ex quibus syllogismi. Sed vicissim ad aliam & ad aliam conclusionem. Nam politis coi uenientibus iuxta seinuicem magis quod accidit ex ipsis, manifestum.
Nune rursus docet celationem.quae fit ex parte plurium syll ismorum .verbetratiassit problema,anima est immortalis haec conclusio potest syllogietati primo De, omne seipsum moves immortale,aninia seipsam mouens ergo mima est immortalis. Sec undo se omne cognoscens se inmortale, anima cognoscit se, ergo anima est immortalis. Si volueris latere respondentem , syllostra hoe G pacto omne seipsum mouens immortale,anima cognostit se,ergo anima immortalis. vel se,omne cognoscens se mmortale,an a seipiam mouet ergo anima immortalis. hane celationem tradit. de
dicit. Vtile autem, de no continua postulata.Id est proposiade, sumere,ex quibus syllogismi hoe est utilite est non ponere proprias propositora ad propriam conclusonem. ssed vicissimJ atque smupro celatione bonum est sumere propositionem unius prosillo sint, qui est ad unam coclusonem eum alia propositione alterius prosyllogisni, qui est ad aliam conclusonem.& hoe dieii sed vicissimJmiseere propositiones,quae sunt ad aliam,ct ad alia conclusoneJverbi gratia st problema xtra paris impatis eaue disciplina an non, unus prosyllo sinus est, disparatorum eadem ea diseiplina opposta runt disp arata,ergo oppositorum eadem disciplina.Aliter prosyllogismus nesipidem diseiplina disparata incompossibilia ergo disparatorum eadem disciplina Tertius pr stilogismus,oppositorum eadem disciplina contraria opposta, ergo cotrariorum eadem disciplina. syllogisinus ergo manifestus erit contrariorum eadem disciplina,par de impar contraria ergos eadem disciplina Latens vero est disparatorum eadem disciplina contraria iunt opiimparisque eadem disciplina Latens vero erit,disparatorum eadem disciplina,contraria iunt προ- sita ergo paris de imparis eadem disciplina.vel sc pposta sunt disparata,contraria opposta ergo pari, , imparis eadem disciplitia. Sumunt enim permutatim huiusmodi syllogismi alteram propositionem unius syllogismi,quc est ad unam conclusonem,& alteram ex altem,qui est ad alteram conclu sonem.& se latent respondentem .propterea subdit, Nam postisJDroruastionibu sconuenientibus iudita seinuicemJut decet, magis quod accidit ex ipsis,mamidissum, sed postis vitarum, latet ore nens. QIod vero ad verba attinet,postulata fraece est et Ii αματ hoe est dignitates. Sed vinlex. inquit axiomata pro propostionibus syllogisma accepit.
16 Oportet autem & definitione sumere in quibus possibile est uni
uersalem propositionem non in ipsis,sed in coniugatis. Nam decipiunt falsa ratiocinatione seipsos, quando in coniugato sumitur definitio, si non uniuersale concedunt.Vt si oportet sumere, quoniam qui irascitur appetit poenam, sumatur ira appetitus esse poenae propter apparentem parvipensionem. Et erit manifestum, quoniam hoc sumpto, habemus uniue sale,quod praeelegimus.
413쪽
A Nune docet celationem, ex permutata desinitionis in ginatione, quae talis est. siex definitione opponens debet argumentari uniue salem impositionem, de latere respondentem, definitio sumenda est in abstractis,d: non in concretis.& dicit, soportet autem definitione uniue sale propositionem sumereJdic in quibus possibile est,Jno enim in omnibus propositio uniue salis sumi potest quia non in terminis singularibus,& ubi videlicet volumus latere, non in ipsisJpropositis de quibus est disputatio, sed in coniugatis, Jhoe est, sed in abstractis eorum sumatur definitio. ut si problema sit,utrum omnis qui irascitur,poenam appetit, an non uniue salis propositio quaeratur in ipsa ira,quae coniugatum est ipsi irato,& non in ipso irascente assignat causam,& dicit, Nam decipiunt seipses falsa ratiocinati ejicilicet respondentes quando in coniugato.Jid est in abstracto si initur definitio,si non uniuetiale concedunt,dquia credunt se concedere tropositionem indefinita, ct tamen concedunt propositione uniueriale.Naseodsi Aristis abstractis,uniuersalis de indefinita propositio eade est.dat exempla, Se dicit,fut si oportet summ,quonia qui irascitur, appetit poena, ct accepit Arist.hieindefinitam pro uniueriali q.d si velimus ut respondens sumat hanc,omnis qui irascitur appetit poenam, sumaturJab opponentesira appetitus esse poenae propter apparentem par' uipensionem, & erit mani sestum, quoniam hoc sempiod atque concesso a resipondente thabemus . uniuersale, quod praeeli in Jscilicet illud, omnis qui irascitur appetit poenam. Celatio igitur harem permutatione pruficucitur, quae est definitionis a concreto ad abstrarium.
17 At eis,qui in ipsis proponunt,saepe accidit,ut obsistat respondens, quoniam magis se habet in ea re instantia. ut quon iam non omnis qui irastitur, appetit poenam. Nam parentibus trahimur quidem, non autem poenam appetimus .Fortasse autem non vera instantia est. nam in
quibusdam sufficiens poena est tristari solum, & facere poenitere. V runtamen habet aliquia verisimilis, ut non videatur irrationabile n Q gare propositum, at in irae definitione non similiter facile est instan
Dcinde assignat causim quare potius in abstractis sumenda est definitio procelatione,&non in concretis.& dicit, At cisJscilicet opponentibus,Jqui in ipsisJquaesitis sproponuntJquae sunt concreta, i pe accidit,ut obstitit res densJafferedo instantiam. quoniam magis se habet in ea reJ quet sita concreta instantia. ut quoniam non omnis qui irascitur,appetit poenam Jscilicet ei, a quo accepit parvipensionem. Nam parentibus irascimur quidem,non autem appetimus poenam. At in a hracto temper ita est appetitus poenae,de nulla amrtur instantia . ostendit tamen Aristolaiane non esse veram instantiam,sed persuasiuam.de dicit, Fortasse autem non vera instantia estJhaee,qua diximus nam in quibusdam sussiciens poena est tristari solum,aut facere poenitere .Jct ita licet paresi-hus non appetamus pinnam damni,appetamus poenam amictionis,& poenitentiae. Obiicit tamen hese responsioni,de dicit, Veruntamen)licet haec instantia non sit vera tamen habet aliquid verisimilisJadeo ut non videatur irrationabili Jrespondetem negare propositum imo videtur rationabia Ie ut negetur illa omnis qui irascitur appetit poenam.quae erat propositum. At in irae definitione nos liter facile est inuenire instantiam.JEt ita pro celatione melius erit definire abstractu si conem Dium.quoniam in abstracto nec est ver nec verisimilis instasia:in cocreto alte est verisimilis. ma re si laeo concreuutemur definitione abstracti,celabimus propositum,ut dictum est.
18 Praeterea proponere oportet eum qui proponit, non ut propter ipsum, sed alterius gratia. Nam deuitant ea, quae ad positionem stat tilia.
Nune docet celationem comparado diuersum ad diuersum qui talis est,si opponens proponit respondenti interrogatione aliquam,eam proponere debet ac sino gratia propositi,sed alterius fratia proponat,quasi a proposito diuersi ac disparatidicit, Praeterea pmponere oportet eύJ.c qua mponit, non ut propter ipsemJ mpontum sed alterius gratia, J quasi a proposito diuersi . NamJ
respondentes aeuitant ea quae adpositionem sunt utilia,Jnon autem ea, quae videntur extra pmpositum. verbi gratia ut Alexander exemplificat si problema fuerit, utrum anima sit immortalis an non, opponens non proponat respondenti, Vmam anima seipsam moueat, an non, nec Proponat unum omne seipsum mouens sit immortale, an non: sed pmponat, utrum anima moueatur ab alio, vel non moueatur ab alio. Nam si dabit minum non moueri ab alis,latenter sequitur,
414쪽
animam moueti a ita sequetur animam esse immortalem. Locus CELANDI sEPTI Mus.
1s Vt autem simpliciter est dicere,qui quam maxime dubium facere, utrum quod proponitur, an oppositum sumere vult. Nam cum dubium suerit, quidnam ad positionem sit utile magis quod ei videtur,
Nune docet celationem per comparationem ad oppositum. verum dupliciter exponitur una expositio talis est, si opponens velit propostum celare, non debet propositum sub propria forma pio. rma sui oppositi. dicit, fui autem simpliciter est dicere, qui quam misi me dubiu
facere,J& maxime latere, vult semere virum quod proponitur, an oppositumJ x disgregativum visus,an nigrumΤnam cum dixerit, non nigrum,mox sequitur, ergo album .Assignat ut virum album si causam,& dicit, fNam cum dubium fuerit,quidnam ad positionem sit utile, J vinim album an nigrum, magis quod ei,J cilicet opponensi videtur,ponuntJrespondentes,atque cocedunt. Cu enim cubium fuerit quod eorum sit ad Propositu etspondenti iacile concedin quod quaerit opponens. Fhaec est una expositio. alia talis est,cum opponens voluerit Iatere respondentem, proponere debet propositum subdisiunctione ad suum oppositum,ut utrum album sit disgregativum visus, an nonditaegativum visus.dicit, Vt autem sim'iciter est dicere,qui quim maxime dubium facere quaerit respondentibus, vult semereJ sub disiunctio virum quod proponitur,an oppositumJ ,ut utrum album sit disgregativum visus, an non sit disgreg tiuum visus. Naiam cum disium fuerit quidnam ad postionem c utile, respondentes ponunt magis quod ess stlacet opponentibidetur.) aut salie
non ita prompte adueriantur. Locus CEIANDI CCTA vvs.
io Insuper per similitudinem interrogare. Nam & persuasuum est, ct latet magis uniuersale. Vt quoniam quemadmodum scientia & igno o
rantia contrariorum eadem sic & sensus contrariorum idem . Aut contra quoniam sensus idem contrariorum est,& scientia.
Nune docet celationem per copa rationem ad suum simile. que talis est,cii oppones voluerit posirum celare, non interrogare pro ositum debet in propria Arma sed in suo simili.Vt si proposia est,eontrarioru est eadem duciplina .quaerere debet,virum sensius sit ide contrariorum, an non. na si conceditur, tunc per simile, scientia erit eadcm contrariorsi. dicit, D Insuper per similitudinem interrogareJoportet eum qui opponit, na largumetu a smili, ct persuasuum est,& latet magis uniue sale subaussi esse illatii p ipsum vel magis latet uniuersale in suo simili.Na ex simili hoe pacto non uniuersale,sed particulare sumitur adeo hoc sertas te ad occultationem pollentius est si vii inducti . Assignat exemplum,& dicit, Vt quoniam quemadmodum scientia, & ignoratia contrariorum,sic neu i. ci senses contrariorum idemaut contra quoniam sensius contrariorum est idem, di scientiaJ contrariorii est eadem.Si ergo propositum est,scientia est eadem cotrariorum,quaeratur sil suo simili,utria contrariorum sit idem sensus,nam sic latebit opponens.
αr Hoc autem est simile inductioni, non tamen idem. Nam illic qui redem a singularibus uniuersale sumitur. In similibus autem, no est quod sumitur uniuersale,sub quo omnia similia sunt.
Assignat differentiam inter exemplum,quod est ab uno singulari simili ad altem, & inductione,
quae etia est a singularibus.de dicit. Hoc autJ.sexeptusest simile inductici. J inquantu exemplum di inductio argumetu sunt a singularibus. sno tame ideJ est exei tu di inducti .euius causam dicit, sed est particulare,sub quo non continetur illud particulare, ex quo ipsum via D militudinis infertur. Cum enim infertur particulare,non infertur ex iis quae sub ipsi sunt, sicut cum infertur uniuersale. Sed xia smilitudinis ex uno particulari diuersis infertur propositum.
Oportet autem & ipsum sibimet quandoque instantiam ferre. Nam insuspecte se habent respondentes ad eos, qui videntur iuste argumentari.
415쪽
A Ilie ut Iimiores autumat) Arist.assignat loca ex parte eorum,qui ututur sermone quales sint interrogans,& respondens:& primo asi nat loca ex parte opponetis,quorem primus ab eo actu acciapitur,qui est instare.& licet hie locus hoc pacto primus sit, tamen quo ad numerum locorum qui ac lignatur pro celatione est nonus: & est talis,cum quis in ipsa inductione pro stum voluerit celare, debet sibi terre instantiam .dicit, Oportet autem di ipsumJscilicet interrogante,qui utitur inductione sibimet qua loque instantiam ferre.J Asiunat causam,& dicit L Nam insumecte se habet respondentes ad eos qui videntur iuste argumentari.) sed subaudi interrogates quod stii instant, videntur iuste argumentari.Jergo res nitentes ad hos insuspecte se habent,di sie libere concedunt,quod pro
ponitur ab eis. Locus ex LANDI DECIMus.
13 Vtile autem & dictum addere, quoniam cosuetum, & dicitur hoc tale. Nam pigrescunt quod solitu est, limouere, instantiam non habentes. Simul auic in & quia utuntur & ipsi talibus, cauent ea dimouere.
Alexander asserit utile esse ad oecultandum, sumere quod est consuetum concedi ab auctoribus. v qualia sunt, virum sanitas est et ibitis,ut omnes opinantur. virum deceat iudicem esse optimum,ut vulgares ct sapientes putant. virum modesti sunt rami,ut putat Socrates. virum anima seipsam moueat ut putat Plato. Haec enim vult este interroganda, ab eo qui vult latere tamen verba Aristotclaute expositioni non sunt consona. Melius ergo dicamus hunc este locii decimii celandi,qui accipitur penes opinionem opponentis,per comparatione ad opinionem respondetis. Et est talis,quod in terr gans debet dicere cie propolito, oci sit consuetum dici de cocedi x t s interro et virum Omnes matres dis ni filios suos.virum omnes sui irascuntur poenam appetant. de his dicere dcbet, quoniam
sunt cosueta,& qm dictitur.& dicit, Vtile aute sis di dictu audere i hoc este a te ponendii, squoniacosuetum Jest,' communiter sdicitur.J Asilanat rationem cur se dicere faciat ad occultationem,de dicit, Nam pigrescut dimouere quod solitui Jc5eediffinstantiam no habetes Q A sit at secundam rationem & dicit, Simul autem Jcu hac ratione est alia de si, quia I ips vitatur talibusJconsuetis
14 Insuper non diligenter agere & si omnino utile sit. Nam aduersus
diligenter agentes, magis renituntur.
C Locus hie celandi undecimus sumitur penes operationem opponentis in comparatione ad con' elusionem .de est talis, si opponens habuerit aliquod utile ad suum tropositum, non debet illud festinanter, & cum diligentia proponere. Nam respondentes contra diligenter proponentes renituntur magis,& qui mi aflore instantia. de dicit Insiper no diligenter agereJ subaudi oportet opponerem, di curare, vi respodentes cocedat, s& 'idssit omnino viile'ad propositu Hie enim est optimus celandi modus. snamJ vi inquit aduerius diligerer agentes J de curantes ut respodentes respodeant, respondentes ipsis magis renituntur J atque contrariantur. Fiet autem hi sum ipsi interrogates interrogauerint,ae si dubitarent, aut nes rent quod Socrates facit apud Platonem. interrogat enim acs nesciret,simulans id accipere,quod ad interrogationem ponet respondens. .
is Et ipsum ut in similitudine proponere. quod enim propter aliquid aliud proponitur,& non propter ipsum utile ponentibus magis est.
Hic locus celans est ut Alexander inquit cum id quod interrogans proponit,non in se,sed in similitudine,& non siil gratia ,sed gratia alterius proponit.Git, Et ipsiumJ scilicet qa proponit oportet spmponere ut in similitudine,J& non subaudi pratia suised gratia alterius. Reddit causam sectat, de dicit, quod enim propter aliquid aliud proponitur Lab opponente, & no propter ipsumJscilicet
D propositu utile ponetibus magis est.Jminus enim respodentes attedunt ad illud.Primit aute exponit Alexander per exemplis, ut si volumus accipere quonia abstinentia vinus est,interrogabimus utrum videbitur tibi ita abstinentia esse virtus, sicuti iustitia & sertitudo.
is Insuper no i i proponere quod oportet sumere, sed cui co sequens, id est ex necessitate. Nam & magis concedunt. quoniam non similiter ex his manifestum est,quod cosecuturum est: & sumpto hoc,sumptum
416쪽
tutem esse disiciplinam.Sequitur enim virtute esse scientiam, si virtus est asendi cognitio per cauam. EEt si virtus est habitus per demostrationem acquisitu sequitur virtute esse disciplina. ideo dicit Ari stoteles,l l nsiuper no id proponere, quod oportet sumere, sed cui cosequens,id est,eat necessitateJsub audi est locus celaxassignat causam,& dicit, na ct magis cMedulJ es dentes antecedes, qssi nosimul iter ex hisJ .cantecedetibus manifestu est,qa cosecutum est, in unu aliud utile qtii sumpto hoeJ.s antecedete. siumptu est & illudJ.scdsequens. Effo si quaestu est vim virtus sit disciplina, interrogasci ponere debet vim virtus sit habrius per demoriatione acquisitus. na sie celabit Pposui.
L Et id ultimo interrogare, quod maxime vult sumere. nam maxime prima renuunt. quoniam plurimi interrogantiu prima interrogant, circa quae vel maxime student.
Assignat locu celandi i . ex parte ordinis,& dicit, Et id ultimo interrogare, quod maxime vult si mereJsubaudi est i docus celandi. Immo,ut Alexader inquit,oportet quida alia prius interrogare, luereque prius aliquas,vel aliqua instantiam: postremo vero id interrogare, quod est ad propositum .Et assignat causam & dicit, nam maxime prima renuut, qui resipodent. & cur maxime pri- ma renuan assignat causam.& dicit, quia plurimi interrosanuum prima interrogant,circa quae vel maxime studet.J ct quia nonulli interrogates solent primo interrogare utilia, ideo respondentes er dunt ta facere omnes interrogantes.Et cum sic creat derint,negant Prima interrogata. Quare celas locus erit,si ut o proponuntur utilia.
Σ8 Ad quosda aute prima que huiusmodi sunt,proponere. Nam pro
te tui maxime prima admittiit, nisi omnino manifestu sit quod secuti m est. In fine aut e protervisit. Similiter aut e & quicuq; arbitratur acuti esse in respodendo. ponetes enim prima, in fine recantant, tanqua nihil acciderit ex iis quae polita sunt. Ponunt enim prompte confidentes habitui & arbitrantes se nihil este passuros.
Hic locus est particularis quoniam datur pro eis, qui vel sitiit proterita, vel sint acuti, ingenioque
celeres. nam ut Alexander inquit quida sunt,qui proteris dicuntur,et hi semper prima concedunt. postea vero cum in fine cognoscsit se deceptos tune proterviunt. Alii sunt acuti, qui ct ingenio veloces videntur,lii prima sem per coneedunt, postea in fine recantant, tentantque osse cre, quod si tum est,non ex concisiis esse illatu,vel dictione interpretantur,vel dicunt nonnullas amphibologias,
ad hos loques Arist tanquit, Ad quosda aut e prima quae huiusmodiJscilicet utilia sunt, proponerea est locus celans.Et exponit,qui simi sthac dicit, snam protervi, qui de dissiciles dicunturs maxime
prima admittiit,nis omnino manifestu si quod secuturu est.Jna si praecognosiunt quod secuturum in sequi ex primis.illa nequaqua cocede In fine auteJcognosceres se deceptosi iterum asseretes non se divit vel no sic se intellerisse. Deinde exponit alios huius genetis,a: dicit, fSimiliter aute de quicunque arbitrantur aetiti esse in respondendo ita concedui prima. poneres enim prima es c gnouerint se esse deceptos. in sne recata Jasseretes oppositu eius, qd cocesserui. stanqua nihil a
ciderit ex iis quae posta sunt.ponunt enim prompte condentes habit J.ilonitati ingenii. &J tofisi proprio ingenio sunt arbitrates se nihil esse pasturosJ di ita facile prima coctauti pro his igitur locus celans est utilia proponere primo se enim habebunt quod volunt.
1s Insa per prolongare & interponere quae nihil sunt usui ad orati nem: quemadmodu pseudographia victes. na sint plura, immanis stum in quo falsum sit. quare & occultant quandoque interrogantes, in abstonso proponentes ea, quae proposita per se, non poneretur . Ad o cultationem igitur dictis est utendum.
Assignat locu i s. di dicit Inseper prolongare,& interponereJIanimo fiones, 'luc nihil sunt usuiJid est quae no sunt vules t ad orationeJid est,ad propolitii,de quo est disputatio eri locus celandi i s. debent enim interrosates interponere inutilia utilibus, squemadmodii pseudostraphia victe Jid est falsi pauctores qui multas induceres lineas inutiles, inter eas miscet utiles lateres. nam cum sine plura, immanifestum in quo falsum sit.J medacium enim in pluribus mixtum .in absconsio est. Tunc concludat,& dicit, square, & occultant quandoque interrogantes, in absconse proponentes ea quAE per se proposita, non ponerentur debet igitur interrogas prolongare propositu interponendo situm
417쪽
A propositu inter multa inutilia ad propositu. Respondens aute proposita quae inutilia sent, c5redens, etia concedet id,quod est ad pmpositum interrogatis, ct sic decipietur.Multa enim xt inquit perie qui disputerponit,ut obtineat a respodente,quod quaerit. CSed occurres na decipere respondente,v ocedat interposita inutilia ad concedenda utile,videtur sophisticu . e Dicendii interponere aliena,vr aliena concedatur, est sophisticu sed interponere aliena,vi respondes cocedat utile,est dialecticu . nec in phisticu . ut superius diximus, decipere ac celare,cu oppones cesauerit, ut reducat respondente ad veritatem,vel ad probabiliore opinionem,sed cum opponens celet,ut decipiat, di nulla alia ratione sophisticum est. Deinde epilogat & dicit, ad occultationem igiturJhis locis dictisyst utendum.
3o Ad ornatu vero inductione, & diuisione eoru quae astinia sunt. In ductio quide quale quid est, manifestu. Diuidere autem, huiusinodi ut quonia scientia est scietia melior, aut quia certior est, aut quia de melioribus. Et quonia scientiam aliae quide sunt cotemplativae, aliae aute acti-
uae, aliae vero effectivae: unumquodque enim talium coornat qui de ora tionem: non necessarium autem est, ut dicatur ad conclusionem.
Cum dixisset lora celand nunc docet ea quae sunt necessaria ad amplificanda orationem,& dicit, ad ornatum aut Vsiubaudi utendia inductione,& diuisione eotii quς sint astata.& per affinia intelligit,quaeda comunia quς sub se continent plura diuersaq; .q.d. & diuisione eo ii quς fiunt assinia id est dicta de pluribus per quς dedit intellisere non semper utenciu esse diuisione, sed quoties in imoratione interrogatoria fuerit aliquod multiplex quod diuisione indiget pro sui explanatione. Quare necessaria ad amplificanda oratione sunt inductio,& diuiso. Et intellige non ibu haec sufficere nam 1ei suas quae accipitatur ab interii per exempla Alexadri ibi patet
L U I , , est,nec inductivas, nec diuisitio
propositiones. e Sed dices Me ornatu orationis loquitur rhetor,& n5 dialecticus. Dicendii Arist. hic per Ornatum, magnitudine, atque orationis prolongatione intellexisse.nam clim superius quatuor praeter necessaria enumerasset,si per ornatum non intellexisset magnitudine orationis, superius in ea praeter necessariorum enumeratione esset mentitus Arist.deinde exponit quae dixerat,di cicit, inductio quide quale quid est,Jex multis locis est manifestu.J Sed dices propositiones inductivae, & amplificatiuae ut superius patuit non sunt eaedem. Nunc vero inter propositiones amplificatiuas enumerat inductivas,& propositiones diuisiuas. CDicendii, hi fariam considerari posse inductione, aut inquantum infert ex singularibus uniuersale di se superius locutus est de propolitionibus inducticis. nam sic distinguiatur intra propositiones amplificativas, ct sit perfluas. Aut inquanta est sermo amplior, malo Isi liue ambitus quam exemptu .na amplior est propositio,quae plura quam quae via si continet,& hoc pacto inductio erit amplificatiua Ppositio atq; superflua. Et sic de ea loquitur hie,qυ niam ut se non distinguitur cotra propositiones superfluas, atq; amplificatiuas. Deinde exponit diuisionem,& dicit, diuidere auteJest shuiusmodi, vi quoniam scientia est scientia melior,J haec enim
o propositio distinguibilis in bypter illudueri, melior, J quod bifariam est, autJ melior squia certiorJquo modo mathematica seletia melior est scietia naturali di metaphysica, autJ meliorisquia de melioribus, & nobilioribus, & sic diuina & naturalis meliores sunt mathematicis,ut primo de anima dictum est. Illius ergo propositionis, scientia est melior scietia,hς sunt amplificatiuae. quia vel certior, vel nobilior. Assignat secundu exemptu,& dicit, & quonia scientiarii aliae quide funt cotempla clut naturales di diuinae faliae aute activae,Jut morales, aliae vero essectivae, Jut mechanicae, & medi cinales. Quod vero sint amplificatiuae,probat,& dicit funumquodque enim taxuJscilicet & inductio,& diuiso coornatJhoc est a Uilificat quide orationeJscilicet inter atona, non necessarium autem est ut dicatur ad conclusione,Jut si conclusio sit, mathematica est habitus per demonstratio. nem acquisitias, interrogatio propria ad hanc erit, vim omnis scietia sit habitus per demostrationem acquisitus interrogat o propria ad hanc erit, vinam omnis scientia sit habitus per demonstrationem acquisitus an no.Propositiones ergo illς, quibus in interrogatione diuiditur scietia diuisionibus ena ratis dicuntur amplificatiuae, quoniam iaciunt ad magnitudinem laterrogatoriae orationis, ct no ad concluso nem: & se interrogatio diuisua in virum scientia, ius altera est nobil. altera cemor, item cuius altera est activa hera fictilia, altera contemplata si eadem contrarior si an non. Praeterea si concluso metit paris & imparis, est eadem disciplina. videlicet eade arithmeuca, intentU -
418쪽
Eo est utrum contrariorum est eadem disciplina,an non si ergo interrogans interrogauerit utra vi Esu, est idem adi de nigri an no Et vim auditus est idem grauis,& acuti in no & utrum tactu, idem dilidi de si ui an nonξ hae amplis catiuae bl postiones sunt, quae nihil ad coclusione faciunt,iaciunt tame ad magnitudine interrogationis.erit igitur interrogatio inductiva,xtru contrarioru est eadeditas iplina,ve visus albi de ni ri,auditus grauis de acuti, an nonὶ ubi patet ex his propos iubiis fieri in duction illius uniuersalis proposmonis, sensus contranotu est idem .qua inductio amplificans in terrogatonem,nahil facit ad conclusonem.
si Ad diluciditate autem, exempla & similitudines afferendae. modo exempla accommodata fuerint. & ex quibus scimus. qualia Homerus, non qualia Coerilus. sic enim dilucidius erit quod proponitur.
xander uinerentiam inter exemptu, timuit ine,quam is civicut parabolam,quod exeplum lit
aliquod factu quod proponitur ad ostensione alicuius quod nondu est tactum. haec enim est ei lari, interrosatio,vtia Caesar petes custodias a Romanis suae vii , tyrannirabit, ut Dionysius,qui petiit custodias a Syracusanis an non tyranniZabitξSimilitudo autem in eoparatio alicuius facti ad altera quod ducitur ad explanationem illius.& hoe pacto est interrogatio similitudinaria virum contrariorum eadem est disciplina, sicuti de sensus,an nonξ de ut Alexander inquit, videtur ipse Amoti nune in idem usus esse exemplo, de similitudine.nam dicit, modo exempla accomodata fuerint, de ex quibus scimus, qualia Homerus,non qualia Cherilusdnam cum dixisset eiempti,4 debuisset addere smilitudines, nisi quia pro eodem exemplum,& similitudinem accipit. Dicit etiam Alexander hiempla de similitudines Homeri esse scientificas,ouia manifestae de notae. tales autem non sunt illae GCherili poetae. Chelitus vero necus poeta ineptus luit, quemadmodii Bassius apud Latinos,de quo Faustus poeta loquitur,asserens Bavium similem esse Chenio inepto.
31. Utendum autem in disserendo, syllogismo quidem ad dialecticos magis quam ad multitudine: inductione vero contra, ad multitudinem magis. Dictum est autem de his,& prius.
Declarat nune quo modo si utendum prorutionibus inductivis. de dicit, sVtendum autem indisserendoJatque disputando, syllogismo quiuem magis ad dialecticos 4 atque acutos qui mete sunt praestantes, quam ad multitudinem,Jquae est mente obtusa. Inductione vero cocta ad multitudianeati magis , ad homines qui sint rudes,cum snt mente hebetes. quia vero de differentia hora di ctum .st libro priorum,de in hoc libro,dicit fiuctum est autem de his di prius.J
33 Est autem in aliquibus quidem induceti possibile interrogare uniuersale, in aliquibus vero, non facile. quoniam non positu est similiti, ii
dinibus,nomen omnibus commune. Nam quando oportet uniuersale
sumere,& sic in omnibus talibus esse dicere, id determinare disseillimucst. qualia sunt ea quae proseruntur huiusmodi, & qualia no. Et propter hoc saepenumero dissidet in disputationibus,alii quidem dicentes simialia esse quae non sunt similia: alii vero dubitantes quae sunt similia, non esse similia.
Mouet dissicultates, quarum psima est de inductione,circa quam primo rugit dissicultate,& causam dassicultatis. secundo ibi Quare tentandumsessignat remedium ad tollendam dissicultatem,tas ima parte dicis, Est autem in aliquibus quidem J subaudi singularibus similibus induceti possibi-Jdc faciles interrogare uniue saleJ id est interrogare, & inducere singularia similia ut inferatur unia uersale. Et haec sngularia sunt,quorum uniuersici est comune uno nomine nuncupatu,vt si uniuer-
419쪽
h sale fieri omne animal bipes gressivum est sile cauda, hoc erit scite inducere ex singularibus, quoianiam aniniat bipes gressivit uno nomine appellitur, videlicet homo. Possimus ergo interrogare utrullae homo si sine eauda, & ille homo singite di se de singulis an non:& si conceditur de omnibus, relinquemr omne animal bipes gressibile este sine cauda, quonia di singularia,& uniuersale uno nomine dicuntur.Deinde exponit in quibus singularibus non est facile re dicit, in aliquibus verrisin gularibus non negetest ex interrogatione singularium inferre uniuersale,ut puta in quibus cum vnia uersali non est unum commune nomen. cuius causam assignat,& dicit, squoniam non positu est s- militudinibus J id est,snsularibus simit bus f nomen omnibus commune) scilicet cum suo uniuersali. verbi aratia, in singularibus quadrupedibus gressilibus . cu enim his, ct uniuersala horum v nu nomen impolitum non si non facile erit ex singularibus inferre uniuertile. vi si uniuersale sit, mnis quadrupes gressibilis est pronusino erit facile inducere omnia singularia quadrupedis gressibilis,' ex illis inferre uniuersale. de assignat causam,oc dicit nam quando oportet uniuersale tumere, de dicere se in omnius talibus esse ut facimus in inductione in cuius fine dicimus & se de similibus omnibus, id determinare dissicillimu est,Jdi exponit quod est determinatione dissicile,& dicit, qualia sunt ea qua proferuntur esse huiusmodi, Jcum dieitur,de se de singulis, di qualia non 'c si enim non habeant comune nome cum suo uniuersali, dissicile erit dicere di se de omnibus sinuhb'inis addatur de omni bus equis, vel omnibus bobus vel omnibus capris, quae cu addi non possint,pronter carentia comunis nominis ideo discite est in huiusmodi fragularibus facere inductione. Deinde assignat signu, α dicitJα mpter hoe sepenumero dissident in disputationibus , alii quide dicetes similia esse,quae non sint similia,ut opponetes alii vero dubitantes quς sunt simili non esse similiaQui respondentes .cum enim interrogans inducendo dicit re se de s mil)bus,nisi addatur determinatu nomen, respondens dicet ea non elle similia quae iste sunt smilla,ct oppones dicet quae non sunt similia esse smilia. Ethoe dissidui oritur pro magna parte,quia singularia smilia non habet unu coe nome. Et tu inteli gelicet cu diuscultate in talibus fiat inductio tame non est imposilite eam riti a inductio fieri potest in quibuscunq; singularibus comune habet nomen prora iii,vel cire locutione, ut statim dicemus.
3 Quare tentandum in omnibus talistis ipsum nomen effingere, ut neque respodenti liceat dubitare quonia non similiter dicitur quod i fertur: neque interroganti calumniari ut similiter dicto, quoniam plurac eorti quae non similiter dicuntur, similiter videntur dici.
Cum assignasset dissicultatem nunc docet remedium contra dissicultatem.& dicit, D Quare tentatam in omnibus talibus ipsum nomen emnereJcommune, ut dici possit nominatim, & sie de similibus hominibus,vel capris,vel aliis at o nomine dictis.& assignat causam,& dicit fut neq; respo- denti liceat dubitare,J & dicere, squoniam non dicitur, similiter, quod infertur, neque interrogantqliceatfcalumniari Jhoc est,cum cauillis probare ut similiter dicto,quoniam plura eorum quae no similiter dicuntur similiter videntur dici.J erit vitur remediii imponere sngularibus comune nomen, ut tollatur litigiu inter interrogante,& responclente.Addit aute Alexand .in aliquibus facile esse commune nomen imponere in aliquibus dissicite:& in his monet, ut per oratione nomen circuscribatur. verbi gratia ,siunt quaedam animalia,quae omnia carent dentibus in superiore maxilla, quibus non estimiostum unum commune nomen tamen imponi potest per circulocutionem,& dici comiterum, di sic erit uniuersalis propositis,omne comiterum caret dentibus in superiore maxilla.
D 3s Quando autem induceti in pluribus, non dederit uniuersale, tunc iustum est petere instantiam. Non dicente autem ipso in aliquibus non sic, non est iustum petere in quibus non sic. oportet enim inducentem prius sic instantiam petere.
Secunda dubitatio est fui Alexader inquit quando rationabilo est inter ante a respondente insitantiam petere, ct quando non est rationabile. ct secundu Alexandia respondet, quando inductive interrogans in pluribus fecerit inductionem, & respondens non cocedit uniuersale, tune rationabile esse petere instantiam. Cum vero inter ans antequam in pluribus inductione ieceri petit insti n-tiam,tunc irrationabile esse petere instantiam, quoniam oportet ut inter ans prius inducat in Iluribus,& postea petat instantiam,si respondens uniue sale no concesserit. e Nos autem cu Alexadro dicimus Arist. ambigere de instantia quando pereda, & quando no petenda sit rationabiliter. Sed ab Alexadm dissentientes non eo modo Aristot respondere putamus,ut Alexander dixit.Ideo lege responsionem sic, Quando autem inducenti in pluribusJscilicet interroganti, spondes subaudi, fn5 desait uniueriali, tunc Icilicet interimanti iustum est petere instantiamJa respondente,& quatum
420쪽
ad hae primam pariem,recte Alexad exposuit. exposita vero secudae partis, lula n5 est eo ona vel Ebis quae nos inuenimus in nostris graecis codicibus,a nobis no conceditur.Ideo dicamus Aristotale- clarare,quando interrogans non iuste petit instantiam.& dicit, non dicente autem ipsoJreseondente in aliquibus non sic Jest, ut tu inducis,id est,respondente tacente, & non negante uniueriale ex assumptis ling ilaribus sequi, non est iustulinterrogati spetereJinstantiam scilicet sin quibus non sic.Jassignat causam de dicit, oportet enim inducentem prius Jid est nicrrogatem prius inducere in ptu ribus ix postea siubau dique instantiam peteredui dictuni est, hoc est, responderite non cocedente in omnibus sed solum in pluribus. Vbi enim respondens negauerit ex illis pluribus sequi uniuetiale .lune interrogans rationabiliter petit instantiam.& haec est expositio cotona verbis graecis, quae nos hibemus.verbi gratia,si interrosa uerit quispia, 'vim omne cornigerii caret dentibus in superiore madibu-Ia an no3 de probet quod sic, hoc pacto ,hoc comiserum caret delibus in superiore madibilia, de hoe cornigeram etiam,& illud etiam, ergo omne comiserum. Si respodens dixerit non sequi ex illis viii uersali iuste interrogans petit instantiam a respondente. si vero nec negauerit iec cocesserit, no debet petere instantiam. Oportet enim interrogantem prius inducere,& respondente non concedente uniue sale, postea petere instantiam.
36 Et digne petendum instantias non in eo quod proponiturin ferre: βnisi unum tantum sit huiusmodi, ut dualitas parium numerorum solus primus. Oportet enim eum qui instat, in altero instat iam ferre, aut diacere quoniam hoc solum tale est.
Cum declarasset quando iuste,& quando non iuste petitur instantia, nue exponit in quo ruste vel in quibus petitur in statia,& in quibus no.& dicit, Et digne pet edum in statias ferreJscilicet de respo- dente non in eo quod proponitura ab interrogante, sed in alio.vt fi per inductionem interrogas inducat,hoc, seipsum intelliges, demostrato deo,est immortale,& hoc seipsim intelliges est immortale demi, strata intelligentia,ergo omne seipsum intelliges est immortale. Residens ergo instare debet, si interrogas petierit,in aliis ab ipso deo,& ab ipsa intelligentia. exponit autem in quo casu respodens potest ferre instatiam in eo, in quo inter o proponit.& dicit, nisi hae modi) quod interrogans proponit, D sit unum tantia,Jtuc enim potest in eo ferre nstat iam respondes, utJli interrogas proponat, dualitasJestfiolus primus numerus sparium numerorii.J quonia dualitas est prior quana qua- G
ternarius,& qua m senarius,& quam octonarius, & quam denarius, ergo dualitas est prim ' omnium numerorum partu In hoc cassi, cum dualitas siola sit primus numerorii pariun poterit respddens instare in dualitate.& tu inteli ge si potest ratione dicere,dualitas no est primus patium numerorii. ΑΩsgnat causam,& dicit, oportet enim eum,qui instat in altero inflatiam ferre ab eis scilicet qui proponuntur,vel ab eo quod proponitur. aut jsi resipondens vult instare contra M.quod proponit inter gans, oportet dicere,quoniam hoc istum tale est.2& se potetit contra illud instare.
, Ad eos aut e qui instant uniuersali,serentes aute instantiam non in eodem, sed in aequi uoco,ut quoniam habet aliquis non situm colorem,
vel pedem, vel manum habebit enim pictor no suum colo te, & cocus pedem non suum diuidendo profecto reuera in talibus interrogadum
cst. nam latente aequi uocatione, bene viderentur instare propositioni.
Cum declarasset in quo iuste ferri potest instantia, di in quo non ut Alexand exponito vult declarare quando iuste respondens potest instare contra aequivocii, x quando non ct litera in suspen- sua vciue ibi diuidendo profectoq& dicit Ad eos autemJrespondentes, qui instant uniuersali scialicet ex plur&os particularibus illato ferentes autem instantiam non in eodemJscilicet fgnificato d. Ius uniue salis, sica iri atqui eo id est, sed in diuerse seniscato ab eo in quo uniuersale illatum est. IvlJ s v niue sale illatum sit ab ipio interrogante omnis nomo habet situm colorem: vel hoc, omnis Domo habet suum pedem, vel n. ,rium. I respondens instando dira quoniam habet aliquis non sium eolorem velJ habet aliquis non suum spe dem,vel manum, habebit enim pictor non suum e rorem Jsed colorem pineendi qui est domini picturae. s&cocus pedem non suum J Cilicet gallinae, vel porei, qui non situs,sed est domini. Ergo per hane instanam videbitur, quoniam non omnis homo habet suum colorem,vel suum pedem. Tunc terminando suspensionem, dicit, Oreuera in talibus diuidendo interrogandum estinam latenteJ aequivocatione, hoc est,nam dum aequi uocatio fuerit latens respondentes lianeJatque iustesvideretur instare propostioni.Jpatet igitur in quo casu seri potest iuste instantia cotra aequi cti, quoniam dum latet aequivocatis. Ideo remedium est,ut inter ras praedistinguat in ea quae cadut extra uniue sale, de in ea quae sunt sub uniuersali.quemadmodum
ut Alexander inquit est in hoc verbo habere, quod multifariam est nam aliquid habetur ut pars iu