장음표시 사용
341쪽
perimenta & observationes inde haurient ; ut in cognitione rerum natu ralium certo trEmite progrediantur.
Multo enim clarius etiam tyrones thinc perspiciunt utilitatem cognitionis mathematicae, tum ad cortitudinem in Scientia naturali consequendam , tum ad praxin accuratissime exercendam , quam ex sublim busis iis problematis Physico-mechanicis, qualia in Mechanica complura explicavimus. Quamobrem cum pauca sint, quae ex mechanicis in Hydrostatica & Acrometria sumuntur, demonstrandi principia, non inconsultum erit, si qui ex Mechanica tantummodo principium de aequilibrio solidorum perspcxertint, sepositis ceteris , ad Hydrostaticam & Acrometriam statim se conferant. Quodsi
enim, in hisce disciplinis intellectu non adeo dii scilibus, applicationem Matheseos purae , & Algebrae in pri-inis, ad Naturae cognitionem didice. rint ; minus dissicultatis experientur in sublimioribus , quae in Mechanica traduntur. Non est quod objicias, Elementa Matheseos cum sint in tyronum gratiam conscripta, ut scientiam inde hauriant , in iis quoque faciliora dis scilioribus fuisse praemittenda, adeoque Elemcnta Hydrostaticae de Aerometriae Elementis Mechanicae fuisse anteponenda. Etenim methodus studendi non per
omnia consentit cum methodo tradendi disciplinas , & eas sibi mutuo subordinandi, atque in sngulis veritati unicuique locum suum allignandi. Nimirum qui in scicntiis opciam navat a facilioribus incipit , & inde continuo ad dii sciliora piogreditur; quam legem prascribit mcthodus studendi. Ait diiciplinae integrae, di in
iis veritates singulae co ordine collocandae , ut sequentia ex antecedentibus intelligi & demonstrari possiat.
Non autem semper contingit ut disciplina, quae continet intellectu faciliora , non dependeat ab alia , in qua occurrunt multo difficiliora. Unde methodo studendi convcnit, ut dissicilia initio seponanti ir, & ad 1 ciliora properetur. Immo hac de causa , in gratiam primorum Ur num , conscribuntur compendia; in quibus nonnisi facillima & scitu maxime necessaria continentur; ut animum imbuant principiis, & ad profundiora haurienda praeparent. MC-mini me olim cum disciplinis operam navarem, iis quae captu dissicilia vi-dcbantur non immoratum fuisse, sed ad sequentia progressum , si vel maxime corum veritas ab istis penderet: quando enim postea, sequentibus intellectis , ca dentio expendebam, sine ulla mora obvium crat, quod antea imper tum vidcbatur. Nec ignoro rationes , cur hoc comtigerit, quippe quas Psychologia sup-
pcditat , quas tamcn hic comme morari parum refert. Abiit itaque, ut, ubi quadam a te percipi non posse tibi videtur , de viribus tuis desperans , ciliciaris studii desertor. Nocet
3;: DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
342쪽
Nocet non minus desperatio, quam nimia de viribus suis confidentia, nec ardor sciendi, qui accendere dc-bet cupiditatem discendi, producendus in nocumentum.
S. 267. Hydraulica olim machi. narum hydraulicarum & fontium salientium constructione tota absolvebatur, atque adeo non erat nili pars Matheseos practicae. Enimvcro, postquam theoria Mechamicae ad omnem motum solidorum fuit extensa; in Hydraulica quoque in motum fluidorum inquirere coeperunt Geometrae. Unde haec Matheseos pars lon-νe aliam induit formam ; qua etiam se commendat Theoristis , quibus useam movet praxis ; ne quid com-rane habere videantur cum hominibi, quibus natura manus loco ingeni dedissae censetur. Nos & theo-rin,& praxin aestimamus ἰ quam . virion eodem , sed suo unamquam- qu pretio, ut utrique suus habeatur holr. Quamobrem in Hydraulica quo te praxin cum theoria copula-
virni, nec hanc illa dehonestari opinam. Etsi enim Mathematicus , Geohtra praesertim profundus , qui arduim editationibus sufficit, longo inteolo post se relinquat machinarum firum , & hic perperam pro Matheatico habeatur ; non tamen ideo nis contemnenda ; quin potius Gmctra profundis suis meditatiorius hunc fructum deberi agnosce debet, ut illa perficiatur.
Ex Hyculica facillime perspicere AERO M. & HYDRAUL. 33 i
licet, quod auxilio Geometrarum indigeant, qui praxi operam navant. Exempli loco esto determinatio situs alarum molendini vi venti agitandi
non deessent , qui inventa Geometrarum profunda ad praxin communem aptarent, illud adhuc magis pateret. Dolendum vero, quod nemoca de re cogitare velit.
navant, iis sufficit, ut dii lincta noti ne constructionem machinarum hydraulicarum & sontium salientium animo concipiant. Non tamen inoconsultum eii , ut theoremata quoque , sive synthetice demonstrata, sive analytice investigata , percurrant ; visuri num in iis quid contineatur , quod praxin juvet. Idem quoque facere tenentur , ubi praxindesiderant oculatam, hoc est, rationem quandam corum perspicere volunt , quae faciunt; ne subinde coe-cutientes in praxi aberrent. Exemplum illustre habemus in siphonibus, quos aquis per montium vertices in oppositam planitiem deducendis sus.ficere existimarunt , qui causam ascensus in crure breviori ignorarunt g. 68 'draul. . Istiusmodi exemplis convincendi sunt , qui theoriam
omnem contemnunt, quantum sibi noceant, si ne historicam quidem ejus notitiam sibi comparare Vclint. Quamobrem in genere suademus, ne illi, quos praxis juvat, theoriam Matheseos T i a pror Disiligod by Corale
343쪽
331 DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
frorsus negligant, sed primum cognitionis gladum suum este credant. Ipso nimirum usu cxperientur, quaenam hinc utilitas in eos sit redun
S. 169. Theoria non modo Hydraulicae , verum etiam praxis multa continci, quae usui esse possunt in
Physica. Quamobrem si quis, vel
maxime se minus aptum sentiat ad demonii rationes & resolutiones analyticas capiendas, qui Sc cntiae naturali incumbere decrevit ; ci tamen maxime commendanda est historica saltem H, draulicae cognitio. Enimvero quia in Scientia quoque naturali methodo demonstrativa utendum, si certitudinis metam attingere velis, quantum datur ; consultius omnino est, ut demonstrationes quoque e
pendat. Et qui Mathesin ad Physicam applicare voluerit; et huic instituto non minus inservire poterit Hydraulica, quam Aerometria ς ut, quae paulo ante de hac dicta sint, ad hanc quoqtie applicanda veniant. S. 27 o. Hyd aulica autem , sive theoriam, sive praxin spectes, attentionem eorum meretur , qui ad tertium cognitionis gradum adspirant. Ubivis enim annotare licet artificia
heuristica, quibus felicissime usi sunt,
aut uti saltem potuerunt inventores veritatum tam theoreticarum, quam
practicarum. Cum de Algebrae st dio ageremus, ad nauseam forsan inculcavimus , qua attentione artificia
ista sint detegenda, ut in casu siniti posthac iisdem utaris. Quamobrem nolumus hic ad particularia descendere ; sed nobis sillicit monito generali excitasse attentionem , quam afferre debent, qui Artem inveniendi curae cordique habent. Ne tamen quis existimet, laudari artificia, quae in Hydraulica non reperiuntur, singularia ; exempli loco ad unum provocare licci ; nimirum quo ad mensuram rcducuntur , quae mensuram respuere videntur. obtinet hoc indoὸtrina de cursu fluminum ι ubi. cum aqua omnis per totam sectioncm non eadem cc'critate fluit, aquper eandem fluenti tribuitur celeriuquaedam media , qua si por tota sectionem flueret, codem tempcetantiindem per eam effunderet , quantum celeritate inaequali per c dem sertur ἡ & quomodo media laceleritas inveniri possit docetur. terum ex superioribus abunde ι stat, nos ubique in studio Matheos urgere distini iam eorum cogsi nem , quae actu reflexo interius detegenda praecipimus, cum id ax, me conducat ad recte philosto andum : quom finem intendimu dum
in stud o Matheseos, intellect perficiendi causa, versamur.
344쪽
C p. VII DE STUDIO OPTICAE, PERSPECTIVAE sec. m
CAPUT VII. De Studio Optica, Persectiva, Gioptrica Dioptricae.
S. 271-TN optica strictiori sensu 1 sumta pauca occurrunt, quae ad praxin faciunt. Praeter cacnim . quae de camera obscura S. 7s Opi., de de quadiato geometrico ejusque usu S. I a se seqq. Opi.) &tesselatis imaginibus conitruondis S. 3ia Θι. docentur, nonnisi proble.
mala nonnulla de magnitud ne visa cap. F. Ac theoremata nonnulla de lumine Solis per foramen angustum radiante cap. 6 , praxin directe respiciunt. Pa maria praxis opticae directae in Perspectiva continetur. Quinniam iamcn in directe omnia, quae de visu demonstrantur, usui esse possunt, qui praxi catoptrica & dioptrica dc- lectantur, & quos excrcitia Perspectivae juvant ; non male sibi consulunt, qui, si non omnium, praecipuOrum tamen theorematum Opticorum cognitionem historicam acquirere student.
g. a a. Qui ad Physicam animum appellunt, iis studium opticae maximopere commendandum. Non tamen sufficit nuda ejus cognitio historica , quam iis commendavimus,
quiritur scienrifica, quae non sine accurata demonstrationum evolutione acquiritur. Visus phaenomenon naturae est ι ad objectum adeo Physicae, rerum naturalium scientiam, referendum Nec minus lumen, umbra,& colores ad idem spectant , quae hic tanquam visibilia considerantur. hisi enim, in Mathesi, potissimum ratio habeatur cognitionis mathema ticae ; ut tamen hac in potcstate sit, multa declarantur , quae explicare
Physici est ; quemadmodum & m dum visionis Physicus explicare deis bet. Quodsi ergo , in Optica, caanimi attentione utaris, quam hactenus in ceteris disciplinis mathematiis cis commendavimus ; ex hac Matheseos parte discere licebit, qu
modo res naturales sint explicandae, ut certam earum cognitionem acqui. ras. Dum vero Gcometria es ementaris
applicatur ad phaenomcna visus accurate determinanda ; optica prima &facillima cognitionis mathematicae rein rum naturalium excmpla exhibet. Quamobrem si quis nullam adhuc hujus cognitionis habeat ideam, is ominnium iacillime ex optica eandem hau rict. Unde suademus, ut, luam primimprincipiis Arithmeticae, Gcometriae Elementaris, ac Trigonometriae planae imbutum habet animum, ad lectionem opticae accedat , intellecta multo
345쪽
334 DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
drostatica, Aerometria , & Hydraulica , ac praeterca jucunditate sua animum lcctoris in se trahentem. Accedit quod ex optica etiam innotescant fallaciae visus , a quibus sibi
caucte debet Naturae scrutator, ab observationibus inquisiitioncm omnem exordiens.
f. 273. Cum Perspectiva sit pravis Opticae directae, qua docetur delincatio obiecti cujuslibet in tabula, quale, ad datam distantiam , & in data altitudine oculi , super tabula transparente inter ipsum & objectum ad horigontem perpendiculariterere cta , apparet cf. I PersipecI.) ; qui solam praxin curant, schemata juxta ea, quae in singulis problematis praecipiuntur, delineare, & deinceps in
aliis figuris delineandis imitari debent. Quodsi quis in Architectura
fuerit versatus, exempla quoquc inde petere potest, ac debet. Exercitia haec facilitabis, si Anonymi Galli
Pespectivam practicam , cujus supra in recensione Autorum c. 8, g. a 3 mentionem injecimus, in subsidium adhibeas, & deinde exempla ex AND R. E AE PUTEI Architectara Pictorumor Sculptorum S. 2 cap. cis. petas. Satisfacient ubivis regulae, quas dedimus. Hic labor continuandus, donec habitum consequaris. Nemo autem non videt, Artem pictoriam cum praxi Perspectivae esse conjungendam. Haec enim ad illam perficiendam unice tend t. Qui vero nonnisi scientiam expetunt, iis sulficit demonstrationes praxium percepisse, quas in usum potis fimum Philosophorum
addidimus; quorum cum sit rationem reddere eorum quae sunt atque fiunt, rationem quoque perspicere debent delineationum objecti cujuscunque juxta regulas Perspectivae factarum. Qui tertium cognitionis gradum intendunt, iis notandum cst artificium, quo tota Perspectiva in potestatem Geometrae redacta S. a Pera EL 3,& praxin mechanicam eodem fundavimento nixam, quam problemate primo exposuimus, conferant cum regulis geometricis, quae in sequentibus problematis exponuntur; ut applicatione Geometriae praxis perficiatur, & certa scientia eorum acquiratur , quae nonnisi confuse percipiuntur. Eodem fine conducunt, quae de anamorphosibus capite ultimo proponuntur.
g. 274. Cato ptrica phaenomena visionis reflexae demonstrat, quae fit ope speculorum. Specula commu-n istima sunt plana, quorum ideo usus ceteris praefertur, quia objectum ea forma & magnitudine spectandum cxhibent, quale & quantum est; ut adeo teipsum videre ac contemplari possis. Visio reflexa variat pro diversitate superficiei reflectentis : unde alia sunt speculorum planorum ,
alia concavorum, alia convcXOrum,
alia cx hisce compositorum phaenomena. Cumque figurae concavae ac convexae in infinitum varient, phaenomena quoque in infinitum variare debent.
346쪽
debent. Artifices hactenus parare nequeunt nisi specula plana, comaea alphaerica , cylindrica , & conica , concava sphaerica, & cylindrica; pris. niatica enim & pyramidalia ex planis componuntur. Quamobrcm contenti sumus horum speculorum pha nomena demonstrasse , quae ante experientia innotuisse , quam via demonstrationis in eadem inquisiverint Mathematici, facile largior. Fuere tamen artifices, qui specula parabolica conficere conati sunt. Unde horum quoque mentionem quandam injicere voluimus. Etsi autem specula plana sint quotidiani usus, ex corum Iamen combinatione , pro diverso ad 1 e invicem litu, in expectata prorsus
prodeunt phaenomena; quae non modo delectant, sed ignaros quoque in
admirationem rapiunt, non sine de-iccitationis incremento. Inserviunt etiam variis technasmatis specula cetera ; quae, cili ad delectandum fuerint cxcogitata seriis tamen inserviunt
meditationibus Philoson hi , quippe
naturam imitantis, quae serio agere solet, etiam dum pueri ludunt. Quam . obrem nec piguit technasmata ista variis speciminibus illustrare. Et quoniam in omni Mathesi praxin cum theoria conjunximus, idcm quoque fecimus in Catoptrica. Qua de causa, non modo explicavimus technast mala, quae ex theoria Cato ptricae demonstrantur, & adeo a priori deducuntur ; verum ctiam modum specula conficiendi : neque enim solum
dedecet Mathcmaticum ignorare, qua arte prodeant spccula, quorum phaenomcna demonstrat, etsi in demonstrationibus sumere possit ac d beat speculorum figuram ; verum etiam hoc nosse utile est, ubi theoremata a se demonstrata per edi pzrientiam ad examen i evocare volucrit. Quoniam nimirum in demonstrationibus suis supponit in rigore geometrico figuras speculorum ; si
de consensu demonstrationum & cxperimentorum judicium exactum serre volucrit, nosse utique debet, ad quam perfectionem ars perducia fuc-rit, & num ea persectionem ulteriorem rccipere queat. In Mathesi mixta plurimum tribuimus connubio experientiae ac rationis ; quo consensus experimentorum & dcmonstrationum innotescit , & quod tantopere commendamus per universam Scientiam natural cm. Nihil adeo praetermittendum crat, quod co duccre
S. 27s. Qui adeo solam praxinamant, illis satisfacient problemata, praetermissis demonstrationibus. Non
tamen praetermittere debent theoremata, cum historica eorundem cognitio aequipolleat recensioni phaenom norum : si qua cnim sunt, quae nonnisi in usum demonstrandorum aliorum asseruntur, ea facile a ceteris distinguent. Nimirum consultum est, ut theoremata experimentis subjic ant ; ne omni prorsus certitudine d stituatur cognitio : tuinque
347쪽
patcbit, qm nari sint ca , quorum cognitio scitu necetiaria ac uti iis,
ctiam iis quos sola praxis iuvat. Q iidqaod in na mero quoque theorcma tum lint haud pauca, quibus in praxi locus cit, aut quae ad praxes transferri pol sunt. Exempli loco esse potcst theorema i i, S. 7 i , vi cujus S 7 3 ex nibetur g obus de scendens in
plano inclinato tan aliam ascendens in vortica i. Catoptrica praxi abundat, atque hoc nomine sese com mcndat om n bus, quotquot candem amant, iis praesertim qui quaerunt, quod delectat. S. a 76. Inter specula inprimis sese commendant sphaerica concava, non solum propter phaenomenorum prorsus singularium raritatem ἰ Uerum etiam quod sint caustica, seu ustoria,& lumini intendendo inserviant. Specula caustica praesertim majora tuum
habent in expcrimentis physicis, qualia describuntur in schol. 4 , probi.
nia vilionis reflexae argumentum physicum sunt, quorum adeo rationes Physicus reddere tenetur , etiamsi geometricas insuper habeat demonstrationes. Physicus phaenomena sumit tanquam a posteriori cognita, 8c eorum rationcm rcddit. Mathematicus illa demonstrat, ex supposita speculi figura ; vi lcgis reflexionis, ea deduccns a priori, tanquam incognita ex cognitis. Atque adeo diverso prorsus modo suo funguntur munere: quod dum uterque facit,
uianifesta est differentia, quae inter cognitionem philosophicam de mainthumaticam , hac in parte, intercedit. Ut autem certius constet Physico , quid sum cre liccat, theoremata de technasmata catoptrica eum docent. Quemadmodum autem Optica patefacit fallacias visus circa visionem directam , quas utiliter c
gnoscit Physicus , immo Philos phus in aliis quoque Philosophiae
partibus , ita Catoptrica revelat faulacias visus circa vilionem rellexam, non minore utilitate agnoscendas.
Atque adeo patet, quomodo in studio Catoptricae versari debeatPhilosophus , qui ab omni cognitione m
thematica alienum habet animum rquem etsi non probemus, tolerandum tamen ccnsemus, pro diversitate ingenii humani ; quantum absque detrimento scientiae fieri potcst. Cet rum quae de cognitione mathematica quoad visionem directam modo annotavimus S. 27χ ) ; ea etiam de
eadem quoad reflexam notanda V niunt. g. a 77. Ere esse videtur, ut praejudicio occurramus , quo nonnulli
sibi mirifice placent, & cui alii applaudunt, quasi singulare quoddam acumen proderet. Diximus paulo ante
g. i , nos facile largiri, quod
phamomena speculorum innotuerint a posteriori , antequam de iis a priori demonstrandis cogitarent Mathematici. Non adeo dubitosore haud paucos , qui contendent demonstrationes mathematicas superfluas
348쪽
fluas csse: . immo qui hinc inserent minate cognosci, quae tamen accuraticinventa, quae in Mathesi mixta cele- sime determinantur a Mathematico in brantur, deberi artificibus; a quibus suis theorematis. Accedit porro, postquam inventa fuerant, ea demum quod Mathematicus non omnia phar- demonstrare conati sunt Mathemati- nomena jam ante norit, quam ea deci , inventionis tamen gloria inter monstrat s sed multa potius adhuc alios eruditos eminere gestientes. ignorata in apricum producat. Deni-Memini hoc argumento arrogantiam que inventa, quae haud raro casui de- Mathematicorum redarguere voluisse bentur , imperfectiora ad majorem CLERICUM , cum HERMANNi perfectionem perducit; aut, siquidem
Phoronomiam recenseret. Qua de ulteriorem perfectionem non admit- causa deliderabat, ut Geometra prae- tunt, ut idem certo constet demon
clarus significaret, quantum Scientia strat. Quid, quod hinc inde a prionaturalis, & Ars facta sit locupletior, . ri quoque dcducat technasmata, quae postquam abstrusas istas theorias orbi tentando nondum fuerunt detecta, literato in opere suo propinasset. aut prorsus non potuislsent detegi ΘAb- Artifices enim pro inventoribus ha-jst autem ut tibi persuadeas ea, quae ca-bebat ; Mathcmaticos vero demon-jsu plerumque aut tentando reperta stratores pronunciabat ; qui nonnisi fuerunt, perficere minoris esse, quam in artificum inventis ingenii sui vires illa reperire. Non semper valet il- exerceant. Non unum est , quod lud pervulgatum : Inventis facile est hic repono. Phaenomena, ipsi etiam addere. Inventa nondum aestimare
vulgo cognita, sumit Physicus & eo. didicit, qui ea aliunde quam cx usurum rationem reddit: non tamcn facultatum, cui debentur, aestimat.
ideo inanis censetur ejus opera; pro-jHUGEN IUs, qui horologia singu-pterea quod illa ante innotuerint lari pendulorum applicatione persequam de rationibus eorundem red- cit, longo intervallo post se relinquit dendis cogitavit Physicus. Eccur primum eorundem inventorem I &ergo inanem operam sumere, aut ni-jdemonstrationes, quas de tubo opti-hil praeclari facere dicendus est Ma- co dedit in Dioptrica , multo majo- thematicus, qui longe ulterius pro- rem laudem pariunt, quam fortuita gressus, phaenomena non sumit, sed imperfecti inventio. Ut inventa, ex iis, quae sumi debent, via demon. quae casui accepta reserenda sunt, strationis a priori deducit; ut certa vel tentaminibus laboriosis , perfi- sit etiam cjus cognitio, qui existen- ciantur, inventis haud raro opustiam phaenomeni nondum supponit Θ cst , non sine summo acuminc &Notandum praeterra est, phaenomena maxima ingenii vi eruendis. Plu- haud raro a posteriori non satis deter- rimum adeo falluntur, inventionis
349쪽
333 DE STUDIO MATHESEOS RECTE INSTIT.
gloriam non deberi nisi iis, qui primi in quidpiam inciderunt. Sed
haec evidentiora erunt , ubi Ars inveniendi codem habitu fuerit investita, quo Logicam indutam dudum in
scenam produximus; ut ex arte aestimare detur artificem ; non Vero,
quemadmodum nunc plerumque fieri solet, ex eo, quod inventum ejus sit utile. vel quod lit inexpectatum,vel quod aliis fuerit inaccessum, vel quod in admirationem rapiat ignaros & ita porro. S. 278. Qui ad tertium cognitionis gradum adspirant, reperient in Catoptrica, sive theoriam spectcs , sive praxin , quae Artem inveniendi illustrant & amplificant ; ubi in artificia inquirere voluerint, quibus aditus paratur ad ea, quae inaccessa videbantur. Neque cum, qui in Physica selieiter progredi voluerit, ubi
non minus applicatione Matheseos purae ad phaenomena naturae, quam connubio experientiae ac rationis
opus cst, pigebit eo modo perlustrasi se Catoptricam , quem ad tertium cognitionis gradum acquirendum supra praescripsimus, & cum de studio Algebrae ageremus exemplis illustravimus. Quoniam vero nobis quoque propositum est usum Algehrae in Mathesi mixta ostendere ; placuit sub finem adjiccre Catoptricam analyticam , seu modum investigandi theoremata catoptrica per Analysin. Substitimus autem in iis speculis ,
quorum antea phaenomena demonstravimus, more Veterum ἱ tum ne
tyrones universalitate ipsis inutili per-plcxi reddantur, tum quia solutiones particularcs occasionem dederet universalibus in omni curvarum g nere. Discentium enim, quibus scri- bimus, ratio habenda fuit. S. 279. Erunt forsan, qui, cum viderint, Algebrae beneficio, nullo
fere negotio patere, quae more V terum non sine multo apparatu demonstrantur ; demonstrationcs syntheticas inutiles existimabunt, immo prorsus damnabunt. Recolenda animo hic sunt, quae supra S. roo σ sqq. monuimus, cum de
studio Matheseos intellectus perficiendi causa ageremus , quem inter usus praecipuos reserimus studio ma thematico tribuendos, & qui multo latius patet quam usus reliquus omnis. Quainobrem qui hac intenti ne ad studium Matheseos animum appcllunt , iis omnino maximopere commendandum , ne demonstrati nes syntheticas negligant, etiam in Catoptrica , & demonstrationes c toptricas cadem industria resolvant; ut pateat earum forma in Logica praescripta, qua demonstrationes Geometriae .lcmcntaris resolvi praecepimus; ut non modo idea exemplaris demonstrationis consummatae, quam in Logica vocamus, reddatur illustrior, magisque in dies confirmetur, verum etiam ut habitus juxta eam crandi in omni scientiarum genere perficiatur. Pudeat enim Philoso.
phos, seculo tam illustri, quo sciemtiae Disitired by Cooste
350쪽
tiae mathematicae ad tantum fastigium evectae, diutius in ancipiti haerere,&, dum Mathematici plena luce fruuntur, in tenebris palpitare. S. a 8o. Dioptrica praxi multa abundat. Agit enim de visione rcfracta , cujus multus usus est in spectandis objectis remotis & vicinis exiguae molis ; quorum illa, ob distantiam, haec vero, ob parvitatem, Oculis sese subducunt. Hinc , in hac parte Matheseos mixtae , praecipue agitur de tubo optico, & micros copio. Tubi non minus optici, quam microscopia , componuntur ex vitris lenticularibus arte parandis. Atque adeo ad praxin dioptricam spectat quoque ars poliendi vitra, quam adeo integro capite accuratissime explicavimus. Quoniam tubus opticus maximam utilitatem affert in observationibus astronomicis, ita ut sine ejus auxilio Astronomia nondum ad eum perfectionis gradum fuisset perducta , ad quem eam hodie evectam cernimus I. accurata lentium fabrica ipsis quoque Mathematicis curae comdique esse debuit. Quamobrem non mirandum, Mathematicos etiam sum. mos, veluti H UG E NI U M, vitris poliendis operam dedisse , nec eos piguisse praxin manuariam exercere , etsi in theoria augenda & amplificanda inter paucos eminercnt. Ad praxin dioptricam spectant quoque perspicilla, quae quomodo Myopes &Presbytas juvent in videndis iis ad quae oculorum acies non pertingit,
in vulgus notum est. Dantur denique alia technasmata dioptrica, &catoptrico-dioptrica, qualia nonnuula descripsimus, & plura apud alios,
veluti TRABERUM & ZAHNIUM, describuntur: quae cis nonnullis magis ludicra quam utilia videantur, &ad delectandum magis quam ad augendam scientiam compolita ; minime tamen contemnenda sunt. Usum cnim praebent in experimentando haud raro prorsus ini ignem. Exem. pli loco , provocare licci ad prisma trigonum I quod quantum adjumenti attulerit ad naturam luminis & c lorum indagandam, ex praeclaro Opere Viri summi Is AACi NEWTONI clarissime conspicitur. In primis etiam attentionem merentur, quae S. 676,
77 Dispir. de laterna magica in
microscopium convertenda , & ad foramen camerae obscurae lumine solari directo illustratum applicanda amnotavi ; in Experimentis autem idi male patrio descriptis fusius eκposui.
Novi enim Virum quendam illustrem istiusmodi microscopium parasse , &insignes prorsus ejus effectus , quos ego praedixeram , observasse. Qui
adeo praxi operam navant, non m
do ea, quae de poliendis vitris, de construendis telescopiis, microscopiis, aliisque technasmatis larga manu tra duntur, probe perpendere tenetur; sed ut oculata sit praxis, theoremata quoque de refractione luminis in te tibus opticis , praesertim de socis e
rundem, sibi familiaria reddere d V v a bent, Diqitizod by Corale