장음표시 사용
121쪽
V In Lib. I. de Generat. 8c Corrupi.
sebat enim augumentatio , cum noua inia vllum elementorum principium habet , trant eorpuscula in aliud eorpus . . sicut posuit Democrit.& Plato : hie enim Philop.dicit, quod Empedocles n6 p superficies esse clementorum principia fuit poros vacuos, sed aere plenos, qui es posuit, ille vero atomos, & indivisibilia
, deret intranti corpori: at Democritus,&Leucippus vacuos posuerunt.
Redueit Reducit opinionem Empedoclis de a-opin. Em ctione, & passione ad opinionem Leucip-b o. u pi, ostendit. Nam Empedocles deis lyhi '' bet sateri esse quasdam partes solidas , scindivisas, non habentes meatus,& poros: aliter enim si ubique portis ellet, totum corpus esset porus, totumq; vacuum. sunt ergo ista corpuscula se tangentia , & interea mediant pori: quod idem dixit Leucippus. Conueniunt igitur uterque in modo actionis, & passionis, scilicet per ingrensum, Se tactum corpusculorum .
Modi igitur, secundum quos haec
Co patat Epilogat & comparat modos, quibus modos q- actio, & palIio sunt, iuxta Leucippum, &', ἡ Empedoclem : qiii duo sunt,& permea- Leuelo.& tu , ut ponit Empedoc. & per vacuum, ut
Empedo. Democrit. Hos autem modos comparat, de praefert ex quorundam enim positione consessum
Lς ς)PPu te manifesto apparet,quod sequitur,id est, consonant principiis,quae sequuntur, alijs
Expositione enim Democriti ponentis illa indivisibilia eorpuscula , figura differentia ex quibus omnia corpora componuntur, & in quae rei Oluuntur vltimo, sa-cile liquet,quomodo generatio,corruptio, reliquaque sequantur. At ex opinione Empedoclis haec omnia non ita liquent. Generatio enim, Sccorruptio mixtorum sacile intelligitur ex congregatione, vel dissolutione elementorum, at ipsorum elementorum generatio non constat; quia, secundum ipsum , elementa non habent principia , quomodo ergo ipsa corpulentia , Se magnitudo congregata generetur vel dissoluatur, non
potest Iecundum dicta Empedoclis reddi ratio. Nec enim ignis, nec aliorum
Immo nec est manifestum in doctrina t. Empedoclis, quomodo fiat alteratio, nam hic ibium accidentia posuit in elementis, ab ipsisque inseparabilia , & elementa in . transmutabilia inter se posuit , ex quibus
sequitur, alterationem esse non posse, ut diximus supra textum primum. Democritus uero in uariatione situs, & ordinis atomotum alteratione sacile collocauit.
Tantum enim dissert, ut non eod modo. Tex. 63.
PLATONI s eum Leueippi opinio- Coparane sententiam conseri,uterque enim om- Iiv P 'nia corpora tam mixta, quam quae elementa dicuntur, ex indivisibilibus eo m- ponebat. Sed erat inter eos triplex discrimen. Primor nam Plato indivisibiles su- i. Dila. perficies ponebat: at Leucippus indiuisibilia corpora. Secundo, Leucippus corpo- 2. DAMra quaeque componebat ex infinitis atomis singulis habentibus figuras distinctas: de si e potuit figuras infinitas, at Plato Mnitas posuit figuras, & principia. Conue
nerunt tamen, quod uterque posuit indi uisibilia figurata: in numero, & multitudine disserebant. Et nota secundum Philoponum hune Nota ex esse sensum huius loci, quamuis uideatur ri ilOP. significare littera, quod singulae atomi figuras habeant infinitas , sensus enim Oppositus eii, scilicet, quod Glida ex infinitis diuersarum figurarum atomIs constant.
Tertio disserunt in modo faciendi ge- 3. Pria. nerationem: nam Leucippus dicit per tactum atomorum simul cum uacuo fieri generationem; at Plato per solam super scierum tactum, quia negabat esse va
Statim excusat se ab impugnatione istarum opinionum dicens, contra superficies dictum est lib. 3. de Coelo, simul enim contra solida indivisibilia, unde relinquatur modo speculatio in conuenientium , quae ex liac opinione sequuntur.
122쪽
Vt autem parum egredientes dicamus.
Tex. 64.. Resellit Qitam uis se uelle impugnare a tomota sera dς opinionem superius dixerit, excusatione Leucip. dicit, quod digreisone quadam uti
Democi liceat, ut contra eam parum disputet . Et . A gu aduerte,quod quae dicit contra istam opistati ath nionem , sunt quae pertinent ad hane ira atomi ctationem de mutatione. Eil igitur primu argumentum contra Leucippum tale, ut Philop. exponit. Nam sequeretur ex Opinione ipsius, quod necessatio atomi essentinis ibiles: & ex hoc ulterius, quod non possent agere: si ex hoe, quod nihil ex frigido ea lidum, & ex duro molle fieret,quod ell eontra sensum.
Pi ima sequela probatur: quia nihil patitur nisi per uacuum: atomi in se non habent vacuum: sed solidae sunt,ut ipsi latentur: ergo no pol sunt pati. Probatur tequela secunda quia si non possunt pati hi nec
illae possunt agere, cu desit id, in quod possunt agere:ex quo tertia sequela nota est. Secundum hac expositionem illud verbum, Neq; enim durum: tenetur illative, puta .Quare neq; durum possibile eli esse. Altera ex Haec expositio bona eli, sed forsan est positio alia melior, & texti magis conueniens, o iii. puta, quod inserat duo in conuenientia illata ex duobus dictis Leucippi. Alterum inccnueniens eii, quod essent atomi impassibiles: alterum quod nihil esset effecti
Prius probat ex uno ipsius dicto,quod passio fit per uacuuin; & atomi non habet in se uacuum: polletius probat ex altero ipsius dicto. Noli in Vbi attende, quod Leucippus, ut in se-opi. Leu- quenti textu apparet, posuit qualitates incirpi. atomis quibusdam, ita tamen, ut non poneret contrarias qualitates in aliis, sed credo, quod ex illimabat, illas esse harum priuationem,uel distantiam. posuit enim calorem, sed non frigiditatem positivam posuit duritiem , sed non mollitiem posuit grauitatein , sed non leuitatem , sed haeeerat illae aliae lecundum quod minus, uel aliter inter se habent atomi. Ro esitra , Ex hoc igitur arguit Aristo t. quod non Leucip. est actio, nee atomus ei ficit:quia deest con Qitig ς. trarium, Si enarrat duo, id est, non est frigidum, nec durum, lecundum ipsam: az
actio inter contraria est. Aduertendum autem, quod durum postum est pro exemplo : nam non negauit durum esse Leucippus, sed mulle. Et nota Nota. expositionem nostram,cui textus sequeo
Quamuis hoc inconueniens sit. Tex. 61.
Argumentum secundum facit eontra 2 Argu.
hoc secundum dictum Leucippi, quod in
proximo textu exponebamus tale est: unu seu quali contrarium in natura non eli absq; altero talib. at
existente: si ergo figurae quaedam, crotum 'uxum dae atomi calidet lunt, oportet profecto in u- u aliis figuris, & atomis stigiditatem inesse,& simul sunt, & oportet alia complere cotraria, puta, cum grauitate leuitatem ponere,& cum duritie molitiem. Et nota sensum. Dicit enim, quod, si ila Moia. ponitur calor, oportet frigiditatem pone re :etiam cum ponatur durities,& grauitas oportebit harum contrarias qualitates , scilicet mollitiem,Sc leuitatem dare.
Sed tamen grauius secundum exuse
Tertium argumentum facit contra ter 3 Argu.
tium dictu Democri. Dicebat hie atomos ς α'
alios grauiores et se aliis. Ex hoc arguit, Oc uritu, in reducit ad contradictionem. Si datur ex. aurium. celsus in uno contrario,puta in grauitate, dabitur etiam in alio , puta in caliditate, eritque una ealidior altera. Ulterius ergo una agit in alteram , nec erit impassibilis, quia impossibile, et , quin magis calidum non agat in minus calidum intensium enim , ct sortius agit in debilius eiusdem rationis.
iaci quid si durum, O molle. Tex. 67.
Eiusdem rationis est hoe argumentum
ob id non tanquam nouum computetur.
Dicit ergo,quod si durum eli, simili ratione molle erat, quod si mollis est atomus, profecto passibili, eriti Hoc enim est molle ipsum, quod facile patitur, facileque cedit agenti, Sc diuident
123쪽
Sed tamen in conuenitns tIi, si nibu ςst ut dilarauimus in exposco-
. Argu. Quartum argumentum iacit, quod Ia- piu Dii iiiii extendit Pnilop. plures partes. addes uisone,' argumento. nos tamen, quae Aristot. dicit,
meratio' Argumentum igitur est. Istis atomis,vel ς' insunt qualitates, praeter ipsarum figura , vel non. Si nomin conueniens videtur esse. Cuius rationem dat Philop. quia tunc nec composita ex ipsis haberent qitalitates; quod est contra sensum: nam quod nsi est quale, non facit quale. Si vero insunt qualitates: tune uel singulis singulae, id est, uni atomo non ineli nisi una qualitas,ut stipiditas:alteri altera , ut durities,& se de aliis: uel non ita, sed uni plures, ita, ut una insit,& possint aliae ines- sh,ut sic sit calida, ut possit altera inesse. Si non, nisi una,tune essent singulae naturae diuersae, cum una non sit in potentia ad alterius qualitatem : & se non sol si figura, sed etiam natura differret, nullaq; esset actio. Quod si plures in sint uni, sequitur,non erit atomus indiuisibilis,quia oportet dare partem,in qua una sit qualitas,& partem, in qua recipiatur altera : ut si ex calida fit
frigida, aliquid erit secundum quod sit calida, aliquid secundum quod sit frigida suNota et t. tura : etiam aliis accidentibus. Est ea sensu autem notandum, quod non oportet hoe Arist. intelligere de parte integrante: nam notu est, quod secundum idem quod erat calidum, potest postea esse frigidum sed loquitur de principio: ut sit senius, Debet habere aliquid secundum quod est actu.& aliquid secundum quod est potentia, puta
materiam,& formam, uel actum,& potentiam : & iam atomus erit compositus,nec
erit principium. Tamen mihi magis placet, quod intelligat de parte integrante; ut sit senis,s, ex calido fit frigidum debet esse diuisibile,&' plures habete partes, ut secundum unam sit sub termino a quo, secundum aliam sub termino ad quem aliter non esset motus . & ita loquitur lib.6. Physic. tex. 9. nam loquitur de calefactione,& alteratione nota, quae ect secundum extensionem, nam quae fit secundum intensionem non
Tex. 69. Dupliciter exponit hoe locum Philop. Ide incomihi tamen magis placet expositio Aueria uenies inrois, ut reducat ad idem inconueniens Platonem, qui posuit se perficies indivisibiles h uod elle principia,& Democritum, qui posuit Duillata
Dicit igitur, quod eodem modo sequi pu QP tur,non habere qualitates illas superficies, nec esse quales, sicut dicebatur in praecedenti textu de atomis. Et hoe ostendit: tales non possunt fieri ratae,uel densae, uel habere aliam qualitatem in se, nisi ponatur
uacuum intra eas, uel intra atomos:quod tamen negabat uterque. -
Vel, si magis placet, st ista Verba Neq; ea exposienim rariora, Sc. respondeant ultimis an tionem litecedentis textus,in quibus nesu sit, no ieiR.
solum non habere illas qualitates, quas dixerat,& passiones puta instigidare ,& calefieri : led nee alias: & has modo exprimit,& hoe mihi consormius uidetur.
Amplius auic in conueniens est.
T . 7o. Quintum argumentum Deit contra- sdictum Democritum. Dicebat enim ista ἴ'-.ὰ icorpuscula esse parua, ct propter P rui ti&Lei tem esse in diuisibilia. Contra hoc tacit eippi. ex ingeniosum argumentum , in quo osten- qualitate dit deceptionem Democriti Magnum, &paruum eiusdem sunt generis,& utri imq; quatitatem sequitur: ergo si paruis inest, esse omnino indiuisibile, etiam inerit magnis. Diuidi enim,& non diuidi,quantitatis sunt.
Ut ostendat autem salticiam distingit in diuisibile duplex. Alterum,quod dii 5- diuisibi
cile diuidi potest : alterum, quod nullate te. nus potest. Dicit igitur,quod rationabiliter dicitur,pa tua esse indivisibilia , quia dissicilius diuidi possunt: magna autem facile diuiduntur, cum multis Offendanti id eii, ex multis constent, & multis oc
124쪽
At dicere parua esse omnino indivisibilia, hoc est praeter rationem, errauit ergo Democritus ex dissicultate colligens impossibilitatem , sic enim non esset ratio, quare parua potius quam magna essent
indivisibilia. Amplius autem virum una omnium. Tex. II.
Sextum iacit argumentum.Ille atomi, vel differunt in natura, & elsentialiter, sicut apud nos ignis, & aqua, vel non differunt,msi numero, suntq; eiusdem speciei, sicut diuersae partes aquae. Si des hoc posterius, tunc oportet dare causam,quae dι uisit & secuit hos atomos, cum ex Iua natura sint unum : quam causam non assi gnat Democritus. Ulterius sequetur , quod eum iterum conueniunt,& congregatur fierent unum scut ex multis particulis aquae, una fieret aqua; quod tamen negabat Democritus. Si vero des prius, nunc sequitur, quod sint inaequales. i. diiserant,& ungulae particulae & atomi habeant suas naturas praeter figuras iam ergo secundum tales naturas crunt principia,non autem secundum fguras,eum absq; his disterentia habeant. Rrgumentum eii optimum.
Amplius autem disserentia natura. Tex. 72.
. vel de- Septimum facit argumentum, quod ductioq- non est argumentum principale,sed deducia cens ad aliud in conueniens. Si tales naturae ess ent diuersae, sequeretur, quod si se tangerent, inuicemque approximatae essent,mutuo agerent, di paterentur:quod est cotra Democritum. Et hoc patet: quia essent iam aliquo modo similes puta genere , specie uero dissimiles inter alia autem actio est.
Amplius autem quid est quod mouet.
Tex. 73. Septimum principale argumentum sa-cit. Cum congregantur atomi, uel a se, uel
ab alio moueatur. Si ab alto,iam sunt pas-
sbiles secundum se, eontra Democritum. Si a se ergo oportet distinguere partem motam,& partem mouetem, tuncq; erue
diuisibiles singulae uel si n6 distinguantur
tales partes, eidem & secundum idem iner ut cotrarias, scilicet, moueri, & mouere. Nota, quod hoc non solum procedere Nota. potest de parte ingregante, sed etiam de inateria, δc forma nam Democritus uti sique negabat, uia atomos ponebat rerum
prima principia. Et non solum materia erit numero. Tex. 7
Verba haee continuanda sunt cum prae obieat, cedentibus. Posset enim quis dicere, quod cotra . contraria possunt eidem messe,& moueti, Wgum.& mouere, sed uni quidem subiecto, sed potentia non uni, sed secundum aliud, &aliud ut animali inest motus a te. Ad hoe respondet, quod argumentum concludit, quod uni contraria inerunt, nos olu uni,qui est una materia & subiectum: sed quia potentia, & principium est idem: nam secundum Democritum, atomus esteorpus simpliciter indivisibile,& si mplex non ex alio conlias principio, nee in aliud principium resolubile uni, ergo secunduidem prorsus subiectum & rationem contraria inerunt, si se movet. Hoe discussimus supra in quaestione I 4.
Quicunque igitur per meatum m tum Tex. 7S. Mihi placet expositio Phiilop. in hoc lo gu.
eo. Dicit enim,quod Arist. Acit argumentum contra Empedoclem. Hic enim dixit tripallionem esse per susceptionem intra po- repugni ros, posuit tamen poros non vacuos, sed da .cti corpore repletos. nem Pet
Dicit erso Arist. quod illi, qui ponunt e' 'μ'
passiones heri per susceptionem intra poros, qui tamen pleni sunt, superfluum elitates poros ponere quia etiam illis remotis, & toto extilente continuo adhue posiset passio fieri. Nam sicut expellit corpus inclusum in poro, posset expellere parte
rei,& continui, praesertim cuni continuueli etiam facile cedens. Et hoc potest esse
octauum argumentum principale.
125쪽
In Lib. I. de Gener . N Corrupi.
Amplius autem quomodo contingit
a. Arg. eoua Em- Pedo. s. Iordine. Excludiit ut duae
Prosequitur impugnare Empedoclem,& facit nonum argumentum, quo probat, non posse nos videre & prospicere illo modo quem assanabat ipse; & est argumentum . Si uisio sit illo modo, tune,uel radiis uisuales transeat per tactus, uel permeatus, & poros: uocat tactias partes solidas . Non per tactus, ut notum est quia su- pei flui essent pori . Non etiam permeatus, quia hi secundum Empedoclem sunt pleni corpore: quod si per tale corpus possunt penetrare, possent etiam per totum solidum penetrare, &sie superflui essent pori. Nec pote it diei, quod cedit corpus inclulam quia eadem ratione posset cedere pars solida. Excludit duas responsiones. Altera est dici posset, quod portis cit vacuum , non
tamen separatum , sed habens corpus ex necessitate:& per hoc transit radius. Contra hoc arguit quia pono, quod repleatur corpore , ut re vera est, repletus uere,tunc non posset esse uisio,quia se penetraret cu illo radius,& sie posset eadem ratione esse absque poro visio nec potest negari, quin uilio fiat per aerem semper
Altera eli,quod illi pori sint vacui tam
parui,ut non capiant aliud corpus,nis radium. Hoc excludit: quia absq; ratione dicitur esse tam paruum vacusi, vino capiat corpus. Primo quia qua ratione datur paruum, dabitur magnum : quia magnum,&paruum non mutant naturam vacui. Praeterea secundo: quia re uera non est
aliud vacuum, quam spatium , di prosundum eorporis internum. v.g. vacuum inter
latera vasis non est aliud, quam ipsa prosunditas aquae exilientis in vase . Si ergooPorteret uacuum ponere, illud corpori aequale oportebat ponere: nullo igitur modo potest sie visio fieti, superfluuiaritiae est meatus poros pro visione collocare.
Omnino autem meatus facere supersuum.
Vltima, & ingeniosa ratione has in uniuersum consutat sentemias, qua probat, quod per tactum solum fiat actio. Argumentum est. Agem,uel agit tactu, vel no. Si sie,ergo frustra sunt pori,& meatus. Sinon, ergo quamuis per poros ingrediatur, non aget: quia ingredi non est agere, sed applicari ut agat. Necessario igitur latendum est secundum tactum agere esse,& pati poros, ergo ponere ad hoc,aut salsum
Dices , Non posset agens asere, nisi se coniungeret cum partibiis passi, & ad hoc sunt necessarii pori. Excluditur hoc:quia sat est, quod passim sit undique diuisibile,ut possit tangi:
non sunt ergo pori necessarii. Haec suiu,quae Aristoteles cotra Antiquos dicit,quae quia parum nunc temporis, utilia sunt, breuiter exposui mus, contenti cum ipsa clara, ct iacui textus expositione.
C A P V Τ IX. Quo autem modo insit generare. Tex. 77-REiecta Antiquorum sententia, suum
nunc modum proponit modus autem in hoc consistit. Primo enim id agit, quod est actu, secundum id, quod actu est id uero patitur,quod est potentia tale se eundum quod cli potentia modus autem est per tactuna, vel immediatum ipsius agetis, Sc patientis, vel mediatum, ut declara
Proponit igitur distinctione , aliud esse ens actu,aliud potentia. Quae diuisio eliintelligenda secundum in eandem forma nempe aliud est calidum actu , aliud calidum potentia, aliud actu frigidum, aliud potentia frigidum. Proponit etiam , quod est potentia in tale natum esse pati id est, est subiectum
passioni aptum. Explicat autem, quomodo sit aptum pati puta , secundum se totum,ae si dicat. Quod est tale potentia si cundum se totum aptum est pati, & non ut Antiqui uolebant, secundum unam partem pati secundum aliam non. Qua uis iterum sit,quod quo magis, uel minus est in potentia,eo magis,uel minus
solutio. Modus actionis Aristoteli
in quata sunt actur media tum, uel mediam. Dii Uctici aliud es
126쪽
61 tale eo pati & ex hac parte videbitur
plus uel esse meatus , si quis vocet meatus partes minus est magis passibiles, quales sunt venae proten p M P sae intra terram, ex quibus sunt metalla, tam e liae si sunt proprie diccdς meatus . Nora eit- Attende autem , quod illa verba sunt ea inerat legenda cum suspensione, ut vult Pbilo. Arist. ex- est enim onsequentia conditionalis , exti m ' qua inserturi textu sequenti, continuum non pati a se, ut exponetur. Alia eis At quamuis ista expositio bona sit, at ro Atiit tamen subtilius, ct forsan accomodatius potes aliter exponi, Ut velit Arist. primo constituere hoc , quod passio non fit eo , quod aliquid secundum unum patiatur, puta secundum poros, secundum alter si non patiatur, puta secundum solida; partes , scd secundum se totum patiatur alia ciuid. Hoc autem p rcibat, quia sicut aliud est actu totum, ut agat, ita est aliquid to- , tum, ut patiatur, scilicet, quod est tale potentia, ct quo magis potentia, eo magis erit passivum. Secundum hac expositio
nem illud: Autem non continuatiue, sed illative intelligi debet. Subdit statim, cum dixisset, aliquid matu, id sa pi p xi, ἰu magis potentia, quod ex
vilitatem hac parte meatus minus uidentur ille, id actionis et , meatus non sunt ad actionem,seu pasquam ad sionem nec ellatii, sed ad Acilitatem pas- necessi sionii. Quod exemplo comprobat, cum 'g esum' cn:m sodiuntur metalla,apparent protensae uenae continuae,& uiae, quibus facilior , extitit passio circa illas terrae partes.
Conatum igitur unumquodque. Tex. 78.
Nihil . . Duo alia circa passivum asserta adiun sit in sibi sis. Alterum est, quod continuum,quod
cotinuu , uocat conatum, ad excludendum conti-
omni guum; non patitur a se, id est , nihil agitvo i mi in sibi continuum .hoe autem de cotinuoi ' non solum in quantitate intelligi debet, sed etiam in qualitate, ob id dixit Connatum,na una potest pars esit inua in quati tale alterare alteram , ut notum est; sed non, si eiusdem sit rationis utraque.
ubi si est Alterum est: Ubi non est tactus activi, tact' acti & passivi, no est actio, uel passio: est igitur, utribis necessariuβ tactus uel inaediatus, ut ignis est cato. Npgat lignum,uel mediatus, ut tangat id
quod tangit i: gnum est igitur tactus, sine quo pallio non cli, & per quem passio est, cum ponitur activum, & passivum; illudeli actu, hoc uero potentia. Existimare autem tum pati, tum autem nov. TeX. 79. Cum dixisset, passum non sie esse, ut partim pati, partim non pati possit: sed sicut totum eli in potentia, sic totum pati possit,nune cum hoc dictum sit, explicat, cuius opinionis sit illud dictum asserere , docetque. qir Od omnes,qui ex magnitudinibus indivisibilibus corpus componunt, illud sateri tenentur; ut corpus tum pati, tum non poti possit, quia secundum partes illas indivisibile, pati non poterit, ut dictum est. Imo nec erit tale corpus continuum , non enim indivisibile additum in diuisibili continuum sacit, cum nee maius sa ciat nec ei possit copulari. Statim addit, quod si ista opinio salsa est, & omne corpus ae magnitudo est diuisibilis; tu e prosecto nihil refert, nec est necessarium ad actionem dicere, quod tales partes diuisae sint,& se tangant per poros uel dicere non esse actu diuitas, sed diuisibiles,ut iam dictum est. Vt enim ipsi componentes ex tactibus, id est , indivisibilibus continuum,dicunt, licet non sit actu diuisum, posse tame actu diuisum esse: ita etiam nos dicemus, qui ex diuisibilibus componimus cotinuum. Non enim opus est actu partes diuisas eia se ad actionem,sat est, ut continuum diuidi possit,&postea actio diuidatur ex possibili etiam non i equitur impossibile.
Omnino autem hoc generari modo.
Impugnat ultimo hanc sententiam duplici argumento. Sententia est,quod patiatur res per poros, in quibus agἶs ingrediens ueIut scinditur, scinditq; ipsum passum. Argumentum primum est, quod ex hae sententia sequitur,quod non sit alie- ratio, nihilque alteretur. Et istud est contra Platonem, qui dicebat corpus continuum esse ex indiuisibilibus , tamen per passionem diuidi. N i Sequela
non pati posse. Ex eontinui diuisibilitatea bat non oportere Poro . i sis diuti ibilia cor pustula Ponere. vlt arginbipartita
pugni , Ipotos a iactione nneceii ι .rios cot
127쪽
In Lib. I. de Generat. N Corrupi.
Sequela ostenditur in sequenti textu,puta, quod non sit alteratio.
Videmus enim idem corpus. Tex. 8O.
r. Patri Experientia probatur, quia idem cor- pς ς pus continuum manens aliquando humilete , i, dum,aliquando aridum, siccumque conspiratione. citur, in quo conllat, nullam diuisione esse factam contra Platonem, imo nullam atomorum transmutationem, nee uersionem contra se emo erit una,cum sub eadem maneat figura. Non ergo alteratio fit in illo modo, nec necessaria est diuisio: vel si illo modo fit, sequitur, illum durum non esse alteratum: quod est salsum. Coguntur ergo isti alterationem au
re, negantes alterationem hanc . quae tamen posita delituit ipsorum sententias,ut
RHicitur Nee potest dicere Democritus, quod ap DEtho parent a tonii durae, & occultantur hunii- eiu ''' dae, nam totum prosecto erat ante humi dum, ut patet in aqua, & totum postea durum per congelationem . Attende,st istae particulae uocantur indivisibilia mollibus,& quantitatib. i.quantitates indivisibiles. iae Ius autem neque augmentationem. Tex. 8 I. a probat Alterum argumentum est, quod illaeo Olle' sententia etiam aulari augmentationem ,
tati. & diminutionem. Probat, hoe enim est
uerum in augmentatione . quod totum augetur, & quaelibet pars ipsius, si igitur non aliter si,quam appositis quibusdam partibus,ut isti dicunt; prosecto totum non mutatum erit, nec auctum.
Explicat autem non solum auferri augmentationem , quae fit aliquo extrinseco accedente, Sc imposito, quod fit in uiuentibus, sed cum augetur aliquid, quia se- cundum se mutatur, ut cum fit ex aqua aer, ut dicit Philop. uel potius csi aliquid fit maius per resactionem, non accedente extrinseco. Dilogus Tandem epilogat,dictum esse, quid agere, de pati,& secundum ueram opinionem,& secundum alios, qui aliter dicebat: sed non contingebat ita esse, nee erat possibilis talis opinio.
Q V AE S T I o xv Lindiuisibile possit alterari.
D Issicultas haec insurgit ex textu ε . pe 'uib. Aristo t. dicit, indivisibile esse im- suos. ' , possibile, & alterari non posse. Attende iessitatu
autem, quod non est sermo dondivisibi- quxilio. libus, tu, materialibusque substantiis . has enim alterari non polle, certum est, lo.
quendo de hae sensibili alteratione. Sed disputatio est de indivisibilibus habentiabus positionem, qualia sunt lineae, puncta, superficies. Videntur autem huiusmodi indivisibi. i. Argum. Ita posse alterari. Primo, illud potest alterari , quod est per se susceptiuum qualitatum sensibilium,at huiusmodi, puta seperficies sunt susceptiuae per se qualitatum
sensibilium, sunt ergo alterabiles. Consequentia est ncta, cum maiori, Minor probatur . Calores sunt qualitates sensibiles: at hi in corporum superficie solum sunt: quod patet ex Arist. s. Me t. c. I 7. ubi dicit supet sciem,secundum se esse albam; cor-l us enim album est per super fietem . Rib. de sensu, cap. 3. dicit, coloiem esse in extremitate, id est, superscie. Sunt igitur superficies alterabiles secundum colorem: quod si secundum colorent etiam erunt secundum primas qualitates: non enim fit alteratio in secundis, nisi per primas. Secundo. Actio de passio secundum Aristotelem non sunt per Penetrationem agentis in passo , nec per partium agentis ingressum in meatus passi; sed solum secundum tactum: ergo ibi primo erit actio, ubi eli tactus. Sed tactus duorum corporum non est nisi in superscie. ergo in ea sola erit actio,& passio, sicque alterabitur indivisibile. Tertio. Agens prius ac magis agit in 3. id, quod sibi est propinquius, quam in remotius: sed superficies passi est sibi propinquissima omnium partium passi: ergo in eam prius : ac magis agit, & consequenter ipsa patitur. Quarto. Ex communi dicto perspecti- uorum, quod radii incidientes in aliquod punctum, ab eodem puncto reflectuntur :ergo illi radii, puta luminis, uel caloris,uel alterius similis qualitatis in puncto recipiunxur, ergo punctum tale alteratur. vlti suos
128쪽
Ultimo, puncta, linea, naperficies, m uentur localiter saltem per accidens ad
corporis motun ,ergo pari ratione alterabuntur saltem per accidens, recipientque qualitates in se. Igitur si separata essent, possent per se alterari, quia partes quantitatiuae ob iMeparatae alterantur per se: quia in coinrato per accidens alterabantur, recipiebantq; qualitates, quod si hoe etiam inerat indivisibilibus, utique separata possent alterari per se. Haec sunt argumenta circa quae litonem. Unum tamen est argumentum aliud contra Arist.quia videtur,quod non concludat eontra Democritum. Hic enim noposuit atomos indivisibiles, ut puncta, sed
tanquam minima corpora naturalia, con
stat autem , quod huiusmodi indivisibilia nihil prohibet alterari. In hae dissicultate duplex est opinio Philosophorum. Altera est Pauli Ven. in Summa, cap. 24. qui docet, huiusmodi indivisibilia habentia positionem non ponse per se alterari: quia per se, & separata non sunt capacia qualitatum, at per accidens , ut sunt in ipso continuo corpore,
rostant quidem alterari, di de facto alte
Altera est opinio Alberti Saxo. q. II.&Marsi iij, quaest.2 o. qui nullo modo indiuisibilia posse alterari affirmant, praesertimi uncta. Rationes huius extra modum pro ixe ab ipsis traduntur: sed breuiter, aedilucide sunt illae. Prima est; sequeret tir, inquiunt, quod aliqua qualitas posset et se finita, & infinita simul: quod est impossibile. Hoc deducitur, uno supposito: quod si punctum aliquo modo calest, debet aliquem in se recipere calorem . Tunc detur talis talor, vel eii infinite remissus, vel no,
sed finitam habens remissionem. Non potest dici quod sit infinite remissius,quia sicut nulla est quantitas infinite parua, nullaque subliantia infinite impei secta, ita etiam nec ulla qualitas infinite remissa: quod si aliquam finitam habet remisso. ne in , ergo tanta, quanta ipsa eli poterit esse in aliquo diuisibili subiecto; ut notum uidetur esset sed si hoc ita esset, sequeretur quod esset infinita. Quod probo, supposito uno, certissimo principio, puta,dato aliquo calido uni sor mi , si calor unius medietatI1 supcrpone
retur alteri, tune talis pars esset in duplo calidior,& intensior. V.g.sit pedale uniformiter calidum ut quatuor, si totum calorem unius medietatis superponei es alteri, resultaret haec calida, ut octo : & si super. poneres tertiae parti esset triplo calidior, scilicet, ut duodecim, di si quartae in quadruplo sic consequenter, unde fit, quod si in puncto poneretur, esset infinitus calor , quia uinceret quamcumque propo tionc partium, quae proportionaliter pro .cedendo sunt infinitae. Ex hoc tu initur argumentum. Calor visprimet iste positus in hoc extenso su hiecto est in rationis. tus congregatus in puncto, ergo in puncto infinitus: est ergo finitus, ct infinitus smul calor, quod eit impossibile . Nullo modo igitur calor est in puncto, nec in indivisibili aliquo: ob id nec alterari poteli. Idem,quod de calore dico,dicitur de alus alternatiuis qualitatibus. Secundum argumentum est, Risod nul a. Ratio. Io modia potest aaere, non potest aliquam in se recipere qualitatem alternatiuam: at punctus non potest agere, etiam si haberet calorem intensissimum : non ergo potest illam recipere, nec secundum illum alterari. Probatur minor: si ageret,aut esset in mediatum passum, aut in immediatum e non in hoc, quia punctum non potest tangere primum. Qii Od etiam non possit in media tu , sie ostenditur, supposito, quod quantum au- sertur de agentis extensione, tanto minus remo te agitavi si tripedale agit per stadisi, si auferatur pedale, in minus aget,& si magis aufertur, adhuc in minus , cum igitur sit omnis ablatio facta in ipso puncto, non poterit agere in distans ullo modo.
gis, vel minus est, eo inagis in distans ma- ζ' , 'ihi'gis vel minus,& in remotum agit:at inten agens, desionem esse causam, ut intensius agat in di cur in entians, ita,ut si se pedale calidum ages per stadium, si diminuat extensione, ita, ut tam . quantum aufertur extensionis addatur in intensione parti,quq rellat, tunc talis aget in minus,& minus spatium, semper tamen iniensius,quam ante agebat. Hoc reputat probabile Marsilius, quam uis non mul
Attende hic unum, quod docet Alber. nempe extensionem agentis ella causam, ut agat in distantia: & quo extentiam n a.
129쪽
Qualitas scut esseno pol sine aliquo
gradu in tensonis, ita nec si ne aliquo gradu corpulentiae,
Tertium argumentum est, quia non contingit calefieri, frigeseri, alit alterari absque rarefactione codensatione aliqua; hae autem indivisibilibus repugnant, non igitur alterabilia sunt. Quartum argumentum est. Si in puncto saltem per accides ineli calor aliquis, eum in quolibet cotinuo sint infinita Puncta, erit profecto in corpore inlinito calor infinitus: quod eli impossibile. Haec sunt
Quid autem mihi in hac parte proba- filius appareat, ostendam. Sit prima conclusio : Puncta, lineae, sui ei scies, si per se
essent, alterari non possent. Hanc conclusionem mihi persuadeo, non propter rationes factas, quae solui pc sunt, sed ob alias
rationes, quarum prima est ex natura qualitatum sensibilium : Hae enim per sem- sunt corpori, sicut simitas naso, quemadmodum igitur similas non potest alteri inesse,quam naso, ita nec hae,nisi corpori, non ergo punctis, lineis, aut superficiebus abstractis positant competere. Vnde nota, quod licut istae qualitates non possitnt consistere absq; aliquo gradu intensionis, ita nec absque aliquo gradu corpulentiae, & magnitudinis, quem nisi corpora habere non possiant. Sunt enim qualitates diuisibiles,& materiales multo
magis ex sua natura pendentes a corpore, quam serina a materia. Voco corpus trinam dimensionem, vel substantiam trina praeditam dimensione. Secundo : nihil potest alterari, nis sit inpotentia passiua qualitatem recipiendi, secundum quam est alteratio, sed huiusmodi indivisibilia non habent talem potentiam, cum ista sit materiae, & corporis, ergo alterari non possitnt per se. Tertio est sententia Aristo t. expressa sexto Physicor. tex. 87. ubi dicit, indiuisibilia haec non solum non motui locali, sed nee secundum serniam, id est, alterationem moueri posse,& in hoc lib. I. Gen. tex. 7s. dicit. Si non omni qua qtie est corpus diuisibile, non omniquaque est pas
tibile, quia qua parte indivisibile est , pati
non potest. Quarto. Si linea , punctum , ct superficies possent alterari,cum alteratio disponat ad si tinam substantia lena, utique .r
ma substantiae posset esse in tali in diuisi, bili, quod e st impossibile, non enim n si
in trina dimensione consistit serma, se etiam qualita, , quae ipsus est comes, &dispositio. Nota hic, quod de eorpore,& trina dimensione aliud eli dicendum , talis enim alterari potest, immo de facto experimur in sanctissimo altaris Sac mento , ubi eliquantitas sine panis substantia, quae ait ratur , dum instigi datur, ct calest, quod
non esset, si repugnaret naturae quantitatis corporeae.
Secunda conclusio. Talia indivisibilia
per ac c d cns , ut in corpore sunt, alterari possi int. In hoe m:hi placet Paulus Venetus . Debes enim recolere, quod diximus Pitys. s. huiusmodi indivisibilia non esse realiter distincta a continuo na a parte rei unitum est corpus continuum punctis, lineis, supeis ciebus, ct partibus compositum.& continuatum : intellectus est, qui diuidit ea, quae tamen actu in re unum sunt,scut igitur in corpore: Intellectus diuidit ista in corpore quali, quia albo, vel
calido , uel aliter assecto potest diuidere.& tune eonsurgent in diuisibilia qualia, &cum qualitate , totum ergo alteratur , &in toto continuo recipitur qualitas. Quod patet, ut enim cum totum mouetur, Omnia ipsius mouetur per accidens, ita etiam cum alteratur, quia par uidetur utriusque ratio. Praeterea sequeretur, quod non esset
quale continuum . Quod probo : quia sipuncta, & huiusmodi indivisibilia non essent, non esset continuum quantum , ergo nisi ista essent qualia, non esset continuum quale. Nec argumenta opposita quicquam concludunt contra hoc: si quid probant, potius probant primam nostram conclusionem , tamen ad ipsa respondetur, qua ex parte sunt contra illam sententiam.
Ad primum oportet negare maxime iplaruni sundamentum , quod falsum eth, ob id argumentum nee primam conclusionem nostram probat. Fundamentum crat, quod calor vel qualitas alicuius inte- sic nis,quae erat in pun cto, vel in aliquo indivis bili, ponatur in aliquo subiecto ex-tcnλ,& quanto : hoc autem est salsum, &impc stibile: Sicut enim punctum v ct indiuisibile non potest fieri diuisibile, ita nec qualitas
Nota de indivisibilibus, quo dis ingua
130쪽
qualitas ipsius quantum ruitque intensa poterit esse illa eadem extensa quia earet
extensione. Cofirma Unde considera tu, qualitatis intensio -
se iv nem esse sicut lineae longitudinem: ut igitur linea quantumcunque longa non potest sup corpori sato , & prosundo , ne ianimae parti adaequa te; ita etiam de illa qualitate existente , &correspondente indivisibili ipsi. Et hoe nota, consistit enim in hoc deceptio in
argumento . non enim gradus intensionis datae possunt adaptari extensioni: εc per hoc soluitur argumentum pri
Ad i Secundum ar mentum' procedit ex Not.quo principla salso . Existimat enim 'Liber-
se het in ' tus,quod extensio est causa,ut agens agate 'hiscis in distans, intensio vero, ut agat intensius. ad actio. Hoc autem profecto experientia ipsa rene, eo ita sellit sit : e tum pedale calidum, ut quatuor Aiberi v. aget usque ad certam distantiam ' si fiat ut octo, manente eadem extensione absque dubio in remotius aget. a. Praeterea est argumentum . Sit pedale calidum, ut quatuor uniforme agens usis; ad punctum. D. addatur aliud pedale simile tune aget ultra D.iuxta ipsius opinionem,& hoc, quia plura agentia sunt in D.
. Sed sic est quod calor additus in extensione, si addatur eidem pedali in intensione, eli melius applicatus ipsi D. ergo prosecto aget ultra ipsum. Quod autem sit melius applicatus patet quia distat per lineas breuiores, sicut medium propinquius est obiecto puncto
quam extrema latera. 3. Praeterea quia non secundum tota extensionem agit agens in obiectum , nisi secundum illas partes , quae intra sphae- Publiei ram suam habent obiectum tale,cum au-ici p6t in tem non taliter se habet,nec in obiectum relligi a- possunt agere, & quam tum cunque adda-gere in Le tur,non agent ultra illud. mox V ' Unde nota , quod a e re in remotius L e s dupliciter potest intelligi. Uno modo se----- cundum eadem lineam,ut si A. agit in C. per lineam D.& postea agatio F. per eandem lineam : quod est agere secundum longitudinem maiorem uel minorem, &hoc in tota sphaera undequaq;. Altero modo, agere remotius secundum lineas diuersas tendentis in uaria obiecta , quod
exemplo explicatur. Si calidum unum ealefaciens per stadium obiectu distans: sit aliud in rectum per duo stadia idem ealefaciens, tunc hoc in remotius agit primo modo.
At sit aliud calidum agens in A. obiectum sibi sit aliud etiam agens in A. Rin B. ad latera distans, hoc remotius agee& ut clarius dicam, quo maiora si extensio , eo actio in remotius procedit uersus illas partes spacti, uersus quas procedit extensio: tamen uersus punctum compositii idem non semper, imo quo extensius , &acti uiu, est, hoc modo tu remotius agit ob meliorem applicationem :Non tame negare oportet,quod si per . impossibile saltem daretur calor in puncto, ille aget et,quia uirtus intensiva sor- calor eettis in aliquam extensionem agere potest in Psicto, i sicut uirtus incorporea potest agere in m 'ς δοῦς
Tertium argumentum facile soluitur, Adi&. illud enim inest his, quae alterantur per se . Similiter etiam , & quartum: non enim sunt puncta actu a continuo diu stincta, sed potentia. Vt igitur in partibus continui secundum ipsum Albertum, sunt gradus caloris , non tamen ob id actu est infinitus calor , quarium infinitae sint partes : Ita etiam de indivisibilius
dicere oportet quamuis non eodem modo sie calor in parte , & indivisibili: in
hoe enim non est secundum extensionem , seu profunditatem in parte vero sic.
Dices , si in diuisibili existens ealor obiectio
in puncto uel linea non habet profunditatem ergo potest dari calor non in prosunditate. Respondeo, & nota, quod non ualet Rnsio. consequentia quia sicut in minimo naturalis carnis potest signati minor, & mi- nor particula, non tamen quae possit per
se subsistere, ita etiam potest in superficie, indivisibili corporis qualis signari, & eL se qualitas indivisibilis secundum prosundum, sed non actu , sed potentia est enim
actualiter continuata cum reliqua albedine uel qualitate, sicut indivisibile ipsu cuipsa quantitate. Ex his igitur patet responsio ad quaestionem non omni indivisibilia per se alterantur,nec si separata essent, pollant