장음표시 사용
401쪽
A eoru ex quibiis oratio componitur, sinterimenti,4 si enim ostenditur unsi eorum, ex quibus componitur oratio quae est proprium alicuius speciei non esse frictet,interemptum erit proprium Construenti veroJProprium snecesse ea syllogismo colligere omnia 4ex quibus oratio quae proprium est,conficituri modo facilius unum quam plura fiunt, ergo facilius est destruere quam construere.Deinde assignat secundam rationem,quae talis est qitie de desinitione dicuntur, omnia fere de proprio asgnantur.Dico fere,quonam definitio praedicatur in quid, proprium in quale:sed dissicilius est construere quam destruere definitionem, ergo simili ratione di proprium difficilius est construere quam destruere cit, Insii per de reliqua fere omnia, quae ad definitione di ad proprium couemet dici. nam ct omni oportet quod sub nomine est construenti monstrare quoniam inem in ipso proprio, quemadmodum in definit one, subauditur de semper de soliiDestruenti autem sumcit ostendere uni no inesse,Jnam se di de initio,&proprium destruetur. Deinde assignat tertiam rationem, di dicit, Jt terea si omni inest, no autem soli,etiam sedestructumst perinde ae in definitione dicebatur.J Immo si omni soli,& no semper etiam se destruitur propriu. Patet igitur de proprio, quod de definitione dictum est.
o De genere autem, quoniam costruere quidem necesse est uno modo qui omni ostendit inesse destruenti autem dupliciter. nam siue nul
li, siue alicui ostensum sit non inesse, interemptum est quod in principio. Praeterea construenti quidem non sufficit, quoniam inest, ostendore, sed & quoniam ut genus inest,ostendendum. Destruenti autem ses-ficit ostendere non inesse,vel alicui,vel nulli. Videtur insuper quemadmodum in aliis corrumpere quam facere facilius, sic & in nis destruere
De genere etiam probat,quod facilius sit destruere,q construere,per duas rationes,& unum signumsecunda ratio ibi, Praeterea consimienti' sSnum vero ibi, videtur insuper.J Ratio e so ptima haec est,quod pluribus modis fieri potest,facilius fieri potest eo, quod fieri non potest nisi uno modo. Sed dupliciter contingit interimere genus, quia ostendendo ipsum nulli inesse, C vel non omni:construere vero uno modo,quia ostendendo solum,quoniam inesset omni. Ergo Acilius est genus destruere quam construere.Primo ponit conclusionem,& dicit,s De genere autemJ subaudi eodem est modo ut de definitione.deinde assignat minore,& dicitiquonia construere quidem necesse est uno modo,qui omni ostendit inesse,destruenti autem dupliciter. nasiue nulli inesse siue alicui non inesse ostensum sit, interemptum est, quod a principioJ scilicet ipsum genus.Maiorem tacuit, uu ia eam assignauit primo Priotii. ubi voluit, facilius fieri quod pluribus modis fit, scilicet sub disiunctione quam illud quod fit uno tantum modo. Aut intelli ste, quod sit pluribus modis facilius fit quam id quod fit paucioribus, caeteris scilicet paribus. Deinde assignat secundam rationem, quς talis est,ad construendum genus oportet ostendere,&ruoniam omnibus inest,& quod de illis praedicetur in quid. Ad destruendii vero sussicit ostenere, quoniam vel nulli inest, vel non inest,ergo facilius est dcstruere.dicit LPKterea construenti quidem non sufficit quoniam inestJ omnibus fostendere.sed & quonian inest omnabus f&vt senus mesidest s ostendedum.J ut senus vero inesse,in inesse, ut praedicatum in quid essentiale Destruenti autem suis cit ostendere no inesse vel alicui,vel nulliJ inesse. Ultimo affert si-- gnum,& dicit,s videtur insuper quemadmodum in aliisJscilicet in naturalibus scorrumpere gU iacere facilius,lic in iisJquae ad artem spectam , destruere quam construere JDixit autem fuidetur,4 quia ars non semper imitatur naturam. natura enim digitum superfluum efficit,& nunquam demit:ars autem dem i,& nunquam digitum facit.
1 in accidente vero uniuersale quidem facilius destruere quini construere. Nam construenti quidem ostendendu quoniam omni: destrueti autem sufficit ostendere uni non inesse. Particulare vero econuerso. nam facilius construere quam destruere. Costruenti enim satis est ostendere alicui inester destruenti autem ostendendum, quoniam nulli inest.
De accidente vero duo ostendit .primum,quod facilius sit uniueriale problema destruere gwnstruere.Secundum,quod particulare sit econuerso.De primo dicit, In accidente vero uniuersale quidem scilicet problema ffacilius destruere si construere est. namJ ut inquit construenti quidem ostendendum,quoniam inest Γ omni.J qui enim construit album,omni homi
402쪽
ni inesse non facile hoe faeli .nim impossibile ut Alexander inqukὶ est illud verum esse. DG Estruenti autem sussicit ostendere uni non inesse,J ut Socrati,d: se uniuersale problema interrumitur.deinde ostendat secundum de dicit, sparticulare veroJ problema de accidente seconuerso.nam facilius est construere, si destruere. Construenti enim satis est ostendere alicui inesse.Jut quoniam album inest Socrati destruenti autem ostendedam quoniam nulli inest,J ut quoniam albam nulli homini inest: hoe autem est impos ibite . nam impossibile est nullum homi Messe album .nec illa,quae est aliquis homo non est albus destruit 1lIa,siquis homo est albi . quo niam in aliquibus possint subcontrariae esse simul verae. Ergo particulare problema de acciden
te,facilius constratitur quim destruitur.
L Manifestum autem qua de causa omnium facillimum est terminudestruere. Plurima enim sunt in ipso data multorum dictorum. Ex pluribus aut e citius fit syllogismus. Nam verisimile in multis magis quam in paucis peccatum fieri.
Nunc comparat problemata omnia inter se,& primo ostendit omnium problematum facil- stimum esse ad destruendum definitionem. de dicit, Manifestum autem qua de causa omnlusa- cillimum est terminum destruere.Jdicit somniumJ ut Alexand. exponit scilicet uniuersaltu, di particularium tam accidentalium quam caeterorum. Hoc probat duabus rationibus, prima talis est.ad plura eitius & facilius fit syllogismus de activus, conditiones requisitae ad definitionem sunt plures. ergo ad conditione, requisitas ad definitionem citius di facilius fit syllogismus destructiuus .Pruno tagit minore δ: dicit, splurima enim sunt in ipso data multorum Gictorsi Li.ex multis qui dicuntur, plurimae sunt conditiones datae ac cocribae in ipso termino. requiritur enim ad definitione persectam,ut cum definito conuertatur ut Alexander exponitin vi disserentiae sint essentiales, ut voces quae in ipso termino simi non aequivocae,nec multiplices sint de alia plura.Hactenus de minore .assignat maiorem, δ: dicit, sex pluribus autemJ hoc est,contra plura autem requisita scitius fit syllogismusJ scilicet destructiuus. cuius maioris rationem assignat,3: dicit, nam verisimile in multis g in taucis peccatum fieri.J Qui enim cel riter longiorem viam pertransit n plures casus incidat,u qui tarde breuiorem peragrat.
43 Insuper ad terminum quidem contingit per alia argumentari. Si- Gue enim non propria sit definitio: siue non genus quod assignatum sue
non inest aliquod eorum quet sunt in definitione, interempta fit defini
tio. Ad alia autem neque per ea quae ex terminis, neque per alia,contingit omnia argumentari. Sola enim ea quae ad accidens, communia sunt omnibus praedictis. Inesse enim oportet unumquodque eorum quae dicta sunt. Si autem non Ut proprium,inest genus, nondum interemptum est genus. Similiter autem de proprium non necessarium ut genus inense. Neque accidens Vt genus,aut proprium,sed inesse tantum. Quare no
postibile ex aliis ad alia argumentari, nisi ad definitionem solum . manifestum igitur quoniam facillimum omnium est terminum interimere.
Hie asiignat secundam rationem, quae talis est destructis aliis praeditatis, destruitur definitio:dest tutaa definitione non destruuntur alia praedicata,ergo definitionem de iere est iacilius si caetera.Tenet consequentia,quia praedicatum quod potest destrui per proprias regulas, ct per destructionem aliorum,facilius destruitur 'i praedidatu,quod solum destruitur per proprias regulas.Primo ergo in enthymemate accipit primam propositionem, quae est prima pars antecedentis.de dicit, Insiper ad terminum c
destructionem aliorum,deseruere terminum.
si definitioJ id est iue definitio non insit definito ut propnum, di L
fgnaturJ in ipsa definitione, sue M inestJ quod attinet ad acclarus,cuius esse in inesse aliquod eorum quae sunt in definitione interempta est definitio.J qui enim destria it definitione, contingit de per alia loca, per quae destruimus problemata caeterorum praedicatorum,eam destruere.nam per ea loca,quibus proprium ostenditur non conuerti cum eo, de quo in natum csbdefinitio interimitur, quas ipsa non conuertatur cum definito. Insuper per ea loca, quibus
403쪽
Α ostenditur assignatum Aenus esse extraneum,vel non esse proximum, aut non sitastantiale, destruetur genus,quod ais natum est in definitione,vel quia non inelit definito, vel quia non inest ut genus.& se des nutur definitio adhuc per ea loca,quibus ostenditur album no inesse Socrati,destruitur definitio hominis haec,videlicet substantia animata irrationalis, di definitio maris illa videlicet humidus potus.quoniam des acta aliqua parte earum qiiς sunt in tota defini- ruetur. Deinde accipit secundam propositionem antecedentis, & dicit, ad alia autemJ ptaedicata, neque per eaJ loca, quae Jsiunt sex terminis, & definitionibus,
tione, & definitio tota deuruetur. Deinde accipit secundam propositionem antecedentis, Se diit, ad alia autemJ praedicata, neque per eaJ loca, quae Jsiunt sex terminis, & definitionibus,sneq; per aliaJ loca si orsi praedicatorum contingit omnia argumentariJ ad desimctionem alicuius corum. non enim si demonstratur ris Ibile no substafitialiter inesse homini, erit destructum proprium. Nec si genus assignatum in definitione non erit bene assignatum,erit destructum genuo. Deinde exponit loca,quae communia sunt Omnibus pridicatis,& dicit, s solum enim eat Ioca, quae sunt adJ destruendum saccidens communia sunt omnibus prae di ctisJ scilicet destrue dis . sin ine enim oportet v nuquodq; corum' praedicatorum quae dicta sunt.J modo inesse attinet ad accidens ergo per ea loca quibus destruitur inesse,deuruuntur omnia praedicata. Demy. Similiter autem & proprium, non necessarium ut genus inesse.J Ergo pertitua generis,non destruitur proprium. nec accides,ve genus aut proprium. Jergo per loca desimam a gene's & proprii non destruitur accidens, FedJ per ea loca, quibus destruitur inel-s J desit ruitur Γsolum accidens. Quare non possibile ex alijsJ locis aliorum sad aliaJ destructiue fargumentari nisi ad definitionem solum.J Excipiantur tamen loca accidetis, quae omnibus communia sunt.Tune infert conclusionem,& dicit, D manifestum igitur quoniam facit ima est terminum interimere,J quia tam per propria,quam per caeterorum loca interimi potessi.Caetera vero per propria loca duntaxat destriiuntur.
Construere dissicillimum. Nam & illa omnia oportet syllogizare. Et enim quoniam insunt, quae dicta sunt,& quoniam genus est, quod assignatum est,& quoniam propria est definitio. & adhuc praeter haec, quonia significat quod quid erat esse oratio. Et hoc probe oportet fecisse.
Cum de larasset quo modo definitio se habet ad destructionem,nunc exponit quonam mo do se habet ad constructionem.& dicit, construere autem definitionem de definito dissicillimum,J cuius rationem assignat, ct dicit, fitam illa omnia oportet syllosiore,J quc subaussi syllogizantur ad constructionem c erorum praedicatorum,& vltra ea adhuc aliquid aliud.& ex
ponit quae oportet syllogizare, & dicit, fetenimJ oportet syllogizare quoniam insunt, quae dicta suntJ scilicet quoniam insunt definito partes definitionis, quae dictae sunt in definitione.& hoc quantum ad conditione accidentis,cuius esse est inesse. f&J oportet syllogizare, quoniam genus est,quod assignatum est,J scilicet in definitione, quantum ad coditionem generis, haec J oportet syllogii,& hoc quoad conat-zare, quoniam oratioJdefinitiva significat quod quid erat inei definititionem definitionis. Addit f& hosi scilicet quod ultra caetera oportet considerare, soportet pro J atque bene,concocteque siccisse.J Nili enim probe syllogizetur definitionem significare quod quid erat esse, definitio erit immanifesta, & ibrtasse supersuum aliquid habebit. Et D propterea ad ostendedum definitionem significare quod quid erat esse definiti, Aristoteles plura loca assignauit.
s Aliorum autem proprium maxime huiusmodi. nam interimere leni facilius. quoniam ex pluribus plerunque est. Costruere autemicillimum. quoniam multa oportet astruere: & adhuc quoniam soli inest,& quoniam conuersim praedicatur de re.
Nunc di de proprio eadem quae de definitioe dicta sunt assignat,& dicit, Aliorum autemJ praedicatorum sproprium maxime huiusmodi,J id est, tale est qualis definitio. & exponit quomodo maxime talis est qualis definitio, di dicit, finam interimereJ scilicet proprium squidem faciliusJ est, quoniamJ proprium plerunque est oratio sex pluribuq composita, quM a recentioribus cui in prioribus libris diximus J descriptio dicitur, consitans videlicet ex aliquo oco generis ex aliquo,loco disserentiae .Ergo sicut definitionem interimere est facile, propter com-
404쪽
positionem qua constat:ita proprium interimere facilius erit quam interimere caetera propter Εcompositionem.Dixit autem splerunque,J quia reperitur etiam proprium incomplexum,ut risibile hominis. de reperitur complexum,Vinabere tres angulos ςquales duobus rectis,est oratio, quae propria est triangulo. Et cum declarasset pmyrium maxime simile esse definitioni quo ad Qestructionem declarat hoc idem,quo ad constria mone di dicit, sconstitiere autem difficillitamum.J vi de definitione dictum est.& assignat causam,& dicit, squoniamJ cum sit oratio complexa ex aliquo,loco seneris: ac aliquo, loco differentiae composita, sinulta oportet astruere,J primum qui .em,quod paries insint subiccto,quo ad conditionem accidentis:deinde quod genus assignatum in ea sit proximum Zetion remotum,vel extraneum. β: adhucJultra haec oportet syllogitare, quod insit.ut definitio, scilicet squod insit soli, J de no alteri a subiecto, de quoniam conue sim praedicitur de re.) non enim sufficit inesse soli nam sinum naso soli inest, non autem conuersim.ergo oportet ut Insit soli,atque conuersim,quantu ad coditione definitionis.
6 Facillimum autem omnium costruere accidens. Nam in aliis quidem non solum inesse sed & quoniam sic inest, ostendendum. In accidente vero quoniam inest, duntaxat lassicit ostedere. Destruere autem P distic illimum est accidens, quia quilinpaucissima in eo data sunt. Non enim consignificatur in accidente quo modo inest. Quare in aliis quia dein dupliciter interimere contingit, aut ostendendo quoniam non inest:aut quoniam non sic inest. ln accidente vero non cotingit interim re,nisi ostendendo quoniam no inest. Loci igitur, per quos copiosi erimus argumetari ad singula problemata, fere sit sit cicter enumerati sunt.
De accidente vero haec eadem disputat,& dicit, Facillimum autem omniumJin sconstruere accidens. in in aliis,non solum inesse, sed de quoniam sic inest,J definitio quidem,ut spuficans quod quid erat esse: proprium, ut conueriim praedicatum: genus ut proximum dicens quid fIn accidente vero quoniam inest,duntaxat sius scit ostendere.J suiscit enim ad constructionem ostendere solum quod album insit Socrati. Sed dubitauens sortasse non ab ratione. Gnam, ut in problematibus de accidete dictum est, trifariam in accidente quaerimus,ut vir u hoc huic inest, utrum hoc est, & virum hoc inest huic ut accidens. Ergo ad construendum accidens non susscit ostendere quoniam inest, sed quoniam est, de inest , de sic inest. C Dicen dum accidens considerari posse, quo ad id, quod est materiale omnium praedicatorum,ut quoad ipsium inesse . de quantum ad hane intentionem loquitur Aristoteles, eum asserit construiaecidens cum solum ostenditur ipsem inesse. Alio modo quo ad id, quod est formale, quo videlicet differt ab aliis praedicatis, de sic loquitur in problematibus de accidente. Deinde ostendit quo modo accidens se habet ad destructionem. de dicit, Ddestruere autem dissicillimum est accidens, quia quampaucissima in eo data sunt.J Immo ex uno sola loco ostendimus ccidus, quoniam quo ostendimus ipsum non inesse subiecto. Id autem quod uno vel paucissimis modis fit, dissicillime facimus. non enim consignificatur in accidente,quo modo inest,J utrum Vt genus, aut proprium,aut definitio.Ex iis concludit differentiam accidentis ad caetera, ac dicit, square
in aliis quidem praedicatis Ddupliciter interimere contingit,J scilicet generatimsaut ollendendo quoniam non ineli, aut quoniam non si inest. I Propter hoc facile est illa de struere. In accidente vero, non contingit interimere, nisiJ uno modo videlicet Hsostendendo,quoniam non inest.J de propterea ipsum uestruere est dissi cillimum Demum epilogat,d: dicit, floci igitur per quos copiosierimus argumentari ad singula problemata, fere sufficienter enumerati sunt.J Dixit autem Γfere,J quoniam non ita lassicienter,quin inueniri possinta: alis
Isaee de septimo libro. Finis libri septimi.
405쪽
TOPICORVM. LogA ARISTOTELIS TOPICORUM LIBER
OCTARUS CUM EIUSDEM AUGUSTINI NIPHI
Post haec autem de ordine & quonam modo oportet interrogare,
Lexander aphrodisus vir doctissim' de inter peripateticos interpretes sium- mussissecuit praesentem labrum diuersis modis. Primo quidem,quo hunc is brum dissecuit in tria capit in quorum primo asserit Aristo. agere de inter- Λ rogatione de responsione,quq videlicet harum recta, tuque non recta sit,insuper de de annexis. Agit enim in primo capite de annexis interrogationi, ut de iis,quae ad celandum attinet: deque iis,quibus interrogans copellere ρο- B test respondentem ut uniue salem propositionem concedat, quippe in sine ea syllogisnus fieri non possit. Asit insuper de annexis responsioni, ut de propositionum diuisone de significatis ambiguis,& de iii stantiis. haec de primo capite . In secundo vero ostendit quot modis laudari vituperarique Possit disputatio, quoniam trifariam, aut in se, aut ratione habita ad problem aut ad alterum disputantium. In tertio vero capite assignat praecepta exercitationis quibus unia quis se exercere potest,antequam ad disputationem peruenerit. Hic est primus diuisionis modus,qui traditur ab Alexandro. Alius Alexandri modus est,quonia in primo libro problematum dialecticorum diuisionem fecisset, ostendissetque quatuor esse, atq; in aliis libris loca assignasset, quibus facile possumus construere atque dinruere omne problema, in hoc libro qui ultimus est de eorum v su disserit. non enim locorum inuetio sufficit clialecti iaco,ut possit propositum stilo zare,sed ordine,vsuq; indiget. Causa autem, quia dialectici oratio siue facultas,ad aliu est, colligit'; propositiones ex interrogatione,quibus propositum syllogizat. Huic nobis signo est,quod dialectica definitio contradictionis sit interrogatio Praetera ea opus est dialecticum habere ordinem quendam in his, quae interrogat. non enim reipondentes easdem responsiones asserent,quouis modo de propolitionibus interrogati. Sed pserunque
C qui interrogati sunt, nonnullas propositiones absolute nequaquam concederent, quas vi interrogationis compelluntur concedere. Quare dialecticum,artem,modum,atque ordinem habere oportet ad interrogandum,Vt accipiat per interrogationem propositiones,quae ad sutum syllogismum utiles sunt Hoc idem declarat similitudo ad rhetorem .namut rhetori qui dicit ad aliti, vel ad iudicem vel ad theatrum,uel ad pKtorem,est opus inuecione locorum,quae dicenda sunt ad persuadendum: di dispositione eorum,quae est ordo orationis dicendae ut a clialecticus post locorum inuentione naiget ordine atque dispositione,ad interrogandum. Est enim dispositio interrogandi similis dispositioni,quae est in rhetorica locutione Sed quoniam dialectici no si tum est interrogare, sed etiam respondere,ut in principio dixit,ideo non solum interrogandi rationem sed etiam respondedi opus est tradere. Est eni in interrogatis bene interrogare,hoc est, utiliter accipere e quae Vult: sic de respondetis bene respondere hoe est,nihil concedere inte roganti,quod sit contra data ab eo in Principio. Hac de causa nonnulli hunc librum de interrogatione de responsione inscribunt, alii vero de ordine res dendi .Ex hac Alexandri praefatione potest hic liber diuidi sn tria capita, in quorum primo instituit interrogantem, in secundo instituit respondentem, in tertio tradit rationem exeicitationis,quae viriq; communis est. Vel D tertio aliterinlexander praefatur.nam ve inquit cum Aristot .docuisset genera problematum quatuor esse, de quintum de eode assisnassetque eorum loca de constructiua , & destructiva, nune vult docere ordinem in ipsis proferendis, ne videlicet ea inordinate proferamus. optima enim dispositio est scire,quid primum, quid ve ultimum sit proferendum me more rhetorum disputetur,qui loca,locorumque ordinem,non,ut natura exposcit tituunt, sed ut tempus postulat,disponunt. propterea dicit, post haec autem de ordine, de quonam modo J id est, de quanam dispositione soportet interrogare dicendum 4 di quae de interrosatione proposuit, eadem de responsione dicet .Ex verbis Alexand .patet primo Aristo per ordinem hic non intellexisse,squram syllogisticam, 'uce est debita disposito terminorum ad terminum mcdium. sed intellexisse dispositione qu sic,vel aliter disnon it interrogationem, vi possit probabiles propostiones colligere a respondente ad probabiliter syllogietandum propos tam conclusionem. Et cum dixisset, squonam modo oportet interrogare,) non intellexit quo ad sormam qu rendi, quae se per notam interrogationis Ad intellexit modum dispostionemque proponcndi propositioncs
406쪽
respondenti, do videlicet quo facilius a respondente possit propositiones habere utiles ad Epropositam conclusionem.differt autem ordo,a dispositione. nam ordo non potest esse nisi in-rer prius de posterius,dispositio vero inter aequata a,modo sciit in aliquo disparia.
x Oportet autem primum quidem cum qui interrogare debet, locum inuenire,unde sit argumentandum. Secundum autem interrogare, & .
ordinare singula apud seipsum. Reliquum vero & tertium dicere iam
Cum proposuisset intentionem,nunc ut placet quibuslam Iunioribus) praemittit condiationes dialecticla vi vero aliis videtur,assisnat ordinem dicendorum ad dicta: ut autem Alberiato visum est,praemittit quae facere debet interrogans,sue opponens. sed quouis modo introducatur textus,Albertus cum suis sequacibus serit ui primu quod facere debet otiiones ante locorum inuetitionem,est interrogare problem quod construere vel destruere intedit, quoniam vi inquit in omnibus praestituendus est finis,ut ab eo dirigamur.Interrogata vero conclusone secundum esse asserit formare apud se interrogationes proponendas in forma,qua magis co Fcesimiles efficiantur a respondente tertium inuentas interrogationes atque formatas, de conclusione habitam proponere respondenti,ut perficiatur disputatio. Adinulphus autem asse rit tres conditiones dialectico necessarias Aristo.proponere,priniam,vt interrogationes inueniat,ex quibus possit argumentari secundam,ut interrogationes inuentas ordinet atque disponat modo quo iacit us respondens concedat eas: tertiam,vt interrogationes inuentas, ct apud se ordinatas atque dispostas respondenti proponat. quoniam vi inquis in his tribus scilicet interrogationum inuentione, de inuentarum ordinatione , de inuentarum atque ordinatarum prolatione ad alterum, cossiit ossicium dialecticl. Ex externis vero nouissimi,prinisi horum assarunt esse locorum inuentionem,unde dialecticus argumentari possit: secundum interrogationum ordinationem apud se in figura syllogistica tertium syllogismos ordinatos,dispositosq; in disputationis sorma,ad alterum dirigere . Q qae omnia ex Liss translationibus proficiscutitur, cuius signum est quoniam Aristo.cum haec,quae proponit,prosequatur,nullum horum, nasi tertium exequitur Quare Alexan .non recedens a verbis Aristo. asserit eu qui dialectice est ii terrogatiis,primum debere animaduertere, unde loca accipiat pro disputatione perficienda. de
hoc dicit Ar sto. Oportet autem primum quadem eum qui interrogare debet, locumJ scilicet Gunui vel plures tinuenire unde sit argumetandumJ hoc est, quibus possit disputationem perseere,ex illo vel illis argumentando.Et hanc primam dialectici partem perfecit in praecedentibus libris, i assignauit omnia loca ad omnia problemata sue destruenua sue construeta. Secundum ante J est ex locis inuentis,de acceptis, interrogare,&J pro,id es, fordinare singulaJ hoe est singulas interrogationes sapud seipsum,J antequam eas proferat ad alterum sordinareJ ut Aleiander inquit) id est,modo dialectico formare,scilicet contradictorie verbi gratia virum anima immortalis est an non. Et per interogationes Alexan. ut mihi videtur in telligit tam coclusones,quae in principio sunt problemata,u propostiones, ex quibus sumpto consensu respodentis emanent propositiones in syllogismo d alectico: quas propositioncs interrogans ex locis accipit,non tamen absque respondentis consensu. Deinde assignat tertium, ct dieit, Reliquum vero di tertium est dicere iam eademJ modo ouo apud se: dilposta, atque ordinata sunt, ad alterumJ hoc est,respondenti, ut dialecticus disputationem perficiat,& vi
3 Quo quidem ad locum ipsum inueniendum, similiter Philosophi,
& dialectici colideratio est.Uerum illa ordinare iam atque interrogare, ii proprium dialectici est. Ad alterum enim omne tale est. Philosopho autem & quaerenti per seipsum nihil curae est,si vera quidem sint,& nota per quae est syllogismus,& non ponat ea,qui respondct. quoniam propinqua sunt illis,quq sunt ex principio. Et prςuiciet quod subsecuturum est. Sed fortasse & studiose aget, quoniam maxime notae,& propinqua sunt dignitates. Ex illis enim scientifici syllogismi.
Cum assignasset partes officii dialectici nunc comparat uialecticum,& demonstratorem ad inuicem.& primo at signat inter eos conuenientiam, de dicit, fQuo quidem ad locum ipsumJvel ad loca ipsa sinueniendum,similiter PhilosophiJ scilicet demonstratoris Oct dialectici con-
407쪽
A sideratio est. am dialecticus quousque loca inuenerit construendi, ves destruendi propositum, di
non ea prociderit respondent similis est demonstratori.ut enim Alexananquit ab ipsismet locis quibus dialecticus inuestigat construere,vel destruere,a similibus inuestigat demonstrator, & quousque habent facultatem huiusimodi inuestigationum,eadem eis est consideratio.Deinde assignat differentiam,& dicit, Verum illaJloca inuetasordinare ia scilicet se,Jct inter areJ id est & ordinata protare respondenti, proprium dialectici est, l& non demonstratori. Ad alterum enim omne tale est
cilicet & ordinare loca,& ea interrogare lim ex parie dialectici,quae vero ex parte demonstratoris,
exponit,& dicit, Philosopho autem)scilicet demonstratori, &Jiubaudi dialectico per seipsium querenti,Jqui nondum protulit respondenti, nihil curς est,si vera quidem sint,ct nota,p qui est syllogismus,ct non possunt ea qui respondetJ.q.dAlemonstrator non curat habere consensum respondentis modo vera sint,& nota. per quae est syllogismus.Dialecticus autem non curat habere consensiuni respondentis dum apud se loca ct interrogaties disponit, nec curat,vtia vera di nota sint, per quae syllosti simus est futurus,quoniam ei saus est,ut concedantur a respondente. CQuod autem ad verba attinet per ponere,cocedere vel amittere aut dare intelligit,ergo demonstratori ct dialectico quae
B reti de duobus nulla est cura,vi de veritate eom,ex qiuste syllogismus fit,& de cosensit dato a res odete. Et si dices , quomodo de veritate talium demonstratori nulla est cura,cum ipse non syllogiret, nisi ex veris.Dicendum quod non est cura in ordine ad alterum. Unde nec demonstrator, nec diab: cticus in illo priore n quo apud se ordinat,habet curam de veritate eorum, ea quibus fit syllogismus in ordine ad alteram, tamen demonstrator habet curam de veris simpliciter,dialecticus nullopacto sed solum de probabilibus Et demonstrator dico non curat de consensiu respondentis, squoniaJ propositiones ex quibus facit syllogismum, propinqua sunt illis,quae senta principio a problematibus vel quaestis,quae sunt a principio.Demonstrat ens ex proximis,& no ex remotis futuram conclusionem. ct praeuidet scilicet demonstrator quod subsecuturum estJ scilicet conclusionem. quoniam non potest nisi ex propinquis, & proximis syllogizari. Quare non curat habere consensum respondentis,quoniam ea,per quae syllogizatsunt simpliciter vera, ct non remota, sed proxima quaesitis quae demonstrat. Hoc pacto hunc locum intellexit Alexander. Accipit enim demonstrator,
C quoniam ala seipsam mouet,tanquam veram. & notam propositione ex qua proxima sequitur,quo' niam anima est immortalis. At respondens dialecticus non concedit hanc, quoniam praecognoscet conclasionem, quae ex ea concludetur,opponens copitare debet,quoniam modo possit utere re si dentem ut concedat, quod ipse intendat habere a respondente . Et ita interrogabit, utrum aliud est
quod movet animam vel mouet seipiam.& si respondens. cedet,qudd anima stipiam mouea yllogizabi omne quod seipsi im mouet est immortale, anima aut scipiam mouet, ergo ala est immortali Demostrator ergo accepit propositione a pinqua conclusioni.c P ala stipum moueat,quia non
curauit de consensu respondentis Interro ans accepit Propositionem remotam, videlicet lorum a
liud est quod movet animam vel mouet seipsam,ut decipiat responcinion, ct ex ea concedat pr vinquam ut inserat ex propinqua conclusionem. Sed dices, si dem 'sisator procedat ex propinquis ergo non ex primis & dignitatibus, quasi respondens dicit, Sed serrasse & studiose Jae scientia see aget demonstrator dum syllogizat ex proximis, quoniam maxime notae,& propinqu quaesus. suunt dignitates J quare cum )ignitates eaedem sint propositiones primae ct proximae. ergo si demonstrator ex propinquis procedat, procedet etiam ex primis , quoniam mamet propositio est . prima & proxima videlicet dignitas .Atten ne dignum, ut diximus in posterioribus, multifariam esse dianitatem aut simpliciter respectu omniam scientiarum,ut non est euasdem assimatio negatio D vera aut respectu unius scientiae.ut punctiis est, cuius pars non est, aut respectu unius conclusionis, ut anima seipsam mouet.Arist.csi asserit dignitatem emta esse prima & proximam de ea loquitur, quae est respectu unius particulatis scienciae,atq; coclusionis. Quod vero ad disserentia demostratoris,& dialectici attinet,ideo demonstrator non inter a quia Oportet eum credere, qui disicit. Cui mr demonstrator loco inter antis utatur doctore,& loco resipondentis discipulo, demonstraiator.qui est doctor onn interrogat discipulum de propositionum consensu,quia di ipulus debet re dere Interrogat autem de terminis, utrum eos intelligat: nam ea, ex quibus procedat, notis terminis perspicua sunt disti B.At in disputatione dialectica, cum interrogans procedat ex probabilibus, quae possint uni videri, alteri vero non, ideo vult consensum a respondente, & propterea in
Ioca igitur,unde oportet sumere,dictum est prius. De ordine a tem, & interrogatione dicendum, diuidendo propositiones praetem cessarias , quaecunque sumendae sunt,siquidem necessariae dicuntur, per
Hic prosequiturint et v,& mmo enumerat prepostioes,quae sent inter gandae, atq; ordinata,
408쪽
& enumerando has,continuat dicta dicedis & dicit f Loca uitur, primum propositorum, dictum est prius.Jucilicet in libris septem i,sitionum,quae accipiuntur exlocis, deJde interrogatione' elibro octauo.Deinde itinuit hanc diuisionemn, videlicet propositu propositi
tionum, quaedam sunt necessariae, quaedam praeternecessariae . de necessarias definit, asserens eas esse, per quas fit syllogismus scilicet principalis. unde dicit, diuidendo propositiones praeternecessariasdin omnes ecies, quaecunq;
Lumendae suntJad propositum nostrum. siquidem necessariet dicuntur, per quas syllogismus scilicet principalis fit. Dicitur autem stilo sinus principalis,qui concludit alteram partem quaesiti r
blematis, ut animam esse immortalem Erat enim problema,virum anima est immortalis an non.& ut Alexander inquit necessarias dicit has,no quoniam simi de materia necessariae Ad quoniam euad minus fuerint duae,necessario infertur conclusio.
s Quae autem praeter has sumuntur,quatuor sunt. aut enim gratia inductionis,ut detur uniuersale: aut ad magnitudinem oratio is: aut ad occultationem conclusionis aut ut dilucidior sit oratio. Praeter has autemnnlla est assumenda propositio, sed per has augere,& interrogare ten- '
Quoniam demonstrator tannim necessariis utitur propositionibus,& dialectici utuntur pluribus aliis,ideo eas enumerans, dicit. uae autem praeter hasJscilicet praeternecessarias siumuntur, quatuor siunt.J ut quamor modis accipi possunt, faut enim inductionis gratia ut detur uniue saleJ.Dialecticus enim utitur inductione,ut ex singularibus sumat uniuersale,& hae inductivae vocantur. Aut ad magnitudinem orationisJ& hae ampliatiuae dicuntur.Dialecticus enim ut ab audit ombus sapiens existimemr, adducit in oratione stiperfluas propositiones. ut virum voluptas est secundum naturam,& quid est illud quod natura est,& nanira idem est, de non alterum, & quod natura eligibile est.& eligibile est honestum. ergo voluptas est honestum. Hae enim acceptae propositiones stiperfluae sent, & non utiles ad conclusionem. Accepit enim has dialecticus, ut prolixam efficiat Gorationem. aut ad occultationem conclusionisJ& propositiones tales celai ς appellantur, ut puta cum acceperit prosyllogismos propositionum, earum videlicet quae cocius nem afferunt principalem. ut si conclusio fuerit,ianum di aegrum fiunt opposita,neeessariae propositi es sunt: sanum & aegrum siunt contraria,contraria sunt Opposita, ergo sanum & aegrum fiunt opposita. Sed dialecticus volens decipere respondentem sertasse, quia non concedet minorem, eam sic prosyllogizabit sa num & aegrum sunt inuicem comptiua,corruptiua aut inuicem fiunt incompos Iibilia, incommistaha vero sitiat contraria ergo ianu & aegrum sunt eontraria. dixit, sad occultationem conclusionis, Jnon quae propositu principale est, sed per coclusionem intelligit oena propositione, qua vult celare, siue tapposita concluso siue propositio necessaria ad syllogizandua,positu aut vi dilucidior si oratio.JI: propositi s huiusinodi explana irae vocantur ponitur enim persaepe per exemplum , vel tamilitudinem,aliqua proposivo,quq nihil praeter altera significat, tu ut ea dilucidet:atque perspicua reddat addit pler has autemJquatuor,ut exponit Alex.fnulla est assameda,J& altera supersua, sed per hasJid est, sed per unum Morii modoru quatuor, augereJamplificareque oratione, f& interim gare tentandu JAut intellige praeter has aut iid est, propositiora necessarias,& pter necessaria nullasimeda est alia Apositio. ois Ppositi qua utitur dialectis, est aut necessaria, aut pleraecessaria.
6 Sunt autem quae ad occultationem, certaminis gratia. sed quia omne negotium, quod huiusmodi est,ad alterum est, necesse & illis uti.
Hie Aristotel. diluit tacitam dubitationem posset enim dici,celare propositum esse opponencsophistae non aut dialectici.na dialectica ipsa disputatio ad veritatis inquisitionem ordinata est, at Polamas propostiones veritas occultat .ergo no pertinent ad dialecticum. respondentIsunt asiti propositiones qJsunt ad occultationem,certaminis gratia. J ergo ut se non attinent ad dialecticii, sed quia omne negotium,quod est huiusmodi J sdialecticum est ad alterum Jut sic necesse est dia Iectico illis uti.Jquasi responsio sit,in dialectica bifariam pinea considerari , an ut veritare inquisitiua,& sic ad eam non attinent celasiuet propositiones aut ut est ad alterum scilice oppositiva atque interrogativa, & sic cela et propositiones attinent ad dialectica Potest enim dialecticus uti celacuis propositionabus ad prolemum,ut reducat eum ad viam rectam,non aute per se,ut dialecticus,quoniam ut Alexanquit non nisi ad tempus.
τ Necessarias igitur per quas sit syllogisinus,no statim praeordinadu
409쪽
Ased abeundum ad seprema, ut non postulet quis contrariorum eandem disciplinam, sed oppo litorum. Polito enim hoc, & quoniam contra .riorum eadem disciplina est, syllogizabit quoniam ex oppositis contraria sunt.
Cu assignasset propositiones quae siunt ordinadae, atq; snterrogadae, nuc docet eas ordinare atq;
interrogare, vel nuc docet usum earum. Attentione tamen dignu, celativas propositiones multifaria esseaut ad celandu intentione opponentis, ut cum opponens voluerit resipondente confundere,& apponat proprositionem ex terminis ignotis respondenti.na tuc respondos no intelligens propositione sibi stposita edi detur. ut si loco illius propositionis,oli ho est alat,proponat hac,omne bina, vel aliquam aliam tale.Videtur enim confusis respondens,quia dubitat cocedere vel negare. Aut adtollendam memoriam respondentis atque iudicium .ut cum opponens de altera propo uti u syllo gismi a respondente habet consensum,& de altera quaerit. Interponit enim tunc plures propositiora B extra propositum,ut primae quam concesserat,obliviscatur,& alteram cuius opponens quaerit con- . sensium,respondens non animaduertat. ut si conclusio ab opponente syllogizanda, sit,voluptas est honestu.& resipondens concessent opponenti, elisibile honestu,antcq a respondete habeat hane, omnis voluptas eligibilis,interponat,& quaerat, vini voluptas est secundum naturam n no, & quid est ens secundum naturam,& vim natura sit idem an alterum. Et virum,quod natura est, sit eligibi-ti,an non. Et virum omne eligibile sit honestum, an non. Rempondens enim per tot interpositas propositiones, nesciet dii cernere eam, quae facit ad propositum opponentis, & se concedendo nanc vltimam, omne eligibile est honestum, syllogizabit opponens, omnis voluptas et ibilis, per primam concessam omne eligibile honestum, per ultimam concessam,ergo omnis voluptas est honestum. an ad celandum propositionem necessariam in syllogisino, ut si opponens voluerit syllogiaetare hanc conclusionem,paris, & imparis eadem est disciplina,non interroget hanc,utrum contrariorum eadem sit disciplina Aia non :sed illam remotam,virum oppositorum sit eadem distiplina nC non quoniam si respondens coeedet esse oppostorum eandem duciplinam,contraria sunt opposita,' ergo contrariorum eadem disciplina. Sed cum tiar ct impar contraria,ergo paris atque impatis ea
dem erit disciplina .Prosyllogistica igitur propositio, oppositoru eadem est disciplina, celativa illius stilogisticς erit, contrariorum eadem est disciplina. Amine.igitur de celativis huius tertii generis i a. Jid est,aditiores. futJ si voluerit probare opponens paris & imparis eandem esse disciplinam, non postules risJopponens atque interroRet cotrariorum eandem disciplinam sie, sed oppositorumJesse ean
em disciplinam, quae est prosyllogistica propositio. fposito enim hocJ scilicet in pro syllogismo, &quoniam contrariorum eadem disciplina est syllogizabi quomam ex oppostis,J& de numero o positorum contraria flant. Et sic ha,bitur propositio necessaria ad conclusionem, quae est, paris &imparis eade est disciplina hoc pacto, par & impar ci raria,cotrarioru eade disciplina,ergo paris αimparis eadem distisina. Celativa ergo propositio erit illa prosyllogistica remota, oppositorum ea
8 Si vero illam non ponat, per inductionem sumendum proponenti in particularibus contrariis. Nam aut per syllogismum, aut per inductionem necessarias sumendum, aut has quidem inductione, illas autesyllogi lino.
Cum docuisset usum correlativorum interrogation nae docet ussim mducti uarta propositi
nil.& dicit, Si vero illa non ponatJrespondes,& per illaJ A lex an .necessaria ad syllogismsi principalem intelligi no autem psyllogisticam,quae est necessaria ad syllogismimi 1ia syllogistica est ericacior ci probyllogistica.& per illud verbum D ponat,J cocedat intelligi vel admittat. si itaque opositione necessaria respondes no concesserit, sper inducitone sume tu a, ponesi in pticularibus couariis.Jut si necessaria Apostis,qua n5 cocedit resides esset, cotrarioru eade est scia,accipiemus, paris &imparis cotra, tu eade est se Ia .sarithemica: virtutis & vitii una est sicia. s. moralis: sani ct aegri una est sesa.s medicinalis,& se de singulis est.erso Oim cotrariora eade est scientia .Huius reddit rationλα dicit, Nam Jcum phopositiones necessariae duae sint, quibus conclusio principalis Pyllogizatur
ut libro Priorum dicium est cum hae non fuerint notae, saut per syllogismum, aut per induis
410쪽
ctionemJhulatimodi ambas necessarias sumetam ut hanc quidem inductione Iam autem stilo EgismoJhaec de usu inductivarum.
tendere. Nam quod secuturum est, in abscessu,& inductione, immanifestius est.
Nunc de usiu propositionum ampliatiuarum rationem assigna & asserit si ex necessariis propositionibus fuerit aliqua manifesta respondenti quia videlicet notum fuerit ei non esse concedenda, illa protendendi atque amplificanda est,quia se propositio necessaria obscura reddetur respondenti. Nam digressio a proposito erit causa latentiae illius. dicit, Quaecunque autem valde manifestae sunt, Ide necessariis loquor, quibus respondentes non verecundantur contradicere, filias quoque oportet protendere.Jprotendunmr autem,cum antequam proponantur respondenti, opponens interponit superfluas,plures. Ut si propositio neces laria nota fuerit,omnis numerus est par vel impar, propositiones ad quas protendetur, erunt proponendae, utrum numerus sit multitudo ex unitatia Fbus aggregata,an non 'umam numerus sit quantitas discreta, an non: utrum numerus sit accidens, an non: α aliς id genus.Reddit causam de dicit, Nam quod secuturum est Jscilicet omnis numerus est ear,vel impar,fin abscessuJid est remotione t de inducti Jptunum talium, immanisestius est. Jnpliauuas prom-
suones Da Ex PLANATI vis P R Pos ITIONI Bus.
Nune de usu emere non laut per similitudine si asJpropositiones utilesJquaeque necessariae dicuntur, simul)conueniens erit e scilicet respondentis& qui non potest illo modo,Jut proponuntur ab opponente, propte sumere,)protendere scilicet ad manifestiores,amplificare,quousque respondens capiat.
ii Igitur quae praeter has dictae sunt, harum gratia quidem accipiemdae siunt. Siquidem unaquaque eo modo utendum,inducenti quidem a singularibus ad uniuersalia x & a notis ad ignota. Sunt autem magis nota, quae secundum sensum,vel simpliciter,uel multitudini.
Cu docuisset v im praeternecesuriarum propositionum in generali nunc quas da lucidius repetitvssim oim GH,& primo docet usium in speciali inductivarum propositionsi.proponit in quomodo hi propositiones praeternecessariae se habeant ad necessarias ex dictis hoc inferendo. & dicit, Igitur, quae praeter hasJ.cnecessarias dictae sunt harum Vneces Iariarum serasia quidem accipiendae sit nil quoniam praeternecessariae sunt ordinandae aut aci inducedas necesiarias uniuersilis,aut ad ampliadas eas,aut ad explanadas,aut ad celadas ipsas,ut dictum est. Dainde exponit in speciali ultim rarii, ut ostendat praetemecessarias esse institutas gratia necessariarum. & primo usiim uaductivarum. Aedicit, Siquidum unaquaqueJdict arum eo mo Jut dictum es fvtendsi induceti quidem a singula
secundum sensum, multitudini.JIvgnoscunt per demonstrationem: haec autem mulsitudi ii,qu
principio est,debet fieri. Et Ezec, ut plurimύ,erit etiam hoc, siquis non