장음표시 사용
91쪽
In Lib. l. de Gener. 5 Corrupi.
Secundum tactum vult indagare, & est eorum quae non solum habet illa tria pretcedentia ,sed inuicem lunt motiva, sc mobilia. Ad hoc autem iacit hanc rationem:
Quae sunt in loco , & positionem habentie tangunt, ut dictum ell: at quae in loco sunt,quaedam sursum, quaedam deorsum, vel secundum aliam disterentiam sunt: ergo omnia talia se tangunt. Ulterius,valia, aut grauitatem habent, ut terra, vel leuitatem, ut ignis, aut utrumque, ut intermedia , quae utroque participant; huiusmodi autem sunt activa,& pastiua mutuo, motiua Sc mobilia: ergo horum tactus eli. Eii ergo tactus eorum: sed no solum sunt corpora, sed & discontinua , & ultima simul habentia, sed etiam inuicem motiva &mobilia sunt, tactus igitur addit motum supra primum.
Quoniam autem mouens non simili
Tertium tactus modum indagat, puta' eum duo non solum eorpora sunt, de simul habent ultima, & motiva, ac mobilia sunt: sed etiam activa, Se pastiua, id eli alterantia, secundum qualitates, bc pastiones. Ad hoc autem proponit dii tinctione
Eli enim duplex. Alteru,quod mouet, Π:r' di non mouetur:alterum,quod ni Ouet,Auentis de mouetur. Eandemq; distinctions in dicit
facienti: . esse in faciente; sed tamen eli dillerentia inter iacim , se movens. Mouens enun est superius includens quamcunque actionem:at iaciens inserius ell, dicitque alterationem secudum qualitates. Et hoc probatur ex suo oppolito, nam opponitur pa tienti : patiens autem eii secundum motu passionis,qui est secundum qualitates tertiae speciei. Ex quibus colligitur alius tactus, nam Aliv ς' poteli esse, quod mobilia, ct mouentia se η V 4' tangant, se.l non per passionem , & actionem , 8c sic erit alius tactus eorum , quae pastilia.& activam uicem sunt. Unde colligit tres tactus uniuersaliter
Piimui eorum , quae positionem habent. tertius eorum, quae activa, & passiva sunt. Primus tactus mathematicus dicitur, se- eundus , de tertius Plirsici, magis autem
Aduerte autem, quod aliqui volunt tactum magis proprie dici de tertio, se physico inter quos e it Philo. Sed mihi n6 placet imo omnium primus est mathematicus Prinio: quia tactus est passio quanti,&habentis pol tionem: at corpus mathematicum, puta,ut quantum est, dicit intrins cc, dc sor maliter ipsam quantitatem ergo tacitus ipsiu, cli primu ,.
Praeterea , quia tactus phy sicus pendet
ex mathematico: nili cnim qualitas esset, tactus non esse: at non econtra;potest mathematicus absque physico consillere. Praeterea , quia est simplicior, reliqui sunt compositi, δι habent se per additionem Sc ipsum. Praeterea, quia ab Arist. primus omniuponitur, atque talem proprie taexum vocat. eli igitur primu ,, de reliqui Per attributionem ad ipsum dicuntur. De quo
Adverte ulterius, quod tacti is est condi si 'tio necessaria ad actionem . Non tamen ctu, cx: stimemus, quod actio cadit immediate actione. supra id, in quo eli tactus: non enim hoc uise poteti. Est enim tactus in superficie in diuisibili: at actio eli supra corpus: propterea actio , εἰ passio supra aliquod corpus immedia te, Sc primo sunt. Cu enim ignis applicatur ligno ininaediate,st simul agit per partem aliquam totam ipsius, quae non potest cile minor , quam minimum
Est igitur ut plurimum tangens . ill uuiui. alter eorum,que motiva, dc mobilia sunt,
Quomodo se habeant tangens, & tactum, nunc explicat,& dior tria. Primum Quo secti, in plurimum, bc freque ter tangit,quod ii beant ab ipso tangente tangitur, id est, tactum tangit ipsum tangens. Ratione adhibet :quia sere omnia,quae corpora,& sensibilia csunt, mouent, dum mouentur : & sic tangunt dum tanguntur, inter quae sentibilia
reperimus aliqua, quae necessario ita se habent, de expetimur,tacta tangere,qualia sunt elementa. Alterum est: aliquando quamuis raro, mouens tangit motum , scd non tangitur. & attendo, quod hoc est , uel quia
92쪽
tactus. virtutis δε secundum quantitatem.
Discrimeuuius i. a Not. Tactus
mouens est immateriale, ut intelligentia CAPUT VII. - , irespectu Cetii. Vel mouens est alterius materiae, ut Coelum tangit elementa,agitq; Deipso culcm facere , O pati dice
in ipsa, non autem econtra. dum. Tex. 46.
Tertium est. Cum id, quod tagitur, est eiuldem materiae generis cum eo, g, tan- D O s T tactum,de actione,& passione disputa, git, tuncest mutuus tactus,& quod tangit, I disputat rac primum maiorum lenten ς' : tangitur. uas citat, quo dicit, in hac re sebcontra- Fazo Ex quo fit:r si aliquid mouet immobi rios uiderimam cottaria dicere uidentur:
le, id tanget, de non tangetur, sicut mouet at quia non omnino sunt contraria, eum intelligentia Coelum:& tristis:& male ha utraq; uera sint, idcirco subcontraria uoiabens mouet ianos , non tamen nos ipsum cat. Fuit circa hoc duplex sententia. Iouemus: in his enim, quae mouent, non Prior;quae multorum fuit,est,quod si. Duplex sunt eiusdem materiae cum moti, i atque mite no agit in simile, nec patitur a simili: snia vexesie concludit de tactu, prout ad Naturale sed semper actio, Sc pastio inter dissimilia in 'qς pertinet. sunt,adeo quod si aliquando uidetur, simi nisi Hic aduerte primo, quod duplex est ta te agere in simile, ut cum magis calidum ctus. qui dam secundum uirtutem, & Ope- in minus calidii; tunc non ratione similiturationem , quidam secundum quantitate. dinis, sed ratione contrarietatis actio , S: Tactus virtutis potest esse inter duo cor- passio, puta,quia unum est multum,ali et sipora, ut cum sol uirtute sua agit, & tangit paucum,quae contraria sunt. terram: potest etiam esse inter res, quat si Horsi ratio erat: quia similibus omnia Ratio. una est corpus: altera non; ut cum Intelli ex squali insunt. nec esset ratio.quare magentia mouet Coelum. gis unum eis et activum,aut pasti uu, qtiam Est aut in diserimen: nam tactui uirtu .i ς xim unde secundum hoc actio, do pasitis, qui est a corpore, necessario praesuppo luter contraria. nit tactum quantitatis, vel ipsius, uel alterius corporis: unde distans non agit india Democritus autem ultra alios. stans, nisi in proximum agat, Se immediatu Tex. 47. corpii . Attactus uirtutiq a te spirituali ' 'non supponit tactum quantitatis. Vnde intelligentia mouet orbem, non per aliud mediu corpus; aliter enim esset pro celsus in infinitum, si ad unum indigeret alio. Adverte ulterius, quod in laetii tertio physico est laetus mutuus, ct tactus non
mutuus seu diminutus: mutuus est, cum inuicem activa, & passiva se lagunt,ut elementa inter se: diminutus est, cum unum agit, sed non repatitur, ut cum Coelum a git in elementa, nee ab his repatitur. Hae e eadem distinctio est in tactu sec5do, puta moliens,& mobile: est enim mutuus , cum duo inuicem se localiter mouent, ut duo lapides obuiantes, ct duo impellentia se corpora: alter est diminutus, Concludit ex hic dictis, uideri eo traria Rodissi ut cum Intelligentia Coelum mouet. dicere Philosophos antiquos,& subdit ra dii Dices, quomodo unum Coelum tangit tione huius cotrarietatis; quia cu esset uis alterum truq; simul,ipsi no sumpserunt, nisi unam Multipliciter respondet Philop. sed ni parte. Quod actio,& passio est simul inter hil ad rem. Dico,quod secundo modoma simile,& dissimile. at ipsi non sumpserunt, superiores mouent in seriores immediate nisi unam partem singuli, cum tamen u- saltem quoad motum diurnum. trumque,di totum debuissent asserere.
Posterior sententia fuit Democriti, qui 2.Snra. solus ab aliis discrepavit,dicens, quod simile agit in simile: u si aliquando oppositum agit in oppositum, id est ratione alicuius sit litu dum,& non contrarietata . Et probabat: quia quod omnino diueris Ratio. sum est, non agit in diuersum , ut linea inalbedinein e actio ergo & pastio nata sunt fieri inter similia, non autem inter diuersa, ut priores dicebant.
Videntur autem hoc modo dicentes. Tex. 68.
93쪽
In Lib. I. de Gener. 5c Corrupt
Quare Arist. utrumque simul ponit, aedicit primo , quod simila omnino , ita, ut nullatenus sit differens, non agit, nec patitur a si mili. Probat dupliciter. Primo, quia si utraque est omnino si mile, non erit maior ratio quare unum agat, vel patiatur potiusquam alterum unde neutrum aget, neutrumque patietur.
Probat secti do: quia si simile agit in si .mile,omnino posset ide in se ipsum agere. Si enim calidum in calidum simile omnino agit posset etiam in se. Hae autem esse non potestinam tune nihil esset incorruptibile,uel immobile,quia posset unum quodque in se agere. Dices,t non ualet consequentia , quia simile, non est idem simili,sicut idem sibi. Respon.* s hoc dicas,iam colligitur, lactio , & pallio innititur alicui diuersitati: di sie iam non est inter omnino similia r& praedita ε stu, non essent idem, tamen sati e liquod essent aequalia in uirtute agendi,quare si pollunt augere. v. g. calore, ut situs in alteratione polset situ, augere, calore,ut aellu ia se existente.
Et omnino alterum , ct nullatenuridem Tex. 9.
& forma: unde color a colore pat Itur,& sapor a sapore, Se corpus a corpore: puta hie eolor specie albedo, in alium specie,s nigredine, sed utraq; sunt color unus genere: similiter ignis ab aqua, sed utraq; elementum, Se corpus; calor a frigiditate, sed utraque qualitas passibilis. Probat unica ratione: Nihil agit,& patitur nisi contrarium, aut subiectum habe, in se contrarium,puta calor, ves ipnis habens calorem: at oia talia sunt differentia specie, genere eade; contraria.n. haec sunt, quae cum specie diiserant, eiusdem sunt generi , ac mutuo agunt ergo actio,pallio
inter simile,& dillimite sunt. Huius autem calfaen, quod contra ria. Tex. I I.
Rationem dictam, quam breuiter posuerat, explicat magis,& quomodo contraria similia dicantur propter unitatem generis subiecti, dissimilia propter speciem di sarmam. Cumq; actio,& passio sint inter huiusnodi contraria , et unt profecto inter similia,& dissimilia simul, & agens,& patiens erunt aliquo modo similia, aliquo etiam modo dissimilia, ut dictum est. orno di- Dicit seeundo Arist. quod omnino div v no uersum non agit, uel patitur ab omninopi i b diuerso: probat dupliciter. Primo indua
Oino di- ctione quadam: quia linea non agit in aluerit . bedinem , nisi secundu accidens quatenus yιψb-i linea eoniungitur cum altero contrario. Secudo, quia non sunt cotraria ea,quae o ino diuersa sunt: at inter contraria actio reperit: haec. n. ab un subiecto se mutuo expellut secundu actionem, Se passionem. In litera, per ea,quq sunt ex contrariis, intelligit media,ipsa, quae ex extremis cos ponuntur.
Sed quoniam non quodcunque natum est pati. Tex. IO.
Actio stimula. Dicit tertio,in quo sententiam , expli- parum I eat, quod actio, & passio est inter similia, dissimi- 8: dissimilia: similia quidem genere,subiecto seu materia; dissimilia autem specie,
auoniam autem faciens, O patiens genere quidem.
Ut Philop. exponit Arist. ostendit Propositionem seu conclusionem conuersam. prius enim probatum fuit, contraria ag
re , & pati, sed prius sumptum hoe Mit.
modo autem conuersum probat,puta activa,& passiua inuicem esse cotraria, & hoe dupliciter. Primo quia talia sunt eiusdem generis specie differentia, mutuoque agunt ergo
Secundo, quia generatio, 8e corruptio inter contraria sunt: ergo etiam actio , Sepassio, Se sie activa,& passiva. Et nota, o hic vocat generationem, &corruptionem tam substantiae, quam accidentis, quae superiores sunt actione, Fc passione , quae sunt tantum secundum qualitates: de argumentatur, ut dicit Philop. e superiori per regulam: quae dicis
94쪽
Agens duagit ani-nulat sibi passum. Coeilian
Nota Determinat q. an Oe ager sagedo repatiatur Duplex.
tur de predicato, & dicentur de subiecto. Ex quo inseri hane coclusionem, quod unumquodq; dum agit, assimilat sibi pas. sum cotrarium. Quod probat: quia generatio est inter contraria ergo dum aliqd generat, & agit circa suum cotrariu intedit illud reducere in contrarium, quod est
simile sibi. V . g. dum calida agit in frigidum I intendit generare , ponat ut frigidum reducere in suum contrarium quod est ealidum & sic sibi assimilat effectutii,& si e patiens mutatur in iaciens, idest, in idem specie cum faciente.
Et secundum rationem quoque no e dem dicentes. Tex. 32.
CONCILIAT modo Antiquos 'ut videbantur contraria dicere, at non die e-lbant. Qui enim actionem inter esitraria ponebant, respiciebant formant: qui vero inter similia, respiciebant subiectum,quod idem est contrariorum , dc tam secundum contraria , quam secundum subiectum actio di passio praedicatur . Dicitur enim calidum calefacit , Si ignis seu corpus calesaeit,friai dum calefit, corpus calest cum tribuitur subiecto,est similitudo, cum vero ipsi contrario, dissimilitudo,& utrumque
Eandem quoque rationem existimandum. Tex. 33. H Y N C quaestionem determinat, ut
Philop. ex ponit,an omne agens agendo repatiatur. Ad cuius determinationem praemittit diuisionem mouentis . nam per m uens determinat de agente.
I, uplex est monens alterum, quod est causa esticiens, Se est primum alterum essultimum,& proximum effectui & generationi.V. g.animal mouet baculum. & baeulus librum,primum est animal, ultimum est baculus, qui est proximus motae rei, silicet libro . Simili ratione. Duplex est iacies. Ptimum,ut medicus sanitatis Proximum,ut uinum,uci potio. In mouentibus, primum non eli necessarium,quod mouendo moueatur,imo aliquando est necessarium quod non moueatur, ut Patet de mouente omni u pri-
mo, proximum uero semper mouens mo- cessie, ut
uetur. Ita etiam in facientibus sit iaciens primum, dum alterat non alteratur,& ui' stitit iij, tium dum alterans, alteratur. ' nec pii. Hoc probat tali ratione. Quae clinque mum fa- habent eandem materiam . faciunt & pa- t. tiuntur. at proxima agentia habent eande p. iiiiiii materiam cum palla : prima autem non Ratio. semper,ergo illa agunt,& patiuntur semper,no autem ista. Minoteni exemplo mani sellat Medicus enim non alteratur ab eo,qui sanatur,cibus autem, & potio alteratur, medicus autem primum est, ei bus
Hic nota, quod conuenit primum mo- Nora e uens cum primo . & uniuersali lactenti in pyciter duobus. Alterum est, quod sicut primum ν' mouens non mouetur, du mouet; ita pri- moueti, mum iaciens non alteratur, dum alterat, di ximii, Alterum est, quod ultumque est indepen- cm i ς' .dens: ut enim primum moues non depen- ις det a mouente, ita & primum iaciens non dependet ab alio alterante. Sed est differentia in duobus. Primum Duplex. est quod primum mouens est incorporeu eotu dis ut primum alterans corpus est, puta sol entia. seu es lum. Alicium est,quod primu mouens nullo motu movetur,at primum alteram, mouetur motu locali. Et natio est,sia
alteratio praesupponit motum localem, localis autem omnium est primus. unde Rantecedit, & est primum in motu locali, di immobile, nullo moto moueri potest, non sie in alteratione.
Cosc Lus Io NΕ generatione com Coelusio elusionem determinat, dicens,quaecunque Arist.omactiva quae habent sorina in materia, polia ης sunt pati, dum agunt quae uero no habet, non possint pati . . pati PHLExplicat autem duos terminos huius Explieo eonclusionis. Alter est habent materiam dicit . quod materia sit eadem sere, idest, eiusdem seneris,materia enim cottariorueiusdem est generis. Si enim agens materiam habet, sed non eiusde generis, non re patitur,ut Coelum non repatitur du alias at haec inferiora.
Alter terminus est, posse pati, dicit, il-
95쪽
sonest aditae ab Aristo t. Itimo.
Lib. I. de Gener ioc Corrus'. Arist.
lud dici posse pati, quod praesente agente,
di in debita approx inratione potest reduci ad actum, ut potens elis caliduin, eis, qJacceiente igne, fit actu ealidum , statim repetit comparationem mouentis , di fa
Est enim e lectiva causa. T . 33.
Principium actionis , & passionis nune
explicat per caularum diuisionem procedendo ac primo causam ei scientem dicit esse act:onis principium quod probat per exesusionem aliarum. Non enim finis niOuet nisi metaphorice preterea. quia est tune cum est forma sed sorma non pote liel se prinii pium actionis: quod probat. Posito et ficiente, actio eii: at cum forma,& finis ponuntur, iam cessat actio , quia illa sunt termini actioni ,: ergo non limi principia. Et hie habetur illa communis propositio , Habitibus, id eli, formis uel hnibus
positis in materia ,cellat actio. De materia non prCbat,quia notum eli, ipsa in nullius este acti uitatis. Dicit secundo, materiam secundum se esse principium passioni ,eatenus enim res patiunt, sc quatenus iunt in materia. ut ca- 'lor patitur. S delituitur, quia est in materia: a enim extra materiam elset, non pol
set pati, quamuis non possit ese extra materiam. At intelligentiae,& si quae sunt aliqa materia separatae Graiae, non poliant pati: quamuis agant.
Epilogat igitur, qve dicta sunt. Dictum est primo, quid aget e,& pati sit. Secundo
quibus in sit,scilicet habentibus materiam Vnun , puta, pati, alterum non habentibus etiam. TCrtio, quare insit, nempe actio secundum formam, passio secundum materiam, Si quomodo in sint; nen pe, quia quaedam agunt patientia , qusdam vero abiq;
passione agunt, quod est quartum quod dictum et .
O Vatuor veritates nos hucusque de actione, Se passione docuit Aristoxel. Prima erat, Simile non agit in omnino simile non enim album, nee in album, calidum in calidum , nec stigidum msrigidum agit. Secunda,diuersium non agit in omnino, 2. seu genere diuersum: non enun album iulineam, nee sapor in lignum agit. Tertia, Contrarium agit in cotrarium, 3
ut ealidum in frigidum, & albuin in nigra uel medium: unde fit, ut actio si inter ea, quae eiusdem sunt generis, & specie disse. rant. seu eiusdem generis materia , & sorma differentia sint: ex quo fiet, quod actio& passio sint & inter limitia quodam modo. aliquo modo etiam dii timilia: similia quidem genere, & materia; dissimilia uero specie,& forma. Hinc colligere licet unum cum ipso Aristo. quod, nec in se ipsum agere per se potest, cum nihil a se specie diti erat.
Quarta erat,quod agens communicans φ. in materia cum passo, d una agit, reparatur:
ut si calidum agit in seigidum calefaciendo,repatitur,& instigi datur a frigido. H ec omnia, antequam ulterius proce-iPς ''odamu ,examinanda sunt & primo, an similφος le agat in suum simile specie, ita, ut non sit actio semper inter contraria. Aduerte pro tituli intelligentia , quod E oli ea non est quae illo, an si nilem habens ali-ltitulus. q. quam qualitatem cum altero postit in ipsum agere, hoc enim certum cit utrum que potest enim esse , quod simile in una habeat aliam qualitatem contrariam suo simili. secundum quam agat: ut si sint nix , di calix, quae similitudinem habent in albedine, tamen quia contrarias habent qualitates alias est enim nix frigida, calix calida potest unum in alterum agere et Sctu ne album in album aget, sed per accidens , non enim ratione albedinis , sed
contrariarum qualitatum. Sentus aute in
quae litonis est. An simile agat in simile per se, id eli, secundum eam qualitatem in qua similitudo consilliti in quo sensu id
negat Aristo. 3c nos examinare contendi
Aduerte etiam, quod non hie de actione in sua uniuersali significatione sumpta sermo est, ut i pleniet Arili. docuit: sed de ea, quae secundum passibiles qualitates fit, de pr*sertim primas quatuor . secundum quas propria si alteratio, in activa, quam passiva.
96쪽
r. Arg. .p His igitur praemittis , est argumentum
P ς- ς primum pro parte alfirmativa. Actio sun-- VR datur in victoria,& excelsus uirtus agentis supra resistentiam passi, ut notum eli,tuncen: m ignis agit in aquam , cum uirtus ipsus excedit resistentiant aquae : ergo quo minor fuerit resilientia, tanto potior erit actio: at inter similia minor est resilientia, ergo inter illa erit actio. Conlequentia videtur nota,sed probo minor ea . Sit callidum ut sex,Se frigidum ut quinque, tunc calidum excedens aget in frigidu , & quominus sit frigidum, eo magis aget propterminorem resilientiam. At cum in calidum, ut sex ,eli mutatum stigidum, minus resiliit, quam eum erat calidum ut quinque, quia minus habet de frigido, sed cum erat calidum ut quinque, in ipsum agebat calidum ut sex . ergo etiam aget, cum elicalidum ut sex: Se nc sutiliter aget in omnino si inite. z. Secundo. Calidum magis, agit in ea lidum inus, ut notum eli: at inagis calidam, Scminui calidum in specie similia iunt:ergo simile agit in litum specie simile, nec elitatis actio inter contraria. 3. Tertio,Una candela illuminat medium illuminatum ab altera candela , erin unus mile agit in simile: illa. n. duo lumina, de duae eandelae eiusdem speeiei sunt. q. Quarto, coelum alterat inferiora ista,&calorem inducit, reliquasque qualitates: at prorsus est alterius materiae genere: ergo sit sum est , quod dicit Arili. agens esse dissimile tantum forma, & specie , simile materia, Sc genere cum passo. s. Quinto. Multa sunt contraria genere eadem, Sc specie disserentia, inter quae non' est actio : non enim album in nigrum secundum albedinem agit, nec molle in durum,nec rarum in densum : non ergo ue re dicit Acilioteles inter contraria actiOnem esse.
Nota du- In hac difficultate duae opiniones exi-plieiter es fiunt, pro quarum intelligentia aduerte, si iit' ' liuod dupliciter aliquid dicitur simile. Uno modo in qualitate , alteso modo in gradu. Id dicitur simile in qu litate, quod candem speeie cum altero qualitatem habet, ut cum utrumque eli calidum,aut album , aut humidum : Id uero simile dicitur in gradu, quod praeter qualitatem,li bet etiam aequalem intensionem, vel r
milli mem in ea, cum abero, vi csi utrumque vii aeque calidum, vel aeque humid si .
Hoc igitur supposito , est opinio Paullo Oria.
Vene. in Summa c. 23. dc Alb. Sa D q. I s. de aliorum, P simile in qualitate tantum agit in suum simile, ut notum elimam magis calidum agit in minus calidum, at simile in qualitate, δέ gradu non poteti agere in suum simile, ut calidum ut quatuor, nullo modo poteli calcfacere calidum, ut quatuor,nec ipsum intendet emec aeque intensum, uel reii illuui inaeque intentum, leuaeque rem illum.
Harum ratio una est, actio debet esse Riuot. inter cotraria, Se propter aliquem finem: sed simile in gradu non est ullo modo contrarium suo simili, ut notum est , nee est finis actionta, ergo no est actio. QWod non sit finis actionis, patet e quia finis actionis re est , ut agens allimitet tibi ipsum passiim: sed illic est omnino simile et ergo non est opus actione. Praeterea probatur ex Arist. tex. 8. ubi x. dicit , simile non agere in omnino simile, aliter enim ageret in seipsum; quod esse
Altera opinio est Marsilii,q. 18. Statim Ali a rum, qui limite in gradu dicit posse agere r ' ψ in sibi limite in gradu, ita, ut calidum qua
tuor graduum, possit agere in calidum ut quatuor, I piumq; intendere. Hoe maxime experientia probat. Fer- r. Ratio. rum enim candens iacit ignem ex stuppa, producitque calorem intensii limum,& tamen in serro no est calor ita intensus,cum non sit ignis. Si ergo inducit minor calor Nota de summum calorem, profecto conliat, quod
egit in simile sibi, puta in ituppam, cum habuit aeque intulum calorem cum serro,& etiam lupra induxit calorem, donee fieret ignis. Hae sunt opiniones communiores in
At pro huius elucidatione nota, quod runda. difficultas non est, an simile in qualitate metu ira tantum agat in suum simile: hoe enim duo ior,vel inibium non est, sed an simile in gradu .g x tui, hori
in simile in gradu : de hoc enim uaria exi bis in a s llit opinio. quii m- Pro determinatione sit primum si inda ivxςm,vel mentum : quod maior uel minor acti uitas ροός.Hanon semper sequitur maiorem, uel mico iotrnae. rem intensionem fornaae . Explico clarius
97쪽
Probat I. auctoritate Ariit. Ro ex lo eo Ait ilo. desii Pta.
In Lib. I. de Generat. 6 Corru p.
per eremptum , quod aliquis calor plus , miniisve calefaciat non indicat ipsum intensiorem, vel remissiorem semper. Hoe probo au ctori tate, & experientia. Auctoritas est Aristotelis 8. Phyc tex. So. ubi dicit , quod in maiore magnitudine maior virtus existit. Verbi gratia, fit unum pedale calidum, ut quatuor, si aliud sumas bipedale calidum, ut quatuor, maior
in eo est activitas & potentia ; di si tripedale adhue est maior, & tamen intensio
Ex quo loco se colligo : Si tripedale
aeque iii tensum cum pedali est maioris activitatis: ergo in eodem tempore plures gradus caloris inducet, & magis calefaciet, & tamen non ob maiorem intensionem formae. Probatur etiam experientia: quia serrum candens magis calefacit, quam ligna
aeque intensi caloris, immo quam stuppa intensa , in qua cum sit ignis , constat calorem intensiorem esse . Constat ergo, quod maior acti uitas non sumitur a maiore intensione semper, sed etiam a multitudine maiore formae, quae est secundum plures partes materiae, & subiecti; ut id etiam magis ealefaciat, quod secundum plures partes extensionis & quantitatis calidum est: unde plus tripedale quam bipedale agit. Erit ergo regula, quod ubi plures gradus formae congregantur circa passum, siue sint secundum intensionem, siue secunda subiecti partes, ibi est maior activitas. Verbi gratia, sit calidum pedale, ut quatuor intensium, sit tripedale, ut duo, secundum suas omnes partes, ita ut in passum debitam habeant approximationem, magis calefacit tripedale. Sit secundum sundament si , quod idem calor receptus in subiecto denso plus agit quam in raro existens. i. sit forma aequalis intensionis recepta in aliquo subiecto raro : & in alio denio alia aequalis: haec plus aget, &activior erit. Hoc & auctoritate, & ratione probatur, auctoritas est Aristotelis primo Mellaeor. dicit, quod uirtus unita sortior est seipsa dispersa, ubi nota duo, & quod est aequalis uirtus, seu aeque intensa sorma, quae est conden lata: & quae est disipersa per raresactionem aliquando : α sunt. liter, quod illa sortior est. Ratio autem est optima ex uno supposito , puta, quanto agens est propinquior pallo, tanto magis agit in ip:um ;quod experientia patet. Cum igitur partus densi minus dissent ab uno puncto medii signato, quam partes rari positi in eodem loco, ut parum aduertenti facile est intelligere, pro o magis densum calefaciet.
Unde duplici ex ea uis densius aeque intensum magis calefaciet & aget. Uno modo,quia plures may riae partes habebit ealidas, ct tunc activius erat, iuxta primum fundamentum. Altero modo dato quod tot sint partes,quia magis sunt omnes passo approxi
Et hae e est eausa, quare si sumatur
calidum rarum ,& partes ipsius comprimantur, magis calefaciet, quam prius: &quare etiam per ocularia literae uisae maiores appareant, quia in uitro densiore species magis congregatae agunt sortius. Sed tamen nota , quod densum non agit ultra gradum intensionis, nisi plures gradus formae in materia habuerit, ut dicitur ad primum. Sed dicetur magis ag re, quam rarum, vel quia citius agit, vel quia sibi simile producet, quod non aget rarum, quia non est bene applica
Sit tertium sundamentum, quod ex his sequitur,& est notandum: quod non solum contingit duo esse similia in qualitate, α gradu, sed ei iam in potentia, ita, ut sicut potest esse, quod duo fiat in qualitate similia, sed non in gradu,ita etiam in gradu, sed non in potentia, ut sit calidum, ut quatuor densius, lit aliud rarius, eli quidem similitudo in gradu quae consiliit In aequali intensione, sed non est similitudo in potentia, quia activius est, quod est densius. Immo potest esse,quod si unum minus in gradu, at sit maius in potentia, & actiuuitate. Non enim, ut ostentum et , mensu ratur acti .uas solum penes intensionem. Hoc etiam experient a patet, nam aer calidius esse habet, quam terra calcfacta a Sole, at terra activior est, & in potentia uincit, magisque calefacit.
His suppositis, sit prima conclusio. Simile
a sun diu Tot esse ali ad similei qualitate degradu .sed tio in potetia , seu aetiuita
98쪽
Simile in gradu agit in simile in gradu
lta, ut ealidum ut quatuor, possit agete in aliud calidum ut quatuor. t. Ratio. Haec eonesulio probatur contra PauluVene.& Albertum Saxo. Primo: quod activius est, potetὶ agere in minus r sed calidum ut quatuor,in materia densa activius eli,quam ea lidum inquatuor in materia rara,ergo potest agere in ipsum , &ipsum intendere. Non enim potest intelligi, quo modo sit unum maioris pote tiae, qua in aliud, & non vincat ipsum, in idque agat. Non enim alia ratio est, quare dicamus, quod calidum ut octo, agit
in ealidum ut duo, nisi quia illud sortius
est,& activius. solutio. Ad hue respondent Paul. Se Alb. quod calidum, ut quatuor, in densiori materia sortius est, Sc magis agit. Sed haec maior activitas non consiliit in hoc , quod producat calorem , ultra quatuor, sed quod calorem ut quatuor sibi similem ei lius producet, quam aliud calidum ut quatuor in materia rara.
a Ratio Sed hoc reprobatur arsumento secunua ista do, quod concludit. Sit serrum eandens, lux o cui opponatur stupa:ad sensum patet, Pμ - eomburetur stupa, fietque ignis,at tunc inferro cum non sit ignis sorma,ut uidetur non potest esse caloi in immo intentiis. & ponatur, quod summa liuensio sit, ut octo rerit ergo in serro calor ut sex. Viterius in igne ficto ex ilupa, cum sit forma ignis, nece: sirio erit calor ut octo ; non
enim inducitur forma, nisi cum ultima dispositione.
Tune forma argumentum. Ferrum calidum ut sex,induxit totam dispositionem ignis in materia stupae, induxit emo octo
gradus caloris ultra suam intensionem, quae erat ut sex: si ergo induxit octo, cum hoc fuerit per motum, suit successive stu-pa calefacta: cumque peruenit ad sex gradus,adhuc ulterius calefiebat: ergo tunc
simile in gradu asebat in simile in gradu.obiectio inod si dicatur,in poris ipsius serri igniti esse ignem vere,ic formam ignis quamuis subitantia ipsa serti non sit ignis, a
olutioi. Hoc non tollit diis cultatem Nam sit v. s. terra ignita , quae poros non habet cum sit elementum simplex.
Deinde ridiculum est dicere, poros fer rri comburere stupam, & non potius ipsa et partes solidas ferri cadentis, cum sint
Et tertio,quia quo res sit densior,& mi anores,& pauciores habeat poros: eo magis comburet. Sc quo rarior, ct Plures, ac maiores habeat poros, eo minus comburet: cum deberet esse coatrarium, si portigniti comburunt. Confirmatur rursus experietia luminis: nam si duo luminose apponantur in eodemedio, lumen intenditur;& si addatur tertium,adhue nragis,& si quarum , & quintum sextum, Sce. semper magis intenditur quare si luminosa sint omnia v. g. ut quatuor, fieri potest, ut in medio producant plus luminis, quam singula, nam pluribus additis aequalibus luntinosis, cum singula in medio illo tantundem producant, adem augebitur lumen ibi ultra quatuor. Imo uero multa numero lumina: si in s. idem concurrant, igne generant, ut pateteli reflexione speculi, cum singula seo sum lumina non id polliint, nee tantum
calefaciendi habeant virtutem. Idemque omnio videtur de pluribus ealidis squa libus eidem medio applicatis, nam plus producent ealoris, Sc intensiorem calorem quam singula seorsum. Prqterea iterum hic ratione confrma 6.tur. Si unumquodque seorsum in illo medio producat ad certam distaviam sua activitas. v.g. duo, & alterum luininosum ad eandem distantiam collocatum augetur lumen iam Hine sit, quod intra illum
terminum sphaerae se ae activitas ultra pr dum,quem alias pollet, auget lumen . Eadem autem eli ratio de quouis termino ,
& qua uis parte sphqrae, activitatis,&qu uis alio genere,& palso, igitur, &c. Tertio probatur. Si iterum , calidum , ut quatuor dentius sit: alterum ratius , Rapponatur simile passiim raro;tunc rarum in tale passum inducet calore ut quatuor in aliquo tempore. Ex quo sum O argumentum : Rarum in hoe tempore induxit in pallam calorem, ut quatuor,ergo dei sum, quod sortius eli in eodem temporuin simile pallam inducet ultra quatuor. I xe enim eii regula maioris potencia,
ut dictum est, lib. 6. Pliis incellige de deu-
99쪽
Lib. I. de Gener . oc Corrup. Arist.
soli aequali in intensone , sed excedenti
in multitudinem graduum. Quarto Probatur etiam experientia :nam in hyeme aer sua frigiditate cong lat numina,& tamen remistior est e frigiditas aeris,quam aquae;si enim elleturiensiori utiq; condensaretur, aqua que fieret ut accidit in pluvia. Dicunt illi,quod non solus aer, ted inquentia coelestis congelat. Sed hoe nil obitat: nam influentia coelestis adhue n5 stigesacri terram vel aqua alia frigiditate,quam illa, quae eli in aere, non ergo prouenit, nisi ii igiditate inulta proueniente secundum partes multas aeris, & ita fit congelatio cum stant venti& nouae ac nouae luccedunt aeris partes, ct accumulantur. Hic ergo mani selle pa. tet, quod simile in gradu potest agere in
sibi simile in gradu, & aliquid ultra gradu
propriae,intensionis. . a. Conci. Secunda conclusio. Maior in gradu potest agere in minus , & minus etiam in maius. Explico, calidum ut octo, agit aliquando in calidum ut duo, Se aliquando etiam in calidsi ut quatuor agit m caliduut quinque. De primo non eit dinicultas secudum autem ex dictis colligitur 1 Napotest minus intensum maioris elle potentiae,quam magis intensium Propter maiorem graduum multitudine in materia,&sic aget in ipsum magis intensum. Hi ne sequitur unum notandum, quod a proportione minoris, & aequalis pro portionis secudum gradus prouenit actio aliquando. Dicatur tune actio prouenire a proportione maioris cum maius agit in
minus: tunc autem a proportione minoris, cum minus agit in maius,a proportione vero aequalitas,cu aequale agit an in ae- uale si igitur maius, minu ,& aequale tatum, secundum gradus intensionis menturentur, his tribus modis contingit actionem prouenire, uipatet ex omnibus,quae dicta sunt. Item sequeretur.quod duo agentia remissa, sibi applicata te inuicem intenderent usque ad summum : quod eli absurdum ,& contra experientias. Sequela probatur. Sint , uerbi gratia, calidum unum densum. puta sertum,intensum ut alterum calidum rarum, puta li-
gnum , vel aer intensium quoque ut s. se applicentur simul, tune densius possiet agere in rarius, & ita intenderet, uerbi gratia atq; ad 6 .rursus illud raru intensum ut 6. intenderet densius ut 6. nam unuquodq; potest producere sormas equae intensas: atque ipsum habet. & rursus densius calidius sactum ut 6. intederet iterum rarius, verbi gratia, usque ad 7.& ita consequenter,quare se inuicem intenderent, utq; adsuntinum duo agentia remissa inuicem applicata: quod est falsum, & contra experietius. Vnde rursus sequeretur, quod ola calida seipsa inuicem comburerent , cum s. ita paulati in seipsa perducant ad summum caloris.
Item, si quod est maioris aetiuitatis,pu 2.Obimia densius, potest non solum celerius, scd intensius agere ultra suu gradum : sequeretur,quod si calidum in summo esset desius, uerbi gratia serrum ignitum, intensio ren: calorem posset producere ignis, uerbi gratia rarus etiam intensus in summo rimo & quod posset intendere calorem tysius ignis rati. At hoc est absurdum , ct ut
uidetur impossibile, cum non possit calor intendi ultra summum, ergo non .&c. Ad primum respon. hoc argumentum solutio magnam habere vim contra hanc opinio- Prioris
nem: nihilominus dici potet , id quidem biectiois.
aliquando posse contingere, sed non se in-per. Et contingere id quidem aliquando polis,docet experientia,ut in surno quando iii equi sponte combiit itur , in fornariis, cum partes undequaque se inuicem calefaciunt,cum non fit respi ratio aeris restigerantis,& in tritico idem uidetur , sponte nimirum calefieri in horreis, nisi aere refrigeretur: dc de carbonibus etiam seu prunis accensis, quae sponte se inuiceacccuunt cum a se inuicem separate extinguantur. Non tamen id semper contingit ted raro,& in paucis, propter varia & multiplicabilia impedimenta vel aeris, uel aliarum rerum, vel propriae ctiam resilientiae,uel propriae sorniae substantialis non admittentis, uel repellentis, se calorem. Ad secunda respon.quod si utruque si e SoIulio in summo intentum, non poterit haud dubie intensionem qualitatem produ-' ς cere videlicet ultra summum,sed tame poterit in minori tepore producere in sum-
100쪽
mo qualitatent, Sc ad maiorem dillantiam quam alterum rarius , Si prima superabit palsum sortius;quod alterum non posset. de poterit alios effectus Ignis facere in aliquod passum, puta liquefacere, uerbi gratia metallum aliquod,& separate heterogenea, & taresacere & aduerte, quos enectus non poterit ianis rarior facere - in idem pallum ob nimiam passi resistentiam, de duritie,uel alia impedimenta,quae ab eo superari non poterunt, quae tamen densior ignis superabit. Neque uero densior ignis rationem intendet in calore; sed
. I: tamcn roborabit,& conseruabie sortius,Bc defendet a corrumpentibu , cum ergo uenium eii ad si minam intentionem, lain non cre icet intentio ex maiori a re mitate, sed tamen crescet activitas,dc alii ellectus dicti augebuntur. Scc.
. Conet. Tertia conclusio. Simile in potentia non potest agere in simile in potentia, Scactivitate . Haec concluso eli notanda, quia ea est,quam Ari licit. intendit, cum dicit. Simile non agit; in omnino simile. Non stultra dixit illud uerbum omnino; ut indicaret, simile posse,agere in limite , puta qualitate, de gradu quia illa adhuc dissimilia sunt , leuelle possunt: at cum sunt lini illa in potentia, lecundum quam actio attenditur, non est actio. Ratio. Probatur conclu lio Actio consurgit ex victolia seu excellu potentiae , dc uir dytis supra uirtutem , at ubi non eis dii limilitudo potentiae,non eis talis excellus, non est ergo a ctio.
Nota. Aduerte maxime, quod similitudo vel dissimilitudo intensionis per accidens se habet ad actionem: sed attendi debet dissimilitudo potentiarum,Sc virtutum. cu δ; fuerit unum tantae potentiae sicut a: te rum, tunc non cli actio, nec simile mino. ris potentiae agit in id , quod eli malo. ris, sed semper maius in minus. In quo sentia eli intelligenda communis Philosophorum propolitaO,a proportione mal ris inaequalitas semper actio prouenit; non autem a proportione minoris, seu aequalis.
4 Conet. Quarta conclusio. Actio est proxime ,
de inina diate inter aequalitates primas , voco qualitates primas,quae non ex aliarucsimillione procedunt, quales sunt quatuor elementares, & si quae sunt aliae, ut
Ad ilumen: hoc enim alterat,s; ut calor. Voco agere immediate, id eli secundum se agere . nam reliquae qualitates secundae agite quidem, sed per prima F. Hi ne fit, ut non luscunque contraria Nora, noin inuicem agant, ut bene notat Philop. qμῖςvq. sed quae immediatam habet e5trarietate. M tDices, An qu qcunque agunt, sunt contraria ρ Respon. quod si e tamen aliquando formaliter, ut sunt illa,quae mutuo inter se agunt. Aliquando unum saltem virtualiter, sicut lumen , Sc frigiditas : Eli. n. Iumen virtualiter contrarium frigiditatis, eum sit ea loris productivum, sed non sormaliter : nam econtra frigiditas non agit lin lumen. Per lige ad proposita argumenta resp5deri poteti. Ad primum, si lotum contenderet de simili in gradu , facile concederemus totum. simile n. agit in simile. At quia argum cium procedere etia in uidetur de simili potentia : ideo rei pondetur, quod ubi minor eli resilientia, ibi magis ellactio dummodo tamen sit resilientia ali.
qua. Nam actio non consurgit inter Omnino similia: at cum peruenitur ad simile in potentia, tunc non cit actio,sicut prius: quia cessat tota resistentia, Sc totu excelsus. Haec . n.natura agentis eli ut no agat ultra id, quod poteti: ageret autem uicta
id, quod potest, si in simile in potentia ageret; dc praeterca, qt dicit Arali. quia noeit ratio quare unum agat potius, quam Pa tiatur inter similia in potentia . Praeterea quia posset idem in se ipsum agere, ut intextu expositum est.
Dices, a re nil agit ultra, id quod po Dubium. te i. Rel p. luia nil agit nisi secudum quod . eli actu mon enim dat quod non habet. Sit . . . . igitur ultra quod poteli, agit, iam ageret Τiecundum, id quod non habet: nam poten i tia eii in age te iuxta id, quod actu habet. . . At contra hoe poteli et se dubium . nam kς V
tune sequitur,st re nrassus calor non age. ret calorem intestorem, quia ageret ultra Riasib.
proprium actum. Responis quod remit sus calor agit quidem aliquando in ealore in tensiorem te, sed tune habet in extentione actu. quod deeli intelioni. Explico Calor mi lii, ut quatuor , agitan calorem ut octo intensium: sed i sie in inte , iit quatuor sunt tot gradu, far partes mairri ut vel excedat octo,.aut saltem adi luce,