장음표시 사용
111쪽
Lib. I. de Gener . Oc Corru p. Arist.
E Coctu so tripartisa, dari. s repastione secundu eari de Contrarietate, di ieci in diatrii de de Ca
authoritate experientia,de ratione. In primis, quod agens agendo repatiatur,est Λ-ristotelis 3. Physic.tex. 8. & I 6.&lib.I. gene . textu s3.& 87. Se 8 9. multum ex prelie
habet hoc li. .de generatione animalium, cap. 3.& alibi apud Aristotelem. est etiam communi, Philosophoruin sententia, qui
omnes in re conueniunt,quanquam in modo differant. Experientia etiam hoc eolligitur. Ptimo , quia aqua calida uehementer infusa frigidae, ipsam temperat, & ab ipsa tem peratur: quod non esset, risi esset reactio. Similiter serrum ignitum aquae frigidae insusum i plani cale acit , S ab ipsis stige- fit r ct manus comprimens gelu , lique- facit ipsum calefaciendo , ab ipsoque frigefit: cibus eo mellus alterat animal, Ralteratur ab ipso t etiam duo uasa simul concussa se inuicem stangunt , ct duo cultri se hebetant: sunt profecto innuinere & manis liae omnibus experientiae de
At ratio aliis praeter mili , una est, quae ex mixtione sumitur . Cum enim mixtio fiat ex multis agentibus alteratis omni-bii, , & ad concordiam , & temperiem redactis : profecto non uidetus fieri polletalis omnium alteratio , nisi elementa ab his, in quae agunt simul etiam paterentur: ob quam rationem Ariistoteles, ut paulo in serius dicem ux , coactus suit
ponere,& admittere reactionem.& tepansionem agentium communicantium in materia.
Dices,te desiderare intelligere, quae sit
radix,& causa a priori, ob quam agens repatiatur. Respondeo, ut expectes parum iisque ad conclusic nem tertia uirillic enim eam aperiam , in ipsa enim opinio nostra consistit. Secunda conclusio. Re passio est,& secundum eandem contrarietatem , εc secundum idem, bc eandem partem, & per se . H Ec conclusio est contra tres priores sententias quae profecto non sunt in philolophia recipiendae, multoque minus in do-dicina Aristo. Sunt igitur tria probanda, quae in hae conclusione proponuntur. Priit, uincti, quod si reactio secundum eandem contrarietatem. Alterum, quod secundum idem contra Calcula.& Henti, b.
Terti:im, quod per se, & non per occideas
Primum authoritate ex perlentia,& ratione probatur , Authoritas est expressa
Aristo. . degeneratione animalium. cap.
3. ubi dicit, esse necessarium, quod calefacit frigeseri, quod premit premi. Praetorea Themist. super 3. Physi.tex. 8. inquit,
ignis calefacit, di frigefit simul ab ea re, quam calefacit ipse i idem etiam ibidem Simpli.
Experientia autem hoc satis comprobat : puta ex aqua uehementer calida insula sigidae si tota tepida,quod non esset, nisi calida calefaceret , S in frigidaret, &frigida instigi daret de calefieret: sunt etiaeaedem de hoc experientiae superius positae, Se aliae multae.
Ra tio autem huic lavet: aliter enim inmixtione elementorum oporteret saltem duas qualitates manere in summo gradu: quod repugnat mixtioni : Frigiditas enim & calor si ita se habetent, ut calor
ageret tantum, & non repat ei et ur a frigiditate, maneret in summo. nam non potest ab alio pati, nisi a conitatio: idem etiaesset de siccitate,& bumiditate . Colligitur ergo esse repassionem secundum eandem contrarietatem: nec de hoc adhuc est
difficultas apud Doctores, sed de aliis duabus partibus. Ob id probatur altera pars, quod idem quod agit,pariatur; quod negabat Calcula. Probatur autem hoe similiter a uilio. ritate, experientia, & ratione : haec enim sunt potissima media in philosophia naturali. Aut holitas est expressa Aristo. 3.
Physic. textu. 3. quam in conclusione te.
quenti latius declarabimus. Inquit igitur Atilio. quod idem ella actu , & potentia respectu eiusdem fieri non potest: at respectu diuersorum, potest fieri. Idem enim est calidum actu, frigidum potentia : Echinc fit, ut agens repatiatur: agit enim qua parte est actu, patitur, qua parte est
Adde tu, Idem & secundum eandem partem qtiantitatiuam potest esse simul actu ,& potentia, ut id prorsus sit potentia frigidum , quod actu est calidum ergo idem mei repatitur,quod agit, quod etiam egregie explicant Simpli. & Themist. in illo loco. Vide ergo Elate mentem Arist. contra Calculatorem,& non solum Arist.
probatut reactione esse seeli. dueandequalitat ε
112쪽
in eadem eontrarietate secudis idem. I. Experien u a.
sed etiam Graecorum omnium talem locum exponentium; & aliorum illusti tum interpretum λNee deest huic experientia. si enim Q.
matur aqua multum calida uni tmis, Scaqua multum frigida una sermis, simulque coniungantur: quis negabit totam aquam suturam tepidam ρ idem ergo, quod agit, repatitur secundum idem, aliter enim non elle tota aqua tepida. Hoc tamen ratione probatur. Primor quia sequeretur, uν non posset esse mixtio elementorum. Quod probatur. Si enim non est repassio in agente elemento , nisi secundum aliam partem, ita, ut secundum quasdam tantum agat, secundum alias tantum repatiatur: illae ergo partes agentes non repatientur , dc sic moue. bunt in suo uigore: nec ad mixtionem uenient. vlterius repalsa destruentur ab aliis agentibus partibus, quae non poterunt repati: non ergo erit mixtio,sed partialis Seneratio, eo, quod partes sortio ies in se conuertent debiliores absque repassione illarum. Ex illimo hoc argumentum esse sortissimum eo tra Calculatorem, nec solui pol- se , nisi fingendo modos mixtionum pro libito,& imaginatione propria, sed non
Praeterea sequeretur quod unsi elementum non ageret in alterum cum repastione : quod eii contra Arili .ex prelie, dc contra lentum . Probatur; quia elementum aquae est uni sermiter stagidum secundum se : ignis etiam uni sora iter calidus: si erisgo aqua igni infunderetur , tunc non esset repastio, quia ibi uin inter distbrmla constituitur: a Calculatore: quod quidem fratis,& absque ratione assit niatur. Concludamus ergo esse reactionem , & repassionem secundum idem, & secundum cania
Tertium uero, quod id sit per se, probatur contra tertiam opinionem, quam ipsa
sola experientia repellit. Nam aqua cali da, di aqua si igida simul iuncta mutuo agunt, & patiuntur, & secundum eandem
contrarietatem: nam humidum non pati-
Iur, utraque enim eii humida: quod si ali-rua eli siccitas in calida , ea eli per accl-cns, & parua, ita, ut non possiit cita quod ad corruptionem illius patuur catar.
Hoc idem experimur in pomo frigido compresso a manu calida , ubi repassio est secundum eandem contrarietatem.
Quis enim dicet, quod pomum deliruit
calorem manus, quia deliruit humiditatem, & manus destruit frigiditatem po- mi , quia destruit siccitatem ipsus pr secto hoc uanuni esset, di absque ianda
Praeterea est ratio , Demus, quod ignis Idem pro
agat in aquam secundum calorem : si caia batur ra. lor ignis repatitur per accidens, tune re QRς'
pateretur ab humido aquae agente per se in ipsum siccum ignis, ut ipsi dicunt: si ergo hoc ita eslet, sequitur, quod ignis non reciperet frigiditatem ; sed ibiam humiditatem e nam humidum non producit, nisi humidum. Cum ergo hoc salsum sit, ignis enim repatiens Digiditatem habet, alias calor esset in summo: ergo repassio eli secundum eandem contrarietatem. Idein de aere,& terra:& hoc argumentum nostrum profecto serte elicontra illos.
Praeterea sequitur ex ista sententia, P Lelementum symbolum , ut ignis , & aer, aqua, di terra ageret absq; reactione: quia hae e non habent nisi unicam contrarieta tem : hoc autem esi contra Arist. de gratis dictum . Quod enim agant inter se symbola, docet Arist. 2.gener. tex. 2s. P uero repatiantur, docet I .gener. tex.s . ubi di cit ea, quae in materia communicant, agea . do repati. At talia in materia communicare certum erit, ergo repassio,& non nisi secundum unam contrarietatem , & ideo
per se . Pluribus posset hoc confirmari, sed illa sussiciant: quia res manifesta eli. Ex his manet tu tegra secunda conclusio probata. Tertia conclusio. Agens communicans in materia cum pallo, repatitur ab eo, qui''2 dummodo sit intra Iphaeram activitatis dat ad p ipsius, quamuis passum sit multo minoris cipua diuirtutis,& resistentiae, quam agens . Haec conclusio est contra quartam opinionem, in qua consiliit modus, & causa reactio innis: ob id prius est explicanda, deinde probanda.
Sensus igitur est ; cs aliquod contrario Explieae
113쪽
Fundan Etu conclusionis; co raria secopatiun
st tempexpleta tota latitudo inten sonis
Rad x ea qua orii reactio, crepassio ,
In Lib. I. de Generat. de Corrup
reagens sit minoris uirtutis, quam si resi- dum id, quod actu est . Hare doctrina est stentia agentis. Verbi gratia, calidu ut octo agit in frigidum ut unum: repatietur calidum a frigido, si suerit intra sphaeram talis frigidi . Verum quidem est, quod erit
multo minor huius sph gra , tamen si utcumque intra eam eotineatur, repatietur quantum ad illam saltem partem, qui intra sphqram continetur. Ad probationem unum est supponendum sundamentum omnibus Opinionibus commune: puta , contraria in eodem subiecto se compati, secundum remi ilum gradum, quod sic debet intelligi: Fingamus, totam latitudinem caloris elle octo gradus intensionis, totidem autem latitudinem frigiditatis; fieri non poteli, ut gradus contrarii ita in uno sint subiecto, ut hunc numerum excedant, vel diminuant: unde quinque caloris, &quinque frigiditatis non possint esse, ut tres unius, tres alterius. Vnde etiam aequales esse non possunt, nec inaequales, ita, ut excedant latitudinem unius. Si ergo sunt quinque caloris , erunt tres frigiditatis , si septem illius, unus erit huius : itaque quantum deest unius contrarii , tantum suppletur ex altero usque ad totam unius latitudinem : nec amplius eisse potest . Hoc postea a nobis osten
Probatur igitur, quod quicumque gradus ad sensum expositum reagat in sum- nilim, Se primum argumentum sumitur ex eausa , ct natura reactionis, quae prius a nobis eii explicanda. Aduerte igitur multum , quod eadem est radix , Se causa passionis. Se repassio. nis, actioni , & reactionis. Patitur enim aliquid tantum ; qua parte est in potentia ad sormam aliquam, non autem qua parte est actu: unde frigefit, quo non eli sti. gidum actu, sed potentia, magis stigefit, quod est minus Digidum actu, sed potentia est magis frigidum . Actio autem est econtra secundum id, quod est actu, undestigefacit, quod actu est stigidum, siue sormaliter, siue virtualiter. Hoc docet egregie Ar illot. inserius in hoc lib. tex. 77. Ita similiter repassio est secundum id , quod est potentia, repatitur ergo secundum sti-giditatem, quod sic eil calidu, ut in potenua sit stigidum . Reactio uero est secun- Aristotelis 3 Physic.ter. 8.& est notanda
Dicit ibi , quod passio est secundum p
tentiam, actio secundum actum, cumque idem possit elle actu, & potentia respectu diuersorum, ut actu calidum, potentia sti-gidum. Huic fit, ut agens repatiatur. Constituit ergo radicem repassionis in hoc, quod agens sit in potentia respectu formae , quae in passo eii in actu, quod egre-
notauerunt illic Themist. & Simplie.
t ex hoe colliges, radicem repassionise II e materiam eiusdem rationis, nam peream afficitur agendi in potentia, ut possit repati. Ex hac obseruanda doctrina sumo a gumentum primum. Si calidum, ut octo, agens in stigidum viduo, ita, ut sit saltem secundum aliquas partes applicatu sphaerae ipsius frigidi, probo, quod repatiatur calidum, hoc cli, potentia frigidum, illud autem est actu frigidum; ergo hoc reaget
in ipsinn, quod enim illud sit calidum, nihil facit, ad ipsius passionem , dummodo sit in potentia frigidum. Dices, Quamuis illud sit in potentia frigidum, non instigidabitur, quia calor summus, resilit si igiditati passi. Contra
hoc argumentor, quia illa resillentia, non est alia, quam corrumpere ipsum stigidum , non enim actio frigiditatis illius impediri potest. Sed sic est, quod non minitanti corrumpet totam illam frigiditatem, quin aliqua per aliquod tempus duret , ergo per illud tempus ab illa rc patietur , deperdetque tantum caloris, quantum aequiret stigiditatis. Attende et go ueram philosophiam , quod non stat esse agens actu aliquod applicatum passo in potentia,quin sequatur actio,& iii loco tun datur reactio.
Dices, Quomodo parua frigiditas in .
ducetur cum tanto calore. Dico ex fundamento, quod illa non repugnat esse cum multo calore , non tamen in summo , & ita parum remittetur calor in re-
passo, quod si multa suetit stigiditas, multum remittetur calor . Idemque dico de aliis contrariis. Eli secundum argumentum, quod declarat,& corroborat primum. Demus calidum ut octo, cuius actio sit imperdita Per Radix lie
solutio, Nus possia afferri, reiicitur. Nota, nopo gens in actu esse applicatu passo,
114쪽
per diuinam potentiam : appliceturq; et frigidum ut duo : quis negabit frigidum acturum in calidum, cum sit unum actu , alterum potentia, in quo actio consistit; Si ergo tune ageret, ergo modo quamuis calidum ageret in frigidum: modo enim non impedit totalem actionem frigiditatis sed partem, duin ipsam paulatim corrumpit i tamen stigiditas quae est, dum ell, aget, quamuis minus Sc minus , quia vincitur a sortiori contrario, quousque totaliter destruaturi Intelligo, manente age
te in activitatis sphaera. Sic igitur aliquid agens repatitur simul, quia agit seclidum quod est actu. patitur secundum quod est
potentia: nec implicat, simul habere una formam,&aliam recipere contrariam in diuersio tamen gradu.3. Argu. Probo tertio idem, supposita quadam experietia, quid minima gutta aquae intecta serro cadentissimo, aliquam particulam remittit. Verum est, quod aquae frigiditas intentior eli,quam calor serri. tamen sit argumentum hoc. Potentior est unus gradus frigiditatis respectu materiae calidae,ut octo non densae. sed rare; & aequalis,qua sit a ius illius frigiditatis respectu caloris ferri, ob id densitatem materiae, sortissimus est,at aqua agit in illud , ergo etia gradus frigiditatis in calore. ut octo. Dubium. Dubi abi. Sit agens calidum, ut octo,' & sit A. silui litet ut frigidum ut duo, &sit B. iuxta suppositu ui prius B. habebit sex gradus caloris, si igitur reagit A. in A.
quare agit potius frigiditas, quam calor, qui in B. maior eli pSolutio. Dico,quod agens non agit ultra propriam poten iam, ut dictum est ,cum autem reactio sit quaedam actio. B.non aget in A. secundum calorem,quia A. calidus est, aget igitur tantum secundum stigiditatem , quia A. est in potentia frigi
Nota. Et attende, quod non cessabit reagere B. in Λ. quousqueeesset actio ipsius A. in
B. cessat autem, cum nulla est frigditas in B. quae reagat, quia iam totus calor est introductus.
Nota. Hoc intellige dummodo sit semper A. in spaera ipsius B. quod fiet,si ei laetit immediatum , cum enim distat, prius ces
sat reactio ipsius B.quam dum multum
minuitur frigiditas, minorem, habet sphaeram adeo, ut non attingat ipsum A. tunc erit actio sine reactione B. erit tamen reactio immediato, ut dicitur in conclusione quarta. Hune esse modum reactionis, puto,credoq; csse uerum, Sc nisi decipior,omnium probabilissim v, saltem eii secundum Aristotelem , & antiquos Philosophos Neoterici Cnim quaerentes excessum uirtutis reagentis supra cotrarium agens in varias detruli sunt opiniones,quod exacte magis declarabimus in solutione argumenti primi. Sit iam quarta conclusio Agens com Conet. municans in materia,semper repatitur ab Agen ς immediato palso. Haec conclusio est, qua intendit Aristoteles dum reactionem late se in z-tur, quae ipsa explicatione nota est ex se patit ab quentibus. Voco passum immediatum id immedia cui ageas tecundum tactum coniungitur, ν' quod deesse no potest, ut probatum eii in Physicis. itaque non negamus repati aliquando a palso dilianti : ted hoc uniuersaliter non est, nisi cum agens est intra pal- si sphaeram . At ab immediato repat 1, id uniuersaliter est, iuxta expolitum modum. Caetera, tuae de hae reactione dicenda restant, in solutione argumentorum dicentur,ob id iam ea aggrediamur. Ait
Ad primum igitur argumentum quisq; mumis
iuxta luam opinionem respondet, at nos gumenta
solam solutionem quartae opinionis , sol mio quae communis est, examinabimus. Di - , cunt igitur hi, quod qualitas non est tantum activa, quam resillitiua, immo dum bus, & te magis agit, minus resistit, cum igitur se ui actio , quam reactio fiunt a proportione maioris, sed excessus non est activitatis supra activitatein , sed supra resistentiam , ita quod potest esse calidum, quod vincat frigidi resistentiam , ob id aget in ipsum , ct frigidum hoc sit acti-uius ,& sortius resistentia calidi, & siereaget . sempex igitur fiet actio , & reactio a Proportione maioris uirtutis acti- CV inustuae super resistentiam , unde cum passi activitas non uincit resistentiam agentis, ctionῆ in non est reactio. tu acti- Isti inuenerunt hane distinctionem activitatis, de resistentiae unius qualita stis,quia exillimabant contrarium nullo modo
115쪽
Lib.I de Gener . Corrup. Arist.
ad probadu no esse aequa Ies activitates resistentiis.
putatqualitate quatum agittatum resistere
modo aget in aliud. nisi sit illo sertius: cum
autem uiderent aliquando non est sortius, nee superare illud in activitate, inuene
runt aliud ,puta, in resistentia. Ostendere autem conantur hoc, puta, qualitates non esse tantum activas, quam
resistitiuas . Primo,quia aliter sequeretur quod facilius esset aquam exsiccare,quam calefacere. quod est manifeste fallunt. Probatur sequela: Frigiditas aquae magis agit quam humiditas, ut experietia docet; tam
dissima enim humiditas est; si ergo frigiditas est magis adtiua,quam hu miditas: sequitur,qd sit ni agis resiliitiua: quia quantum agit tantum resistit: & sie dii fiet lius esset calefacere, quia magis resistit. Idem etiam probaretur de siccitate, Pesset magis activa calore:quid salsum est . non ergo est tantum activa,quantum resistitiua, uel e contra. Praeterea secundo,quia aliter non ponset esse mixto, nee reactio, uel repassio : si enim qualitas activior: magis resistit, non poterit a contraria pati, & manebit tota, nee mixtioni utilis erit. Praeterea tertio experientia: quia consat frigiditate activiorem humiditate: at haec inagis resistit: quod experimur in dis-fieultate , qua humidum exsiccatur . His rationibus suam probant sententia isti doctores, Et sane hae e sententia sicilis,ae dilucida uidetur; at solui tamen aliter, potest primum illud argumentum cum aliis omnibus opinionibus,quae putant quod qualitas quantum agit tantum resilit. Apparebit autem hoe, si explicemus , quid sit in his qualitatibus resistere, &quae dicatur resistentia. Resistere profecto non aliud videtur esse, quam se conserua re illaesum, uel defendere ab alterius actione. Sed hoc contingit tribus modis. Primo, si se defendat tantum ab actione
alterius, non tamen agendum vel remittudo actionem alterius: ut eum aurum in
igne, uel adamas non consumitur , & cum quis impelleret columnam firmam ipta immobili permanente, resistit impuli Ori. Secundo modo, si se defendat, tamen impediendo actionem alterius omnino , negat quicquam: ut si quis manum uulnerare uolentis teneret, ne percuteret , neue eam moueret:sicut etiam dicut pisceto,quendam remorari cursu nauem , inde dictum remoram. Tertio modo actionem contrarii, ipsumque ex parte tantum diminuendo,& remittendo:&per hane resistentiam, atque impedimentum qualitas se conseruat in suo subiecto tunc enim conseruatur haec in subiecto cum impeditur contraria, ouo minus producat sibi similem in illo subiecto . Uerbi gratia,calor resistit frigiditati, dum impedit quo minus agat frigiditas. & producat tantam uel sim item fisci: tunc enim corrumperetur,calor,& ita per resistentiam agendo , & diminuendo contrarium , se conseruat calor, ipsam mei frigiditatem remittendo.
Nam quo idem remissius eli debilius operatur , calor ergo corrumpere conatur
contrarium,& quo magis corrumpit, eo magis eius actionem diminuit; & eo magis dicitur resistere, seque conseruare, &quo magis in contrarium agit, eo magis
resistit. At quia non ita agit, dum agit, ut simul totum contrarium destruat, sed si cessive, fit, ut non tantum resistat per sua actionem, quin alteri contrario vacet rea-gere, sibique, simile in subiecto eontrarii agentis producere, & sic etiam, si qualitates tantum resisterent quantum agerent
fieri potest repassio. Ex quo si,quod quadiu tardatur ages
in corrumpendo contrarium, tamdiu re-
patiatur, si sit in eius activitatis sphaera,& quo sertius est, minus repatiatur, quia magis a citus suum destruit contrarium. Ita mihi dicendum videtur de resistentia ista. Causae autem resistentiae sunt diuer', t si ipsi met natura, & essentia qualitatis, tum eiusdem formae gradu multitudo &intensio, tum densitas subiecti seu matetiae in qua est maior uel minor:tum conuenientia naturalis eius qualitatis, S con
iunctio eum forma substantiali cuius est propria qualitas, ut plus resistet aequalis
calor in re naturaliter calida, ut igne, qua in re uiolenter calida, ut aqua caeteris paribus . Et eausia est,quia conseruatur a suasernia substantiali propria, ab altera po tius expellitur eum aliis qualitatibus , ut calor cum siccitate magis agit, & magis etiam resistit, quam cum humiditate, un
qualitate resistere. Ages , R diu agit semper re
116쪽
de olore siccitate aeuitur, ab humiditate
vero hebetatur: tum etiam ratione alterius extrinseci conseruantis auget resistetiam,vel alterius suae partis sortioris alteram partem debiliorem conseruantis, ut, si calidum ut duo conseruetur a calido, ut octo ad aliquam distantiam. Ad argu . Iam ergo qui sustinerent hane aequa-Dve P s litatem activitatis , & resistenti V possent muli a ad illa arῖumenta facta alterius opin. rectis late, spondere argumenta opposita procedere I.Modo. ex salso intellectu. Aliud enim est comparare activitatem absolute, ct in communi: aliud comparare singulas particulariter respectu contrarii. Si enim absolute
activitas consideretur,tunc omnium maxima est caloris, post hane frigiditatis, statim humiditas, siccitasq; sequuntur: pro hoc inaequali gradu & materia, facta co- paratione non tamen ob hoc sequitur , quod sit dissicilius stige sacere, quam liv.
mectare,ut dicemus. . Modo. Si vero consideretur activitas uniuscuiusque proportionaliter respectu sui contrarii, tunc existimo, quod proportionaliter tantum excedit activitas humiditatis activitatem siccitatis, quantum caloris activitas frigiditatis activitatem: unde tantum resistit siccum humido , quantum frigidum olido . Si sit sermo de resistentia ex parte qualitatum in eadem, &aequali materia . Tamen non ob id sequitur, quod ita iacile sit humectare, sicut calefacere, in quo consistit vis argumentorum nam retardatio qualitatis in-Qutaqita troducendae non solum prouenit ex eo citius e trariis resilietia,sed ex debilitate actionisi fit, qira & agentis, quod etiam contrario non re-
ὰEi sistente non potest totum effectum simul
tot sitie aut tam cito producere:ae ob id dissiciliussistentia eli exsiccare,quia minus agit. Digidita- Vnde activitas maior uel minor non so qu-m liim ex contrarii resistentia, sed ex maioli, '' ri uel minori actu formae ,&ipsius pro- Maior, uenit natura, loquendo in qualitatibus al
ctiuit- Aliter ergo ad argumentum respon
h; ' a deo quod illa propositio . A proportione
ex maim maioris est actio: est intelligenda in eaderi, vel mi specier ut sit sensus. Maius,& fortius ca- si hi , ' lidum agit in minus, uel in non calidum, Ali' iotu non tamen minus calidum calefacit m uo ars. ius calidum.Et ita hoc etiam in reactione
obseruatur, nam si frigidum ut duo, reagit in calidum ut octo, profecto etiam in minus frigidu reagit. Et lixe est solutio opti- Quo stelma,& notanda,quam tradit Bulleus Phi- ligat, prolosophus in liis sane egregius . 3. Phy sic. t.
tex. I 6. ubi sententiam hanc eandem de porticine reactione docet, quamuis breuiter . minoris
Quod si uelis , & illam propositionem qqv lixa etiam intelligere in contrariis diuersae spe si
ciet, ut minus nunquam agat in maius, secudiu sed semper sit a proportione maius: tunc senius mintelliges, talem proportionem de actio P ne Victoriae. n. nunquam minus cotrarium PQuu ita in sortius aget, ut ipsum uincat , penitusq; ad se conuertat. Non tamen negare oportet, quin aliquo modo agat quod sit in reactione, & sic manet solui si argumentum etiam si uniuscuisque qualitatis a tr-uitas esset aequalis resilientiae eisdem propriae nec in eo manet diis cultas. Ad secundum variis modis responderi Ada pria solet,qui mihi non multum placent. Di- cipale. eam quod mihi uidetur melius. Dico igitur,quod aliquod agens repatitur secundum totum,ut in mixtione sit, quod in serius declarabitur; & sie nulla eli dissicultas . Aliquando patitur secundum plures partes, quod saepe accidit, sic etiam non est difficultas, quia non esi sortius agensa quo impediatur illa repassio. At difficultas tantum est in casu argu menti, cum Patitur una particula, uidetur etiam, quod reliquum debeat conuertere argumen illam statim & simul cum sit repassio. & ti dissi evit une duo motus contrarii simul erunt. Dicit igitur Paulus Vene. quCd talis par . ticula repalsa non simul repatietur a mei. :d O. V .g.& calefit a parte altera calida, sed 'per aliquod tempus repatietur a frigido , in quo nondum calcfiat: quia non poterit calcferi, donee sit in frigidata per repas
Sed obiicitur sie Sumo illud tempus in oblectio
quo latum dicitur in frigidari per repassionem,& no calefieri a reliqua parte cu illud sit diuisibile, quitur, quod in illius mediosuit pars stagida,& se potuit ealefieri. Respondet aliqui,quod qua uis fuerit in solutio. med: o frigida , tamen non ancepit illud calefieri uatim , quin prius repassio continuaretur per aliquod breue tempus: tum quia illa altera pars propter eo tinui
117쪽
etio solutio. i solutio ars principalis. Relieitur
dum , sicut ipsum palsim reagens et tum etiam, quia ut dicit Paulus,eli intenta circa ipsum motum passum: tum quia opus est aliquo tempore, ut qualitas inducatur:
quode unque illud sit, ct in illo non erit, nisi illa frigefactio.
Dices, Continuetur permultum teporis illa repassio, de infrigidetur pars: prosecto absurdum uidetur, quod toto illo tempore non calefiat talis pars a reliqua. Res n. quod tempore praecedente utique calefiet: Sc ita dicunt, quod frigidabi. tur, sed non simul, nec aequaliter. Secunda est aliorum solutio, quod sicut non cli absurdum, quod calor, Si sti. giditas simul sint gradu tamen inaequa-ll,lta etiam, nec quod sint calefictio , defrigefactio , hoe modo, ut inducatur in
aliquo, gradus caloris de novo, Si perdatur gradus frigiditatis praeeedentis, simulque in eodem inducatur aliquid aliud sti-giditatis nouae, Si perdatur caloris antiqui aliquid. Sicut si esset subiectu expers cou-trariorum , posset utique simul calefieri, di frigefieri de nouo usque ad gradu , quo illa simul esse pollini. hoc autem fit,cum sunt duo agentia contraria circa idem patium , quod sit in casu argumenti circa illam partem, quae re palla eli,& se soluitur argumentum secundum , dc satis
Tamen haee solutio praeterquam quod
admittit, simul Se seinet motus contrarios in eodem,non satisfacit argumento, nam hoc pacto nunquam minuetur intensio illius partis, sed temper erit aeque intensa , nam quantum ab uno agente corrumpitur, tantum & simul ae semel in eadem, producitur,atque ita nunquam fit remissior, ut diei pollit repasta di diminuta Tertia uidetur solutio omnibus aliis probabilior, quod agens dum superat alterum,intendit agere , non autem intendit se, aut tuas omnes partes conser- re, R ita non conuertit tuam supra
se actionem , aut supra suas partes , sed supra aduersarium,eum uero superatur ab altero, tune conuertit se ad se defendendum de sis conservandum, & conuertit supra se actionem, ut uidemus iaantipetallasi.
Quarta eriam sol ut io addi potest, qlio virtus couseruatiua suaium singulatum
partium, minor est, quam virtutis activa aliud , & ita uirtutem activam in aliud externum, superat, Sc ab illo eius virtus conseruatiua superatur, non qua se totum conseruat, sed qua illam particulam conseruabat. Quae autem irarum solutionum sit uetior, eligat lector. Ad tertiuin o mi suis aliis respondendi modis,aduerte quosdam sic putare, quod medium non immutatur ab aliquo agete,
uel reagete, nisi quod excedit medii qualitatem. Explico. Si aer est calidus ut quatuor, non caleset a calido ut duo, de sic ea Iidum ut duo, non aget per medium calidum ut quatuor in aliquod passum : imo ipse aer medius erit ipsum agens,quod ergo per medium agit, debet ipsum exced re , ut sit ealidius uel frigidius, si non intensione, saltem in acti uiuitate.
Ex quo fit,ut aliquid agat in aliquod
passum nec ab eo repatiatur . Verbi gratia, si sit agens sor eius medio, de palium
debilius, tunc tale agens non repatietur
secundum hos, nisi a modo; quod si dixerimus, quodcunque repati a pals , id intelligebamus ad immediato uel ab eo, Phabet activitatis spheram , quam iiii dicunt non habere, nata quod medium su
Quod si utrumque tam agens, 'tiam patiens medium supereti, siue sint aequalia uel inaequalia tunc simul mouebut medium otibus contrariis, sed inaequalibus , ut si sit agens A. calidissimu in , patiens B. frigidiutinum . tunc medium cales et , S: frigefiet inaequaliter. nam prope A. meis dium magis calefiet, prope B minus econtra uero, quantum ad frigiditatem , quia
agens quodque minus agit in medium distans,quam in sibi propinquum . Nec tamen reputant in conueniens secundum
diuerses gradus a diuersis agentibus motibus contrariis unum moueri, sicut nec
eli in conueniens, duo contraria in gradu inaequali simul et se in eodem . Sed quia uidetur paradoxum concedere motibus contrariis simul, Si semel aliquid ealefieri, de frigeseri, de praeterea,
quia qua ratione noua caliditas, uerbi gratia, inducitur,cadem ratione coni eruaretur vetus, cum noua Si uetiri sint eiusdespeciei,& activitatis, Si naturae t nec ratio reddit Poteli,quare una Potius manere
cipale. I. solutio quotu Noin I. Nota a. Nota
118쪽
debeat quani altera , reiicienda haec est
a. solut . solutio . Verius dicendum ergo est, quod nunquam mouebitur medium motibus contrariis , sed uno tantum a potentiori
agente, verbi gratia, a calido , alterum vero, scilicet, frigidum , si calidum sit inter sua in sphaeram , reagit m calidum per frigiditatem illam in medio relictam , non secus ac si ipsit nam et eam ibi prodii xisset: in. o veto, manente medio in quiete , utcunque agens poterit in alterum agere, ut si esset unum calidum , ut 8.&alterum frigidum , ut 8. nam medium prope calidum esset calidius, & prope stiti dum esset frigidius, & in puncto aeque distanti esset atque ealidum , ac frigidum, ut quatuor, & agentia in se inuicem age
Ad quartum respondent Marsit. Alb. Sax.3t alii, quod repassum reducit se ces.sante repassione ad pristinum gradum a se , sicut calefacta aqua ad frigiditatem . Aliter etiam potest dici, quod cum totum agens repatitur, tunc non producitur effectu, similis in illo gradu , in quo erat agens in principio, nec agens a se reducitur ad pristinum gradum : sed si reducitur, ab
extrinlecseducitur , cum vero repatitur secundum partes, tunc cessante repastione
reducitur ab aliis partibus, & sic contingit simile producere, & aeque intensum, cum palsum non ita reagit, ut in totum reagat, sed semper manent partes agentis aliquae in suo gradu, qus non repatientes possunt gradum similem inducere. Ad ultimum respondetur , quod non est simile de motu locali, & alteratione, eo , quod resistentia motus Iocalis non est activa: non enim reagit grauitas, vel leuitas in agente. At resilientia in alteratione est activa, scilicet qualitas contraria. Deinde similitudo in eo esset, si moueretur res una , & altera motu contrario ei occurreret , tunc esset actio quaedam, &reactio, cum mobile sortius alterum reageret retrocedere,& ipsum quoque ex parte
Atque ista sit iliciant de hae materia dis scillima , per hae enim potetit studiosus auditor multa indagare & scripta Philosophorum i ei lustrare,& omnia alia intelligere.
quae agcre, di pati dicantur, di qua
Ex causa, tractauit, nunc modum in particulari , quomodo actio, di passio fiant
exponere aggreditur, ac primum Antiquorum sententias enarrat, atque impugnat , postea verum actionis, ac passionis modum aperit.
Proponit igitur medium praedictu rursus particularius explicandum, nam dixerat actionem,& passionem fieri per medi. similitudinis, ac dissimilitudinis nunc qualiter hoc sat exam Inat. At circa actionis modum primam sententiam ponit,quae est Empedoclis. Hic
enim constituebat omnia corpora porosa
plenaque finibus, ct vacuitatibus paruis: sicque existimabat fieri actionem , Ne pausonem, quod ultimum faciens, & principale , id est , proximum , ac immediatum agens ingrediebatur , per poros alterius corporis passi. Imaginabatur enim , cum applicatur lignum igni, quod ignis,qui lignum tangit, quantum ad aliquot partes, secundum quas est actus, ingredietur per illos ligni poros, eosque replet, sicque lignum patitur, ignis uero agit. Cum autem duo corpora conueniebat talia, ut pori utiorumque essent commensurati,ita,ut alterum per alterius poros se posset penetrare, sicut vinum,& aqua tunc mixtionem fieri dicebat. Cum uero unum erat alteri tantum come ni ratum , ut ignis, qui potest lignum ingredi, sed non e contra, tunc erat sola actio,& passio. Haec autem non in omnibus eorpori. bus, sed in mixtis ponebat: elementa enim secundum ipsum,non agunt, ct patiuntur, sed solum milcentur inter se. Addit Arist. quod non solum actiones has alterativas seponebat fieri Empedo-eles , sed etiam sensationes, & quia haesunt per medium positum inter obiecto,& potentia, per quod oportet venire actionem, εἰ corporum partes usque ad potentiam : ob id dicebat, quod tale medium
de alioruphilol phoruma opinionibus. t sententia ei rea modii a ctionis Emped.
119쪽
In Lib. I. de Gener . N Corrupti '
debet esse transparens: quod fiet cum corpus habet poros densos, id eis, multos, ac frequentiores,& ordinatos, id eli, secunda rectum positos ab obiecto usque ad potentiam et cum. n. non recto tramite procedunt, non poteli permeare corpus utq;
ad potentiam t haec igitur duo corpus iaciunt transparens, & quo magis illa sunt, corpus eli transparentius ; sicque Empedocles philosophabatur.
Via autem maximh, O de omnibus. Tex. 37.
a. emen- SECUNDAM sententiam ponit,quq ii, de mo est Leucippi, & Democriti, quam ab uni-doastio' uersalitate laudat, eo quod talia dixerunt .k I principia, ut per ea omnium possent red- Democr. dere rationem , ae omnes saluare motus,& mutationes: quod non fecit Empedocles, ut dicetur inserius. Dicit autem, quod isti posuerunt principium, quod est secundum natura, id est, ut Philop. exponit, non negauit naturale principium, sed illud posuit, scilicet, est emotu,& mutationem . Vel possumus,aliter etiam exponere: quod posuit atomos, quae naturaliter erant in diuisibilia eor pora, nec in iis in natura minus poterat esse: ob id principium tale corpus posuit, tamemelior eli expolitio Philop. Nota. Aduerte,qubd dicit, uno sermone aesi dicat, Per positionem unam& eandem principiorum omnia saluabant, omnium que rationem reddebant, ut superius expo: situm est: diuersis enim atomorum habitudinibus diuersi sequebantur effectus.
Quidam enim Antiquorum opinari sunt.
.senteis. Aliqui tertiam sententiam hie poni ditia de mo cunt, pura, quod non sit actio,nee passio, do actio- cum non sit motus : quod dixit Parmenini rarme des: di se apud hune non eli opus quae- rere, quomodo fiat actio. Alia exsto quamuis ista expositio congrua sit, sua rhi L & bona, magis placet expositio Philo.quet talis est: Cum dixisset superius Arist. D mocritum posuisse principium secundum naturam, addit modo quosdam alios non sic processisse, ted modo opposito. . Democritus enim per id , quod secun . Nota. dum naturam,& sensum cit, puta, motum, venit ad id, quod ignotum sensui est, puta vacuum. Dixitque oportere esse vacuum, quia aliter non posset motus conssilere,& via hae e bona fuit, quia sensum non dereliquit. At alii opposito modo . per id , quod Nola 2. ignotum eli secundum sensum , negauerunt res sensui notas. Hi enim dicebant non esse uacuum, & per hoc. quod ignotum cit, negauerunt duo, & motum esse, quia credebant, non polle cise absque vacuo: negauerunt etiam multitudinem, dicentes, Omnia esse unum infinitum immobile , quia si plura ellent, opus erat; quod aliquo vacuo separato, id e: i, non pleno segregarentur: quod eum non sit, non poterunt esse plura : & sic nec erit actio, nec passio.
Hoc autem vibiἰ disserre. Tex. 1 8.
P Ropo Nir quandam veram responsionem , quam impugnabat Parmenides. Veritas est, quod pollunt esse multa,& diuisa absque uacuo inter medio, ted solo ta ctu : quod de saeto modo est ruttinguuntur enim corpora tactu ,eo quod extrema non sunt unum actu. Hoe non recipiebat Parmen. sed dice- xii tibat, quod adhuc oportet uacuum ponere: Parmen. nam multa hae uia sacere non differt ab ild Opo eo, quod est, multa sacere per uaculi. Peti teat intra enim Poterit, Ens, vel cit undiq; diuisum, f 'vel non. Si undique est diuisum, tunc ni- eeaeie . hil erit: erit enim totum vacuum. Si au- euum. tem ens, ct mundus uecundum has partes est diuisus, non laeundum illas. tunc uidetur fictum e quia quare potius secundum has, non secundum alias partes. Praeterea , quare tantum fuit diuisum, a. Ratio.& non ante illum terminum , & similiter quare mundus eli tantus, & non maior, cum supersit uacuum adhuc ulterius, si est finitus.
Amplius similiter est necessarium .
Ulterius arguebat Parmenides , quod 1 Ratio.
secundum ilium modum , quo res multae ponuntur, adhuc oportet negare motu ma
120쪽
Plutos photu re linque --tium senissum
tum: quia quantum csique res diuilae solo tactu sint, cum non relinquatur locus, qui non sit plenus, uidetur, quod non sit m tus : non enim corporum penetratio esse potest. Iste eli sensus loci huius. Alia quae Concludit Arist. quod illi tali ratione Pin ba concludebant, omnia esse unum ens im- iis i ii ac infinitum : si enim finitum entionibus. set, ultra ipsum esset uacuum: quod eum non sit, oportet: ipsum ens, & mundum infinitum esse , in quo propter rationem sensum dereliquerunt, sed non bene .
Amplius autem in rationibus quidem
videntur. Tex. 39. Nos reprςhendit tanquam sensui repugnantes. DicitHue,quod si tantum hoe in
sermonibus esset, non multum referret,
id est, si esset,de rebus sensu incognitis : at quia in sensibilibus hoe est, talis opinio similis est dementis,immo dementia peior : quia nullus est ita demens, ut ignem putet aquam, sicut isti, sed solum in bonis
apparentibus propter aliquam assuetudinem decipiuntur, & mala uere putant es se bona. Procedit hoc ex eo, quod uoluptate decipiuntur, uel aliqua assuetudine, qua illa bona competerui, quε non sunt. Hoc aute minus eii , quam errare in illissensibilibus, quae tam nota sunt etiam ipsis amentibus.
Leucippus autem exi limauit ha
bere. Tex. 6O. SENTEM TIAM Leucippi eum sententia Parmenidis couenire in aliquo docet, in multis tamen differre, ipsamque explicat. Primo quidem Leucippus adhibuit rationes: quibus cum sensu consentiret, ac quae sensibus consonarent: puta per quas nec motus, nec mutatio posset auferri: &in hoe cum apparentibus, & sensibilibus conuenit, dum illa non negat. In alio tamen eum his , qui unum ponunt en , conuenit: puta,quia assirmat, si non esset uacuum,non esset motus: amrmat etiam, quod uacuum non est ens, necentis pars,& sic nee cum ante computa
tur, solidum enim,& plenu solum eli ens.
At iterum differt in hoc alio, quod existi-
Compa ro sententiae Leu cippi cum Parm. insib. eoum mant. 8e differant r. Dria. a Conuenientia.
mat talia plena,& entia esse plura,& distincta inter se, numero infinita, paruitate inis diuisibilia, simulque esse uacuum assit matper quod talia plena seruntur. Ex his patet opinio Leucippi cirra mutationes. atomorum enim,de horum corpusculorum congregationem in uacuo generationem, ipsorum uero separatione dii lutioncmci; corruptionem, uocat, tactum uero horum,actionem, Sc passionem: de si e per eundem modum omnia saluat. At ne exilii maret quis talia corpuscula, cum se tangunt, unum emei; addit Aristo t. quod non ob id unum sunt,quamuisse tangant. Reddit rationem Philop.quia, inquit, Leucippus non posui lucrum tactum , quia mediabat semper uacuum, sed uocabat tactum , cum ualde proxima erant inter se.
vlterius addit, quod ista corpuscula composita , & circumplicata generant, ideit,ordine, & positione posita faciunt pasisiones: de sie talis ordinatio alteratio erat. Omnium igitur motuum distincte ratio
sor lixe principia traditur a Leucippo , St
Ex νno antem secundum veritatem non utique. Ten 6 I.
Disseruerat cogregatione corpusculorugenerationem, dissolutione corruptionem fieri: tactu uero actionem tamen non fieri ob id unum: Nunc explicat,quod non sat unum uere ex atomis, sed solum per acci. dens, Sc secundum congregationem . Exi. si imabat igitur Leucippus impossibile, decur ex uere uno , puta. ex atomo, fierent multa, cu sit in diuisibile, Sc uacuo carens, de etiam quod ex uere multis, puta atomis fieret per se unum eo, quod uacuo distarent: unitatem igitur per se, ac multitudinem in his constituit. Post hae e opinione Leucippi eum Em. pedoc. comparat,dicitque,qubd sicut Empedoc. ponebat alteratione, liru actionem fieri per meatus, Sc poros, ita Leucippus
Omnem mutationem ponit: uniuersalius
ergo processit Leucippus; nam Emped .adactionem solam collituit illas vacuitates: ille ad generatione, corruptionem,Sc allasmu Iationes, et ana ad augmentatione in z
ctionis, de passionis Leucip. A nos, etsi se tan