장음표시 사용
161쪽
ptimae qualita is es applicantur
Quid senserint ve teres denumero element.
eum conueniunt sicca,& humida ad mixtum: calor est, qui siccas partes cum humidis copulat eoquendo, & dirigendo estigiditas alitem coagulat,& consilientiam pretbet illis partibus, & illa duo passiva sunt: sed de hoc alibi dicetur.
lia constituunt, id est rarum,& densum, seu calidum , & stigidum, quae raritatem, vel densitatem faciunt: & per talia duo principia ex uno fieri omnia dicunt.
Quonim autem quatuor elamenta sunt. Tex. I 6.
Vmero qualitatum primarum con stituto , ipsas elementis applicat, ac optime correspondere ipsis probat. Dicit igitur, quod ex quatuor illis qualitatibus, possunt combinationes fieri, quarum duae eonsistere non possunt: reliqu et igitur
erunt quatuor : Constat ergo quod cum tot elementa sint, correspondet qualitaturatio numero elementorum,& elementorum etiam numerus constat secundum rationem harum qualitatum.
Combinationes sunt illae, calidum, sti-gidum , humidum eum sicco : & hae duo esse non possunt: non enim contraria simul sunt : erunt ergo aliae, scilicet calidu, siccum in igne, calidum, humidum in aere, frigidum , humidum in aqua; frigidum, siccum in terra: non enim ista pugnanr, sed simul se patiuntur. Et nota, quod non praecipue demonstrat clementorum numerum, sed supponit illum notum , ae ipsi applicat qualitates , quamuis etiam posset per ipsas probari, ut dicemus.
Omnes enim qui simplicia corpora.
Tex. 17. Quid Antiqui ei rea numerum elementorum senserunt, explicat, ae ipsos primo in quatuor diuisos sententias dicit. Quidam enim unum, quidam duo, quidam tria, quidam quatuor posuerunt : nec numerus ille auctus eli,nisi ab his,qui infinita principia secerunt. Has autem sentcntias singulas explicat: in omnibus enim hoe est commune, ut sint cotraria aliquot prima: qui unum ponunt elementum, ipsum ut subiectum ponunt: at duo forma- Explicat sententiam Parmenidis, qui senialia duo ponebat principia,signem,& terram: r-xm reliqua uero duo,dicebat, ex his esse mixta, s. aerem,& aquam : unde aliquo modo quatuor elementa posuit, similitet S contrarietatem. Nota, quod diximus i. Phy- Nota. sie. quod Parmen idcs habuit opiniones duas, alteram uulparem, ut uulgo condescenderet,ic talis ivit ista sententia r alteram propriam, quam sapientibus manifestabat: talis suit, quod erat unum principium immobile, ut dictum est.
Similiter autcm ct qui tria dicunt.
Tex. I9. Explicat sententiam Platonis,qui in li- sentet Iabro inscripto De diuisionibus, posuit, tria
esse elementa, & principia : unum autem horum dicit esse ex mixtione extremor v.
unde covenit cum Parmenide, qui posuit duo principia in hoc, quod uterq; posuit
medium costare extremis: at Plato unum posuit tale medio, Parmenides uero duo, scilicet aerem,& aquam, Circa declarationem Platonis lege Philoponum. Statim ponit sententiam Empedoclis, sententia qui posuit quatuor elementa. Iste enim Emped. sic posuit qua tuor, ut unam solam contra. rietatem in ipsis constitueret. Dixit enim. aerem,aquam,terram igni opponi, & igne solum his omnibus simul propter magna ignis ipsius activitatem.
Quatuor theoremata circa ista elementa conllituit. Prunum est, ista et cmen- Primum ta esse mixta, & non esse simplicra : non haec nra
enim ille ignis est simplex ignis, sed sinulis : potius eli subliantia ignea . simi pitia. liter
162쪽
Nota. Nota, P uocat elementa esse mixta, n6quod sint mixta, sicut lapis, ues lignum, sed impura. i. coniuncta cum qualitati b. aliorum elementorum, hoc enim modo frequentur se habent elementa, ut dicitur I.
Nota a. Nee ob id intendit negare, quod sit possibile esse pulsi elementu,uel quia nulli bireperiatur purum: sed solum docet,quod impura contingit esse elementa.
Ignis autem est superabundantia.
Qualia Declarat qualia sint elementa pura, &sim ele' hoe in duob. manifestat, ignis. n. habet calota rem in lummo, aqua aute qua uocat glaciem, rigiditatem in sumo. Et hoc patet, nam ignis est quaeda exarsio,& aqua quaedam congelatio, quae absq; summo calore& frigiditate non sunt. Vocabula. n. illa duo lummum exprimunt gradum. Intelli Notii. Se et de aliis idem. Vnde infert, et, ex uno mota a. puro elemento non fit aliquid, quia mixtum non habet summum gradum in qualitatib. sed eat refractas pollula . Hos duos
textus alii non commode exponunt.
Exisentibus autem quatuor simplici
bus. Tex. 22. a theor Sς undum theorema constituit. ΕΨquatuor simplicibus corporibus, seu et mentis duo obtinent unum locorum,altera duo locorum alterum. Quod est dice. re. Duo sunt loca naturalia in col. s.sursu, Sc deorsum , duo elementa, Lignis, di aer locum habent sursum, alia duo deorsum, sed differentes, nam media . saer,& aqua non sunt sincera,sed mixta. i. non obtinent
sursum, vel deorsum simpliciter , sed secundum quid lignis vero & terra absolute loca ista habent. - . Tertium theorema est. Duo elementa δ' duobus contraria sunt , ut igni aquae, aer vero terrae Explicat aut contraria haec diei in passionibus, Sc qualitatibus.
Sed tamen simpliciter quatuor ex en
Quartum theorema est, quod unum- Mora. quodque horum elementorum unam sibi Φ. beor maxime qualitate uendicat,ae intensiore habet, ut ignis ealidior est, qua sit siceus, aer aut est humidior, qua sit calidus, aqua aut magis frigida, qua humida terra uero magis eii sicca,quam frigida ,atque ita qualitates duς in aequaliter insunt elementis, unde fit,ut elementum magis denominetur, a qualitate sibi magis inhaetente.
cu tantum quatuor sint elementa.
post qualitatum numerum,element
rum multitudo examinanda el . Ari-1io t. enim lex. I s. quatuor sumit et se elementa corporum,uidetur autem, quod talis numerus sit insulsciens. Primo. Nume l. Argu. rus eorporum simplicium , est numerus elemetorum, sed numerus corporum simplicium non est quaternarius,ergo nec elementorum. Consequentia eli nota cum maiori, minor probatur. Numerus simplietum corporum est se eundum numerum simplicium motuum , at motus simplices sunt tres,ut docet Arili. 2.cqli. tex. 6.ergo etiam numerus esemetorsi. Motus autem simplices hi solum sunt, a medio, ad medium, circa medium. Secundo. Numerns eorporum simpli- a.
eium etiam sumi debet per motiva principia, sed hae e sunt duo. fgrauitas,& leuitas, ergo duo erunt motus simplices , a duo eorpora simplieia,S: si e duo elementa. Tertio. Numerus eorpora simplicium 3. etiam penes loca simplicia sumi debet, at solum lunt duo loea simplicia, s sursum,&deorsum ergo etiam duo corpora natur lia, duoque elementa.
Quarto. videtur et 2, praeter illa ele- 4. menta quatuor,quae binas habent qualitates, sint ponenda alia quatuor,quae sinῖulas tin habeant, nam simplicioreli unitas qualitate, ergo erit eorpus simplicius qis tantum est calidum, quam quod est calidum & siccum, idemque de aliis elementis, erunt igitur octo elementa, uel si quatuor sunt,non erunt ista ab Arist.posita. Quinto. Si quatuor elementa ei sent, s. maxime unu ellet aqua, sed uidetur illa
163쪽
non esse elementum, nullum enim elemetum saporem habet, at aqua sapida esst,dulcis enim,amara, salsa est, non uti igitur ele
F. Sexto, idem fit argumentsi de igne non enim uidetur esse tale elementum, si eni inest et, utiq; luciditate sua conspis uia esset, at nihil tale supra aerem apparet. Praeteterea: quia animalia aliqua in se reciperet, sicut & aer, aqua, Sc terra, at illud non est, maxime. n.delirueret ipsa: uorax enim ellualde,& corporum consumptiuus. Circa huius determinationem aduerte primo, tres conditiones debere inesse clemento. Prima ,ut ex eo aliquid fiat, cuius ob causam efficiens , & snis non sunt elementa effectuum, non enim ex efficiente & fine res sunt , sed ab eis ciente pro-1. pter finem. Secunda. ut insit in re, aliae fit, unde priuatio, & contrarium , ex quibus res dicitur seri, non sunt ipsius elementa, dicitur enim ignis ex non igne , & ex aqua fieri, sed non ianis, & ipsa aqua non sunt materia ipsius ignis, non enim manent in ipso igne, elementum autem de . . bet manere . Tertia conditio est, quod fit primum ex quo fit res , S ultimum in quod diuiditur , unde fit, ut manus, caput, pes, & reliquae huiusmodi partes dis. similares non sint elementa totius, adhuc enim ipsae ex aliis componuntur, Sein alias diuiduntur, ut autem essent ele. menta, deberent esse simplices, & in compositae. Nora r. Aduerte autem, o debet esse elemen-q Eortio. tum simplex. i. non resolubile in partes ou. .' dii serentes seecie Non enim repugnat elesti, gliei, mento diuidi in partes quantitatis, ut lit- de quare. terae elementa sunt dictionum , ut partes habent literae ipsae. Haec igitur debent in Nota a, esse proprio elemento. Attende tamen, Phonsu. non ita insunt his corporibus, quae elemesimplic, ta dicuntur, ob id non absoluto elementa ter ele- dicuntur. Primo enim ipsa adhuc resolubiment . lia sunt, habent enim materiam & forma, Ei, non igitur simpliciter dicuntur elementa,
sed cum addito, set emeta corporum, quatenus sunt prima corpora, nec in alia cor pora relbluunt ii r .sed in ipsa alia resoluuntur, sunt ergo elementa non simpliciter, sed in genere corporum. Secundo etiam desciunt a ratione uera elementi. Elementum enim formaliter, & actu debet manere in elementato, at talia corpora non manent actu, sed potentia in mixto, ob id Arist. 3. coeli tex. 3I. definit tale elementum, dicens, Elementa sunt, in quae corpora resoluuntur, & manent, uel potentia. i.actu .i. potentia corpora, in quae alia corpora ultimo resoluuntur, manentque potentia in ipsis , quae in talia resoluuntur.
Aduerte secundo, quod esse elementa duplici via comperiri potest. Altera est
resolutio corporum , experimur enim, eorpora aliqua in plura alia dissolui, qualia illa, quae mixta vocamus, alia non rein solui in alia, sed in unum conuerti, patetigitur, quod quς resoluuntur componun tur ex illi, in quae resoluuntur, cumque in resolutionibus non sit processus infinitur,oportet sateri, esse corpora non resolubilia in alia corpora, talia igitur erunt
Altera tria est eompositio, multa eniment pora seri aliorum commixtione experimur, non autem alia, qualia haec, quae elementa dicuntur, ergo re vera, sunt corpora smplicia , quae non ex aliorum commixtione fiunt. Hoc autem magis patebit in probationibus conclusi
His sippositis , sit prima conclusio.
Elementa sunt plura,quam unum. Haee conclusio triplici ratione probatur. Prima est Aristote. 3. Coeli. text. s r. Si unum
esset elementum , unicum haberent omnia corpora motum naturalem,nam mixta mouentur motu elementi praedominantis, at plures esse corporum naturales motus constat: ergo plura etiam ele
Secunda ratio est Avicennae . . p. canc. tradi. I. text. s.& ibi etiam Airer. In mixto uno contraria experimur innata , cum
ab intrinseco destrui possint, ut apparet in uiuentibus,quae caloris interioris desectu moriunt ut ,& alia huiusmodi , ereo
sunt elementa plura , aliter enim non esissent contraria in mixto, non enim ab uno es emento posset illa accipere. Tertia ratio est ciusdem in eodem lo- eo tex. t 7. Si nun unum esset elemetum, una tunc esset eiusdem rationis materia,&senna sit ma , nec esset ulla pluralitas
164쪽
. so,quae absque pluraliter non sunt, haee autem omnia falsa sunt ; ergo elementum non cst tantum unum.1 Conci. Secunda conclusio. Elementa sunt plu-tii bliui r ,quam duo . Haec conclusio, quamuis' μ'' magi, probanda est in conclusione qua ta, tam interim haec unita ratione trobatur, qua utitur Arist. lib. de Coelo. I rincipia prima motuum simplicium . sunt plura quam duo,ergo & ipsi motus,& corpora simpli cia, de consequenter elementa sunt plura, quam duo. Consequentiae illae
sint notae sed antecedens probatur.
Nora. Et nota,quod probatio fit d e grauitate aquae se eundum quam descendit . Et probatur,quod sit simplex principia motus
talis,non compositum ex extremis, nam de grauitate terrae, Se leuitate ignis n*n
dubium est, esse simplicia principia , & sieipsas forma , ac corpora simplicia esse, sed de intermediis est dissicultas, at olienditur,quod etiam sunt simplicia.. Supponitur igitur,experientia nota, si
aqua semper discendit sub aere , tunc si grauitas, quae est huius principium , non est simplex, sed mixtum extremis: si descendit sub aere, est ex eo; uel quia talis grauitas habet plus terrae, plusque ex ea participiat: uel quia habet minus de ignis leuitate, quam illa quae est aeris, uel qui quod est terrae in aqua, excedit plus id, quod est ignis in ipsa aqua, habetque se in maiori proportione. quam in aere, sed nulla ex his causa sufficit.
. par reu Probo prima,quia tunc multum aeris esset grauius,quam parua aqua , Inferiusque descenderet, quod est salsum. Et
patet, nam in multo aere plus erit de tera. pars xa,quam in parua aqua. Probo etiam de Glieitur. secunda, quia n sic multa aqua esset supra parum aeris,quia in multa aqua plus erit
de leuitate ignis, quod est impossibile,non
enim aer inferius esse potest. 3. pars Probo de tertia, quia si propter talem x iovu proportionem descendit aqua, cum in multa aqua & parua seruetur eadem proportio, quia quantum crescit id,quod est terrae in aqua multa supra paruam,etiam tantum crescit de igne,seruaturque eadeproportio,tunc ita velociter per idem medium descenderet aqua parua, sicut ma- Coeludi- gna, quod impossibile est. tiu ratio. Cum igitur aqua moueatur ex partici-
patione extremorum, sequitur ipsam esse simplex corpus,& nonniixtum:& principium erit simplex motivum diiserens Ipecie ab aliis, eruntque plura, quam duo elementa. si est ratio notanda. Tertia conclusio. Plura sunt quam tria 3. Conet. elementa. Breuiter probatur, quia uel est elemenia una ciat rarietas,& tue suiliciunt duo extre ivnx Pi 'ma, aliter duo extrema unius rationis es ' 'sent contra unum , ipsumque deliruent. Vel esset duplex,contrarietas, Sc tuc Oportebat esse quatuor extrema, non igitur poliant ei se tria elementa. Quarta conclusio. Quatuor sunt ele- Co lusi, menta,& non plura. Explico. Hic nonias- quatuor sero, si, sunt quatuor elementa locis : ni o n tu, sphaeris extra mixta separata . de alte. Pl Cicitus loci est hoe ostendere, sed affirmo, sttalia corpora sunt uere in natura. R in mi eaesulio. xto continentur,& per se possunt separ ta esse,quantum est ex natura sua. Is ecconclusio omnium consensu recepta eli post Arist. quamuis ante Arist. Casensius ut ipse docet, Antiqui circa numerum va viv postriauerint. Arist. Piobatur igitur eones usso ista Amstat, i uia ex quam superius in eo lusione secunda in- rone moeaepimus proponere. Sed nune uniuersa- t' simplilius id dicemus, Se probatur, quatuor es ςi q re
se principia motuum simplicia, inde enim Zisi: t
e olligemus, esse quatuor motus simpli- ei pia si inces, quatuor loca naturalia simplicia , plicia moquatuor corpora, & inde quatuor eleia xuum
Et quidem de duobus extremis, scilicet ne iiii, grauitate simpliciter, & leuitate id no- probati tum est. de intermedia leuitate, & graui. c: d quaetate dissicultas erat,& de grauitate aquae '' η' suit probatum in conclusione secunda. est δε mSupere ii modo de leuitate secadum quid, bandum. cuius simpliciter colligitui ex motu aeris, super aquam eodem modo, sicut prius Nam, uel fit ex eo,quod magis partici- Probaturpat de igne,& tune multae aquae essent se si uim Pra paruum aerem,quod experientia os edit salsum in bullis ascendentibus in se. imae, ut perius aquae, eum lapis infunditur, & suo an ea. impetu aerem serens intra aquam, quo impetu cessante, aer uel minimus ascendit per aquam . Vel fit, quia habet minus de terra,& tunc sequitur , quod gutta quaeia possit sustentari supra aerem, quod ten-
165쪽
su conuincitur esse saltum . Vel esset,quia est maior proportio ignis supra terram in
aere, quam in aqua r Sc tunc multus aerita cito ascenderet supra aquam , quam paruus,ob aequalem proportionem ,quod falsum ostenditur experientia: bullet enim maiores citiu, ascendunt: ut in uase ex uitro, apparet ergo, re uera ,simplex eli talis
lenitas , & ipsum corpus, sunt igitur clementa quatuor.
a. Via ex Secunda uia est ex parte combinatio-ς by R- ni, qualitatum, cum enim lint qua tu .r:
licituri oportet persecto esse quatuor eorpora in
rerum natura,& non plura, quorum sint partes, Sc ex quorum natura fluant . 3 exteta Tertia via est, qua utitur Avicen. p. I. uitione tradi. I. can. tex. 3.& Conciliat differ. . ex mixto d. res olutione mixtorum. experimur enim in mixti resolutione quatuor corpora remanere correspondentia ipsis elementis: igitur quatuor sunt elemeta, quae illic inerant potentia: aliter enim unum agens noposset quatuor ex uno facere.
Vltimo probatur ex similitudine :quia sunt quatuor animalium humores, pituita, bilis atra,bilis flaua, Si languis; sunt similiter quatuor praecipuae complexiones secundum humores: ergo quatuor elemeta : singulorum enim excelsu singuli fiuque
Ad argumenta igitur res a re oportet. Ad primum dico , quod numerus motuum limplicium facit numerum elementorum, si motus in specie sumantur. Vnde sunt quinque motus in specie, stilicet motus ad medium simpliciter, ut terrae r Sc motus ad medium secundum quid ut aquae alii duo si liter motus simplices a medio : omnes enim differunt, simpliciterque sunt, ut diximus; de si e quii bus est circularis,& quinque sunt elemen a --ι, Q. Primum est coelum , quod elemen uocat Aristot. primo Metheoro. sed, est elementum mundi, Sc compositionis solum: supersunt reliqua quatuor . quae solum sunt elementa mundi , legenerationis, ae mixtorum , de de his est sermo. Eadem est resolutio ad se-a . cundum , Sc tertium : loca enim , de principia, si in specie sumantur, qua-3tuor sunt . & simplicia ista quatuor sunt. Et nota istam doctri-
In Lib. II de Gener. 8d Cormp.
Ad quartum dico primo, quod non
quia elementa habent binas qualitates idcirco perdunt suam simplicitatem, una enim praecipuam habent. Dico etiam, quod oportuit, ut haberet geminas qualitates,ut posset mixtio fieri, quia ut miscentur quatuor, omnia inui cem debent et se mutuo activa, de passiua, quod non esset, si unicam singula haberent qualitatum , tunc enim contrarium unum cum altero,pugnaret, at modo cadua, singula habent qualitates, cum Omnibus pugnant singula, ut ignis siccus de calidus pugnat cum aere, quia siccus ignis est , cum aqua ratione utriusque,
cum terra ratione caloris. dc haec tria contra ipsum. idem de aliis, se sic omnium simul fit persecta mixtio. Ad quintum , dubium esse solet . Andetur purum elementum. Aliqui enim uolunt non esse purum elementum postibile extra mixtum, quia si esset, haberet qualitatem in suo gradu summo, gradus autem summus est infinitas , quia qualitas est in sinite intensibilis, esset igitur elementum infinite quale . quod eli impossibile. Praeterea, quia ista omnia elementa, quae indicantur elementa, mixta sunt, cum habeant saporem, qui mixt Issolum inest. Respondeo igitur, quod elementum dici potest purum dupliciter , aut in qua
litate, aut in substantia. In qualitate, cum habeat eas solum qualitates, quas, ct quales petit talis elementi natura. In subitantia autem , cum non eli commixtum cum alia substantia, ει hoe dupliciter uel quia est cxlta mixtum, suaque habet solam formam uel eum non est etiam cum alterius corporis partibus copul tum , quae copulatio improprie est mixtio, ut cum grana Lumenti cum nullio
Totidem modis impurum esse contingit, aut in qualitate,aut in subflatia,quia in mixto eli aut, quia cum alieno corpore
Di eo igitur primo quod elenienta inueni utur pura, id est, extra mixtum, suam habentia sormam substantialem. Hae e conclusio patet ex mixtis, quae de nouo fiunt in regione aeris, quae ux elem Caris fieri, docet Ariit. At
Rtis a. Quot modis dicateε elemetu purii. Quot modis impia
1 Conei. de elinglorum uaria rutitate quo
166쪽
Patet etiam ex aere,& aqua,que si mixta essent, aliquod animal nutrirent: quod salsum est; indiget enim cibo animalia in aquis: & aere degentia, &e. . Conet. Praeterea: eum talia sint in mixto uir. De purita tualiter,& sint substantiae; vanum est dice- te elemen re, non posse per se substitere.
ora quo Dico secundo :. Mihi est ualde pro liti μ' , babile , elementa, stilicet aerem , & aquam esse impura quo ad suas qualita. AR R te, , Et quo ad eum aliena subitantia eo-
'' pulitionem . Quo ad qualitates; quia &An in me coeli influxu, & mutua actione aliorum di m ii qualitates integras non habent secundum s Pμ 3 δ' ulla ui sei partem; quia sunt elementa Π 'μφ' bilia multum , nec pars ullo loco multum quiescit.
Et si e non probo, quod aliqui dicunt
in medio mari esse puram aquam : quia mare suo motu omnes confundit partes , sursum, deorsumque uertis. In lubstantia vero; quia continuis uaporibus,& exhalationibus terrae confunduntur:
non quod mixtio fiat, sed confusio; sicut grana frumenti cum granis alterius confunduntur , tamen subliantia grani An sit ter integra manet. Sed dico de illis duobus
P x elementis, particulae tamen ipsorum cum integrae manent, aliquando maiores, Saliquando minores, prout maior vel mitior eonfuso fit, quae non omni tempore eadem est.
Hoe idem dico de terra , quo ad partes superiores: existimo enim propter ipsius immobilitatem , manere posse ali- An igni, quas partes internas puras. De igne auissu Purus. tem certum est: cum enim sit activistimus non patitur alieni corporis commix
Adare .in Nee argumentum quicquam conclu-οPPotitu. dit nam qualitates habent certum intensionis terminum, nec possunt in infinitum intendi, & ille vapor aqitae ex mixtione exhalationum , ac vaporum prou
nit: partes enim terrae sunt semper ibi commixtae; quod apparet, quia omnis aqua sedata Rees ad inferiores dimittit
Ad sextum de igne dico, vanum esse vidi Edit negare, gnem esse; cum sit omnium Phi-ti elemen losophorum consensus, & rationes in op- tu ignis. positum nullius sunt momenti . Aliqui existimabant, aerem se diffundere usque
ad coelum: quos reprshendit Aristo t. i.
Et profecto, si teliquis qualitatibus re- t.Ratio. spodet unum simplex eorpus, debet etiam
Glori respondere : erit ergo tale corpus ignis. habebit ergo suum locum,& motum proprium. ergo ille locus, qui non est aliut nisi supremus, aut caret suci corpore naturali , aer que ibi uiolentus est, aut oportet sateri, illic esse ignem. Praeterea,quia datur leuitas supra aeris δ.Rati. leuitatem, & in exhalatione, quae superius alcendit: igitur est sphqra propria talis leuitatis . Indicat etiam hoc motus flammae sursum , de cometae, quae illic fiunt exarsiones, quae uix ab alio, quam ab igne fieri pollunt. Nec argumenta opposita ualent: pri- Ad argu-mo , quia non est opus, s in quocumque Π ς' a re clemento degant animalia: quia cum om- P 'nia pascantur in terra, ignisque sit longe
dilians, non oportuit illuc animalia tendere; si cu t nec ad mediam aeris regionem
Praeterea, non lucet ignis ob nimiam rarιtatem: ut enim docet Auerro. . Cgli, tex. 3 2. non lucet ignis, nisi opacetur subtili terreo. Argumentum etiam illud dicentium, sutura elementa infinite intensa, si pura essent in substantia, nullum est; quia qualitas, ut diximus, ex natura sua certum sibi petit intcsionis gradum in nrateria, quem naturaliter non potest transcendere: & siemanet huius quaestionis dilucidatio , ex qua patent ilia, & an lit elementum , de quid sit: & quot,& an sint elementa pura, α quomodo.
terra sit maximὶ sicca, aqua maxim frigida, Aer maximὶ
humidus, c. Quaestio ista est supra textum 23. ubi 2 Arg.
Arist. siccitate primo terr 2 tribuit, aquae frigiditatem, aeri humiditatem, igni autem calorem. Dubitatur ergo,an ista distributio sit bona, & uidetur primo, quod terra potius sit frigidissima. od maxime distat a ecclo , eli frigidissimum 3 at terra S i maxime
167쪽
In Lib. II. de Gener. J Corrupi.
maxime distat a coelo ergo est Digidissima. Consequentia, & minor nota sunt; maior probatur; quia coelum suo lumine & motu est parens caloris uniuersi. a Secundo, Terra, ct ignis sunt elementa maxime opposita ex distantia secundum locum, sed ignis est calidissimus, ut notum ergo terra habebit alteru contrarium,
ut sit stigidissima. , Temo frigiditas est effectiva grauitatis & densitatis, ed terra est densissima & grauissima, ergo frigidissima , est enim argumentum ab effectibus. 4 Praeterea quarto. Videtur, quod terra noti sit siccissima , si enim si e te haberet, tune nullam haberet humiditatem , quod si hoe detur, esset discontinua, nam hu-n idum continuat curpora , ut apparet; iplo enim resoluto , manent palliculae discontinuae , ut uideri est in cinere iapuluere se luto ex siecato, quod in pti l ueres resoluitur, at hoe de terra dicere , videtur falsum ; ergo non est in extremo sicca .
Praeterea quinto de aqua, si esset ex se Τ frigidissima, tequeretur , quod ex se esset
congelata, nimia enim frigiditas congelat, si esset autem congelata,iam ellat glacies, & non aqua.
δ Pr aeterea sexto .Si aqua esset magis seisida, quam humida, sequitur, quod lacilius exsiccaretur, quam calefieret , quia minus habet resistentiae in hunii ditate, at oppositum videmus; facillime enim cale
Septimo de aere, qui non videtur hu-y mi dissimus , quia exsiccat corpora, ex sic eat enim terram madidam ; & pannos, at hunaidi non est exsiccare, sed potius' humectare. tas Praeterea octauo; quia magis humectat aqua, quam aer, cum illa madesa elat , & non aer; non eigo est humidi Dsmus,lic enim humidior esset, quam ipsa aqua. Praeterea nono . Aer uersus partem ,
- ' qua igni est attiguus; est calidus, & sictus, uersus partem qua cum terra N aqua coniungitur , multas patitur mutationes,
R inconstantias, videtur, quod in media regione ibi magis seruet suam naturam, at illic est aer frigidissimus , qua fiunt grandines illic, & petrae ob nimiam
stigiditatem, non ergo uidetur humidus,& calidus. Tandem decimo. Aer cito frigescit, non
ergo calidus uidetur, aliter enim utique restiteret, di non de facili mutaretur. Haec sunt argumenta circa hanc rem facientia idissicultatem. Fuerunt autem tres sententiae. Prima x senten. est Avicen.libro de Coelo, cap. I s. qui ter- tia Αuic. ram frigidissimam existimat, quem sequitur Alber. Mag. in praesenti tractatai I. cap. t 2. & notat, quod Aristoteles dum dixit, terram esse magis liceam, aquam magis frigidam , non secit comparatio- 'nem unius elementi ad alia, ut esset sensus , aqua est frigida supra alia clementa ,& aer humidus super alia, sed secit comparationem duarum qualitatum ad suum elementum , ut si sensus, Aquae naturqmagis proxima est frigiditas , quam humiditas, & terrae siccitas , cum hoc tantenuat, quod frigiditas terrae uincat stigidi
Altera sententia in Senecς lib. 2.qu Sst. I. ente naturai. cap. Io. qui aerem frigidum ess r xia sene- exilii mat, & Obscurum. cae.
Tettia sententia uidetur Galeni, qui , tribuit
aquam humidissimam satetur , non ae- Galeno.
rem ; dicit enim in lib. I. Pharmacorum, aliud primum humidum praeter aquam lateri, videtur ualde uanum. Sc lib. I. de complexionibus , summum humidum dicit aquam. Ut autem, quid in hoc sit sen
tiendum, notum fiat. Sit prima concluso. Terra est om- r. concr. nium elementorum maxime sicca. Ex
plicatur. Terra, si secundum se consi- ς deretur, & secundum qualitates , quas natura ipsius postulat , illa est in fine siccitatis , non enim loquimur de elementis , nisi ut secundum naturam consideretur : in rebus enim ualde impura in
Hae e conclusio communis est Philo- Hie eoasophorum , & Medicorum , & proba - elus eois. tur primo a Conciliatore, differ. ι 2. ubi ipse a priori, ut existimat , multas rationes adducit , sed illae ad hanc unam reduci possunt, quae ex debita elementorum dispositione sumitur. Cum enim
igni datus sit calor , qui est prima acti-uarum qualitatum, debuit in secundo ordine sumi prima passiuarum , scilicet humi-
168쪽
humiditas in aere, tertio loco altera acti-uarum, s. frigiditas in aqua, & quarto siccitas: est igitur terra sicea. Tenet autem ista dispositio ex prosectione numeri ter. narii ractivae enim , & passius sibi mutuo
respondent tertio loco. Probatur secundo, Qualitas sor malior& activior debetur elemento formaliori,& activiori , s. calor igni; ergo elemento materialiori debetur qualitas, materia-lior,& minus activa ; sed terra, ut constat, est elementum materialiuς, & siccitas inter qualitates minime activa; est igitur terrae danda siccitas. Tertium argumentum sumitur ex sine,& eil bonum . Terra fuit sacta in usum animalium , debuit ergo esse accomodata ipsorum naturae: sed frigiditas est aduersintima uitae animaliunti tum quia uita in calore confiitit, tum etiam quia nimia frigiditas est parens multorum venenorum, ut apparet in opio , Sc mandragora , quae sunt nocitia ualde uenena terris frigidis limis productar ergo terra profecto ex se
Dices Loe argumento , nec aquam ense frigidissimam propter pisces in ca degentes. Respondeo estque notatu dignum quod qualitates activae habent
maiorem activitatem , cum iunguntnrcum siccitate, quam cum humiditate rvt ealor magis agit cum siccitate coniunctus t similiter frigiditas: unde siccitas lima dicitur qualitatum activarum quasi exacuans ipsarum activitates; ut bene dicit Conciliat. di ister. I 2. & Caietanias Thien. traei. de reactione: & Maris sit. I. pener. Et hoc ipsa experientia ostendit: humidita, enim activitates retundit, quamuis aliqui calculatores hoc negent, non potentes intelligere quomodo id fiat; tamen id certum est, quamuis alibi modus explicabitur.
Dico igitur, quod frigiditas in aqua
ratione humiditatis coniunctae retunditur, ut quamuis sit summa, non ita operetur et ob id aptior est animalibus , quam si esset in terra, quae sicca est, &tunc maxime acueretur: de hoc est argu mentum etiam , quod terra non sit scitidissima.
Quarto probatur ex effectibus: Ani-
malia enim terrestria sunt ealidiora multo aquatilibus, illa enim sanguinem habent , haec ipso carent; ergo terra non est frigidissima. Praeterea quinto . Experientia qualis poteti haberi, fauer, terra enim mInus in frigidat , quam aqua , cum ob suam denissitatem multo magis deberet frigefacere, sicut de calefaciam videmus plus calefacere .
Accedat his, quod in scriptura sancta
legitur in Gen. quod uocauit Deus terra aridam, ubi D. Basilius I. Exameron , explicat, terrae cile siccitatem . Secunda conclusio. Ret est humidissimum omnium elementorum. Explicatur.
Prinio aduertendum , quod sicut calidius dupliciter dicitur aliquid, ut colligitur ab Aristol. 2. de partibus, cap. I. Uno modo, quia intensiore habet calorem, sicut flamma ealidior est serro nondum iacto igne. Altero modo, calidius ab actione, quia magis calefacit, ct comburit, potestque
et se Vt ibi dicitar quod minus calidum
modo priori sit ealidius modo posteriori, ut notum est in flamma, ct ferro candenti. Ita etiam humidius dupliciter dicitur. Vno modo , quia intensiorem habet inehumiditatem inhaerentem, alio modo,uod magis humectat, quamuis minust intensum.
Conclusio igitur se est intelligenda,
quod aer eli humidissimus intensiue, non tamen in humectando; sic enun aqua est humidior. Non enim, ut diximus in lib. I. activitas maior sequitur semper intensionem. Hane declarationem tetigit Auerro. I. P. Can.tract. I .co m. I s. ubi dicit, aerem humidiorem aqua.& 2. Colliget. ca. 2.
tamen subdidit, quod aqua potentior est in humectando. Et per hanc doctrinam solui possunt
omnes apparentiae probantes aquam es
se humidiorem, immo glossat Galenus, attendit enim humidum in humectando, &iuxta actionem suam . Nam Me
diei , ut dicit Averro. a. aniniae commen to tos . mensiarant iuxta sensum , & actiones aecidentis ; & sie aqua est humidior; quia ipsius humidum est gronsum , & densum ; at aeris humidum tenue , & subtile eli, ita igitur intelligi debet conclusio.
ta opposita dc eonistra opin. cociliari.
169쪽
3. Cfictu. Ignis est calidus i
in Lib. II. de Generat. oc Corru p.
vi inferioribus a ecelo prouenit. Ita est du-Probatur primo argumento Cone ilia diiser. 12. quod elementum debet habere qualitatem in summo aliquam , igitur εἰ aer . Ista non erit calor, nec stigiditas, nec siccitas, erit ergo humid ras. Probatur,quod non calor, quia iste est ignis. Non etiam frigiditas; quia iam duo comtraria summa intentissima Si maxime activa simul essent, quod non debuit , aut enim se mutuo destruerent. aut non possent esse, nisi mixta. Non etiam siecitas, quia cum lige si lima caloris, exacueretur calor ita , ut temperies auferretur ab uniuersio , debuit ergo esse hurni-ditas , quae humiditas uim caloris hebe
Secundo probatur ex effectibus. Quae enim sunt humida dominio aeris,sunt humidiora aqua,ut patet de oleo, Si aliis un-ctuosi, igitur aer ex se humidior est. Tertio ex desinitione Aristotelis. Humidum est,quod iacile terminatur alieno termino,at aer inulto secilius, quam aqua terminatur;ergo est humidior. Praeterea quarto , quia aer debet esse maxime receptiuus , est enim medium sentuum , est medium actionum , R passionum , debet ergo esse humidissimum , hane enim facilem receptionem facit humor; tale autem humidum debet esse calidum . Non enim coniungitur cum frigido , quia iam esset aqua
Tertia conclusio. Ignis est summe calidus, aqua autem frigida; intellige semper
Hoe clare sequitur ex dictis . Ignis enim debet esse uel summe ealidus uel summe frigidus; quia alias duas iam usurparunt alia elementa , sed experientia docet non esse frigidum , erit ergo summe calidus. Superest sola frigiditas; de haec est aquae , dc si constat bonam esse Aristo. dii libutionem qualitatum in elementa , quam sequuntur Philosophi de Medici, ut habet Conciliat. disserent. I a. Superest ad argumenta responde
Ad primum resipondet Aegidius supra
tex. 23. quod duplex est frigiditas, sicut de calor , Eu enim calor es ementaris, qui destructiuus est, ab ipsoque prouenit elemento. Est calor coeli uiuificus, qui in hisi lex frigiditas,& elementarii & eoelestis. Dicitur,quod tertia frigiditate coelesti est stig dissima: bc hoc probat argumentum , frigiditate uero Elementari, ipsa aqua est si igidissima. Hane distinctionem non recipiunt aliqui , inter quos est Conciliator. differ. I 2.5c si intestigatur , ut sonat , non est r cipienda . Videt ut enim dicere quod frigiditas coelestis est qualitas producta ab ipso coelo in terra , at uero salsum iam esset, quod sit, aior in terra , quia maxime distat, immo ob id debet esse minor , quia agentia minus agunt in remotiora.
Sed profecto , si rectius eonsideretur Aegidius, aliud in te dit dicere, uocat enim frigiditatem c testem , non quod producta sit a eslo; sed quod relicta sit a coelo,
non tantum calefaciente propter maiorem distantiam, ut terram esse frigidissimam hoc modo, non sit aliud , quam terram non ita calefieri a eslo ob distantiam. Exemplum enim ipsius de calore suit in eausa , ut non intestigeretur ipsius mens, quam esse hanc ipsus uerba indicant, si legas attente.
Aliter tamen soluit argumentum. Alber. Saxo.q. q. Notat has qualitates quatuor esse in duplici dii ferentia, quasdam actuales, quasdam virtuales , itaque eliduplex calor, actualis, de uirtualis,duplex stigiditas , similiter de aliae . Uoeat actuales, quas tactu percipimus, εἰ quascem muniter qualitates vocamus , uocat virtuales, quae ractu non percipiuntur , tamen Pio ductivae sunt aliarum ,
potestque esse calor uirtualis eum frigiditate actuali, ut patet in uino, de pipere Sc aliis. Dicitur igitur, quod utraque insunt elementis, sed magis uirtuales, quae non separantur ab ipsis, de de his dicit Aristo. locutum elle,cum singulas tribueret singulis elementis . Et sic soluit argumentum, quod terra est quidem frigidissima frigi ditate actuali, aqua uero frigiditate uirtuali. Istae qualitates virtuales, quamuis inmixtis uere sint, ut alibi diximus , tamen multiplicate ipsas in clementis uidetur ualde stipeisluum, nam per has qua
tualibus. Relieitu ista sol u.
170쪽
ad arg. Ada. Ad 3. Notaqualitates pri
litates virtuales, uel intelligit formas substantiales , Sc hoc omnes confitentur esse in elementis substantiales formas praeter qualitates . Vel intelligit alias qualitates distinctas, & iam hae superstuae sunt, cum per actuales sat quodcunque per has sit. Et mani selle est hoc contra Arist. nam si
de virtualibus loqueretur , non sumeret numerum earum penes tactum, cum virtuales tactu nequeant dignosti.
Dico igitur ad argumentum, quod solum probat, terram minus calefieri a S te, non tamen quod sit stigidissima. Debe, enim scire, quod illae qualitat et non sunt in elementis a cito impressae,sed proprias
formas,& naturas consequuntur. ob id terra eit siccissima, quia siccitas naturam P priam ipsius sequitur, sicut frigiditas aqua,
quod aduertens Avicen. s. Metaphys.c. s. mutauit suam sententiam.
Ad secundum dico,'potius facit pro
nostra sententia, nam cum ignis, & terra maxime distent,debuerunt sortiri qualitates maxime distantes, hae sunt calor, Si siceitas Calor enim est pri na activarum, siccitas vero ultima pali uarum . Et hoc sactum eli,quia terra, & ignis distant,& medium habent, ob id habent qualitates, inter quas aliae mediae sumi possint.s humi. ditas,& frigiditas.& hoc nota. Ad tertium aduerte, quod hae qualitates primae non iaciunt in clementis, quae saeiunt in mixti,,unde calor, & siccitas inmixtis discontinuant, quia humidum a sorbent, at in elemento non . ISnis enim eo tinuitatem habet. Similiter dici potest, quod frigiditas grauitatis est causa in mixtis, sed non in elemento. Dico tamen , quod quamuis admisso frigiditatem esse causam densitatis , &grauitatis terrae,non tamen est totalis caulis, sed simul eum sorma substantiali terrae, eui natiua est illa densitas, & graui tas. Non enim est sicut in mixtis , quibus non est secundum naturam formae, idcirco quamuis frigiditas non sit maxima , densitas & grauitas possisnt ella maximae
Ad quartum ex nune dictis patet solutio, non enim siccitat discontinuitatis est causa, in mixtis, quorum partes humore continuabantur, quo resoluto, madet discontinuitas.
Ad quintum dico , quod aqua, si elset Ad C
pura, quamuis frigidii lima ex illeret, non No esset congelata, quia Digiditas congelat non aquam pura in , nisi mixtam cum pollia esse subtili exhalatione terrea , quod dicit A- cigelati. verr. q. Coeli. comm. 32. Dicit,quod ignis non lucet, nisi mixtus cum subtili terreo, . sicut nec aqua congelatur, nisi mixta cum terreo . Cuius signum eli,quod aqua calefacta citius congelatur, quam frigida, ruta calor excitauit terreas exhalationes, militer aquae dulees ob hoc congelantur,ob mixtionem quam habent eum subtili terreo. Ad lex tum respondeo, quod aqua licet
cito calefiat, tamen non amittit Omnem
stigiditatem, nisi simul cum serma, quod si maneret cum humiditate sola abiq; sti-giditate , tunc probaretur intentum, sed non ita fit. Quod si dicas,Quare citius ealefit λ Respon. quod id prouenit ex maiori activitate ea loris ad calefaciendum, quam siccitati, ad exsicccandum. Ad septimum dico, quod aer exsic- Ad . eat stigiditate, quam accidentaliter habet , non enim per se exsiccat, ut notum est.
Ad octauum patet solutio ex secunda Ad s.conclusione, non enim negamus, aquam potentiorem ella in humectando, id tamenon arguit ipsius lividitatem esse inten
Ad nonum dico , 9, media regio aeris Ad s. est ualde frigida per accidens, causa autehuius frigiditatis sunt uapores frigidi &humidi ,& exhalationes frigidae di siccae,
quae ui caloris ascendunt. Concurrit autem antiperistasii ratio- Noy ne reflexionis radiorum Solis, qui ca- , .u: Iesaeiunt infimam regionem , reflexio actis. enim calefacit multum , ut apparet in hirqui ad Solem sedent prope murum , qui multum calefiunt, similiter in ual- Iibus montium ob hoc uiget calor magis , quam in se inmitate . Tali igitur reflexione fit antiperistasis ad partes sit- periores medias aeris, nam ex altera par te ignis etiam eli, fitque illa regio frigidissima. Et c si magis uiget tellexio. s. aestate, is e Nota a. magis est frigida , quod indicant petrae,&grandines,qaae ae I late fiunt, ob nimium,