장음표시 사용
101쪽
Seeunda conclusio. Poenitentia est uirtus specialiti merarium huius tenuerunt quidam ante. D.Thomam, ut ipse Thomas author est, dist. I 4 q I. arti. I.q 3.hou Scotusse cutus uidetur dist I q 2 et Maior.emm.q et Sed hae conclusione explicanda primum intelligamus dolore de pe eatis, eo quod contra rationem rectam facta sunt,non pertinere ad aliquam specialem uirtutem. Cum enim omnis uirtus sit conformis rectar rationi. eadem sufficit,et ut placeat quicquid rationi consentaneum est, et ut displiceae quod a recta ratione discordat. Unde . temperantia satis est, ut detestemur actus intemperantiae, et iustitia, ut iniustitiam abominemur . . 'Illud etiam eompertum habemus , tristitiam de peccato , quatenus offensa Dei est, non requirere specialem uirtutem praeter charitatem. D.Tho.q 8s .art.2.ad. I. tart. 3. et ratio est in promptu. Nam per eandem amieitiam bonum amicis uolumus,et mala amicorum auertimus.
Praeterea, et id accipiamus, quod exploratum quoque est, dolere de peccato, ut languenti animo medeamur, non indigere alia uirtute praeter charitatem. Nam sicut ex amore naturali, medicinam appono morbis corporis, ita ex charitato, qua meipsum diligo propter Deum, ni dicinam affero aegritudinibus animi. Atque ab eadem omnino charitate est, tristari de eulpa: uti mihi conciliem Deum. Etenim, quaecunque humana actio, ob id parata, ut comparem amicitiam hominis, nullam exigit specialem uirtutem humanam,sed ex quodam desiderio amicitiae consequendae proficiscitur, quod inchoatio quaedam est, et ueluti amicitiae semen .esTristari ergo de peccato,ut ingratiam Dei redeamus, inchoatio quaedam est diuinae amicitiae: nec ad aliam uirtutem pertinere potest. Imo
adeo uirtutis nomen non meretur, cum in genere amicItiae actus ille impersectissimus sit, uirtus autem sit dis*ostio persecti ad optimum, ut ex Aristotel. 7. phys. lib.
Τristari ergo de eulpa, eo sine ut compensetur ostenta, quae aduersum Deum commissa est, id nos asserimus exigere propriam specialemq; uirtutem. Nam, ut dare Pe-
102쪽
tro pecunias, si in se quidem ab lute consideretur, nullam habet laudem: sed si do, ut releuem miseriam eius, a..ctus est misericordiae, si ut bene illi faciam, scilicet quia bonum ipsius est, ad beneuolentiam et amicitiam pertinet . Sin uero, tanquam donum gratuitum pecunias eodstro, nempe ut suo loco et tempore, quibus decet, distribuantur, ad uirtutem liberalitatis spectat. Ita tristitiam assumere, quia iniuriae deo factae compensatio fiat. a uirtute speciali oriatur necesse est, ctim finis ille tam specialia sit, ut pertinere ad duas uirtutes nequeat, nedum ad plum res. Diuersa quippe formalia motiua uoluntatis, diuersae sunt formales rationes obiectit atque consequenter, diauersos habitus et uirtutes efficiunt. Praeterea, si quem haeresis suae psniteat, ut emendetur offensa Deo factat actus uirtutis sine dubio est. Nee tamen
potest elicia fide, quae est in intellectu, sed ne ab aliis quidem uirtutibus generaliter. Dabitur ergo aliqua speei Iis uirtus, unde ille actus existat: quam nos pq nitentiam appellamus. Postremo, uelle eompensare Iniuriam sectam proximo, requirit specialem uirtutem, ergo, et uelle compensare, ac uindicare iniuriam factam Deo. ὸ Sed ex his oritur dubium, si pcnitentia uirtus' specialis est, an incidat in uirtutem aliquam pax ticularem earum , quas Philosophi posueruntὸ uidetur enim esse eadem eum iustitia. Quod Duran. m. I 4. q 2. asseruit et quia per ea dem uirtutem reddimus unicuique debitum,et illi satisfacimus', si intulimus iniuriam. Sed per iustitiam unicuiq; reddimus debita, ergo. Et confirmatur,quia iniuriam factam , ad ius, aequalitatemque redducere, actus iustitiae est. Praeterea, uindicatio species iustitiae est: ergo, et pgnitentia . Quod et D. Tho. affirmat. 3. p. q. 8 s. artic. 3. ad . .
Falluntur tamen qui hoe sentiunt . Primo quia inter Deum et homines, non est iustum simpliciter, sed secum dum quid, ut D. Tho. art. 3. iam citato ex Aristo. S. Ethi. manifestat: ergo,cum pinitentia sit uirtus inter hominem B 1 et Deum
103쪽
et Deum, non reddit iustum nisi secundum quid. Non
est igitur uirtus iustitiae, quae uidelicet aequale reddit . Deinde, religio debitum Deo reddit,et tamen non est iustitia. Non ergo, quaecunq, uirtus debitum Deo reddit, uirtus iustitiae est.. Quibus argumentis, Caietanus commotus, tenuit pingtentiam esse uirtutem religionis, et quia eiusdem praeterea uirtutis est, reddere debitum Deo benefactori et offenso, sed per religionem reddimus debitum Deo benefacto xi. Maior probatur, quia ratio debiti non uariatur ex eo quod sit pro beneficijs, uel osseia sis, ut debitum ex accepto mutuo, uel ex surto, eiusdem rationis eli. Cum ergo sola religio reddat debitum Deo, ratione accepti benefici j, sola debitum Deo reddit ratione saetae ossenta. Item Baruch. a. Anima quae tristis cst super magnitudine mali, dat tibi gloriam et iustitiam domino. Primitin gloriam, deinde iustitiam; et confirmatur hoc ex Psal so.
Sacris elum Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non despicies. Primus ergo actus poenitentiae, hoc est, contritio, sacrificium opusque religionis est.
Sed haec quoque opinio primum D. Tho. aduersiatur .
Praeterea et salia est: quia religio non reddit Deo quodeunque debitum, sed honorem, ut poenitentia per se quidem intendit compensare iniuriam Dei. Assumit tamen ad hunc finem, ea per quae compensatur iniuria quaecunq; illa sint. Unde primum assumit tristitiam de uita ueteri ,
deinde propositum uitae nouae, mox exteriorem poenam
et satisfactionem: denique in his omnibus subiectionem, et humilitatem erga Deum. His enim homines humanas iniurias solemus compensare. Cum igitur finis p enitentiae proximus atque praecipuus non sit, honorem Deo reddere, certe religio esse non potest, cuius proximus finis est, reddere Deo cultum.
Praeterea non est eiusdem uirtutis reddere debitum honorem principi,et ipsius offensam copensare. Illud enim ad obseruantiam pertinet, hoc ad iustitiam, ergo non est eiusdem
104쪽
eiusdem uirtutis Deum colere, et eius os sis satisfacere. Dicendum ergo, pqnitentiam esse sipecialem a caeterix
uirtutibus distinctam , quas philosophi cognouerunt, ei ius proprius actus est, compensare ossensam Dei. Quae quidem uirtus, iustitia quaedam est, qualis inter hominexad Deum esse potest.'haech. is. Si autem impius egerit p nitentiam, et fecerit iudieium et iustitiam. Psalat 18. Feci iudicium et iusticiam. ad Rom. 6. Sicut exhibuistis membra uestra servire iniquitati, ita nune exhibete seruire iustitiae. Ad primum uero argumentum, quo sita debatur esse ii stitia, iam uidetur esse responsium . Nam iustitia quae proprie et simpliciter iustitia vocatur a Philosophis, non nisi inter eos est, inter quos aequale reddi potest.
Quare, in definitione iustitiae, ficistius pro lix aequali iustoque sumitur, ita particu H unicuique pro ijs solis distribuir, inter quos iustum et aequale eu : et per hoc patet ad confirmationem, quae de iniuria facta homini procedit Nam pro iniuria facta Deo, , quas eddere impossibile
Ad secundum, uindicatio non ponitur proprie species iustitiae a D. Tho. sed pars quaedam adiuncta, et uirtus illi propinqua. Has o. Tho m. partes potestativas appellat uirtutum : ut religionem partem iustitia . modestiam teni 'perantiae. Cum uero asserit, pqnitentiam esse speciem iustitiae, latius usurpat speciei uocabulum, pro inseriori, quod se habet per modum speciei. Dixerat enim . arti.
iustum diuidi in iustum'simpliciter, et iustum secundum' quid. Quae non est diuisio generis in species.
Ad primum autem eorum, quae faciebamus pro mistant sententia, respondetur: quod relietio non reddit d bitum Deo pro beneficijs acceptis, si formaliter et per se loquimur ' sed gratitudo est, quae resert Deo debitam gratiam pro acceptis benefietis. Reddit autem religio debitum cultum, in fignum domini j uniuersalis, ratione cuius, latriam cultumque debemus peeuliarissim et seruitutis. Ad quam uirtutem nullo modo pertinere potest, debutum compensare, quod oritur ex delicto commisso.
105쪽
Fateor tamen, quod si quae uirtus esset inter Deum edihomines commutat tua: qua redderemus debitum ratione cuiusquam commutationis, ad eandem quoque spectam rei compensare iniuriam factam Deo, quemadmodum in
Sed obi jcis: si primus a rus uirtutis huius cst satis sacere pro delicto commisso , ad fati,sactionem uero iniuriae sectae, per accidens dolor interuenit : ergo, potissimus haixis uirtutis actus, non est poenitete: quocirca poenitentia
Ad hoc dubium facile est respondere, si teneamus * nitentiam esse actum publicae iustitiae: cuius, scilicet, Deus iudex est, poenitens minister: sed si teneamus esse priu tam iustitiam , atque uindictam ut antea diximus difficile est. Nam cum haec uindicatio et inflictio psnae accidentaria sit, satisfactioni uoluntariae quam proximo facimus, profecto et accidentaria uidetur esse cona pelationi, quam facimus Deo. Hoc tamen mouere nos nulla ratione debet : est enim insigne discrimen inter homines offensos et Deum: quod offensus homo, ab ossendente id primum exigit, non ut sietorqueat per poenas, sed ut reddat honorem ablatum pex iniuriam: tametsi ex illud quoque in partem compensationis accipiat, si is qui offendit, de offensa praeterita coat istetur. At uerb Deus, e contrario ad primum exigit,
ut cum uolumus peccatum admissum compensare, trist
mur luamusque pet nas delicti commi ili: id uero secundarit, requirit, ut honorem et reuerentiam, quae peccando detraximus, poenitendo repetndamus. Cur itaλNempe non suam, sed nostram quaerit utilitatem: quae uideliceς in poeni uoluntarie pro peccatis assumptis, maxima est. Nam ut Chri sto. homil.s 6. et . ad populum,elegantissime tradit nulla medicina appositior , nullum re medium praesentius aduersus pecea ta est, quam tristitia dolorque pro peccatis: et quemadmodum uermis lignum, tinea uestem e quibus prodiere consumunt, ita pgna matrem e qua nata est, hoc est culpam, intermit. Merito igitur,ea uirtus per quam offensas Dei compensamus, pini tentia
106쪽
tentia nuncupatur: quae ut det icet poenas uoluntarias infligit: quibus utique Deus uel maxime placatur, quoniam ijs uel maxime homo sanatur. fili, 'i i i, Ad primum argumentum eorum vquae a principio opponebamus,' a1 luadendum penitentiam non esse uirtutem, respondeo facillime nili ego caecutio iunicuique statui et conditioni suas uirtutes esse tribuendax. Rectosibus iusti iam, pauperibus patientiam , peccatoribus p nitentiam. Certe,uirtus medicat artis morbum supponat inisubiecto, cui deber applicari. Quod sper hanc artem quisque sibi solum mederetur, idque optime pollet, laus
huius artis non exinde minueretur uul: iEadem quoque ratione, sunt quaedam uirtutes ad tuen-:dam bonam ualetudinem animi . Ei uirtus .quoque est adireparandam, si quando fuerit amisia: unde nego ante ceridens. Nam licet a olute uirtus hominis, non exigat prius. hominem uitiosum, sed ex suppositione:/amen, si incida: in peccatum , nihil vetat, ut sit uirtus ad medendum illi. Nam, et hominis natura integra non exigebat uindicati . nem: at si mali, sint et praeuarica tores, uirtus necessaria est: non enim uindicamus nisi malefacta. Itaque sicut uindicatio sceleris alieni sipponit uitium , in alio sic uindicatio sceleris pro ij, supponit uituum proprium . Atquet ob id haec uirtus in Christo non seit: sicut nee fides aut spes: quoniam unpersectionem in subiecto notant: cuia ,
. Ad secundum dicitur, nonnullos, ex philosophis pqniatentiam commendasset Senecam in trag dijs. Quem petnitet peccasse, pene est innocens: Periandrum Corinthium, c um peccaueris subeat te penitentia: Aristotelem. . Ethi. ubi asserit, intemperantem,ab incontinente hoc distare: quod intemperans non penitet, ideoque est incurabilis r at incontinens poenitet, obidque morbus eius medicabilis est. Sed et Ouid. saepe. ait leuant poenas,ereptaque lumina reddunt, Cum bene peccati poenituisse
At uero non posuerunt specialem. virtutem poenitentiae ; uel quia non considerauerunt uirtutem, nisi in ordia
107쪽
ne ad bonum humanum, poenitentia autem non est uir tus speetalis nisi in ordine ad diuinam prouidentiam: quae eli responsio. D. Tho. dist. I . q. I .art. I.qsia ad quartum , uel quod finis huius uirtutis superat omnem hominis rationem. Quod enim deus concilietur ψ eiusque offensa compensetur per poenas uoluntarie assumptax, ratio naturalis non assequitur. Ccrte Tullius id fieri posse non putauit. Cuius. 3 . acad.lib. uerba haec sunt. . Quod si liceretiis, qui iixitinere deerrassent, si uitam deuiam secutos, eorrigere errorem poenitendo, facilior esset emendatici temeritatis. Qudium liceret,inquit, licet planα apud quos,nempe apud fideles, qui lumine fidei solum, intelligunt clemεtiam Dei patris poenitendo posse placari: indulgentiam
peccatorum poenitendo posse comparari:compensationem iniuriae deo lactae poenitendo posse 'fieri a morbos omnes animi poenitendo posse aboleri. Ea ratio naturalis non tenet: tenet fides Vnde postremam huius controuersiae conclusionem
Poenitentia est uirtus infusa. Pro euius confirmatione, quaedam mihi sunt iacienda fundamenta. Primam,dupliciter aliquam uirtutem esse insulam,aut, ex genere et natura sua, quia uidelicet per actus nostroa acquiri et generari non potest . Vnde necesse est, a Deo nobis supernaturaliter infundatur, quales a Theologis a L. seruntur uirtutes theologieae,fides,spes,charitas. Aut ui tus dicitur insusa per accidens,quia licet per actus nostros naturales acquiri possit, miraculose tamen alicui insu ditur, ut scientia rerum naturalium Adae collata: et usua linguarum collatus apostolis . Hie igitur de uirtute iniu sa loquimur, iuxta priorem modum Secundum sundamentum G. I.2.qi I art. 4 non est aliarausa necessaria ponendi habitus infiisos a Deo: nisi uehomo se habeat ad producendos actus supernaturales.Probatur manifeste; quoniam ad actus naturales, quos pote tia cum auxilio Dei generali producere potest, non est mpus habitu infuso supernaturali, cum per actus nostros possit habitus aequiri quo bene potentia st habeat ad siti miles
108쪽
miles actus . Quare tune, uel uirrus Iaequisita superflue ret, uel De dicamus uerius) superflueret ipsa uirtus infusa, quae nihil aliud praestaret quam quod praestet acquisita. Et praeterea, talis uirtus infusa,non esset primi generis, de qua nos loquimuri sed esset potius pe r accidens infusa. Tertium rundamentum, actus poenitelatiae, qui suffcit ad iustificationem quem Theologi contritionem appellant ) non potest esse in homine, sine actu fidei supernaturalis, quod primum ostenditur ex Augu: in lib. de ue.et sal. p n.car. 2. ubi, Si fides inquit fundamentum est poenitentiae, constat, poenitentiam,quae ex fide non procedit, inutilem esse.
Nenio item potest bene agere poenitentiam, nisi qui sperauerit indulgentiam de poenitentia. dist. I. cap. nemo potest. ex Ambr. Sperare autem indulgentiam,non potest sine actu fidei, ergo &e. . Est quoque testimonium Hiere. praeclarum. cap. 3 I. Postquam conuertisti me , egi poenitenti anar et posquam
ostendisti mihi percussi 'semur meum . Nesa , postquam ostendisti mihi. Idem aperte ostenditur , ex eo quod ad iussi scationem impii, requiritur fides, ut anno superiori corios minὰ demonstrauimus multis testimoni,s irrefragabilibus, e quibus illud est praestantissimum, sine fide impossibile est pIarere Deo, ad Hebrae. II. et Sapien. s. per sapientiam quam scilieet, donum Dei de eoelo deIapsum ante dixerat) sanati sunt quicunque placuerunt tibi domine a prin-eipio . Ex hoc uos colligite omnes considerationescirca peccatum, quas ex naturalibus habere possiimus, esse poenitus insufficientes ad pinitentiam qua homo iusti fieatur. Contra Scotum. dist. I . q 2. DQuartum fundamentum, actus poenitentiae qui est sunficiens ad remissionem peccatorum, non producitur a uo-Iuntate eum solo concursu Dei, generali e sed eget auxilio sit pernaturali Dei ς quo ipse moueat uoluntatem nostram ad ueram poenitentiam. Id quod et certa ratio docet, et confirmat authoritas ut ait Bernard.ser. I. in festum Pet.
Diuus quoq; Aug. de fide ad Petrum. eap. 3 r. Firmissime
109쪽
linquit tene, neminem hic posse poenitentiam agere, nisi quem Deus illuminauerit, et gratuita tua miseratione conuerterit: et lib. s contra Iulia Pulagianum, cap. 3.et multis aliis locis id probat ex Apostol. ad Roma x ubi ait. Bonitas Dei ad pqnitentiam te adducit. Etex illo secunda ad Timo. secundo. Ne sorte Deus det illis poenitentiam, et resipistant a diaboli loquelS. Praeterea, hoc suit determinatum contra Pelagium, ut patet in cpistola Aurelij Carthagim secet piscopi deerroribus et condemnatione Pelagij. i . t . QDecimo,inquiunt Catholica, postulandus scilicet Pelari gius ut fateatur, secundiam gratiam et misericordiam Delia ueniam poenite tibus dari: non secundum. trieratum eorum, quandoquidem ipsam poenitentim donum Dei dixit
Apostolus, ubi ait de quibusdam, Ne sorte det illis Deu
Idem definit Leo Pap Epist 69 ad Theodorum epist
pum . Ipsam poenitentiam ex Dei ςredimus inspiratione .conceptam, dicente Apostolo, net sorte det illis Deus pc nitentiam, &c.
O .Est quoque des nixum4 Ccelestinu Papa, in epistola ad
omnes Galliarum episcopos, cap. . Neminem de ruina peccati per Irberum arbitrium posio consurgere, nisi eum gratia Dei miserenti erexerit. et ' Praeparatur uoluntas a domino, et ut aliquid agant, paternis inspiratim. .nibus suorum ipse tangit corda fidelium . Qui enim spiritu Dei aguntiir, ij liint si ii Dei. Quod et Conei. Trid. sestsetc. s. v. .definitum est,et cano.3.: i quis dixerit,sno praeueniente spiritus sancti inspiratione atque eius adiuto O,hQmitam poenitere posse, scut oportet,ut ei iustificationis gratia conseratur, anathema sit.J iri Cuius rei manifestum testimonium habes apud Hiero. eap. 3I. Conuerte me domine, et conuertar, quia tu domine, Deus meus. Postquam enim conuertisti me, egi poenirentiam 1 In quae uerba Hierony., Vade inquit quan tum sit auxilium Dei, et quam fragilis humana conditio, ut hoc ipsum quod poenitentiam agimus , nisi nos dominus ante conuertit, et nisi Dei nitamur auxilio, nequa-
110쪽
Ratione quoque id probat. D. Thom . contra genti cap. 72. quia mens debite ad Deum conuerti non potest sine auxilio speciali. Quod licet Gabri. neget 3. dist. et cq. unica. ar. 3. et dist. I 6 q. I et 2. sed*pud ideles certum esse debet Hierem. 3I. Psal. 79. Domine Deus uirtutum conuerte nos. Vide Augu. in illud p sal. 8 . . Deus tu conuersus uiuificabis nos. et lib. 2. de peccato. Aeri. et rem. cap. I 8. male igitur ex periculose Caietamis. q. t. de contritione dicit . quod potest quis diligere Deum super omnia, etiam ut est qatitudo sanctorum sinde chantate insu-sa, et hoc fine etiam posse esse dolorem aequi situm de pe cato, quatenus est offensa Dei. . Quibus iactis fundamentis, tertia conclusio frma persi nit , ad actum poenitentiae necessarium esse habitum uirtutis infii sum. Quoniam hac sola ratione ponimus uirtutes theologicas infusas, quod actus earum excedunt naturae facultatem. Sed astus poenitentiae est huiusmodi, ergo. Confirmatur, poenitentia disponit animam hominis,ut bene se habeat lo ordine ad finem .supernaturalem, ergo, est habitus supernaturalis. Consequentia patent: quia habitus est dispositi' animi in ordine ad operationem: ergo, si operatio est naturalis , habitus erit naturalis: et si opexatio est supernaturalis, habitus erit supernaturalis. Confirmaturet . quia Deus suauiter disponit omnia: emgo cum actum perfectum uirtutis naturalis non producat sine habitu naturali, neque actum etiam supernaturalem persectae uirtutis producet, sine habitu supernaturali. Et praeterea eum agens naturale non se extendat ultra finem naturae, non poterit producere habitum poenitentiar, quae uidelicet perficit hominem in ordine ad sinem excedentem naturae facultatem. Est ergo poenitentia ha bitus ansusus a Deo, per quam poenas eligimus ad diuinas