장음표시 사용
481쪽
tos CL. SALMAs II belluae, quia MDruον non habent. Natura in ipsis cupiditates finivit, in hominibus modum carum ponere debet ratio. Quarum cum naturalem terminum transgrediuntur homines, opinionibus pravis seducti hoc faciunt, quas ratio non potest pervincere, utpote ipsi in xime contrarias. Hinc αλογς α est. Idcirco Zeno causam huiu1- modi fines cxcedentium naturales passionum, opinione constituebat.
At Chrysippus ipsam illam opinionem esse volebat, cuius causa
existeret in animae αβ ενεια,& άπνια, ex qua inteperantia nasceretur,
qu est omnium perturbationii,& affectuu sne modo, origo. Et velint nolint, eo descendere cogentur Platonici, si quis recte & exacte rem
examinet. Quamlibet separatas animae facultates statuant, ex quibus πάθη progenerentur, debet & caula alia subelle, qua extra m dum eant,& limites a natura politos in homine transiliant. Cur enim
finita in ceteris animantibus ad naturae praescriptum desideria sent,& appetitus, in hominibus infinita Το λαοειδής habent bruta animalia,& cor etiam ipsis adest, quod est λαοῦ causa,& sedes. Cur ira in illis moderata est & circumscripta naturae gyris, nec unquam ut in homine eo usque in illis exardescit, ut inde concitentur ad pro lem interficiendam, ut Philomela & Medea fecerunt λ De reliquis
appetitionibus quae ex τω pro manant, similiter dicendum ipsis est, cur in bestiis ultra statutos a natura terminos nunquam evehantur, in humano genere insanum in modum tam saepe naturales egrediantur fines. Non enim satis est dicere, etiacta η -α- causam esse in homine cupiditatis, Quu θυμοειδῆ irae,cum& animalia bruta utraque . μααμ pariter sint instructa. Nisi effrat-nis huiusinodi& immoderati passionum excessus, qui non potest aratione constringi, causam assignent aut δίαξαν cum Zenone, aut οἱ θένει-o cum Chrysippo, non video, quid aliud possit pro causa huius πλεοναγης afferri, quae in homine si, in bestiis non sit. inod enim statuunt partem animae irrationalem P rationali diversam, a qua oriantur perturbationes, hoc nihil ad quaestionem sola vendam facit, immo magis intricat. Ea pars animae irrationalis dividitur a Platone in D ώκοι & His, de utramque bestiae quae ratione carent, habent. Hoc igitur quaeritur, cur in brutis illud θυ- ρεικον & c θυμηΓκον, appetitus & impetus a natura finitos producat, in homine immoderatos , & in excessum naturalis modi saepissime vergentes t Quod enim ad has animae facultates, concupiscibilem
482쪽
IN EpIcTETu M ET SIMpLIctu M.' Io &Iraseibilem quas habet cum bestiis homo communes, addita est illi altera Acultas rationalis, si eam loco ac sede ab irrationali diduxeris, nihil plus extricaveris. Causa est, inquit Galenus, perturbationum animae, pars eius irrationalis, ex qua oriuntur,& in qua sedein habent. At cur iis obnoxia non sunt animalia cetera quibus illa anima, quae pars est hominis animae, pro tota est, non dimidiata 3 Tanto magis iis πάλαν deberent esse opportuna, quod nulla aliam habeant animam praeter illam quae a G1 in homine concitat. E contra minus homo subiectus huiusmodi assectibus debere esse videretur, quod ei insuper alia pars animae adiecta est, qua taxent bestiae, nem-l e rationalis . Cur non enim haec ratio quae magistri ac domini ocum ac vicem in hominis anima gerit, non eam inferiorem fraenis
compescit, & sub iugum mittit ὶ Hoc quidem saepe facit, & in multis, sed in aliis hoc non potest, quin imo ipsa deteriori subiicitur. Ex
qua subiectione parentis eius animae partis quae imperare deberet, in eos, quasi ruptis obicibus, exundat passionum aestus qui in bestiis sola anima irrationali praeditis non conspiciuntur. Huius rei causam quaesivere philosophi. Parum explieant qui non aliam afferunt, nisi quod ex animae parte quae rationis expers est, oriantur. Nec enim expediunt quae ratio sit, ut bruta quae animam illam habent iorationalem, non incidant in eas passiones , quibus homo obnoxius cum sua sibi ratione. Immo haec ratio quae ipsi indita est , &addita praeter illam communem cum bestiis animam, has turbas in eo dat, ubi opinionibus,quae perturbationes creant,cessit prae imbecillitate. Ut equus qui fraenatus diu fuit, solet maiore impetu excurrere ubi fraena excussit, quam qui semper instaenis mansit r.& canes vincti ferociores sunt, ubi vincula ruperunt, quam qui soluti omni tempore vagantur: ita passiones quas ratio quasi fraenum constringere debet, si minus contineat, longe magis in homine hoc ipso effervescunt, quam in bestiis, quae rationem quam sequantur non habent, sed sola ducuntur natura. Ratio itaque quae domina non potest esse prae infirmitate, inagis turbidos motus pati in anima cui praeest cogitur, quam si omnino non adesset. Ab ea causa impulsi sunt Stoici, ut dicerent, perturbationes in parte animae rationali sederii habere originem. Aut enim opiniones ipsae sunt. pro perturbationibus, S opinione ac iudicio suscipiuntur, aut ex opinionibus depravatis eiu ciuntur. Cum imbecillior est ratio quam ut eas coercere
483쪽
io 8 CL. SALMASII possit, tum opinionibus praevalentibus, insurgunt perturbationes, de
rigore suo potest conservare. Aristoteles qui in multis Stoicorum placitis favet ac suffragatur, in Ethicis Nicomachiis cap. I. lib. um:
tinens quidem ciens,non se recte agere, id tamen facit, per impotentiam os cIus. Continens vero, sciens quod pravasiunt cupiditates, iis abstinet , pr pter rationem . Haec plane confirmant Stoicorum, Sc praecipue Chrysippi, sententiam, qui mera iudicia esse, ac iudicio suscipi censuit,&-causam elue perturbationum. Ecce enim hic incontinens iudicat, se non recte facere, sed facit tamen propter ἀθ , cui non potest imperare, & quod cum cogit rationem recte praecipientem mersari, quzm τ άιοῦν me λογον appellant. Ergo ακωμα illata τω ἁ λ seri ι solet per imbecillitatem animi eius contingere. Stoici perturbationes incipere ab opinione volunt, sive illa ipsa sit perturbatio, sive quod ex ea opinione ei licitur. Deinde ab opinione procedente motum illa turbidum in corpus transire,& totum animal pervadere. Plotinus lib. i. Enneade a : ο-ν ἡ λυ New- Sora δυ-
o purio Stoicorum est, quam dubitans co loco proponit, utrum eo modo uascantur in animo perturbationes, an non. Ubi etiam diacit, incertum adhuc cile, atrum opinio solius si animae, an animae simul & corporis . Praeterea non vult consentire, verum csse,quod
Stoici alle rebant, ex opinione mali aegritudinem semper effici, sicut Zenoni placitum. Poste enim seri, ut opinio incidat de malo praesente, non tamen pubsequatur aegritudo. Uri, inquit, η μ ν δομ ἡh- ἔ κακs, et ' ψ λu.7ης tam ποί ., 'm s ῆι-οιτον, ἱ--ρου 'ς
484쪽
IN Epic Tet Tu M ET SIMPLI cIu M. ro μὴ πιόντως g γυερ ut M' λυπει Era . Sic in cius verbis legendum. Dubito tamen an ita. sit. Nam si nulla adsit alicui aegritudo, ut puta in morte amici, aut uxoris, aut nati, ne opinio quidem ei adest quasi malum sibi aliquod contigerit ex illa morte. Nam si malum illud putaret, indubitate etiam dolor ex eo consequeretur. Quod de adiritudine dixit, hoc idem & de aliis perturbationibus sentiendum, quas cx opinionibus travis concitari vult Porticus. Addit Plotinus:
κινεῖ ΘN His Idem & hic illi potest responderi. Si quis non movetur ad iram ex opinione contemptus & despicationis quam ab alio passiis sit, scias nec illum opinari te despicatui habitum. Difficile porro est ad bonum aliquod adpetendum cupiditate incitari, nisi opinio prius in animo cupidi concipiatur, bonum illud esse quod concupiscendum videatur. Sed haec alibi accuratius. Contraria huic opinioni quae perturbationes ab opinione oriri facit, & inde in corpus permanare, sententia illa est quae ex corpore sic affecto eas nata, S: usque ad sensum inde transire, & per sensum. ad animum pervenire docet. Haec Academicorum est. Eam Plotinus ibidem sic re
-υχLὐ πλίτω π; Utriusque sententiae haec differentia est, quod Stoici ab anima tationali perturbationes incipere volunt per opinionem, Academici ab anima irrationali initium ducere per sensum , & sic ad rationalem pervenire. In utraque sententia dici potest, αδε νειαν & imbecillitatem animae rationalis causam te maliquod inde sentit & patitur. Si enim sortior esset ad repellendi Primotum illum turbidum qui ex parte antimae irrationalis ortus ad ipsam pervadit, non eo turbaretur. Rursius si validior foret, opinioni quae malum aut bonum aliquod, statim ut obiectum est, ita. esse iudicat, non temere , nec facile cederet, nec inde moveretur. . Unde enim nisi ab imi cillitate, salsis Se incognitis rebus minuique perceptis aflentitur, & in assentiendo turbatur & concitatur ὶ Et haec οἱ γενεία i υχῆς fieri, probare videtur ipse Plotinus, & tam ad opiniones falsas , temerari qud allensiones ex sententia Stoic rum, quam ad cupiditates ex Platonicorum, pertinere cana censet.. Ita enim scribu sb. viri. Ennead. i. his verbis,quae sic corrigenda
sunt: ει δέ τις κακίαν λεγι, ευπαθῆ γουν ' ευώνη ν
485쪽
αν ει η τειν, ς atri οἰ- ένεια δ Ita legendus ac distinguendus ille locus. Disputat deinde toto illo capite qualis illa imbecillitas animae & ex qua causa veniat. Concludit tandem, ex materia ei id evenire, quae causa sit perturbationum & vitiorum quibus anima est obnoxia. Γλη το--, inquit, αἰΘενώM 4 υχῆ πιπια, κα
de mihi probabiliter dici videntur a Stoicis de causa perturbationum Nec enim magni est momenti quod contra illam ἀράνέα, Chrysippi,&ῆοξM Zenonis adducit Posidonius Sc ipse Stoicus , sed qui in alleganda causa F σαθων a magistris suis,& amstoribus sectae desciverat, ut cum Platonicis sentiret. Nimirum cum duo sint in eadem animae imbecillitate constituti, aut qui similem boni aut mali visionem acceperint, cur, inquiebat, unus ex his in perturbatione est, alius non alius magis, & alius minus Quin & plerumque is
qui infirmior est, & qui maius este malum sespicatur id quod ipsi accidit, ne movetur quidem. Idem etiam homo iisdem accidentibus interdum nihil perturbatur, interdum maxime. Inexperti praeterea magis turbantur affectibus quam, adsieti. Horum omniu quaedam vera sunt, sed sententiam Stoicorum de perturbationum causa non evertunt. Ex duobus qui iisdem viribus animi sunt praediti, si alterim pertuabitus maneat, alter mentis sede excutiatur, cum effectus in
uicoque in tantum sit dispar, unde colliget Posidonius, paretii esse utriusque imbecillitatem λ Immo scias , cum fuisse imbecilliorem qui silccubuit. Unde enim nisi cx eventu iudicare possis de utriusque animi roboreὶ Ne ex habitu quidem corporis, & adspectu inter duos dignosci potest ustr sit fortior. Qui apparebit infirmior, tota corporis id figura testante, saepe re ipsa robustior deprehendetur. Ille statura grandior, & mole crassior, molle fluidumque eorpus habebit: hic strigosior & macilentior, quem imparem ci iurares, totus nervis constans, robore longe antistabit. Quanto minus certus esse queas de cuiusquam animi sortitudine cum altero comparata , si citra opus aliquod amborum, aestimationem faciendam
susceperis ' Hic hnbecillior, inquit, &qui maius, in quod incidita
486쪽
IN Epic TETu M ET SIMPLICI u M. Iudit , aut quod impendens metuit malum , Opinatur , ne movetur quidem, trepidante fortiore , & penitus concusta. Quis illi dixit, hunc cile fortiorem qui tremit , ac turbatum se ostendit, quam illum qui imperterritus motus sui causam excipit Immo audacter dicendum . etsi antea videbatur constantior , hunc
ipsum iam deprehendi infirmiorem qui perturbationi cessit; illum
alterum , quem credebas molliorem , quia fortyge minus iactans suarum virium , nunc reapse firmiorem comprobati. At idem homo modo minus, modo magis accidentibus turbatur, &affectibus interdum nihiI, interdum te totum indulget. Hic habet locum quod aiebat ille olim philosophus, nunquam hominem eundem bis in eandem fluminis aquam natandi gratia ingredi, etiamsi paula temporis intercapedine id faciat. Non eadem est aqua, quia iam emuxit,quam prius inierat. . Non idem est homo, quia iam mutatus, ex continua non solum corporis, sed etiam ipsius animi novati ne,qui vel momentum in eodem statu non potest permanere. Maffectitum& cupiditatum causas hoc reseramus. Non semper eaedem nobis videntur, quia non sumus iidem. Nec igitur timiliter omni tempore iis allicimur, quia non ipsi similes. Auruginosis lutea sunt quaecunque vident. Tolle morbum, tolles & pravam vis nem. Quod non hodie eamdem opinionem habeam atque heri, de re quam spero aut metuo,non rei diversitas facit, sed mea, quia non sum hodierno die, qui hesterno. Gulosus non semper pari aviditate cibos appetit. Aliquando & moreria laborat, & aversum cu-
ediis stomachum vix potest conciliare. Mulierosus saepe nervos uos requirit , & suneratam queritur partem illam qua quondam Achilles erat. Quinimo etiamsi ad ossicium illi parati sint, nee operi desint, deseruntur tamen ab ipso, quem interim cepit fastidium voluptatis tantopere alias concupitae. Mille causae pollunt ac ferri cur eadem persona uno eodemque sere momento iisdem ca sis diverse moveatur, aut ne moveatur quidem. Cuius rei vel maximum potest duci argumentum ex variis eiusdem hominis aetatibus Alios quippe mores,& aliam vitam non solum singulae aetates postulant, ut ait Comicus, sed etiam habent. Pueri insantes nullis tentantur perturbationibus, quia nondum usum habent rationis, nec opinionibus, quae perturbationes essiciunt, vexantur. Ea porro aetas in qua maxime viget passio, maxime in ea iacet ratio, & contra. Siς
487쪽
m CL. SALMAs II senectus differt ab adolescentia. Haec violentas ut habet passiones,
ita cationem valde infirmam. Senectiis contra decrepita,quo minus patet motionibus huiusmodi vehementioribus quae exercitam habent & inquietam iuventutem , eo rationem magis vires suas exerentem exhibet. Quod de assuetudine urget Posidonius , nec ea ipsiim multum adiuvat advertus Stoicos disputantem. Non enim
illi negant quod ipse adstruit, ubi pravae opiniones incidunt, & imbecillitas dispar non est, perturbationem adsueto, leviorem aut nullam adsuturam, quae inexperto videbitur gravissima. C, oli m αs , λαπις et -ούας, - α δε δι' ου Rἰσης,- ἰσαγἰγM . Adsuetudo nempe hoc praestat, ut in paribus opinionibus de pari animi infirmitate notu sint pares perturbationes..Verum ut dixi, de pari imbecillitate dissicilius iudicium. De paribus opinionibus haud scio etiam an verum sit. Non potest elle in eadem
opinione de periculo maris, vesaniente vento, nauta aliquis retorridus, & vector qui tum primum mare ingressus est. Hic ad secundum ventum, fortiorem & vividiorem, etiamsi a puppe navem propellat, trepidabit aut nauseabit. Ille in maxima tempestate securus, funes tractabit ac rudentes. Ut melius quadret comparatio, vectores duos sumamus, unum qui saepius mare traiecerit, alterum qui nunc primum traiiciat. Hic, nave in latus alterum paululum inclinata ex vento qui flat,& cursiis, qui tenetur, ratione,expallescet,ille alter ridebit. Haec in utroque diversitas troii potest provenire ex paribus utriusque iudiciis,& opinionibus. Consiletudo navigandi hunc sortiorem reddidit, illum contra pavidiorem maris, ut ita dicam, ignorantia facit. De periculo quod timetur, non idem uterque opinari potest. Iste maris i merudens omnia tuta timet, & sibi periculum,ubi non est, fingit, fluctusque omnes decumanos putat. Ille contra nave ani dissoluta metu non prohibetur tabulam, qua enatet, arripere, ubi novus vector timore prius quam aqua suffocatur. Hoc itaque
vere dici potest, in duobus hominibus pari animi imbecillitate natis, ex sola cum periculis familiaritate, unum ex his qui sepius ea e pertus fuerit, longe fortiorem futurum, & alias opiniones de ipso periculo habiturum , quam alterum quem idem usus non confirmaverit. Ut in bellum si duo mittantur aequali animi sortitudine natura donati ,& unus sit veteranuo, alter tiro, quae rea alia illum
quam hunc audentiorem fictura est, nisi experientia, de ex ea di-
488쪽
versa de periculis existimatio 3 Falsum situr quod dicebat Posido
nius; u zm ς 1λαληγαν tam εινα --, , cum differentiam quam affert consuetudo in perturbationibus, explicat. Non enim potest esset, in duobus, quorum alter malo adsectus fuerit, alter
inadsuetus. Quod ferre aliquis didicit, levius existimat, quarii lii nunquam tulit, etiam si par onus utrique imponas , re pari quidem corporis robore a natura praedito. Idem est de illis quae animum premunt gravantque. Gemet sub fasce doloris qui primulum eum senserit: contemnet, aut certe aequius seret, quem saepe idem dolor tentaverit. Unde hoc nisi ex diversa opinione quam de eodem dolore conceperint, iste qui saepius, ille qui semel cum eo luctatus est3 Sed nec idem dolor putandus de quo diversa opinio in duobus praec cepta sit. Magnus est illi qui graviter fert, ideo quia gravem esse putat, & ideo putat quia ex imperitia ferendi graviorem sibi imaginatur quam revera sit. Parvus illi est qui levem leviter ferendo facit, quia talem saepius tolerando esse intellexit, nec aliter nunc de eo iudicat, in eam opinionem longa experientia adductus. Quam multos putamus aequales corporis viribus Miloni fui ite athletas, eo ipse quo inclaruit temporeὶ Cur autem nemo praeter eum bovem in Radio Olympico ferre humeris potuit Nempe quia nemo eum vitulum ferre assueverat, quem postea bovem effectum ita facile tulisse visus est, ut vitulum a primo ferebat. Dum sine intermissione quotidie in humeros illum vitulum tollit, sic tandem factum ut cum subinde crescentem ferret, postea bovem tollere facillime potuerit. Hoc responderi potest &Posidonio ad obiectionem quam facit, cur sapiens perturbationibus non moveatur, quae impetitum impensis sime movent. Eadem quippe res quae corpori robur acquirit, vel naturale auget, animo quoque vires vel ex nullis facit aliquas, vel aliquas a natura datas longe ampliores efficit, nempe exercitium. Hoc consuetudinem, S quidem voluntariam, parit, ut consuetudo in his quae ab invitis & coactis fiunt, pro exercitio est. Philosophus igitur,
vel, ut verius dicamus , sapiens, non a liter animo suo utitur dum in eo confirmando laborat, quam athleta corpore, cum omnibus
modis id valentius reddere conatur. Ut enim ex duobus corporibus aeque naturaliter validis quod exercitatum suerit, duplo sere robustius apparet, estque revera, ita & animus sapientis exercitatus, maiorem νίαν ostendit quam inexercitati, in pari utriusque naturali . . P vi grue
489쪽
C L. S A L M A S I Iuigore S robote. Quod experientia in quolibet homine praestati hoc scientia dat sapienti, de continua meditatio,quae sesentiam roborat. Q h nunquam ulla amictione tentatus fuit,primam impatien-
tolerat, lecundam minus impatienter, tertiam iam paulo pa-t nitus. Si plures ordine succedant, tum sufferendis saepius malis p tientiam induit, & discit non esse importabilia. Sapiens vero etiam non expertus, icit non esse mala quae videntur. Quotidiana media tuto ne si se in ea scientia confirmet, praeparat animum ad mala patienter toleranda ubi accesserint. Praevisa multo ante, atque animo praecepta levius eum seriunt, de levius etiam ab eo feruntur. Pr visa de praecepta mala, μεμεα ηεί α Stoicis, ut contra improvisa αμέα, α, quorum mensuram & magnitudinem non aesti inavimus, nec
perpendimus, sed ex inopinato incidentia nobis maiora quam in veritare sunt, videntur. . Posidonius apud Galenum lib. v. de decretis Hippocratis de Platonis φ ξένον - προς πῖον,των et πιὼν ἐξ-im κρίσεων. Metiri eodem sensit dixit Seneca in Epist. xxiv. dum suos Stoicos sequitur, ac interpretatur: Si vis omnon sollicititisinem exuere, quidquid vereris ne eveniat, eventurum utique propone: ct quodcunque illud est malum, recum ipsi metire, ac timorem tuum taxa. Iubet amicum praecipere animo malunseventurum, ac metiti, ne accidati.& vehementius eo ipso turbet. Non dubium
porro quin secundum Chrysippi sententiam αβ άνεια animi causa statuenda sit, quandoquidem qui maioribus animi vitibus vela natura sunt instructi, vel has scientia & usu sibi comparaverunt,
minus proclives videntur ad affectus vitiosos, quam qui neutruin ha- . bent animi , naturalem vel acquisitum. Zenonis opinio media est inter Chrysippeam de Posidonii Stoici,qui sequutus est Platonicos in asserenda homini praeter ceteras duas animae facultates unde πα η ipsi oriuntur, ct tertia, quae rationalis est. Quod idem
de Pythagoram sensisse idem Posidonius colligebat ex scriptis discipulorum ejus. Zenonis sententiam Epictetus noster ubique amas lectitur, qui perturbationes ex opinionibus effici sanciebat, ut in se quentibus stilius aperiemus. De Zenone tamen videtur dubitare Galenus,utrum de perturbationum causa ita sensetit, an potius cum Chrysippo, an vero de cum Platonicis, ut eum Posidonius iis studebat conciliare. Ita enim scribit lib. v. de Hippocratis & Platonis dogma
490쪽
IN Epic TETu M ET SIMPLICI u M. Ni
Πλάτων πρωτο με χ ρ σψτη. Et verum est, hanc futile, quam ultimo loco tangit , Zenonis de perturbationum causa sententiam,
quam statuit elle meliorem Chrysippea, sed peiorem Hippocratica, de Platonica. Quod autem Posidonius de Pythagoram in suam &Platonis senteotiam trahebat , id ex Pythagoreorum scriptis, qui viderentur id suadere, quam id verum sit, nos insta viderimus. Platonici porro, qui sedibus, immo & substantiis , si Galeno credimus, discrevere has tres animi potestates, concupiscibilem, irascibilem S rationalem, ideo etiam locis & situ eas discluserunt, duabus prioribus,ex quibus τα πάθη nasci volunt. in pectore de subter praecordia
sedem assignantes, tertiae rationali, in cerebro. Stoici contra, qui non tres partes animae humanae agnossent, sed unam, in qua ratio simul deafiectus sedes habeant conuitutas, non locis eas separant, sedia ηγεμονινων cum ipso in corde collocant. His etiam sustragantur communes vulgi loquutiones apud Latinos , quae tardatum vocant prudentem ac sapientem, & corculum. Inde & vecors pro
insano. Sed de stultos & inscitos, cor non habere dicunt. Satyricus: sed lara iv parte manullae Nil sabi Arcadico iuveni. Et apud Ausonium de imperito grammatico, qui reminisco dicebat, Reminisior, inquit , diceret, si cor haberet. Aegritudines etiam in corde ab his locantur, unde cordolium. Plutarchus qui eam Stoicorum sententiam irridet in libro adversus Stoicos: Letonzν si μάλα, πις 2 θεπις
Dπειν,οπουτὸ . Quod igitur in eadem sede habitent ratio de drach , inde& sorsitan, dici queat, illas esse tam celeres reciprocationes inter rationem &affectus, quae saepe in eodem homine vi-.suntur,& in eodcm fere momento, dum altercante cupiditatibus ratione, modo haec vincit, modo illae vincunt, & alternis fugant sugiuntque invicem. Quae si locis divisa citent, non tam veloces de praecipites animi in hanc dc in illam partem conversiones serent. Hae interdit ira lubitariae sinat, ut in instanti,nolit simul de velit idem P 1 homo,