장음표시 사용
151쪽
- tes plura; siue per alterationem, ut dicunt pines unitin. Statim uolens collituere illa elementa, no absolute ipsa esse prima principia, sed adhuc habere principium. prius reprShendit duas sententias. Altera est il- ,-pi bis. lorum, quos superius dixit, ponere unum d utitur. sensibile corpus separatu,& distinctum ab Elementis quatuor, ex quo ipsa fierent; quod eorpus uocat infinitum , id est inde. terminatum; quia ponebant separatum,&distinctum ab aliis. Hos reprs hendit; quia in hoc errabant, quod principium elementorum iaciebant corpus actu, & sensibile: tale enim debet esse aut calidi in , aut frigidum, aut aliud tale; & sie coincidit eum uno ex elementis: aliter no esset sensibile. Oportebat tale ponere, ut non esset actu sensibile eorpus, sed poteatia, ut fecit Aristoteles, & Plato.
dit priuationem, & alteram contrariam formam . non igitur tales propositiones concedi illo modo habeat.
Sed elementis existentibus. T . s. Vt aut in Timaeo scriptum est. I X. q.
REPREHENDI TvR quarto Plato; quia uidetur,materiam facete superficiem : quod est impossibile . Et ratio est rq ma elementa ipsa, quae sunt solida corpora, resoluit ultimo usque in superficies at materia, id est, in quod ultimo eorpus resolui debet: videtur igitur posuisse materiam eis e stuperficiem. Reprehen sio autem huc tendit, quod cum potuisset materiam primum principium elementorum, debuisset elementa in istam resoluere, & non in superficies:& sie non utitur principio, quod posuit, νε superitu expositum est.
Nos autem dicimus aliqvam materiam. Tex. s.
AIT IRA sententia, qtiam reprςhendit est Platonis,qui materiam quidem posuit o. ib. ς:ς mentorum, S actu incorpoream τ at in mentoru principio. Uicit, quod principiti A lit. de si iii ιὸ tu tuor taxatur ab Aristo t. Primo, ouod est materia ipsa, & non corpus aliquod a. PIiηςipii eud, seu non explicuerit, an tale principium sit se- ctu: at ista materia no est actu separata, vel fa
SνAM modo sententiam explicat de ele Sententia mentoru principio. Dicit, quod principi u Arist. de
parabile ab elementis: an sit necessario coniunctum eum illis. Secundo, quia non utitur hoc prinei pio in suis disputationibus, sed dixit, materiam ei se priorem ipsi, elementis,ex ipsaq; esse, sicut opera artificialia ex auro,quod prius eli operibus: lamen postea non amplius recurrit ad ipsam, ac si non ellet. Tertio etiam in hoc reprςhenditur, Paurum pr.edicata uerissime dicitur de ipsis operibus, ut ita tua eli aurit, ita etiam materia de elementis: at aurum non hoc modo dicitur de Itatua, citatua est aurum, sed aurea: subiectum enim alterationis praedicatur, ut corpus est album, uel album eli eorpus: at quod generatur, non sumit a materia appellationemr rationem huius docet Arili. 7. Metaph. tex. 26. quia cum subiecti fit mutatio aliqua, tunc non absolute predicatur, sed denominatiue : cum aurum fit statua, pr cedit quaedam auri mutatio: excavantur enim partes aliquet, ob id statua aurea dicitur: Similitet homo terreus, quia tetra mutatur: materia etiam praece- separabilis ab omni forma; sed semper est se eoti ut cum contrarietate, i. cum formis,& quali stu, sed talibus oppositis: de quo dixit se alibi dixisse, c. 3 .& . de Coelo exactius. i. latius.
Sed tamen quoniam O hoc modo Aut.,λi; et in
CVM dixisset, elementa habere prin- uelem Ecipium, s materiam inseparabilem a con- tor in trarietate : dicit, quod de ipsi: elemenii, si P- bile
sic oportet Ioqui de tractare, ut non ipsa sorinis de princiria prima exitii me mu3, ab ipsisque qualitati. statim incipiamus: sed primum constiti ra- bus . coii mus esse unum primum principium ipso - 'rum, actu inseparabile a qualitatibus Se ...
ostendit aute obiter: quod sit materia cta a condillincta a contrariis , quia unu contrari si reno subiicitur alteri, ut calor frigiditati, vel
e contra; sed unum tertium opus est esse, potentia
quod utrique subiiciatur: unde colligit, o sensibile materia est primum principium , cum ip- ς xpuin, c
sis subiiciatur contrariis. Materiam uocat, quod est in potentia sensibile corpus: et pium 'post
152쪽
esementa sunt principia corporum.
agere de qualitat,bus seeun do loco
antedictu est. Qualitates secundo loco esse prin ei pia eorporum. R epit Ia duut Emped.
post materiam secundum locum obtinent ipsa contraria, puta calor, frigiditas,& relis quae : post has sunt ipsa elementa. Vide igitur, quod elementa sunt quide principia aliorum eorporii, sed tertio loco: nam materia,&cotrarietas sunt principia priora. Et attende, quod loquitur de principijs non solum essentialibus ted etia producti uis, quales sunt qualitates. Vnde non mihi placet Philop. qui per qualitates hie vult intelligi ipsas elementorum Armas: non . n. hoc est necessariu ; sed prorsus ipsa accidentia intelliguntur: quod si in secundo loco ponuntur, i. quia sunt dispositiones antecedentes, & disponetes materiam ad elementa ipsa, & sunt etiam ipsorum clementorum productivae, Si causa. A luerte etiam, quod cu secundo loco qualitates numerasset , ab ipsis incipit di. sputare,omissa materia, de qua dictum estiam : est enim ipsa omnibus communis. Ideo autem docuit, elementa principia habere, uti talibus inciperet principiis, ct causis propriis ipse rum , quae formae Ripsorum qualitates sunt, ut patebit sequentibus textibus.
Haec. v.transmutantur in se inuicem.
Ostendit, ut exponit Philop.quod seca-do loco sint principia qualitates, & non ipsa elementa. Ratio autem potest illa esse : Quod minus transmutatur, magis est
principi u transmutationis: at minus transnmutantur ipsae contrariae sornaae , quam elementa : non enim unum contrarium transmutatur, & fit alteru : unum autem elementum mutatur in alterum ergo maiorem rationem principii obtinent qualitates, & serniae.
Reprshendit Empedoclem; quia dixit,
elementa non mutari inuicem , dicens, quod nisi ellant mutabilia inuicem elementa, non esset alteratio: alteratio enim in mutationes tendit.
Colligit ex hoe ordinem, quod ab his incipere oportet, & determinare, quot,&qualia sint principia, ut corporis principia sunt: & hoc ratione ostendere, non sicut alii qugdicunt, sed non probant, quare hae qualitates sint principia, & no aliae:
quare tot,& non plures e nos vero ratioue ostendemus.
Dubitabitis, quare potius Ignis dicitur Dubium. transmutari in aquam, quam calor in sit giditatem.
Dico , quod nihil caloris fit frigiditas; solutio. aliquid tamen ignis, s materia fit aqua,
Quoniam igitur quaerimus sensibilis
corporis. Tex. T. EGREGIA methodo inquitit, quae, Diseursius D quot sint qualitates, ouae principia sunt quoiue corporum sensibiliues. Primo enim constituit, quod debet esse corpus hoc, cuius principia quaerimus: ponit ue ipsum esse tangibile: unde cum dicitur, hic quaeri principia corporis sensibilis, intelliget tangibile . Sed dices, Quare huius,& non alterius Dubium sensibilis est sernao p quale sit Dico,quia est uniuersiilius reliquis omia corp nibus , ipia j; comprςhendit: nam omne odorabile est tangibile, non autem c6tra: ima. similiter omne visibile corruptibile,& om Solutio. ne gustabile, ac odorabile; non e contra. Et ratio est;quia aliorum sensuum obie Cur qui et a sunt mixta tantum ; ac tangibilia sunt Ea mixta,& elementa:ob hoc quaerimus prin potu laeticipia tangibilia. quae enim fuerint huius bilium. principia, uniuersaliter erunt principia corporis iensibilis. Constituit secundo Arist quomodo di- ς':gnoscemusa principia tangibilis corporis, ut tangibile est: docetq; regulam esse seu eorporia sum tactus: qualitates enim quas tactus di iasibilis, gnoscit, inerunt corpori, ut tangibile est. qu Ex quo inseri, quod alio tum omnium lan suum qualitates non seciunt principia, &formas sensibili corpori: sed sol una cotraria tangibilia. Exeludenda ergo sunt ab 'hac ratione contraria aliorum tensuum, ut albedo, nigredo, dulcedo, amaritudo, &aliae huiusmodi. Statim respondet obiectioni. Posset dicere quis, Visus est prior tactu: ergo eius Mobiectum prius est obiecto tactus ; & siesunt colores qualitates primae . Respond.
quod licet ita sit, quod uisus sit prior, &
eolor, tamen non insunt colores corpori , ut est tangibile: tunc enim essent pri
mae causae, di principia i nil ergo prohibet alia
153쪽
alia ratione esse colores natura priores.
Nota Nota, quod hie dicitur visus prior no- μ' bilitate, & obiectum prius uniuersalitate: i . . quia videmus astra, quae non possunt ranisgi: de ex hac parte uniuersalius,& prius est visibile: tamen sub ratione tangibilum minus est uniuersale: quia multa sunt tangibilia, quae non sunt visibilia , ut elementa. Praeterea , tactus inest omnibus animalibus,non autem uisus; quia ille est necessarius; Se hae ratione prior est etiam tactus: est enim uniuertator.
Ipsorum autem tangibilium diuidem
dum Tex. 8.CvM qualitates tantibiles principia ense sensibilis eorporis dixisset , eonstituit
tertio diuisionem omnium: nam quae ab solute inter has fuerint primae, erunt principia sensibilis eorporis.. - Ponit ergo septem contrarietates circa inmeia' tactum , ex quibus duas primas omnium tes quas probat; quia ad ipsas reliquae reducuntur, percipis atque eas, ut principium sensibilium cor- ta porum eollocat. Circa has igitur contra M' rietates tactus uersatur, circa calidum, Scsrigidum,siccum,dc humidum,graue,dc leue,durum,& molle, lubricum, Si aridum, asperum, it lene, crassum, de tenue. Ex his omnibus duas primas sumit, Qui qu alias reiicit. Primo autem reiicit grauitat hi inii. xζm , S leuitatem: quia non sunt mutuo ei da a activa, Sc Passiua, nec alterant aliquid neentimmo alterantur:at qualitates corporum sensibi Primaru Iium oportet,ut sint activae uel passiuae. Schuis ' sermo est de alteratione: si enim n6 essent tales, non essent corporum principia: corpora enim per qualitates se mutuo alterare, de miscere debent.
calidum autem oe frigidum Osiccu.
. primae Ex ratione praecedenti colligit, lite qua
qualita- tuor contraria calidum te frigidum, ne tes sulca cum de humidum, esse posse principia cor
dd. 3 si, nim priora sunt activa, duo uero poste- eum. riora, passiua: quod ex definitionibus ips
in 'dui. Calidum enim est congregans homo ii ci. genea, de similaria; ut patet in auro pu-
ro igni imposito : tune enim partes auri
coniunguntur ex parte una , partes terrae ex altera parte.
Notat autem, quod si calor disgregatres diuersas est,quia dum congregat res similares , separat illas a disti mularibus; ob id disgregare dicitur hetherogenea. Frigidum autem est eongregans dissimilaria; ut apparet in gelu, ubi lapides, paleae, de alia simul conitangi accidit: sunt ergo ista actura. nam congregare,agere este
IIumidum autem, quod intermis bile est. Tex. 9. Ex deseriptionibus humido ostendit, si
militer de sicei,ipsa esse palliva. Humidum enim est , quod suo termino interminabile est,sacile autem alieno terminatur I ut patet in aqua : haec enim spargitur statim, nee facile terminum ex se retinet, quem facile capit a continente, adaptatur enim figurae vasis. Siccum autem e contra, suo terminosacile terminatur alieno uero difficile, ut notum est est igitur utrumque passivum rege enim terminabile, uel interminabile , passionem notat.
bricum. Tex. Io.CvM ostendisset, illa quatuor eontra .ria, esse activa, te passiua; n sic probat,iquod omnia alia ad ipsa reducantur : ex Priori enim patet esse principia, ex posteriori autem probatur,illa sola esse principia,& no alias tangibiles qualitates. Conatur ergo reducere illas alias ad has quatuor: reducitq; primo tenue, dc crassum ad siccum , de humidum. Primo quidem tenue ad humidum tali ratione. Et nota,quod ratio est Syllogismus cum prosyllogismo. i.ponit maiorem cum sua probatione, minorem rursus cum
sua probatione,propter quod syllogismus uidetur obstiirus, sed dilucide iste esti Esse repleti mim est, proprium ipsius 'lantidi romne tenue repletivum est; ergon humidum. Vel clarius; omne repletivum est humidum, tenue est repletivum ergo tenue humidum est.
154쪽
Malorem probat. Facile terminabile ab alio , dc sequitur tangens. i. adaptat se& unit cum tangente, est humidum: at illudeli tepletivum : ergo hoe est humi. dum . Nota, quod illud dicitur repletiuo, quod se imbibit cum altero,& uelut cum altero se penetrat; sicut aqua terrae insuissa, Sc oleum cum vestibus, & alia similia. Probat minorem, quod tenue sit repleti. uum : quia est subtilium partium, & minimarum. i. facile in minutissimas diuidi potest particulas: & sie totum potest tangere totum. i. defendere se per partes minimas alterius, & uelut illas penetrare. Reducitur ergo tenue ad humidum ut particulare ad uniuersale : quod si hoe ad humidum,suum oppositum reducetur
ad siccum ut enim contrarium unum cauno ita alterum cum altero.
commensulat & hoc non est molle. Alterum est, quod cedit quidem sed suo se .termino continet, nec circundat corpus:& cera blanda,& alia, quae humidum habent aliquanto consistens , hoe sumidum molle dicitur. Hoc est, igitur, quod hic dicitur, cede. re in ipsum , dc non obsistere, & eircun. dare: Est igitur,omne molle humidum non autem omne humidum molle. Reducitur ergo molle ad humidum idurum autem eii siccum quoddam; est enim congelatum. I. tali humido priuatum: hoc enim uocabulum multiplex est , & variis opponitur ex nominum propriorum desectio.
Tex. II. I 2. LRb ςM, Reducit alia duo eontraria, putatu. - μμ' brieum, S: alidum,ad humidum, bc siccsi :Primo lubricum ad humidum: quia lubricum est quoddam humidum : est enim humidum aliquid passum .i .humidum comis mixtum cum subtili terreo. ex quo prouenit, quod si tenax , de unctuosum, sicut oleum,St similia. Eius autem oppositum , puta aridum ad siccum spectat eadem ratione est enim quoddam liccum. i. valde siccum , 6c quod tali humido unctuoso est priuatuin; quod fit ex eo,quia calor extraneis resoluit humidum, de reliquas partes constringit trisiditas, de congelatum fit
Tex. I 3. Molle, e Alia etiam duo reducit. s. molle ad hu- durum. midum, durum autem ad siccum. Probat de molli; quia molle est quod da humidu , quod in ieipsum cedit,& non obsistit. Nora du Aduerte ex 7. Metheor. cap. esset dum auri. plς humidum quorum unum cedit ali teri corpori, sed illud tale circunstat: ut aqua,si lignum mittas in eam, cedit, sed
cedeas ambit lignum, eiusque terminis se Sicum, εt humidum multipliciter di- Multimo cuntur, nec in quacunque sisnificatione sumuntur, cum dicantur esse primas I 'qualitates; ob id Aristoteles ipsa distinguit,aliasque significationes ad unam pri
Adverte autem ut intelligas textum, Humida. quod tripliciter dicitur aliquid humida : i .modo. Uno modo non propria humiditate.i. ipsi inhaerente,sed humiditate alterius cor potis ipsi coniuncti Sc hoc dupliciter contingit . Uno modo,cum fit in sola superficie exteriori, ut e si anua superfunditur lapidi,de hoe dieitur inum, seu rotatum . Altero modo cum talis coniunctio etiam a modo.
fit in profundo, ut cumaqua imbibitur Ierrq, tunc terra dicitur hoe secundo modo humida, quod humidum dicitur irrigatum . Tertio aliquid est uere humi- 3. modo. dum, quod propria , ae inhaerente sibi humiditate humidum est , ut aqua, di alia. Si ecum etiam tot modis dicitur: nam sieeu timcuique humido suum siccum opponitur bus mo- per priuationem talis humiditatis. v uult ergo Aristoteles, quod humida duo ad ρά tui a
tertium reducantur,quod uocat primum: unum t.
dc sicca etiam duo ad primum: de se unum humido,
est primum siccum,unsi primu humidum. PD δ
In textu igitur probat, siccum , de nu Texiusmidum esse multiplicia, tali ratione quia expo.
sicco opponuntur humidum, de udum, di humi
155쪽
& humido opponuntur udum Sc irrigatur utraque ergo sunt muli: plicia: quia regula est sopica; Cui multa opponuntiir, ipsum eli multiplex . Statim tamen dicit, quod haec reducuntur ad primum hianti duin, deprimum siccum : & iacit rationem hanc: Vdum,&irrigatum, quibus siccum oponi tur, reducuntur ad primum humidum; er- go etiam siccum illis oppositu in ad pridi mimi siccum.
Nora. Et nota, quod est de sectus uocabuli: nadupl cx est siccum correspondens duplici humido
du , di 1. secum 4. genus humidi,
cundum aliam ex Ponem. Dubium. Solutio.
elusio Ostendit, hoe primum humidum, &ζrimum siccum, dieitq humidum prim si
abere propriam humiditatem in prosundo; siccum autem, quod hac priuatur, diciturque siccum coagulatum, & hoc erit primum Quamuis est alia expositio , quae mihi magis placet,ut ponat aliud quartum humidum,& siccum, ita, ut humidum hoc sit, quod mixtum est: habet autem humidupzoprium, ut multa mixta humida: δι hoc reducitur ad primum . ad simplex, quod est humidum primum: Similiter siccum inmixto dicitur eoagulatum: & hoe reducitur ad siceum simplex , & es ementare r sie igitur omnia tangibilia contraria reducatur ad illa quatuo Dices, Quare nihil dicit de aspero, &len ip Dico, quoa notum eli essedi ita,& superaddere partiam situm. Asperum enim est durum, habens partes pro minentes,&inaequales lene autem durum, habens partes aequaliter prominentes. Concludit quatuor esse primas qualitates,ad quas reliquae reducuntur, ipsae tamen non ad alias: non enim reducitur calor ad humidum,nee ad siccum: nee si in iis litet reducitur frigidum ad illa duo, nec
QVAESTIO PRIMA. v quatuor qualitates sint escmentcrum forma substantialis.
QVamuis elementis singulis, ut diceis
tur inserius, duae insint qualitates prHiiae, amen una est, quae praecipue inest, ct ei appropriatur, ut igni calor,aeri humiditas, a quae frigiditas, terrae siccitas: de de his dissicultas est. An quaeque sit suo elemento lubstantialis Arma. Et videtur,quod se. Primo ex Aristo t. r Artu. tex. I. ubi has, principia & formas eorporum dicit esse: n5 ergo sunt acei dentia:na accidens non est principium substantiae. Secundo. Disterentia cit substantia rei, 2. cuius est differentia : at tales quai: tates sunt elementorum disterentiae ; ergo sunt ipsorum iubstantiae,& sormae. COsequentia est certa cum maiori: minor probatur ex Atall. hoc libro, text. 24. ubi differentias uocat has elementorum. Praeterea ratione; ' quia per qualitates has mutuo dissi
Tertio: Eleinenta secundum se sunt c5 . traria. at non habent contrai ietatem alia, 'nisi in his qualitatibus ; ergo istae sunt ipsorum formae , & per eas constituuntur. Maior est Arist. hoe libro . tex. s. minor, Se consequentia per se patent. Quarto: Ea est forma, qua ablata,etiam res Illa aufertur: at ablatis hisce qualitati- ' bus, auseruntur clementa ipsa ue ergo sunt ipsorum formae. Tandem quinto Id, quo aliquid produ cit, est serma:at elementa hisce qualitatibus producunt sibi similia ergo sunt ipsis-rum sormae: si enim essent accidentia, ete nim cum per illas producant substantia; imperfectu produceret persectum , quod videtur fieri non poIse. In hae disii cultate est sententia, & opia Soranio, quam saepe Averro es tribuit Alexan- Alex.dro: S uidetur Alexander hoc sentire lib. de sen. cap. q. de odore: etiam est cuiusdam Nicolai, ut citat Conciliator differentia I 3. Hi asserunt qualitates has esse sermas subitantiales elementorum , ita , ut non sit alia serma substantialis ignis, nisi calor, & reliquoium sua qualitas. Huius opinionis argumenta sunt sacta in principio. Iandunus autem . . Physic.q. 4. non credit Alexandrum suisse huius
Sed cuiusique sit, illa est absurda.& non nci
est tenenda: di ponitur Opposta conclusio: di P . tiues Lae non sormae subsanis ientiam.
156쪽
sales elementorum, sed uirtutes, & pansiones ipsarum sunt superadditae formis. Probatur primo argumento, quod fa
tentiam . Quod uni est substantia , nulli poteth aecides elila: at istae qualitates sunt subitantiae elementorum ergo nulli pos. sunt esse accidentia. At collat esse accide-tia in mixtis , Se similiter ipsis mei: siccitas enim non est substantia ignis , cum sit calor, ergo non possunt esse substantiq. Maior eli Arist. i. Physic.tex. 27. Et aduerte, quod loquimur de accide. ti, quod diuitur in praed:camenta nouem , quod aliqui uocant nominale, nam si sit sermo de accidenti uerbali.i. de praedicato,quod est extra rei naturam potest ali . quid esse accidens, de subitantia . Homo enim dicitur aceidere animali quia non est de essentia animalis, quod sit homo , at homo subitantia est. Secundo. Subilantia non est per se se n. sibilis, sed per accidens, sentias enim accidentium sunt pnino perceptiui, at tales qualitates per se primo a tactu percipiuntur, ergo non sunt substantiae. Praeterea tertio. Formae substantiales non suscipiunt magis, & minus, tales qualitates suscipiunt, ut notum est, non eroo sunt substantiae. Praeterea quarto. Substantia non immediate eli operativa at tales qualitates immediate operantur; non ergo sunt substantiae. Maioris est Aristotelis, in praedicamento enim qualitatis constituit principia proxima operationum, uocatq; potentias uel impotentias. Praeterea de sen. &sensib. cap. . dicit,quod isnis, ct illa elemeta non sunt activa, de passiua , nisi ut contrarietate habet. Vbi olludit ipsum igne, uel aquam no consistere in contrarietate. Et nulli dubium cst, esse talem sent etiam contra Arillotelem,at quost ideo obiicia.
Ad primum dico, quod Aristoteles uocat istas quaistates principia non essentialia, sed dispositiva, & productiva ele
mentorum, ut in textu exposuimus.
At secundum resipondet Averroes. s. Physic. co m. Io.& Conciliator, differ. II. quod 'pedisteretiae rerum occultae sunt, at accidentia illis maxime coniuncta pio
ipsis sumuntur, tanquam per ipsas sor-
mae induceretur,& hae ratione Aristoteles has uocat disterentias elementorum, sed non sunt primae diisteremiae, sed secundae , dc accidentales , primas tamen indicant. Ad tertium dieo , quod clementa in Ada. sua subitant: a non sunt contraria , sicut nee aliae substantiae inter se , sed ratione suarum qualitatum. Et confirmo ex eodem textu. Postquam Aristo. teles dixit , elementa esse contraria; statim declarauit, dicens, Piout contingie subistantiam substantiae contrariam esse , ae si dixisset : Illa eon. trarietas est in elementis , quae substantiis permissa est , sicilicet secundum suas qualitates . Et clare hoe dixit ho e libro text. 12. ubi dicit , haee esse contraria , quia passiones habent
Dices; Causae contrariorum. contrariae obsectio sunt: si igitur passiones contrariae sunt , . .& formae, quae sunt ipsarum ea uis . Di luti Q. eo , quod illa maior, si in omni genere causae intelligatur: amplificari debet, ut sit sensus, Causae contrario tum aut sunt
contrariae, aut diuersae. Vel causae contrariorum sunt contrariae: ut patet re vera formaliter.
Ad quartum respondet Averroes. g. Metaph. comm. s. quod illud , quo primo ablato, aufertur res, est quidem forma , non tamen id, quo ablato non primo , aufertur res. Explico, Abscisso, Si ablato capite moritur homo , non tamen caput est forma, quia ipsius ablatio non aufert primo hominem , nisi anima , quam au infert capitis abscisio. Ita ablato calore aufertur ignis non primo, sed quia ealbr ab-- latus aufert ipsam sormam . Hoc idem dicitur de aliis elementorum qualitatibus S primo in gradu remisso bene aufertur calor manente forma, & stigiditas die. in aliis elementis.
Ad quintum dico, quod eum agit ali- Ad s. quid est agens principale, puta supposita& instrumenta duo, unum principale , si Nota qaid est forma substantialis , Sc instrumentum secundarium, s. qualitas , Sc potentia
seu uirtus,assimilatur nautae , qui manu a ne. Si temone mouet.
Dico igitur,quod no iis,quod immediate ages agit,est sorina subilatialis. sed libeTol. de Gen. ει Cor. R eli
157쪽
In Lib. II. de Gener. 5c Corru p.
est instrumentum principale, qualitas ue- eile pauciores: nam ea lor , & frigiditas sa-ro eii insumentum secundari uin. ciunt, quod aliae duae faciunt et ergo cuia Nee in conueniens est , quod in perse- perfluunt, siccitas, & humiditas. Consectius producat actione instrum e talia per quentia uidetur bona: sed a batur ante-fectum si agit in uirilite persecti agentis, ceden, ex Ariit. q. Metheor. in principio, ut alibi dictuin eli. Et de hoe praesenti ubi docit,quod calor,& frigus exsiccant, quaesito sussiciat. & humectant,& indurant,atq; molliscat: qui enectus sunt aliarum duarum quali
Q V AE S T I O II. An sint tantum quatuor prima
SEcundus quaestionis nodus est. Arist.
enim quatuor tangibiles qualitates hie pii mas confluuit, calorem, stigiditatem liu auditatem ,& siccitatem. Dissicultas igitur eli duplex . An sit aliqua alia praeter has que I an aliqua ex his superfluo consit uatit r. Vtroq; enim modo probabitur, ' non cile tantuni quatuor qualitates. Elligitur argum. prinium. Motus est eausa alterationis: & tamen motus non est qualitas reducibilis ad illas quatuor,ergo aliquod est aliud accidens principium primum operationis. Consequentia uidetur certa. Loquor autem de motu locali Maior probatur primo ex 2. Celi.tex. 2. ubi dicitur, quod motus eli aptus calefacere
lapides,& igni re serrum. Praeterea, Se t. s. proble. q. 34. dicitur, quod status refrigerat seruentes ollas, &aer motus in rigidat.ob idque minus calefieri,qui ad Solem deambulant,quam qui fiant, illi enim excitant sparitum, & uent tim qui in frigidat : ergo motus alter tiuus est calefacit enim, se frigefacit. 3 Praeterea keundo: Lux eii qualitas prima; imo prior illis quatuor e haec enime testis est; At lux alterat corpora illa: calefacit namque , & aliquando generaLigne, sit ergo alis pretier illas qualitates.
Tertio . Sunt etiam uirtutes in rebus
hisce ali erat tuae ut patet in herbis, lapidi. bus,dc aliis, quae non ex .lementis polle prouenire uidentur, sed ex coelis,lunt igitur aliae primae qualitates. - Quarto. Videtur diminutus Aristo. inprobandis his qualitatibus. Non enunmeminit rari, di densi, quae quidem contraria sunt circa tactum.
Pcaeterea quinto. Ex alia parte uidetur
Praeterea sexto. In uno genere unsi est 6. primunt. ergo in genere qualitatis una intum erit prima: non igitur sunt quatuor.
Huius diis cultatis elucidatio tota pen E qui, det ex intelligentia eorum , quae Aus .di- Pς d -xcit circa has qualitates ob id hoc primum est explicandum. Aduerte igitur, quod Aristo t. inquirit t. sun diu principia ,& qualitates, quae sint primae qualia causae cuiusque transmutationis sensibi L,. ri incipi
tales autem qualitates deberent habere quatuor conditiones. Prima est, quod es- 4 eondbsent uniuersales. i. quod ellent tales, ut es- tiones.sent causae cutu'que sens bilis mutationis, & non huius essent, ali ius non . vm
Secunda est, quod essent simplices id
est primae, quae nu dependet ex alii, iam enim non ellent uniuersales causae , si ex
aliorum antecedentium mutatione deis pendercnt.
Tertia,quod essent activa vera actio- 3. ne, s. alterativa,& corruptiua: aliter enimno essent causae trasmutationis sit bliatis. Quarta , quod sint mutuo activae, α ε. passiuae,id eli agant cu contratietate : sie enim poterunt mixti causa elle, nisi enim repassius ellent, tunc corpora per illas qualitates an mixti O nem uenire non pollent,& si e no essent caule mixtorum mutat lonis, debent ergo agere cuin contrarietate. Atili. igitur ad indagandas tales quain a. und mlitates optima usus est methodo, obseris qua me uauit. n. qualitates mutuo activas, & passiuas sensibiles,reducitque illas ad corpus iiii in in tangibile, ut tangibile, ut est mana quς sue uestigan-rit causa talis corporis, erunt uni iter sa- dys histes causae transmutationisinanium sensi- bilium , nam reliqua omnia tangibilia
sunt,non autem e contra, ut explicuimus in textu.
Ulteriuς, adhue constitutis his tangibilibus indagavit, quae inter has sint primae , nam lixi unt absolute primae Se fiereducit illas omnes conuarietates ad dua ν
158쪽
duas , unde notum sicit, hasce qualitates
esse quatuor propositas. Hi ne sit, non esse mentem Arist. nega. re absolute esse alias qualitates activas, sunt naq;. Similiter nec negare esse qualitates alias alterati uas: sunt enim, ut patet de lumine, quod alterat: similiter de qualitatibus virtualibus, ut patet de eatore virtuali vini, & aliis virtutibus alteratiuischae enim agunt , sed absq; contrarietate, ut notum est. At sermo Artitote. deletate, & prii nisi huius dilucidatione prima conclusio. Aliquae sunt qualitates act: uae, sed non dicuntur primae; quia non agunt actione proprie alteratiua,& tendente in mutationem rei . Haec conclusio patet: colores enim, odores,capores, Sc loni,agunt, in suos seniliti quorum obiecta sunt , imprimuntque species , & sui similitudines, non tamen corruptiua actio est , nec est cum abiectione
Secunda con lusio . Aliquae sunt qualitates uere alterativae alteratione corrit. I tua, tamen primae nen sunt, eo quod taes uirtutes ex mutatione illarum prima. riam processerunt, ut patet de uirtute uini, aceti ,& multorum aliorum mixtors, quae usum medicamentorum praebent.
Tertia conclusio. Sunt etiam simplices qualitates uerae alterativae, & priores his
quatuor: tamen no mutant harum numerum , quia non cum contrarietate agunt.
Patet de luce, & de lumine , & coelorum
motu,& aliorum etiam corporum, quae vere alterant.
Quarta conclusio. Praeter has quaIitates alterativas , quae in mixtis sunt, a primis elementaribus prouenientes , existimo esse alias ex uirtute coelorsi influxas: nee oppositum possum inihi perseadere: Sunt enim virtutes in his rebus adeo mirabiles, ut elementorum uiribus tribui nopossint. Quis enim iiirtutem seminis sommatiuam tribuet elementis , cum animal longe excedat ipsa, similiter aliae sunt vi tutes rerum circa effect si mirabilei, quae profecto ex coelo dependet.
Praeterea, quis sibi persuadet, eorpus nobilissimum, quale est coelum,nihil agere in his inlatioribus, rusi lumen, &peragentibus cum contra qualitatibus, procedit. Sit autem pro mais
lumen calorem, cum Aristo. I. Metheor. dicat, omnia ista a cςlo cu uirtute gubernarii ait, quod Sol,& homo generat hominem λ Vnde si,quod multi effectus ex Nota de uariis coelo ru motibus, & ali rorum aspectibus in his inferioribus Pt ueniant,& itul n- coeli non solum lumine, Sc motu, sed etia uis. aliis uti tutibus occultis agant e quae influentiae dicuntur, quod docet S. Tho. 2. Authores celi, super textum . r. & Albertus Maia , pinstaς gnus ubique , St Conciliator differt. 9o. Marsit. Alber. q. r.& Paulus Venus. I. Metheor. cap. I. dc alia plurimi, praeter
quosdam Modernos, qui id negant absq;
Et quamuis hoe alibi sit tractandum , At g in hoc unico erat argumento. Cfli enim ia ηψς- i . frigidat inferiora illa, ut notu est; & alias qualitates inducunta has autem preti lare
non pollunt lumine, & motu: ergo alias uirtutes operamur. Maior est certa: minor probatur. Si enim lumine id faceret, maxime lumini Lunae id concederetur, ipsi dicunt . at hoc manifeste est salsum, S contra Arist. 4. de partibus animalium cap. s. qui dicit, noctibus aestiuis in plenilunio plus uigere calorem; quia matu, lumen est : & dicit; quod exanguia animalia tunc pinguescunt ob maiorem calorem,quamuis par alimentum sumant. Vide esare, tale lumen calefacere. Nec ualet,quod dicit Auermes 2.Coe,Cxcludi eli. c6 m. a. quod per accidens in frigidant, solutio. S humectant coeli . quod merito repre .A ςx hedit.S. Tho. illic. Coeli enim eausae sunt uniuersales, & per se:& praeterea, quia si illa per accidens fiunt a coelo, oportet dare causam, a qua per se fiant, quam nodabit qui ,per se igitur operantur: & hoe
etiam iuxta,ut expositum cst . Nota esse Aduerte autem effectum per accidens e 1 2 a respectu unius causae, esse per se alteri u : ci scii, u-
ut si nauta non per se est causa submersionis, danda eli causa per se. f.uenti. Et ii itidii lquid instigi dat per accidens, dabitur in- frigidans per se , quid igitur erri, nisi vel
Iumen, uel uirtus cceli, cum ipsi instigidare dicantur. Ad argumenta igitur oportet indete. Ad primum quamuis ad mltteremus, Ad I. motum per se agere ea lorem, ac frigiditatem, non id esset contra Arist. non cra mygeret cum contrarietate, Sc rep. il mire.
159쪽
In Lib. II. de Getarat. οἱ Corrupi.
Nota Dices tamen , ut melius intelligati ir , quo mu' nuomodo motus agat dico , quod inotus
ne eis, non per se, di immediate calorem facito, in sed quia inducit dispositionem , ad quam
sequitur caloriquod docet Alber. Mag. a. Meta. p. 3. Motus enim confricat εἰ conterit partes, inducitque quandam, raritatem,ad quam sequitur calor. ι .Nec cli in conuenietis, ut dicit Paul. r. Metheor.cap. I. quod raritas, quae solet sequi calorem, sit dispositio aliquando anteia cedens ipsum calorem : at quia motus illam raritatem per se inducit, dicitur per se causa aliquo modo caloris. Quamuis in viventibiis motus sit causa caloris ex alia , R eo,quia excitu spiritus animalis ealidos, ad alia,q; traim pat-M. dui te spiritus tamen ipsos via calefacit. re motu, Non si tamen motus eli causa frigidita aliqn fla tis, sed per accidens quia applicat aliud scitus eu sit gido: iii od docet Arist. Se t. 26. Problem. sis sa H6 ubi quaerit,quare natus, cum sit calieti. ' dus, infrigidat. Se respondet primo , quod non quicunque status id facit,sed qui emittitur compresso ore, qui enim emissiis est Expanso ore, calefacit. Dicit autem,quod ille, qui est emissus ore compresso, per accidens instigidat, quia mouet aerem sti-pidum uersus rem instigi dandam. Et dat signum, quod si corpus sit prope, Sc approximatum ori , tunc ealeiacit qui eun-que flatus . Vide ergo motum instigidare, quia permotum applicatur inti i-gidans. Nota ergo, quod sunt duae causae , quare spiritus, uel natus instigi dat res calida . Altera est, quia mutat aerem contiguum rei calidae, qui ob vicinitate calidus erat, inducitque temper aerem frigidiorem. Altera causa esl; quia motus condenset aeris partes, ut magis instigi dent rem. Codensata enim sortius agunt , R ob hane
causam utraque manus immissa aquae ma
gis in seisidatur, si digitis motum aquae sa-
Ad secu dum dico similiter: quod lumen non agit eum repassione, di se nihil est contra Atiit. Dices tamen. Quomodo lumen calesa cit Respondet Alber. Mag. 2. Coeli trac. 3. c. 3. quod non essentialiter, sed quia mouet olus partes, & conterit, sicut motu s. Sed hoc ij i M. non nulli placet qu a calcferi expeti- Causae
Ad s. Ad s. mur res absque tali contritione, nee motu partium : praesertim quia non est certum, an lumen recipiatur in ipsius corporibus opacis, an in solo aere: quod si non recipitur in illis, non poterit conterere.
Dico igitur,quod immediate, & se ipso a. Motus inducit calorem , sicut calor ipse: nec est vςt . causa,quare id non ita fit. Ad tertium dico iam, quod non negamus tales qualitates, sed nihil contra Ari
Ad quartum Alex. dicere uidetur, ηδ ararum i educitur ad leue, densum ad grave. Contra hoc replicat Averro es: :nam uinum rarum est, non tamen leue, dc nubes densa est aliquando,non tamen grauis. Ideo dicit ipse, quod non numerantur i. olutio ista duo,quia non sunt activa : Sc hoc sor- reiicitur. an fuit, quod intendit Alex. dicens reduci ad graue,dc lcue. i. non esse activa & passi. M olutioua sicut nec graue,& leue, & eadem eausa excludi a ratione primarum qualitatum.
Ad quintum dico, quod calor,ae frigiditas ct in frigidant,& calefaciunt per se , sed non sic exsiccant uel humectant, sed per
accidens. Exsiccat enim calor, quatenus resoluit humidum, quod relinquit parte, sic
cas.v.g. exsiccat terram humidam, quia
partes humidas resoluit,& sic pat .at in uapores relinquit autem siccas. Similiter frigiditas humectat, quia partes humectantes excitat uel applicat,& unit. non tamen per se producunt siccitatem uel humiditatem, sicut humiditas, Sc frigiditas: de hoe tamen
Ad sextum dico, quod istae non dicuntur qualitates primae in essentia, & substantia generis, sic enim una est in quoque genere persectissima . Sed dicuntur primae, comparatione secta ad alias qualitates in causalitate:& quia omnes hae quatuor nopendent inuicem in causando, primae dicutur quamuis si in persectione absoluta fiat collatio, una fit prima. Haec satis.
QVAESTIO TERTIA. An inter has qualitares diu sint act,
Issicultas lite proposita est propter
Arist. e tex. 3. duas harum tantum
160쪽
ssicit esse activas, colore, & frigiditatem:
duas .ero passiuas, siccitatem, & humiditatem : quod idem docuit ε. Metheor. in principio: communis tamen sententia est, has omnes esse activas. sensus ob cuius maiorem explicationem sitqunis. titulus explicandus. Dupliciter enim aliquid potest dici activum, ves passivum . Vno modo, ut subiectum, it totum quod agit uel patitur: de sic notum est,qualitates non dicere,agere, vel pati. Altero modo,ut
principium, quo fit actio vel passio ; quod alii dicunt pati terminatiue ; de sic qualitas dieitur activa, quae eli principium, quo res agit, εἰ patitur, quia eii principiti, quo subiectum agit, & patitur.
r. eoneI. Sit igitur prima conelusio. Omnes hae omne hq quatuor qualitates sunt primo activae.
ouilli, s plico. voco activas has,quia similes si te, sunt bi in specie producunt; quod aliis non est
primo a- concelsum. Non enim albedo albedinemcti . facit, nec dulcedo dulcedinem. Dico etiam esse primo activas, quia a seipsis operantur: reliaua enim operantur, & alterant,
sed per has. Unde sunt qualitates in triplici gradu,
tum aliὰ Vt no sat Conciliator, differ. so. Illae pri-ptima a- mae, quae seipsis sibi similes iaciunt. Aliaeliae sedae. secundae, quae ex his consequuntur, sed
Qua lita ' non proueniunt ex primarum omnium P tithii mixtione, ut raritas, densitas, leuitas, graei gradu uitas, quae sequuntur alias quatuor , sed non omnes simul. Sunt aliae tertiae, liis exprimarum omnium mixtione prouent ut: ut colores, odores, & sapores, ct aliae similes. Hae autem tam secundae quam tertiae per primas operantur.
riobauit Probat igitur conclusio illas quatuor
coelusio. esse actiuas, de probatio erit de siccitate,&humiditate, 'de aliis. n. extat non dubium. I. Ratio. Est primum argumentum. Siccitas,& humiditas sunt propria & prima contraria, ut notum est ; ergo sunt nota mutuo se, expellere ab eodem subiecto : haee enim cst contrariorum natura , quod si per se expellunt mutuo, activa necesse eli esse. z. Ratio. Praeterea secundo. Singula elementa se mutuo possunt transmutare, ut dicit Arist. 2. gener. tex. 2 s. puta aqua, & terra: ergo necesse est, quod agant secundum hunuditatem , & siccitatem : nam frigiditas
comunis ell eis : similiter de aere, bc igne; sunt igitur activae hae qualitatcs.
Praeterea tertio, experientia patet: res 3 Rauo.
enim positae in loco humido putrescunt quodque non fit, nisi quia humiditas agit,
di rei calorem extinguit. Patet etiam hoe ex medicamentis , ap- 4. Ratio
plicantur enim humida siccis, ερ sicca humidis, sunt igitur activa haec. Secunda conclusio . Inter has qualitates, calor eli maxime activus. Hoc duplici ratione constat. Altera est, quia re- calor est soluit mixta sortia, ut lapides, metalla, maxime dc alia, quae aliae qualitates non it resoluere possunt. Altera est ex sphsra maio- .R uo. ri. nani sumpto ealido, de frigido ad mari . a Ratio rem distant a se diffundit calidum, quam stigidum: quod arguit activitatem eius
Tertia conclusio . Qualitates istae qua- 3- coclus. tuor inter se differunt, nec inuicem iust δ' euhi reducibiles. Duplici uia haec conclusio pG hae quali. test coinpiobari, qua Philosophi utuntur in res qua saepe ad dili inguendas res , & accidentia tu' 'nςc inter se. Altera uia est separatio subiectorum; experimur. n. siccum aliquando esse eumur.
eum frigido ; de ite non esse calidum, puta prima via in lapide de terra; aliquando etiam experi qua Pr mur, siccum esse eum calido in igne, Se se non esse frigidum: similiter humi dum esse --φ' cum stigido in aqua , de sie non esse cali. dum; aliquando esse cu calido, ut in aqua calefacta, de sie non esse frigidum ; duo
enim contraria simul esse nequeunt. Altera uia est ex actione: quia non potest calori tribui exsiccare, quia humectat cSram, nec minus possumus tribuere humectare,quia exsiccat Iutu . Similiter nec
stigiditati possunt ista tribui, oportet ergo aliis haec concedere qualitatibus.Idem oportet dicere de calore, dc stigiditate, Iesacere enim non potest tribui humiditati, nee siccitati, similiter Ic frigefacere. Hi ne constat esse quatuor qualitates pri
Ad loea Aristotelis dicit Marsitus , Si 'ita
Alberi. quod ob hoc uocantur siccitas, de potita. humiditas passius, quia minus agunt. Sed prosect o hoc dici non potest, nam Arist. non probasset ex ipsarum des nitionibus
passiuas esse. Dico igitur, quod non dicuntur passi- .solutio, uae , eo quod mutuo non agant, certum
enim est agere, sed quod in mixti substan- ζbiu sotia passive se habeant. Quod es dicere, urator.