Heliotropium, seu, Conformatio humanae voluntatis cum divina : libris quinque explicata coram ser[enissi]mo vtriusq[ue] Bavariae duce S.R.I. Archidapifero Electore Maximiliano et ser[enissi]ma coniuge Elizabetha : eisdem ser[enissi]mis pri[n]cpib[us]

421쪽

lL I B E R v. 39 s horologio cui peritissmus est curator, 'inon inviti credimus, quid hoc stultitiae taut insaniae est , erroris quandoque ar-lguere magnum illud Orbis totius horologium , quod non potest errare , in

quo omnes omnium eventus longe optime dispositi sunt Z Tua autem, Pater, Sap. providentia ab initio cuncta gubernar: ea. Igis

quoniam dedisti & in mari viam , &inter fluctus semitam firmissimam , Ostendens, quoniam potens eS eX omnibus servare, etiamsi sine rate aliquis adeat mare. Uti revera , non uni tantum

sanctorum pro navigio filii pallium, pro navigii malo baculus , adeo nusia quam divinae providentis dissidendum. Nihilominus cum optimi quique hominum cernuntur premi, amigi,opprimi; improbi autem florere , dc Omnia mois limina sua ad Iretos exitus deducere, diis

vina providentia aut dormire, alit con nivere nimium videtur.Et haec cogitatio sanctiis mos etiam viros nonnihil turisbavit : at illorum turbatio, nostra fuit

instructio,& confirmatio. Rex David de Ps72. seipso : Mei autem paene moti sunt pe- 'V - 3. des, inquit , paene effusi sunt gressus mei, quia Zelavi super iniquos pacem iό opeccatorum videns. Ecce ipsi peccato-ir. res & abundantes in saeculo obtinue 1 ut divitias. Et dixi, ergo sine caus a justificavi cor meum , & lavi inter inia

Centes manus meas. Putabat plane Rex

David se hujus rei caussas i. .dagaturum. Nam

422쪽

oo DE CONP. VOLUNT. Nam existimabam, inquit,ut cognosterem hocilabor est ante me,donec intrem in sanistuarium Dei. Haec olim in caelo videbimus , nunc minime penetranda. Sic etia Hieremias vates, ob hoc ipsum ιβ. Iz nonnihil turbatior: Iustus quidem tu lvers X es Domine, inquit, si disputem tecum, si veruntamen justa loquar ad te : Quare via impiorum prosperaturi bene est ominnibus qui praevaricantur , & inique agunt. Plantasti eos re radicem miserunt et proficiunt, & faciunt studium: prope es tu ori eorum , & longe a renibus eorum. Idem questus & Habacuc: cap. I. Quare,inquit,non respicis stuper iniquave. I 3. agentes, taces devorante impio ju-O 14. stiorem se Et facies homines quasi pisces maris, & quasi reptile non habens principem. Hae tales qtaerelae inde sunt, quia unam tantum divinae providentiae Partem videmus, altera nostris oculis neutiquam pater, S. cum expectandus foret rei exitus in supremo judicio manifestandus, nos ante judicium illud te-1- ρη- mere judicamus Ideo Paulus: Nolite, inquit, ante tempus judicare: quoadusisque veniat Dominus,qui & illuminabit abscondita tenebrarum, & manifestahit consilia cordium. Augustinus similitudine diversa hoc explicat: Si quis in

opere musivo, aut emblema. vermiculato lineam obliquam videat, velatis

partibus ceteris; aut si quis in pictura monstrum, vel iiDpersectum quid aspicia

423쪽

iat, reliquis non ostensis, vix se conti-iebit,quin dicat e Num hic piistor,num rcularius hic faber non plus artis ha- ,ent ρ quod si oeus monstretur totum c persectum , mirantur atq; dilaudante ordinem partium, & artem. Eodem nodo si quis audiat pronuntiari versumion integrum , re minime fuentem, nox dicet: Non est bonum hoc carmen. rxpecta sis, finiam prius , & tunc censenum suis constet pedibus. Ita noS pro us divinae providentiae particulam vilemus,totum illius ordinem, nexum ac

progressum non videmus: quid annis prioribus evenerit, fortasse scimus,nec tamen integre; quid eventurum sit posterioribus,plane ignoramus , hinc Dei

providentiam temere ac falso accusa- .

mus. Hoc, inquit Augustinus,perturbat te hominem Christianum, quia vides male viventes selices , rerum istarum psima copia circumfluere,fanos esse, superbis parra dignitatibus eminere , incolumembere domum, gaudia suorum, obsequia clientium, excellentissimas potentias, nihil triste interpellare vitam ipsorum. Mores nequissimos vides,facultates coinpiosissimas respicis, 3c dicit cor tuum, nullum esse divinum judicium , omnia casibus ferri, δέ fortuitis motibus ventilari.Nam si Deus, inquis,res humanas respiceret, non floreret illius iniquitas 8c mea innocentia laboraret. Quid eringo tui Spera in Dominum,illi enim spe- 'rans

424쪽

Tant non in Dominum: spes illorum mori 'talis, spes illorum caduca, fragilis, vola tica,transiitoria, inanis erit. Ergo noliti ante tempus judicare. Nemini haec scire licet, donee intret in sanctuarium Dei olim cum non indicem tantnm magnil

illius horologii, sed Sc ipsum divina

providentiae horologium, idque totum' inspicere licebit, tunc omnium taculorum decursus , tunc stiae quisque vitae 'lperiodos omnes clarissime intuebitur; φtunc Iuculentissime apparebit, quanta providentia omnes & lingulos homines gubernarit Deus, quam paterna prorsus pCura singula vitae momenta cujureas hominis disposiverit, in ipsius bonum 3c isaltitem , nec ulli quidquam unquam evenire permiserit, quod non ita expediret Tunc patebit,cur permiserit Deus Angelos mere, Protoplastos labi : Curri Iudaeos ferreae cervicis homines in suum populum elegerit, abjecerit ceteros: Cur hos voluerit nasci Christianos, λillos progigni permiserit inter idolola-. ltra si Cur hunc aerumnis omnibus matu- rre liberarit, illum inter calamitates se- nescere,& expirare siverit: Tunc in pre-

tio erit quicquid jam Christi caussa patienter toleratum fuerit Uisq uis haec serio cogitat, sceptrum Rueri, hoc est, omnem castigationem Dei reverenti o- 'sculo salutar.

VII. Hic forsan assiictus quispiam dc laeger animo dixerit: Ab , idem paene 'mihi

425쪽

L I B E R V. 4 3ihi contingit quod Sauli, consuluito inum, non resondit ei,neque per som--δε- , neque per secerdotes, neque per prophe- Rς's. Ego hoc,& hoc perdidi,in morbum inc incidi quo ibo nisi ad magos t Id:ro te Deus prohibuerit. Sustine sumtationes Dei; conjungere Deo , &stine, ut crescat in novissimo vita tua. mne quod tibi applicitum suerit, ac--' ''. penin dolore sustine,& in humilita- tua patientiam habe : quoniam in ne probatur aurum & argentum, ho-ines vero acceptabiles in camino hii-4liationis. Crede Deo, & recuperabit: ; & dirige viam tuam , ct spera in

lum.

Grata superveniet qua non Perabitis

hora.

Cogita non esse magnum quid, se reus prosperis fortem gerere,ubi secun o cursu vita procedit: nec gubernatos quidem artem tranquillum mare Absequens ventus ostendit: adversi ali-aid incurrat oportet quod animum obet. Plena & infesta variis casibusta est, a quibus nulli longa pax, viTiduciae sunt. Si male fers, magna one si bene, magna solatia. Nullam tam iiseram nominabis domum , quae non veniat in miseriore solatium. Tu,si ales, & quantum voles , plora: bibes ihilominus illud poculum moeroris,uod non temere tam plenum tibi car-stis medicus propinat. Si bonus es, D d aerumnis

426쪽

4Μ DE CONF. VOLUNT. aerumnis exerceri te sentias a fi lapsus lallevari; si improbus,puniri. Ne dixeriquod Saul ad Sarmelem Coarctor nimis, siquidem Philistiim pugnant adversum me,& Deus recessit a me. Norrecessisseta te,orex,nisi tu prius ab illo Hoc de tu mi Christiane cogites: nemi nem deserit Deus nisi desertus. Sisa. puisset Saul, id quod Mauritius Impe. rator,dixisset : Domine h1c potius mepuuias quam ibi. Sic, o Christiane,ne in angustiis ad magos , Dei inimicorcurre,ne animum desponde,ne Deo diffide: tu potius ad Dei amicos, ad CVite Angelos , ad matrem Dei, ad crucifixi pedes confuge,hic tuum est asylum, hic salus tua , hic illud Davidis di Iobi vo ciserare: Ego autem semper sperabo, Sc δ adjiciam super omnem laudem tuam :' Etiamsi occiderit me,in ipso syerabo. .i 'plurimorum intolerabilis & er.

ror de abusus est, .ut prius ad humana sese auxilia convertant , quam ad divina,neque haec,nisi illis omnibus frustra tentatis, rebusilue jam plane depositis, Censeant advocanda. bo sane fit, ut humana remedia ordine plerumq; praeupostero adhibita , vindicante Deo, inincassum nobis eant.

Sed quaeras sorte, 'ul Deus permittat tot homines maleficis artibus devinciri,& necariῖNe mirare : summa in Deudissidentia etiam supplicii genus meretur. multis vix stlius medicus , quam

427쪽

Magus, nec alius pharmacopaeus,quam diabolus quaeritur. Iure Deus per hos 'unit, per quos tam varie offenditur. Paulinus memorat Ambrosio episcopo nullum unquam magum nocere potuisse ob illius firmissimam in Deum fi-luciam. Mortua namque Iustina Imperatrice Ariana,cum Innocentius magus in quaestionem raperetur,inter tormenista fassus est, Angelum AmΗrosii custodem,suum esse tortorem. Nam viva Imperatrice se nocte intempesta sub templi tectum ascendisse, & sacrificasse eo fine,ut Ambrosium infamem invisumque faceret plebi, nihilominus amorem in hunc virum & fidem Catholicam na-gis ac magis effloruisse: mitas etiam a1e Daemones qui Ambrosium necarent,

sed iis ultra aedium fores progredi non licuisse. En,quibus excubiis Deus illos defendat, qui omnem in se solo collocant fiduciam. Et plerimque qualis est hominis in Deum confidentia , talis est Dei in hominem liberalitas. Sed heu quam in Orbe rari sunt, qui Deo fidant

toto animo i mores hominum considera, di plurimum ubique reperies dissidentiae , quae quotannis paene eadem redit ac reviviscit, & inde tam vani timores. Iam fruges metuunt nivibus suffocanis das , aut in herba necandas a siccitate, jam pluviis mergendas , aut grandine sternendas,vel fulmine exurendas: Iam aliunde vexandam annonam timent:

428쪽

Iam vero ne valetudini, aut incertis caeJsibus desint necessaria, formidant: Iam ad rumores bellicos consternantur, Sspem omnem abjiciunt : Iam ad fune. rum , aut aliarum cladium nuntios penitus exanimantur; in quocunque de

mum laboris aliquid ac dissicultatis sentiunt, de eo mox dissidunt, & cum animum geratat caecum , manu S semper o

culatas hactnt, id credunt quod vident Et hoc inde, quia de Dei bonitate ac

potentia parum recte parum v e libera. ii ter sentiunt i hinc illa animi de rerum temporariarum prospectu nunquam se. cura, semper dissidens cura.Vera in Deuconfidentia clavis est ad aerarium,e quo Deus caelestes divitias solet egentibus ad votum impertiri. Deo dissidere , aut principium est plurimorum scelerum, aut finis. CApvT XI. E e nitione divina Providentia magnam in Deum fiduciam, . fiducia veram cum

Deo divina qtie voluntate concora diam nasci.

SIcut in aurea torque anulus examnulo pendet , sic e notitia divinae providentiae nascitur fidentia, eπhac facillime sequitur humanae voluntatis cum divina conformatio. Da mihi hominem,qui Dei providentiam in omnibus agnoscat, eique fidat, mox dabo,

qui se divinae voluntati exactissime

429쪽

ρ subjiciat. Ita nos instituit Deus, ut no-ltum faceret nobis sacramentum VΟω- luntatis suae secundum beneplacitum ein 'ljus, quod proposuit in eo. Et utrim- ' pleamur cognitione voluntatis ejus,in: lomni sapientia & intellectu spirituali. jIn Noemo id totum liquidissime videre est.

I. Principio Noemus de infinita Dei

providentia instruendus erat Ideo Deusndelissima narratione huic viro aperuit, in quem usum arca , quam etiam longa lata, quamqu alta esset fabricanda; qua ratione omnis generis animantes in eam cogendae , quomodo suum sinisgtilis pabulum comportandum quo deinnique modo in perfectam a se arcam cum septem conjunctissimis sibi hominibus ingrediendum foset, decretum eis nim esse universum hominum genus in aquis extinguere.Ex his Noemus mirisissimam Dei providentiam addidicit; in hac porro tam exacte cognita si immam reposuit fiduciam , qua certissimo sibi persuasit,se cum suis inter orbis funera servandum. Hac concepta fiducia,facilis limum ei fuit, suam in divina voluntate constituere , Omniaque ad perpendici tum divinae voluntatis facere. Hinc illud amplisssimum Noemi encommm,

Fecit Noe omnia praceperat ei Deus. Η1c observatu dignissimum, quod Noemo cum suis arcam ingresib , Deus arta ' ς a

cete ostium foris clauserit, qua ratione

430쪽

clavem ad arcam reserandam secunil abstulisse dicendus est. Sed percontari libet, an non consultius fuisset, claven illam Noemo tradere, ut eluvione sub. lsidente arcam ipsemet Noemus resera. ret egressui. Verum ideo Deus hanc cla vem nulli committere , sed sibi voluit reservare, ut arca inclusi eadem manu educerenrur,qua fuerant introducti,utque non in alio ullo quam in suae liberistatis ac salutis auctore fiduciam collo.

carent.

Hac ipsa ratione Ioseph AEgypti Pro

rex,ut divinam provigentiam nosceret, tam admirandis casibus docendus eratrubi providentiam Dei in sitos sempervigilantissimam nosse didicit, etiam fiducia fuit imbuendus: ideo enim permisit D-,ut Pharaonis pincerna tam officioin rogatus interpretis mi meminisse vellet,bieni o tamen toto oblivisceretur , in sic Ioseph disceret non hominum favore niti,sed Dei solius,cuilibertatem suam omnem acceptam reserre debere r.Chrysostomus egregie super hae Chus re philossiphatus : Confidera , inquit,hρm. quomodo post restitutionem pincernae 2 'duo anni praeterierint. Oportebat enim tempus opportunum , ut ma--λ oricum gloria inde educeretur. Si enim praesedius pincernaris ante χmnia Pharaonis recordatus , auctoritate staeum liberasset,sertassis non tam perspicua fuisset aliis ejus virtus. Nunc au