Canonici Juris Institutionum libri tres

401쪽

dam exempla occurrunt apud Adrevati dum Floriacensem Caroli Magni aequalem , & ut volunt, agnatum , aut Ge tilem in libro de miraculis S. Benedicti. Sed hodih actio in rem de rebus Ecclesiasticis instituenda est etiam in foro E clesiastico. Verum in reali controversia utplurimum Vertitur causa proprietatis & possessionis , quae utraque nihil commune habet, L. naturaliter I 2. f. I. δε acs'.

vel amit. p quod potissimum innotes.cit in modo persequendi : Nam proprietas vindicatur actione in rem , quae ideo dicitur jus dominii , de cujus foro actum est supra : Sed de possessione agitur interdictis, quae nihil aliud sunt, quam audicia possessoria, in quia bus actor vel alicujus rei possessionem

adipisci contendit, vel eam conserVare, vel amissam recuperare, ex receptis j

ris Canonici regulis. Si Clerici de quarumlibet rerum possessione interdictis agere velint,ea omnino instituenda sunt apud judices Ecclesiasticos, dc utrum qi e judicium puta petitorium & pos sessorium, seu actionem in rem dc imterdictum apud eos aut simul, aut stomsim instituere possunt. Unde lib. a. decretal.

402쪽

Institutionum Liber III. 38scretal. extant varii tituli, in quibus Sumini Pontifices & Episcopi cognoscunt de possessione quarumlibet rerum. Sed aliter obtinet in Gallia: nam Ct

rici quodlibet judicium possestarium

etiam de rebus Ecclesiasticis instituere debent apud simulares judices e quod di in Anglia obtinuisse docet Cap. 7. ex. qui sti sint legit. & in Germania, Petrus de Vineis lib. s. Ep. Iai. Ratio ea cst tum quia possessio est quid temporalis δc humani juris , Rex autem Christianissimus in temporalibus nullum habet superiorem, Cap. 13. ibid. tum quia Clerici per jura Regum possident possessio nes, ut jam diximus, ergo eas tueri debent; quod praecipue vertietur in eo judicio : eorum judicum ossicio incumbit , ut ei ex litigantibus dent possessionem, qui potiori jure nitatur, ut lite pendente, rem litigiosam pol

deat.

Ea est sentemia de recredentia, idest de reddita aut restituta possessione , apud Ivonem in Epist. I97. O 2 s. aufridum Vindocin. lib. 2. Epig. 3o. atque etiam Clericum illum in ea pos.sessione plenissime tueri possunt, &prohibere, ne quis eum turiat, quod est definitiva sententia, Cap. ult. m. de

403쪽

386 Iuris Canonici iudie. Et dicitur sententia plenissima tuitionis, quae cum dicta est in quaestione beneficiali, non amplius hodih licet judicium petitorium instituere apud judicem Ecclesiasticum, quia ferri non potuit ea sententia nisi examinato tit lo , cum Ecclesiastica boneficia obtineri non possint absque Canonica institu- tione seu Canonico titulo : durum autem & grave esset eum adhuc a judicibus Ecclesiasticis examinari.

TITULUS VI. De Laicu, an se in quibus causis Ecclesiastica furisdictioni

subiaceant. EJus tituli authores milii sunt duo

pacis decora D. Maistraeus Proto- praeses, & D. de Marca in ea cxercit ilone , quam promiserat de Canonicis judiciis in laicos. Utinam mihi affulgoret utraque lex illa ad illustrandam justisdictionis illius originem, progressum,& hodiernam mutationem. Cum nascentis Ecclesiae temporibus

quidam Fideles apud Ethnicos judices litigarent, Apostolus illud aegrE patitur,

404쪽

IH utionum Liber III. 38

eosque monet ut potius contemptibiles ex suis ad judicandum constituant, quam ut adeant Ethnicos illos judices. Hinc Fideles cujuscumque conditionis, omnes suas lites deferre ceperunt Eccle-sae , ut terminarentur , vel etiam privati, idest laici , ut jam olim probaVimus. Tertium Carthagin. Concilium ita illud Apostoli accepit in Can. '. quem Gratianus exscribit in Can. Placuit. 42. in si. II. q. I. iis verbis, cum privatorum etiam causas Apostolus ad Ecclesiam deferri, atque ibidem determinari praecipiat. Sane integrum illud Concilium ultima illa verba non habet in Cod. Can. Ecclesiae Afric. in Cod. Can. Dion ii Exigui, in Decreto Ivonis Carnot. Sed omnes fere Codices Gratiani ea exscribunt, eaque probant & retinent Contius & Romani Correctores, nec sine

ratione.

Primo enim Alexander I. iis utitur in Can. relatum. ibidem. qui desumptus

est ex ejus Epistola prima, in qua Blo delius ea ipsa verba legit absque ulla

nota, quam quae huic Carthag. Concilio ea verba tribuit. Secundo, antiquissimam hanc disciplinam adstruunt Author Constitutionum Apostolic. Origenes , Tertullianus , & Illiberitanum Concilium. R V

405쪽

338 DHs Canonic; Cum ad Christianos Principes venit Ecclesia , ut loquitur S. Hieronymus, Ecclesiastici judices dati sunt Clericis, de Laicis publici. Honorius & Arc dius Constantini Nepotes in I. 7. 2 8-COH de Episeop. aud. volunt ut Fideles

Omnes ex mutuo consensu apud Episcopos litigare possint i, quod quid sit

olim diximus. Sed Valentinianus in Nov. a . de Epis. tuae voluit eos ita consentire non posse in Episcopum , nisi per compromissum jure persectum : Sc addidit illud etiam obtinere in Laicis. Vide Janum a Costa , ad cap. 4. exn de judic. Sicque vel etiam laici ex comproniisso Ecclesiasticos judices adire poterant. Unde illius temporis Episcopi Iudiendis dc dirimendis omnium plane Fidelium causis aut litibus incumbebant ad fastidium , ut de S. Ambrosio, S. Augustinus Γλ 6. Confess. cap. 3. & de se ipso passim, & de Gregorio Nazianti Gregorius Nysianus quibus adde Chrysestomum in lib. de Sacerdotio, cap. 18. Ea fuit origo Canonicorum judiciorum in laicos , quae summo jure non habuit Ecclesia, sed ex liberalitate Principum : nec eam jurisdictionem habuit quasi ordinariam , sed in morem arbitrorum , quoties Epistopi a litigantibus

406쪽

Insi utiomιm Liber III. 389esecti essent. Progressus ille fuir, ut quae olim sanctis illis Patribus molesta erant, posterioribus Episcopis jucundissima fuerint. Petrus Blesensis in Epist. 73. ingenue fatetur Ecclesiasticos judices

omnium fere causarum cognitionem de

alienam jurisdictionem puta saecularem ) in laicos ambitione temeraria usurpare. Et de ea usurpatione queritur passim S. Bernardus. Utebantur vario illo praetextu , vel quod a litigantibus invicem data esset fides, aut praestitum Dramentum , Vel quod essent miserabiles personae, vel quod in eorum causis peccatum aliquod occurreret : abusus ille viguit praecipue: temporibus eorum Pontificum, ex quorum rescriptis compositi sunt Decretalium libri: sed tamdem varii Principes huic malo & ambiationi varie constituerunt. ut diximus Tir- tertio, atque etiam Summi Ponti fices quaedam negotia Ecclesiasticorum

nomine tegebant, ut eorum cogniti

nem judicibus Ecclesiasticis adscribe-zent, ut in cap. Ir. extis de judici de in cap. s. extis de te'. cogo

Ita & in nostro Iure Can. Summi Pontifices, aut alii judices Ecclesiastici ob negligentiam sarcularis judicis inter

Ilicos cognostilud cap. 6. I o. II. ex

407쪽

3 9o Juris Canon ieide foro comp. quibus adde Innocentium III. in D. 148. lib. 3. rege L. quod in Gallia prohibitum est regiis Constitutionibus Philippi VI. EM Caroli VI. Ac tandem ea fuit jurisdictionis illius

immutatio , ut hodie judices Ecclesiastici de duabus tantum causis cognoscant inter laicos: Prima est de Deci

mis in judicio petitorio , quia cum sintres sacrae, & spirituale sit jus earum petendarum , solus judex Ecclesiasticus de

eo cognoscere potest. Atque ita ut Clericus & Laicus nequidem mutuo consensu, aut ex perfecto compromissis j dicem laicum de eo jure adire possitat:

qua de re videndus omnino Brodaeus ad D. Lodetium liti. D. num. I9. Secunda est de foedere Matrimonii, an

illud consistat , aut di luendum sit, vel etiam quoad vinculum: illud est tantum jurisdictionis Ecclesiasticae , ita ut laicus ei plane subjaceat ε, cum illud sit

Sacramentum, de quo numquam judex laicus cognoscere potest. Olim quiadem ex receptis Iuris Canonici regulis judices Ecclesiastici non tantum de Sacramento Matrimonii cognoscebant, sed de caeteris Matrimonii, puta de dote, de dotalitio , de pactis dotalibus, de donationibus inter virum dc uxorem,

408쪽

In Zisutionum Liber III. 391 sed haec abierunt in desuetudinem.

De Publicis Iudiciis. SH pius quidem publica judicia &

publici judices pro Saecularibus a cipiuntur, ad differentiam Ecclesiasticorum,ut jam videre est in l. 3. Cod. Th. de Ep. jud. dc in Cod. Can. Dion iExigui. quod illi soli publicum haberent tribunal, publicum forum, non etiam Ecclesiastici. Sed in hoc titulo publica judicia non alia sunt quam criminalia,ut in Cap. I 3. ex. qui fit. sisti . criminales

causae, ut in Cap. 3. ex. qui mat. accus

pυs quas etiam appellari judicia publica notat Balsamon ad Can. 6. Constantinopolitana Θnodi : quibus nempe crimina vindicantur juxta receptum eΟ-rum judiciorum ordinem : Nec enim in h. t. agitur de foro poenitentiali,ad quod peccata pertinent, crimina vero ad judiciale ,lnam ea distingui docet S. Augustinus in Enchiridio de Fide cap. 7. Exemplo Justiniani statim videndum quaenam sint delicta Clericorum de quibus tantum hic agitur) quae ita vii

R iiij

409쪽

dicantur. Cumque sub primis Imperatoribus Cluistianis orta sit criminalis jurisdictio Ecclesiae, ab eorum legibus

repetenda est cognitio eorum criminum. Gratianus Imp. in L 23. Cod Thiade Ep. 9 CL differentiam facit inter levia dc gravia delicta Clericorum. Levia vocat quae ad religionis observa tiam pertinent. Ea ipsa verba explicat aequalis S. Ambrosius in D. Is .aliis 32. bi eius legis meminit, ut sint causae fidei,& Ecclesiastici ordinis. Sane si Clericus fiat haereticus, non illud est leve delictum, nam execrabilis ille dicitur in l. 61. Cod. Th. de haeret. dc passim ultimo supplicio coercendus I sed si aliquid faciat quod utcumque fidem aut religionem laedat, Gratiano leve illud diacitur. Quod vero Imperator religionis observantiam vocat, eleganter Ambrosus vocat causam Ecclesiastici alicujus

ordinis': si quidem in Ecclesia qua

dam tenentur Canone, quaedam Ordine , quaedam consuetudine, ut est in Praefatione Cod. Can. Ecc. Afric. Edille ordo nihil aliud est quam Eccle- fastica disciplina , contra quam admissa delicta dicuntur levia in des. a Sed non satis constat, quaenam sinu cauta illae contra Ecclesiasticam dis ia-

410쪽

plinam, cum tamen eas exacte cognoscere non minimum intersit, praecipue quantum ad appellationes quasi ab abusu, quibus vulgo dicuntur devolutivae tantum in causis disciplinae, non etiam

sespensivae. Et quidem Ecclesia est domus disciplinae, ait S. Augustinus in lib. de disciplina Chri'. ubi' durjus in eos agit qui disciplinam in ea non scrventidest S. Ambrosio Ecclesiasticum Ordinem GA .Lia, minstitutionem Ecclesiasticam 1 Ut si quis Clericus in Ecclesia eam religiose non servet, nec rite, nec honeste ossicio suo fungatur, comtra disciplinam delinquat. Ea etiam continet causam morurii. Ambrosius ibidem ait , Sacerdotes , idest Epis o-pos cognoscere. si morum examinanda . fit causa, puta si Clericus sit ebriosus, aleator, muliercularius, & sic de aliis. Et sicut in actione rei uxoriae cum de divortio agitur , vitia motum dicuntur mediocres culpae L 2. Cod. N. . de re-pud. Ita & in judiciis publicis con

tra Clericos vitia illa morum reponuntur inter levia delicta : Sicque dolicta ad Religionis & disciplinae observantiam pertinentia dicuntur , quae non modo laedunt ossicium , decorem, α honestatem in ipsa Ecclesia , lud 'R v