장음표시 사용
421쪽
R ipse,aut ut habitus, aut vi possessio.cum ergo inter ans proposuerit vim omnis homo habet situm colorem an non, debuit addere,vt habitum, & similiter cum proposuerit, utrum omnis homo haliet suum pedem an non, debuit addere,ut partem. & sic instantiae ablatae a respondente non siint iustet. Ex iis patet,quonam modo prohiberi potest instantia in aequivocis.
38 Si aute non in aequivoco, sed in eodem instans prohibeat interrogationem,oportet auferente id, in quo instatia est, proponere reliquum uniuersite faciedo, donec sumat quod utile est. vi in obliuione, & oblitum esse . non enim concedunt eum, qui amisit disciplinam, oblitu este: quoniam transeunte re,amisit quidem disciplinam: oblitus autem non est. Dicendu igitur auferenti id, in quo instantia est,reliquum. ut si permanente re, amisit disciplinam siccirco oblitum esse. Similiter autem &n contra instantes,quoniam maiori bono, maius opponitur malia. Pros
runt enim quoniam simitati, quς minus bonii est bona habitudine maius malu opponitur. nam ςgritudinem maius esse malum mala habiti dine. Auferedit igitur & in hoc, id in quo instatia est: ablato enim magis ponet. Vt quoniam maiori bono maius malum opponitur, nisi alterum inserat alterum quemadmodum bona habitudo sanitatem.
Cum docuisset prohibere insutias in uiuocis, e docet prohibere in statias in univocis.& pro hibitio talis est, Si instatia fit nain aequivoco, sed in Aposto vni eo auferendu est id, in quo si in-sau de propenedum est reliquu uniue saliter.& si itersi ad hoc ferat instantia tem es auferendu,de exempla,ct dicit, ut in obliuione & oblitum esse subaudi s aliquis accipia quoniam obliuio est diasciplinae amissio instabunt,quoniam non concedent eum, ut amisit disciplinam Oblitum isse,qu so,quae non est obliuio,quonia muttitur per rei amissionem de no per amissionem me motiae.Tune docet prohibere instantiam,& dicit, dicendu situr a direci id, in quo instantia est uniuersaliter sci-heet fretiquu. ut si permanente re amisi disciplinam,iccirco oblitum esse.J inare tolletur instatia, s interrogans proposuerit disciplinae amissione esse obliuione salua re tali enim diuisione praeposta, instantia destruitur & fit causa vi respondens cocedat propostum. Deinde assignat secundit exemplum di dicit, Similiter autem de contra instates, quoniam maiori bono,maius opponitur malumJest subaudi remedium idem asserendumAt si aliquis accipiat,quoniam maiori hono maius messi o ponitur Ad asserunt instatum,quia sanitati quae es bona habitudine minus bonum, opponitur aegri D tudo: quς est maius malum, quam mala habitudo,quae opponitur bonae habitudini. Est enim aegri ,quam male habituatus aiam
scilicet instando quoniam r.nam4 dicut Critudinemqquae sinitati opponiω. maius ese malum mala habitudine J ut aictu est. Tue docet prohibere hae
instatiam.& dicit, auserendum igitur di in hoe d in quo in si alia est. ablato enimJ scilicet eo in quo est instantia respondcn, magis ponetJret uti uniue sale. ut quoniam maiori bono maius malsi opponitur,nis alteruJincludat di inferat alterum,quemadmodum bona habinido sanitatem,J I includit, I infert. Debet ergo proponi hoc pacto maiori bono maius malu opponitur,nis maius honum includat minus bonum. nam cum maius bonum includit minus, poterit ei minus malum opponi.
39 Non solum autem eo instante hoc faciendum est, sed etiam si sine instantia negauerit,propterea quia praeuidet aliquid talium.Nam ablato eo,in quo instantia est, compelletur ponere, quoniam non praeuidet
422쪽
in reliquo,in aliquo non sic esse. Si autem no ponat, efflagitatus insta 'tiam non habebit assignare.
Cum docuisset prohibere initantias expressas a respondente, nunc docet prohibere instantia tacitam.& dicit, Non solum autem eoJscilicet respondente expressesinstante, noe iaciendu est, quod dictum est,scilicet remouere dc reliquum proterre, sed etiam si remouenda tacita instatia, si tinea expressa finstantia negaueritJ uniueri te, DTOPI creta quia praeuidet aliquod talium,J per quae potest in hare,cuius causam asisignat.&dicit, na ablato e in quo instatia est scilicet tacita,respodens sco-pelietur ponereJreliquum,4quoniam non praeuidet in reliquoInstantiam sin aliquo no sie esse J sied remota instatia in reliquo erit uniuerialiter ita. f Si autem remota tacita instantia non ponat respondens reliquum uniuersaliter,J esilagitatus insta mJ id est,efflagitatus ab opponete ut afferat insitan tiam, non habebit,J nec poterit at ignaret eam,quoniam opponens praeueniendo iam remouit in
o Sunt autem huiusmodi propositionum quae in aliquo falsae sunt,
in aliquo autem verae. In his enim par est auferre, reliquum autem v srum relinquere.
Nunc exponit quae propositiones stat, quae possunt uniue saliter verificari, per instantiae rem tionem.& vult quod propositiones uniuersales in parte falce de in parie verae, sunt in quibus remota instantia,reliquum si proponitur,oportet uniuersaliter concedi.dicit, Sunt aute huiusmodi propositionum,J uniuersales in parte falsis,& in parte verae, sin his enim par est auferreJ scilicet instantiam, reliquum aute uniuersaliter veru relinquere. de his est. haec proposico omnis amissio scientiae oblitam, est non enim est uniuersalis,sed uniuersalis erit,cum dicetur,re salua,cuitu es sicientia Ex his quς Aristoteles hie dixit sumpta est regula,quod omnis,ppositio in parte vera,& ii arte salsa,potest feri uniuersaliter vera per exceptione. haec enim est uniuerialis,omnis amissio scietist, re cuius est scienca salua,est oblivio. iterum haec est vera uniue saliter per exceptionem,omni maiori bono cotrarium est maius malum, nisi maius bonum cotineat minus bonii. Adhuc haec est vera uniuersaliter per exceptionem,omnis anima praeter rationalem est mortalis.Sed in ludicris de his satis diximus.
' i Si autem in multis proponenti non serat instantiam, postuladum Gest ponere. Nam dialectica est propositio,ad quam sic in pluribus se habentem non est instantias
Iis de instantia praeexpositis, redit ad inductionem,a dicit, Si autem in multis proponent' respondens non serat instantiam, pollulanduin ipsum respondentem ponereJid est,ut uniuersalem propositione quae per inductionem est inducta,sponat ac cocedat.Assignat causam. di dicit, nam propositio ad quam sic in pluribus se habente,non estJa respondente data finstantia, est dialecticiddi sie concedenda. per quae patet Aristotelem non assignasse definitionem propositionis dialicti , ut iuniores putant,sed eius quod dixit causam attulit.Probauit enim propos ne veram in pluribus, cui non datur instantia esse concedendam: causa,quoniam est dialectica.
L Quoniam autem cotingit idem & sine impossibili, & per impos sibile syllogizare, demonstranti quide, & non dissereti, nihil resert vel sic vel illo modo syllogizare. Disserenti autem non est utendit per im- n.
possibile syllogismo. nam si sine impossibili quide syllogismo sy llo -etat, minime fiet,ut dubitent. At quando per impossibile syllogietat nisi valde manifestum sit falsum esse) no impossibile dicutit esse, quare non fit interrogantibus,quod volunt.
Quoniam dictu est secte dialecticu uti stilogismo,& inductione noe exponit meciem syllogis , qua vitrur dialecticus. & uicit, fQuoniam autem contingit idemJ scilicet propositum, f& sine impossibili,J utputa ostensiue, f&Ier impossibile syllo ietared ut sectao priorum dilucidauimus, Γd monstransi quidem. ct non disserenti nihil resert vestae, vel illo modo syllogizare, i de per demonstrantem eum qui scientifice demonstrat, intelligit, rapula, qui ex propriis necessantique syllogizata
Perdisserentem autem,dialecticum,qui ex communibus,s proba libus.quando causa auterr quare non reseri, cst, quia utroque modo demonstratio contingi per quam scientia collisit .sdres en
ti autemJ hoe est, dialectico, Donest utendum perimpossi bila syllogismo.J ratio in promptu est
423쪽
vi Alex1n annuit quia impossibile,& necessariu distiniuuntur contra probabilia, quibus vise
ut Alexinannuit quia impo indite,oc ne uariu autinguuntur contra probabilia,quibus utitur dialecticus. Dialecticus enim argumentatar ex probabilibus Probabile. At probabile neque est necessariu,neque impossibilearam proba Mn ἰ tem pro falso: sed necessariu semper pro verietur. tamen Aria
est necess,rtu,neque impossibilearam probabile continsit uno tepore haberi pro vero, alio au-:m pro falso: sed necetianu semper pro vero,impossibile semper pro falso habetiso.assignat aliam rationem,quoniam opponens,quando syllogitat ostensiue non relinquit respondentem dubiu. Q indo vero syllogizat per imposiabile,reddit respondente dubiu, quonianisi illud quod intulit, uerit valde manifeste impossibile, semper respondens dubitabit de illo,
stare consensum opponenti rec dimnsum mare non fit interrogatibus,quod volunt, J quia non habebunt consensa quem volunt i respondente.
y 43 Oportet aute proponere quarumq; in pluribus quide sic se habent,
modo instantia aut omnino non sit,aut no in superhcie sit cospicere. naqui no possunt cospicere in quibus no sic,tanqua veru quide sit, poniit.
Cum de syllogismi specie,qua uti debet dialecticus,dixisset nunc de propositionu genere annectit.& dicit, Oportet aute proponere,q cunq; in pluribus quide lic se habent.J ergo Ppostiones uniueri ales ex quibus syllogismus dialecticus costare debet, sunt,quarii praedicatu com
ones uniuersale, sinsta,v quanq ; earii, stanquam veruJ & uniuersale ponuntJscilicet res dent .vniue sales igitur prorositione ,quibus utitur dialecticus,tales esse debent,ut praedicata insint subiectis pro pluribus,ut Alexan. inquit:ve vel non habeant instantiam,vel si habent,eam inuenire non lit facile.nam cum respondens c spicere non possit instantiam,eas uniuersaliter concedet.
ς Non oportet aute conclusionem interrogatione facere,alioquin eo renuente non videretur fieri syllogismus .nam & saepe cum no interrogat, sed, ut sequens insert,negant. Et hoc facientes non videntur per l, redargui , qui non conspiciunt quoniam accidit ex iis, quae posita sunt. Quando igittar non dices quidem accidere, interrogabit, ille autem n gabit, omnino non videtur fieri syllogismus.
Nunc soluit quasi una dubitationem,uidelicet vim conclusio debet interrosui,& tu intellige ut Alexan inquit utru conclusio debet interrogari,ut una Sposition i dialecticarum. nam conclusone quetririste,ut quaestu,&problema,nemo dubitare debet. quonia primo libro dicta est,conclusione dialectica primo esse'roblema,postea a lusione:& cum problema,ve quintum interrogari possit,non erit dubiu,coclusione interrogari posse,ut problema,& ut qubitu. Est ergo quaestio utru conclusio interrogari positi,ut propositio dialectica.& prima facie clari D est conclusione interrogari non posse ut prorositione,quonia ex consensu ipsus non syllogizamus,sed potius ex inpositionib' aialecticis ipsam rbamus, vel improbamus. Propositiones vero interrogatur,ut sumptis eosensi res dete,coclusione syllosi etemus. verbi gratia,si c5cluso sit,voluptas est secundu natura,n5 interrogamus vlinpositione,utra voluptas est secundu naturam sed interrogamus vita voluptas si bonii an non.na si respondens ponit voluptate esse bonum, cit omne bona sit secundu natura & voluptas sit bonii relinquetur voIuptate esse secundum riatura Si aute negauerit voluptate esse bonu non erit syllogi simus, et, voluptas sit secunda natura. Hoc pacto intelligit Alexan.ut mihi videtur 'ed verba Aristo.vix intelligi possunt. Dicit tamen, nsi oportet aute conclusione interrogatione facereJ.i ita itit errogare, ut rapositionem,quae est altera pars syllogismi dialectici. salioquin eoJIrespondente frenuente4 c5esu nem subaudi interrogata,vel cocedente, non videretur fieri syllogismusJex proposition ,sed ea coclusione.qili quae primo est interrogatio,habito eonsensu, fit propolitio. Ergo si res des
424쪽
quem potius negetur vel c5cedatur,ostedit,& dicit, D nam de saepe euJ opponens non interro- Egat' s.cohelusionem sed ut sequens infert,J ros dentes Onegant.J ergo csisutio non ut pry positio sed ut problema interrogatur,quod sequitur ad syllogismii. Secundo ide probat per si gnum &dicit f&J resipodentes, qui non clispiciunt qmi concluso saccidit ex iis, quae posita
sunt: hoc facientes. Jsquod dictum est. s. Φ negent ut sequens , & non ut interrogationem, sia5videntur per haec redargui nec reprehendi, sed reprehenderentur quando conclusione negarentori interrogationem. Ergo signum est quoniam conclusio non debet interrogari, sed negari vel cocedi ut sequens.Tunc cludit, quando igiturJ,sopponens non dicens quide acciderri conclusionem ipsam Dinterrogabit J Vtrum accidat,an non, ille autemJ scilicet respondhens snegibitJ conclusione accidere,fomnino no videtur fieri syllogismus.Jquonia ex negatione res pqndenti, non praesumitur esse tactus syllogismus,sed bene ex concessione. Per haec igitur patet conclusionem non esse inter Sandam Vt propositione,sed si interrogatur interrogari debet ut sequens.Tu vero scias me haec Verba vix intellexisse.Fortasse enim sunt fragmentata. Id autem quod dictuna est. s. conclusione n5 interroSari, verum est, ut Alexan .innuit, quatenus est
conclusio.Sed quoniam via amet conclusio potest esse conclusio prosyllogismi, de propositio stllogitai: ut propositio,potest esse interrogatio. Quae autem est solum conclusio,& nullo mo Fdo propositio,interrogari non potest, sed quaeri,ut problema.
1 Non videtur autem omne uniuersale dialectica propositio esse, ut quid est homo Zaut quot modis dicitur bonum 3 Est enim dialectica propositio, ad qua est rei pondere sic, vel non. ad dictas autem n5 est. Quare non sunt dialecticae huiusmodi interrogationes, nisi ipse determinans vel diuidens dicat, ut putas ne bonum jac, vel non sic dicitur Znam ad talia facilis responsio vel assirmando vel negando. Quapropter tentandusic proponere huiusmodi propositiones.
Cum dixisset conclusionem non esse interrogationem,nune vult ostendere quid sit propositio dialectica,& sub qua forma interrogetur,& primo exponit quid no est. I dicit, P propo-stio quae quaerit quid est ho vel quot modis dicitur hocino sit dialectica propositio. de dicit, Non videtur autem omne uniue aled ut exponit Alexader, sicut in proposit tombus dieit, ut Usit sensus non videtur aute omnis propositio uniuersilis Nialectica propositio esse. ut quid est homo aut quot modis dicitur bonum3J Sed haec expositio non placet, quonia quid est non 3- de quot modis dicitur bonu non sunt propositiones uniuersales. Melius ergo dieatur non videtur auteJ de omni uniuersati s positio dialectica esseJut de uniuersali homine si dieatur qd est homo3α de uniuersali bono,u dicatur quot modis dicitur honu 3 nulla enim horti positionum quae quirit aut quid est de aliquo uniuersali,aut quot modis dicitur uniue sale est proposito dialectica Sed huiusmodi propositiones ut Alexan. inquit de mente iunioru) per seruta menta solent appellari. Deinde assignat rationem,qua re quid est homo, de quot modis dicitur bonum,non sint propositiones dialecticae,& commemorat ea qui libro primo dicta sunt dictu est enim libro primo non esse dialecticas propositiones,quq quid est propos tum perscrutatur, de quae quot modis propositu quae t. nam proposito dialectica est interrogatio e5tradictionis. Sunt tamen huiusmodi Fnostiones interrogationes quaeda. nam si interrogans putat discere a respondente hominis suDuanti quaerit quid est homoξsi autem putat discere honi diuiso nem quaerit quot modis dicitur bonum 3 Addit igitur causam quare tales interrogationes non sunt Uialecti .& dicit, est enim propositio dialectica, ad quam est respondere se, vel non. d Nest enim propositio dialectica, interrogatio disiunctiva proposta sub serina contradictionis, ut respondens eligat alteram partem,quam Vult sustinere.Tunc accipit minorem, de dicit, sad dictas autemJinterrogationes, scilicet,quid est homes& quot modis dicitur bonum snon es J re spondere indisserenter se, vel non: sed determinate,quoniam homo est animal rationale moria tale di bonum,quod dicatur honestum,utile,& delectabile.nam huiusnodi interrogationes nodisputantium sed volentium discere sunt.Propterea insert eonesta sonem. de dieit, square huiusmodi interrogat sones non sunt dialecticae, sed doctrinales. Deinde ostendit quonam modo huiusnodi interrogationes reduci possint ad dialecticum modum de dicit, nisi ipse determi nan, J id est definiens svel diuidensJ pro hac oratione, quid est homo, Ddicat' vettum, aut no . - ne sic, aut an secus, aut dicat s putas ne bonum se vel non se dicitur34 id est, honestum vel viile, vel delectabile dicitur, an non aut virum bonorum alia animae, alia corporis, alia ser, tunae sint, an non de pro hae oratione, uid est homo, dieat, utrum homo est animal rati - . Irale mortale, an non ' Sic enim hacque larina interrogabit dialecticus. s nam ad taliaJ sic t
425쪽
Α terrogata Diacilis responsio vel affirmando, vel negando.J Ideo concludit formam, sib qua debent hae propositiones interrogari, & dicit, squapropter tentandum sic proponere huiusmo
di propositiones,J ut reducatur ad dialecticas interrogationes.nam sic opponens poterit inte rogare,& r spondens sic vel non respondere.
ι Simul aute & iustu fortasse est ab illo interrogare,quot modis dicitur bonii quando hoc diuidente & proponete, nullo modo conccsserit.
Cum declarasset non attinere ad dialecticum interrogare quid est hoc neque quot modis dicitur hoc nunc ostendit quando ad dialecticum attinet interrogare quid est hoc,de quot modis diuiditur hoc,& asserit esseu iust tune ab interrogate inter are quid hoc, vel quot modis dicitur hoe,cum respondens,qui interrogatu non concesserit ab interrogantibus qui definietiit vel diuiserunt diuisionem,& definitionem rei interrogatae .hoc pacto doctissimus Alexan.hune locum intellexit,de quidem probe,non autem ut exposuerunt recentiores. de ita intelligat Aristoteles lege verba. Simul autem eu eo,' quod dictum est scilicet huiusmodi non esse interrogationes dialecticas, di iustum sortasse estJ opponentem fab illoJ scilicet respondente sinterrogareJ quid subaudi est hoc,scilicet homo,& tquot modis dicitur bonum, quando hocJ scilicet v opponente fdiuidente4 quot modis, ct proponenteJ scilicet quid est, respodens ζnullo modo
concesserit4 diuisone,vel definitionem assignata ab opponente.tune enim licet dicere ut dicat res dens quot modis dicitur honu,& quid est homo postquam ei non placet diuiso boni, nee definitio hominis in nata ab opponete. xit autem sfortasse,J quia re vera huiusmodi interrogationes no sunt dialecticoru,led eorum,qui scire volunt Sunt aute solum in casu dialecticae.
7 Quisquis autem unam orationem multo tempore interrogat,male interrogat. nam si respondeat quidem ei interrogatio, quod interr gatur, manifestum, quoniam multas interrogationes interrogat, aut frequenter easdem .Quare aut nugatur, aut no habet syllogismii, ex paucis enim omnis syllogi simus. Si vero no respodeat,no increpat,aut discedit.
Quoniam circa interrogationes accidit persaepe ex parte interrogantis non paruus error, ideo hunc remouens dicit, quisquis autem unam orationem multo tempore interrogatJid est,c per multas interrogationes interrogat, male interrogat.J Deinde reddit causam quare qui temporis extensone unam interrogationem interrogare fietquentat, male interrogat,J dicit .snam 1id respondens frespondeat quidem ei interrogato, quod interrogaturJ dico s respondeat, to ties,quoties interrogat,& unicuiq; interrogationi,qua interrogat opponens, manifestu ciuoniam multas interrogationesJopponens sinterrogat) scilicet diuetias, faut frequenter easdem, quare aut opponens toties interrogans frausaturJ garrulando saepeque idem repetendo frustra saut non habet syllogismumJ quem scilicet facere possit ea interrogatis, non enim Oportet tot habere pro syllogismo consciendo. ex paucis enim omnis syllogismusJ quia ea duabus propositionibus. Si vero non respondeat) respondens unicuique interrogationi,snon increpatJ scilicet respondens ipsum opponente neque obiurgat eum, faut disceditJ de ab ipso opponente segregatur nolens cu eo uis putare.Hoc Dacto exponit Alexan. dc hcc omnia dicit inueniri posse apud Platonem CSed occurres,quonia cla Aristoteles locutus esset de celatione, praecepit multas interrogationes interrogare oportere,ac eum dixisset de amplificatione, praecepit multas de quidem superfluas interrogationes es proponetas.Hic aute prohibet hςc.Remondet Alexander Aristotelem superius praecepisse pro celanda oratione multas orationes esse interrogandas D Permutatione facta ad prosyllogismos d. pro amplificanda oratione, superfluas esse interrogati s non sub eadem forma,eisdemque verbis.Secus autem hic loquitur.
8 Est autem argumentari dissicile,& sustinere facile easdem sius p sitiones. Sunt autem talia, & quae natura sunt prima & quae postrema. Nam prima quidem termino indigent.Postrema vero per multa terminantur,volenti continuum sumere a primis, aut sophisticae videntur a gumentationes. Impossibile enim demonstrare quippiam est eum, qui non incipit a propriis principiis,& connectit usque ad ultima. Definire autem non dignit putant respondentes, neque si interrogans definierir, aduertunt. Non facto autem manifesto, quidnam est ipsum propositsi, E ij
426쪽
non facile est argumetari. Maxime autem quod tale est, circa principia Eaccidit. Nam alia quidem per haec monstrantur, ipse vero non per alia
contin sit sed nece me est definitione talium unumquodque cognoscere.
, Cum de interrogationibus dixisset, nunc vult eas comparare quantum ad dissicultatem, atque facilitatem.& primo proponit conclusionem,& dicit , Est autem argumentari dissicile, di sustinere facile ea leni suppositiones, 4 ut sit sensus,quaecunque sunt cum dissicultate argumentabilia,cum iacilitate sunt sustentabilia. scenim Alexander intelligit, ct declarat . di intelligit per argumentari quod graece est μιχue is, latine etiam conari) interrogare, atque syllogi-2are: di Der sustinere, quod graece est cπέχδες intelligit respodere:& per ilippostiles, quod graece est boro cc si intelligit ut Alexander inquit problemata, hoc est, qu ecunque quaeruntur vel ut propositiones primae, vel vi vitimae conclusiones . ostendit autem Alexander requidem satis dalucide,quaecunque pro postiones sunt interrogantibus, atque volentibus syllo pietare dimeties,easdem respondentibus esse faciles ad instantiam. Nam quod dissicile in monas irari, facile impediri potest per instantiam. Ob id enim est dissicile, quoniam non sicile accipiamsunt ea, per quae Ostenditur. Non facile autem accipi possi int ea, per quae ostenditur,quo- Fniam multas habent instantias, recte ergo dieit Aristoteles illud, quod est dissicile interrosanti, adem facile esse respondenti. Nam ratio eorum circa opposta est, opponentis quidem syllogizare oppositum eius quod positum est, respondentis autem inipedire. Deinde ostedit qitie sunt ostendi dissieilia eo nantibus, ct quae respondentibus facilia. I dicit, fSunt autem talia,& quae natura sunt prima,& quae postrema.J natura quidem prima sunt principia r vltima vero conclusones, quae a principias multum distant. I vi Alexander inquit, non est eadem causa dissi
cultatibus utrisque, sed opposta sitamJ ut Aristoteles inquit) sprima quidem termino indigent. no enim est possibile ipsa per alia demsistrari quia tunc aut in infinitu proscisceremur,
aut circulo demonstrarentur. Et ideo prima cosnoscimus, inquantum terminos cognoscimus, terminos autem definitione cognoscimus .fPostrema vero per multa terminantur,volenti continuumJ processum siumere a primis.JNon enim ultima sciuntur,nis re luantur continue ad prima principia. Oportet enim a propri s principiis incipere usque ad ultima, si aliquid ostendi debet a priora, aut sophisticae videntur argumentationes9 Appellat enim Aristo scire sophistico modo quod non est per causam propriam ut primo posteriorum patet. Quod aute vltima cise sciantur probat di dicit, impossibile enim demonstrare quippiam est eum, qui no incipit a propriis principiis,& connectit usq; ad ultima.J nam s per principia extranea sophisticae erat
argumentationes .mae igitur eausa dissicultatis est in ultimis,ex hisce patet. De causa vero difficultatis primorum nunc exponit,& dicit, cum prima principia cognosti non possint,nis definitionibus terminorum, quibus constant , sdefinire autem non dignum putant respondentesJ id es definitiones autem terminorum quibus constant prima, responcientes non sumunt, .ut dignitates, neque s interrogans destiterit J scilicet terminos primorum Laduertuntdnee eurant, nec concedunt. non facto autem manifesto quidnam est ipsi im propositumJ id est, ipsum primum csi non fiterit manifestumeet definitionibus terminorum quibus constat, non facile est
argumentari J vltima per ipsum .vel aliter potest legi,& melius, Inon facto autem inanii. J ilicit ipso primo, quidna est ex definitionibus terminorii, si psum propositi quod est ultima, non facile est argumentari.J Deinde alia ratione probat Aristo. p prima st dies ei e probare. naquae alia trobant,& per alia non probantur dissicile est probare .prima alia riobant, I per alia non probatur ergo dissicile est ea probare. primo proponit conclusone,ct a est, Maxime aut si uoci tale es J scilicet difficile probare, circa principia accidit.J Deinde assignat minore,& Δ- idieiis Nam alia quide per haec monstrantur, ipsa vero non per alia contingit . . monstrari s sed 'necesse estJ vi dictu est, definitione talium vntiquodque cognoscere. hoc est minor.maiorem vero tacuit,ct conclusione primo accepit. Dixit Aristo .vltima esse disti cile probare .ppter irrultitudanem eorum,quae accipiuntur a primis usque ad ultima. Huius causam Alexader assisnat, ct dicit,quia multis acceptis,occasiones sunt multaru instant 1arum prima vero difficile in co- noscere,quia non possunt cognosci,nisi per definitiones terminorum, ex quibus costant,quiaus respondentes aut non credunt,aut no aduertunt,quoniam illas non putant esse dagnitates.
I Sunt autem dissicile argumentabilia,& quae valde propinqua sunt principiis. Non enim contingit plures ad hςc rationes inuenire,cum &horum,& principiorum, per quae necesse cst monstrare ea quae post illa sunt, pauca sint media.
427쪽
Λ Nune de dissicultate intermediorum, dicit Isunt autem diruisse argumentabilia, & qui valde propinqua sunt principiis, J d: ut Alexander inquit contrario modo ultimis, inquantum
videlicet e quae sunt a longe ultitudine mediorum . quae vero prope,paucitate videtur dissicile argumentabilia Non enim contingit piam ad haec rationes inueniri,cum & hora,de principiorum per quae necesse est monstrare ea quae post illa suntJ scilicet ultima, paveain admoda sunt mediaJ quia enim non sunt horum media,vel sunt,sed pauca,ideo no sunt manifesta, sed eorum ostensio perdissicilis.Praeterea propter propinquitatem ad prima de talibus videtur eiastini petitio principi .sQuo vero ad verba graeca attinet Uc Aristo.lingularibus pro pluralibus uti videtur,ut legenti verba graeca perspicuum est.
so Terminorum autem difficile argumentabiles ii omnium maxime sunt,quicunque utuntur talibus nominibus, quae primum quide immanifesta sunt simpliciter ne an multipliciter )icantur Adhuc autem quq neque nota virum proprie,an secundum translationem de definito dia
Alexander, cui multum tribuendum esse puto, nune textum lic expondemonstrasset facilius esse destruere,quam costruere terminum,hoc est definitione, nunc qua
les termini difficile construi possint,ostendit. Et vult ut Alexan. exponit eos ad construen-bilesJ id est difficile construibiles, ii omnium maxime sunt,quicunque utuntur talibus nominibusJ id est,quicunque assignantur per talia nomina, squae primum quide immanifesta sunt, simpliciter ne,J hoc est,umuoce faecantur,an multipliciter,d hoc est,aequivoce. Vtroque enim modo aliqua possunt esse obscura,& quia in sui univocatione sunt obscura,& quia in tua aequι uocatione sunt immanifesta. Adhuc autemJ quia dantur per immanifesta, squae neque nox sunt, sutrum proprie, an secundum transsationem de definito dicantur.J Dixit enim in sexto non bene definiri ea,quae per aequi uoca,vel univoca simpliciter ignota definiuntur. Similiter ς neque per ea, quae ignota sunt virum proprie vel transalitie de definito dicuntur assignat causim di dicit Nam quia obscura suntJ scilicet ea, per quae definitiones assignatur, propter ignotam univocatici, ,vel propter aequivocationem, non habent argument AJ nec loca, quibus construantur definiti es ipsc . quia vero ignoratur, si absque transsatione dicitur, quod tale
est,J scilicet ipsum deiuue non habet increpationemJ subaudi ab aliquo volente definitio
nem increpare,quont m CO S mum nemo obiurgat, atque reprehendit. Talis est ea Vni
tatis definiti oriuς est Unitas,in infinitui . in numeris Non enim ipsi mi infinitum,quod poni tui in definitione vescitis, notum ςst Virum n. simpliciter an multipliciter dictum, neque virum proprie an transiuitie de Unitate dicatur. no I v-i ni notum est gnem non habens, proprie ne an metaphorice de unitate dicMur. Cur vero Aris Ies hie declarauerit, qui facile, quiue termini difficile construantur,Alexander non asiignauit ca-am, videtur enim haec repetitio satis extra propositu, tamen causa esse potest quonia aerit prima c-ioscere difficile esse: quonia non cognoscuntur,nisi definitionibus,quibus respondens non assenta umo adue satur Propterea Aristoteles voluit hic repetere,quae definitiones iacile, quaeue dissicile, struantur'
P st Omnino autem omne problema,quando fuerit dissicile argumentabile vel termino indigere arbitrandum est,uel eorum , quae multipliaciter, vel eorum,quae secundum translationem esse dicuntur,vel no longe a principiis. aut quia non manifestum est primum nobis hoc idem,
quonam etiam dictorum modorum est, quod dubitationem praestat. Nam cum manifestus esset modus, perspicuum esset, quoniam aut definire aut diuidere, aut propositiones inuenire oporteret, quippe cu per
Cum dixisset ea,quae sunt natura prima,& eaquae sunt ultimi, ex aeq uo dissicilia esse & et quae nitruum primis proxima sunt, dixisset insuper i uotas esse definitiones quae vel aequi--
428쪽
eun vel translatilium aliquid habent .nunc uniuersaliter ad haec reuertitur, I assignat causam, Epropter qua problema est dissicile,& dicit, Omnino autemJα ut uniuersaliter dixerim, omne problema quando fuerit difficile argumentabile,J hoc est, construib: le, fvel termino indigere arbitrandum est, J quo videlicet manifestentur principia, per quae construi potest. DuelJ obiatrandum est, eorum esseJ id est,ex eis esse, quae multipliciteri vel eorumJ id est, ex eis, squae dicuntur secundum translationem:vel J em problema non longe a principiis.J Deinde quasi tangens dissicultatem ex his compositan dicit, aut Jproblema dissicile construitur, quia nobis primum, non manifcctum est, quonam etiam dictorum modorumJ quatuor fest, quod dubitationem praestat J id est aut problema est dissicile ad construendum, quia nobis a principio non est
manifcstus,quis modus difficultatis est ex quatuor iam enumeratis, vita sit dissicile,quia principia ex quibus costruitur, indiset definitione,aut quia componitur exterminis multipliciterdictis,aut ex terminis translatitiis, vel quia non procul a primis est. DNam cum manifestus esset modus,J per quem problema est dicticile, sperspicuum esset quoniam aut definireJ scilicet oporteret prima per quae ostenditur, si subaudi dissicultas problematis esset propter prima, autJ oporteret diuidereJ si dissicultas problematis esset, propter multiplicitate, vel translationeni' erminorum, ex quibus problema componitur, faut oporteret inuenire propositionesJ Fsi probicina esset proximum primis. quippe cum per has ostendantur vltima.J CSed dubitares sortasse,quia vialecticus habet viam probandi omnium artium principia,imo,ut primo huius dicit Aristo. si quis destruxerit principia geometriae,non habet amplius geometra quod ODponat,sed necesse est de eis determinari in scientia communi,ut in dialectica. Ergo dialecticus facile potest prima construere. non ergo recte Aristo .asserit prima ad construendum esse dissicile. Nam licet id verum sit in ea facultate in qita sunt prima, no tamen verum est in dialectica, quae facile omnia construere potest. Sed diluitur hete dubitatio .nam licet cur argumentum cogit dialecticu, habet viam ad prima principia,no tamen sequitur ut facile possit probare ea. Eln- super dubitabis secundo quia non videntur prima cognosci per definitionem. nam cum principia complexa sint,ct quidem per verbum,non poterunt definiri. Potest etiam hoc dubiu dilui, quoniam nullum primum principium per definitionem cognoscitur,ut arsumetum conuincit, tamen cognoscitar per definitionem starum partium. nam ut Aristo inquit primo Posteriorum,principia cognoscimus inquantum terminos cognoscimus,id est,inquantu terminos definimus,ex quibus constant Cognoscendo enim quid totum,& quid pars, cognoscimus quoniato tum est maius sua parte .Ad haec, non videntur principia dissicilia cognitu: primo quia princi Gpium est maxima propositio ut Boet inquit nihil notius videtur maxima ipsa propositione. Deinde principia prima cognoscuntur per definitionem suorum terminorum, sed cum termini primorum principiorum sint communissimi,per quamcunque notificationem vel descriptione patent . quare facile videntur cognosci. e Iterum haee dubitatio diluitur. quonia termini principiorum aut significant res alicuius determinati praedicamenti, ut unum una tantii est contrarium, ut postea dicet,& tales termini cum sint in sene, M Dabent veram definitionem, &cum inter omnia presicata definitio est dissicillimum nonstruenda,ideo principia huiusmodi sunt dissicilia ad construendum: aut non signis te res detςrminati proacamenti, ut de quolibet est assii matio vel negatio vera & de ni Q ambae. & de quolibet dicitur esse vel no esse,& de nul Io simuI.& horum terminos saevi est cognoscere per quamcunque descriptionem,uel notifica tionem, cum veram defini oriem non habeant, quonia non significat res determinati praedi ea menti.& de his Ariso.non loquitur hic, sed primo Posteriora. hic autem loquitur de primis. Cum vero B r.escebat nihil notius esse maxima proposit sone, verum dicit in genere complexorum tamen aliquid est ea notius in genere in coplexo m.Termivi enim ex quibus constat inotiores sunt ipsa niaxima.Vlterius non videtur esse veru id quod Aristo.lnquit, principia solum definitione cognosci.sic enim sibi libro. 2. Priorum non constaret, ubi asserit syllogi sinum viam se esse ad mediata ivductione autem ad immediata.Cii ergo principi rima sint immediata, poterunt non tantu definitione suam partium cognosci, verum etia inductione.Nec sibi libro Posteriora secundo constare videtur,ce dicat principia via sensius,memoriae, ac experimenti cognosti Sed cessat contradictio,quonia principia possunt bifariam cognosci aut quo ad inchoatam notitia, ct sic per inductione cosnoscuntur, & per sensius,ut in Prioribus & Posterioribus satis exposuimus aut quo ad perfecta cognitionem,& se sola per definitiones ter norit,ex quibus constant, ut hic dixit) cognoscuntur. Insuper videtur non parua dubitatio, quonam modo prima & vltima sint ad construendis difficilia. Nam primit & vltimum sunt opposita Similiter facile construibile,& di melle construibile sunt opposita. Quare si dissicile est costruere prima,
facile erit construere vltima: contra etiam, si dissicile est construere vltina facile erit conti ruere
prima. locus est ab oppositis. Longe maior dubitatio videtur,quia A risito. troxima primis dixit esse ad construenda dissicilia paucitate mediora. Vltima aut e dissicilia multitudine mediorum,
429쪽
R modo contraria non sunt eatist eiusde.paucitas mediorum,& multitudo meloia sunt contraria ergo non sunt cauta dissicultatis ad construendu. quare si medioru multitudo est eausa dic ficultati paucitas erit causa facilitatis.Cessant etia licc,quoniam media bifaria accipi possunt, aut secutiuu longum,aut secudum latus seeundum longum quidem, quando plura subordinata secundum rationem causet concurrunt ad eonstraedum aliquid,quorum nullum per se suffieit, ut si eteonstruitur per dM autem per e,e vero per b, at b per a patet ad construendu e,sumenda esse omnia prccedentia secundu longii: ct haec secundu ultimu medioru multitudo causa est difficultatis ultimors. Aut media accipi posIunt secundum latus, cum videlicet nullum mediorum causa est suffciens proposti ut cum construimus Socratem adulterum esse quia est comptus,&quia est musicus & quia in versificator multitudo haec mediorsi causa est 1ecundu latus,& paucitas horum mediora secundu latus causa est dissicultatis eorum,quae sunt proxima primis.Tue dieci,s licet multitudo di paucitas stat opposta,tamen multitudo medioru per longum,& multitudo medioru per latus non sunt opposita es non secundu idem sumantur./Adhue non videtur veru quod Aristo.dicit demonurari non posse ultima,nis incipiendo a primis,& continue procededo per latermedia ad ultima.Na haec cocluso triangulus habet tres,cte. strui poB test per suum proximum medium,ut per hoc quod est habere angulum externu, qui aequalis est duobus rectis internis sibi oppostis. Vbi patet non opus esse continuare mediu a principiis primas usq; ad hane vitinia cones one praeterea si a primis media cotinuarentur usq; ad ultima, seret transitus de genere in genus,quia permutatio a primo subiecto in ultimum,quar no sunt sub eodem genere. Diluitur autem haee Gubitatio quoniam s loquimur de ipso scire simpliciter,oportet media a primis ad ultima cotinuare,& transcendere de genere in genus,& de subiecto in subiectum.At si loquimur de ipso stare ex suppositione no oportet incipere a primis simpliciter sed a primis in genere,ct supponere prima simpliciter, & hoc pacto fit demoliratio trianguli, ut describenti patet.
si. Et in multis positionibus non bene assignata definitione) non facile est disbutare atque argumentari. Vt utrum Vnum Vni contrarium, an pluraὶ definitis autem contrariis aliquo modo, facile est ostendere, e virum contingit plura eidem esse contraria,an non. Eodem autem modo & in aliis definitione indigentibus.
Cum demonstrasset problemata demonstrari non posse per principia, nisi principia definiantur,nune ostendit,quod nisi principia bene definiantur, non poterunt problemata demonstra H. I primo accipit conclusionem & dicit,s Et in multis positionibus,3 imo in Omnibus problematibus f non bene assignata desinitioneJ subaudi partium principia per quod demonstrantur,snon es facileJ immo nec possibile sdisputare,atque argumentarid & construere illa problemata Dcinde probat per exempla, & ostendit principium non polle intelligi, nisi termini,
vel saltem alter terminorum bene definiatur, ct dicit, s Vt utrum uni unumJ tantumIcontrarium,an plura J non potest hoc principium scire,non desinitis bene contrariis.Nam D quis dixerit contraria esse quae sunt inuice corruptiua cum Me non sit bona contrariota definitio nosequetur contrarium esse unum tantum uni nam flauum es viride sunt corruptiua albi, di albucorruptiuum flaui,& viridis:& tamen album non est tantum uni eorum cotrarium, immo ambobus contrarietate extremi ad medium. Definitis autem contrariis aliquo modoJ scilicet beD ne quὀd contraria snt,quae maxime distant sub eodem genere, flacile est ostendere,virum contingit plura eidem esse contraria, an non.J nam ea definitione stante, non potesi uni contrario esse nis unum contrarium. Cum non contingat maxime distare, nis vuum vni quoniam
quod per superlativum dicitur, uni soli conuenit . f eodem autem modo ct in aliisJ principisssdefinitione indigentibusJ dicendu quod nisi bene desiliantur,non possunt cognosti, α ita
nec problemata per ea construi.
13 Videntur autem & in disciplinis,quaedam ob definitionis de stu, non facile describi.Vt de quoniam quae ad latus secat planum linea, similiter diuidit & lineam & locum. Definitione autem dicta,istatim manifestum est,quod dicitur.Nam eandem diuisionem habent loca, & lia
neae. Est autem definitio eius orationis haec.
430쪽
finis,quidamJ sicilicet problenuta sob definitionis defectum,non facile describiJ id est, n5 5- Ecile demonstrari cum videlicet problemata suerim,quae ostenduntur per principia, quae dcfinitione indigent.Desectu enim illius definitionis principium non est manifestum:& cum non fuerit principium ipsum manifestum,nec problema,quod per illud demonstratur,erit manifestum. Deinde assignat exempla,& dicit. Vt & quoniam linea,quae ad latusJ id est,quae ducta ab uno latere ac latus aliud,ut a latere a,e,d,ad latus bM, secat planum,J id est, planitiem, quae spatiuin atque area inter latera supra dicta.videlicet a,c,φ& b,d, C stat ter diuidit & lineam, ct locum.J ct per locum,intellisit planitien quae est spatiu inter latera,vt dictu est. Est ergo principium linea,quae secat planu: similiter secat planum & lineam quae est longitudo plani. Hoc principium est ignotum,nisi illa oratio,scilicet linea quae ad latus secat planum, bene definiatur.Est aute ei orationis definitio, linea ad latus secans planu est linea quae aequidistas ducitur per area
insuperficie aequidistantiu laterum ad latus. ΓDefinitione autenm hac fdicta,J atque assignata, statim manifestum est quod dicitur,J scilicet v linea secans planum,similiter iecet planu, dc lineam. nam eandem diuisionem habent loca,J id est, plana,' de lineae,J quae sunt planorii longitudines. Est autem definitio eius orationis J scilicet linea quae ad latus secat planum, haecJ scilicet linea,quae aequidistans ducitur per aream in superficie aequidistatium laterum ad latus. F
f Simpliciter autem prima elementa, positis quidem definitionibus ut quid linea, & quid circulus) facillimum est ostendere. Verum non
multis ad unumquodque eorum est argumentari, quoniam non sunt multa media. Si autem non ponantur principiorum definitiones, dis ἶ-cile. Fortasse autem omnino impossibile. Similiter autem his,& in illis quae sunt circa orationes, se habet. Non igitur latere oporici, quando
dissicile est argumentabilis positio, quoniam passa est aliquid eorum,
Cum monstrasset etiam in disciplinis nonnulla Propter definitionis desectu non facilia esse& per exemplum hoc ita esse demonstrasset nunc id quod dixit, inedit esse uniuersale in omni- cibus principiis.de dicit, Simpliciter autem prima elementa4 id est,prima principia, per quae positiones communtur spositis quidem definitionibus, ut quid linea, de quid circulus, & quid triangulus, facillimu si ostendere,J subaudit Alexander de ea, quae prope principia sunt etiam definiti ibus primora elementora facile est ostendere. Ueriij cvt inquit habitis sno multis'
scilicet messiis sad unumquodque eoru est argumentari,quoniam non sunt multa media, quibus demonstrentur,cum sint prope prima. Si autem non ponantur principioru definitiones difficile,fortasse autem tmeo sibileJ erat de his, quae sunt pmpe prima,demostra ionem facere Nam cum prima lane definitionibus cognosci non possint, impossibile erit cognoscere ea, quae sunt prope prima,cum demonstrari non possint, nisi per prima. Et cum dixissEt de demonstritionibus,quae stant secundum disciplinam,d: utilitatem definitionum,subscribit JSimiliter auiatem his, J quae de disciplinis dicta sunt, d: in illis se habet,quae sunt circa orationesJ id est, circa disputationes.Tunc quasi epilogando dicit, Non igitur latere oportet, quando dissicile est argumentabilis positio' id est,pmbi ema,fquoniamJ tunc est dissicile argu abilis, cum spina est aliquid eorum,qui dicta sunt.Jscilicet quia vel principia carent definitionibus,vel quia sunt nimis remota a prinus,aut quia sunt pauca media,aut quia passa sunt aIiud tale. uss Quando autem crit ad dignitatem & propositionem maior labor disputare quam ad positionem, dubitare utique posset quispiam virum ponenda sint talia, an non .nam si non ponat, sed poscat & ad illa disputare, maius praecipiet quam quod in principio positum est: si vero po
nat, credet ex minus credibilibus. Si igitur oportet non difficilius problema facere,ponendum. Si autem per notiora syllogiZare,non ponen
dum. An discenti quide non ponendum, nisi notius sit: exercitanti v Q, ponendum,si verum solum appareat ξ Quare manifestum quoniam non si militer & interroganti,& docenti, existimandum est esse ponen-