장음표시 사용
111쪽
:. Verum id in quaestionem venire non potest : sed utrum illae qualitates sint ab sol i tae quaedam entitates, quae,1 ubstantiae iu- perveniant , huic inhaereant,nec sint tamen illius partes, magna contentio est. Ejusmodi enim qualitates omnIno eue commentitias , nulla mentis agitatione eas concipi posse , nullam earum ideam claram redistioctam formari re nitores Pene Omnes magnoperὶ pertendunt, contra quos tamen sit is Secunda Concluso.
Dantur quaedam qualitates absolutae quς substantiae non sunt partes, sed physica a cidentia,atque ab ea realiter distinguuntur. Haec conclusio jam probata est in Logica, nec rationes ibi allatas hoc loco regerere necesse est . Id unum addendum est, gratiam, caritatem, dona Spiritus Sancti, habitus supernaturales, lumen gloriae esse qualitates absolutas ab anima dilhmctas, ut Themlogi penis omnes consentiunt. Ut nihil diacam de qualitatibus quae in Sacrosancto auraris Sacramento remanent: nam responderi posset solam extensionem esse superstiatem, reliqua accidentia esse tantum extem-sionis modos neque hic locus pustulat ut Theologica argumenta afferamus. Id unum . tantummodo volumus, qualitates admitti Oportere: tametsi fortis claras & distinctas earum ideas non habemus . Confirm. Quod qualitatis nomine donamus plerumque est cum motu conjunctum , ut Iux, calor, frigus etiam fortasse, sona
112쪽
& aliae pene omnes qualitates activae: sed illud inultum esse probabile suo loco dic muS , aut motum ipsum si cum impetu confundatur: aut vim illam quae motumessicit, esse quiddam a rei subitantia secretum : ergo nihil absurdi dixerimus: si quasdam qualitates absolutis, & natura distinctas admittamus . Nec video cur re centiores pene omnes quasi conjurationec facta hujusmodi qualitates proscribant . Quamquam fateor eas non temere multiplicari oportere, & quantum fieri poteli , Obscuras rerum causas , quaeque intelligi facile non possunt, esse fugiendas.
p. I. Qualitates illas, ut a recentioribus Peripateticis inducuntur, concipi nullo modo posse, nisi hi tenues quasdam .&umbratiles substantias, quς firmiori sim sint subjectis; nullam vero formari Nosse ideam claram & distinctam entitatis abs lutae, ab omni substantia diversae; illas adeo qualitates ut Philosophiae ludibria omnino abjici oportere: atque hoc argumenti multum dilatare solent . Quare , inquiunt
nobis non permittimus ex iis quae notiores sunt,res magis involutas indagare' Cur aditum ad secretiora naturae arcana ,& ad veritatem ipsam his velut magicis vocibus iu-tercludimus ὸ Quanto utilius est & facilius
omneS pene naturae effectus ad materiam &motum revocare, quam ignotas & occultas afferre qualitates,quae minus intelliguatur, quam res ipsae , quas explicare volumus λ
113쪽
l .p. Θ paucis r. negando qualitates 1 n his claro non percipi: tametsi fateor omnia quae ad qualitates pertinent, a nobis clarere distincte non percipi , quod iis quidem
eum substantia, quantitate & motu CO-
Resp.2. Nos rerum omnium quas mittere
certum est, claras distinctasque ideo non habere . Neque enim quae in nobis ipsis aguntur, distincta percipimus. Quique haec nobis opponunt , continuum ut in infinitum divisibile , tamquam inconcussum quiddam, &demonstrationibus munitum concipiunt: an sortὶ id clara animi intellia
Resp. 3. Multa explicari posse per materiam & motum, idque ad optimam philo sophandi rationem pertinere, dummodo id nobis liceat: sed non facile crediderim id in omnibus fieri posse: quamvis etiam mo-etus ipse aut sit qualitas, aut sine qualitate vix concipi possit. Et certε materiae ipsi supervenit, quaeque in qualitatis explicatione sunt intellectu difficilia , eadem in m
In ant .Quae ad qualitates referri solent, eadem per tenues substantias aut effluvia explicari possunt : ut calor, lux ipsa , vis magnetica, aut electrica, & aliae ines: ergo frustra quaIitates intellectu diri ciles admittimuS .ὲ p. r. Effluxus illos substantiales non esse omni qualitate destitutos, cum mate i ria per se iners sit & otiosa . Quare ut con cederemus plerasque qualitates ad effluvia substantiae reserri posse , non contiauobinc
114쪽
Unc sequeretur omnes qualitates expungi
Resp. a. Multos esse in natura effectus , qui ad effluxus substantiales vix referri Possunt. Sic ubi motus imprimitur lapidi, vix ullus est effluvio substantiali locus equamquam non ignoro eam impressionem clara qualitatem a motu distinctam utcumque explicari posse : sed tum motus ipse videtur esse quiddam a corpore distin
Quin etiam multae sunt vires in lapidibus , & mineralibus, quae ad quaedam iubstantiae effluvia vix relarri possunt. Sic lapis nephriticus , ut multis experimentis Compertum putant , solo contactu dolores nephriticos inhibet: sic multi lapides erumpentem sanguinem sistunt: si Idrargyrus aquae incoctus nihil de sua substantia amittit: & tamen aqua.cui incoctus fuit , pu
Torum vermes enecat. Multa in hanc rem
afferri possunt quae vix per effluxus substantiales explicantur. Quamquam idquoque concedimus; qualitates atiivas, si minus omnes, saltem magna ex parte cum es-stuviis quibusdam atomorum , aut spirituum quae e corporibus ipsis sunt decerpta, esse conjunctas; quae vero sunt passivae & inertes, ut humiditas,siccitas,durities, flexibilitas, nihil sero sunt praete modos, aut affectiones substantiae.
Qualitatum ordinem nulla men iis agitatione intelligi posse, nedum explicari. Non enim gi untur, cimi ex mat ma non constent n edueuntur e subj Muin quo non actu inerando Atque ut
115쪽
qualitates quae morales dicuntur , ut stigura, imo & humiditas, aut siccitas, Cdα- cantur ἡ subiecto , non utique qualitates
actuosae: ut calor ex aqua , lux ex . aere . Restat igitur ut per creatio m producantur : atque ut fortassi id verum sit de qua litatibus, quae sunt supernaturales, illud tamen de ceteris dici nullo modo potest :
nam absurdum videtur calorem , aut imis .petum, aut lumena solo Deo creari, cum rerum procreationi non desint causae nat rates. '--Huic argumento utcumque satis
factum iri in Phy sica : tollenda tantum est homonymia quae latet in voce eductionis .
Nam si ea tantum educuntur, quae eruu
tur δ subjecto , solae qualitates quae citra subjectum concipi non possimi , quaeque sunt tantam modi substantiae,proprie educuntur, non item caeterae , quae magis Pr pagatione generantur , quam eductione ;quas tamen eo sensu educi dicimus , quod fiant actu, cum antea essent potestate, uti de sermarum origine suo loco dicendum. . Qualitates ex uno in aliud subjectum . migrare non possunt atergo propygatione idi
ssesp. Vix ullam afferri posse qualitatem, quae solitarie,& citra substantiam aliquam .diffundatur , nisi forte impetum ipsum,aut motum excipias, qui proprie ex uno subje- .ct in aliud non commeat , sed alium im-- petum is aut motum sibi similem ex certis . ab: auth e naturae sancitis legibus pro- creat. De lumine & calore idoneo loco dia
116쪽
Urgente Quocumque normne donetur illa qualitatis productio, aut propagatio, ea vel .nulla est, vel nihil erit nisi creatio: nam fit secundum omnem entis rationem. Deinde entitas illa qualitatis,quaecumque ea sit, in
se suum habet esse, ergo subsistit, & per se
Creatur, cum ex materia & forma non constet , neque adeo generetur. Resp. N .ant. Res enim non creatur,quae
ex alia sui simili originem ducit,& ad cujus productionem subjectum ipsum conspirat. Nam id saltem determinat effectricis causae actionem, eamque sustentati. Ac licEt qualitas suum habeat esse,non idcirco subsistit: neque ideo substantia dici potest,quod in se suam habet existentiam : cum existenistia ab ipsa entitate non sit distincta; neque in ea ut in subjecto recipiatur. Nec demum illud ab surdum videri debet,si q dam sintres adeo infirmae & tenues, ut per se consistere nequeant, sed aliis rebus in sint, iisque
p. 3. Ne illud quidem explicari potest quomodo qualitates illae si sint mera accidentia, intendi possint, aut remitti; augeri, vel minui: ut ostendimus cum de habituum intensione ageremus, qualitates videlicet non intendi , quod altius subjectis infigantur; &altiores. agant radices: cum res fieri lucidior non possit , aut calidior crutra novae lucis aut caloris accessionem. Sed neque id intelligitur qui fieri possit ut no-Va entitas,aut novi caloris gradus priori accrescat, aut quomodo plures illae entitates
in eodem loci puncto sese penetrent. Quid necesse est, inquiunt , metaphysicas illas
117쪽
subtilitates arcessere, cum res ipsa sit ape tissima.
Nihil enim est intensio, aut remissio qualitatis , nisi condensatio illius tenuis de actuosae substantiae, quae qualitas dici si let . Sic lux dispersa debilior est , collecta sertior. Undὶ per lentem vitream transimissa, & in angustum collecta spatium, Qui idcirco soci nomen dedere, non solum fortius ea illuminat, sed etiam comburit. Α γque idem in ceteris qualitatibus usu venit. Nam calor etiam speculo ustorio collectus fit vehementior . Cumque ignis atomi in eadem parte manus sunt consertissimae , tum calor est acerrimus. Hinc etiam umbrae sunt oscuriores , qud minori luce diluuntur : sic atramentum aliud nigredine magis superat , quo pauciores habet pa tes albo, vel alio colore temperatas . Ac licet hae particulae seorsum videri nequeant , tamen simul junctae sine dubio
Nihil est, inquiunt, is totius naturae eX-plicatione proclivius, aut planius, quam illa intenso, vel remissio qualitatum, & frustri illam verborum aut sententiarum Obscuritate involvimus . Hic videlicet est fraecipuus qualitatum usus, ut res expedi-xas maxime impediant, & sint nobis extrema in rerum ignoratione perfugia . Cum enim quaerimus quid sit in corporibus calor , quid lux, quid color, statim qualitates asseruntur,nec licδt ulterius progredi:cum
1amen qualitatum ratio, aut natura magis
ignota si quam id ipsum quod quaeritur . . Haec utique multam dilatant recentiores,
118쪽
neque ea sunt quae contemni aut dissimulari possint. Resp. I. Non mirum esse si quae ad qualitates pertinent omnia, facile explicari nequeant . Id enim pene rebus omnibus commune est, ut cum de earum existentia coninset, tamen quo eae modo existant, aut proin
Creentur , aut mirabiles aliquos effectus Procreent, intelligi, aut explicari faeila non possit. Sic nihil est notius luce: quom do autem in momento pene diffvndatur , aut in puncto colligatur, quis evolvet λφο. 2. Non omnes qualitates intendi , aut remitti: re quidem quomodo habitus
augeamur, suo loco explicatur: potentiae seu facultates naturales intendi, aut remi
ii non possunt, uti nec figura : ressant igitur solae qualitates, quae sensu percipiuntur . Ac quaedam ex iis in motu omnino positae sunt, ut soni; aliae nihil sunt praeter substantiales effluxus, ut odores,& sersitan sapores; omnis adeo dissicultis circa lumendi calorem relinquitur. Quamvis autem eae sint qualitates, tamen id satis est probabile, eas cum motu,& substantiae effluviis esse conjunctas: unde augeri possunt , cum augetur motus, & densiores sunt effluxus: sicque cum recentioribus utcumque in gratiam redire positanus,dummodo qualitates omnes e medio non tollant . Nam ut saepe monuimus, tutissima est per medium via , ct extremae opiniones ubique simi fugiendae.
119쪽
De motu in universum, secundum
INJm motus localis,vel solus, vel praeci- pu E in Physica spectetur , quae nihil
aliud serh qu m motum in rerum natura contemplatur, huic explicando tractatum integrum Physicae generalis destinamus. . Nunc vero motum localem in abstracto, ut ajunt, vel secundum formalem illius rationem explicare instituimus . Sic enim ad Metaphy sicam proprie pertinet Primum igitur quae ad illius naturam pertinent , tum illius differentias, & communes affectione, persequemur, quod ut disposit8 dc
distincte faciamus, sit .e ' . . Prima Concluso.
Motus ab Aristotele satis aptε definitur,
actus entis inpotentia quatenus es inpotentia. Haec conclusio est contra recentiores
quosdam, qui hanc definitionem ut involutam, & re ipsa quae definitur, obscuriorem calumniantur. Eam vero & perspicuam esse , & naturam motus universim sumpti satis apte ab ea explicari , adeo th vix ulla commodior afferri possit, omnino conteu-
Cum enim dicitur actus entἐs in potentia seu mobilis ipsius, natura motus optime intelligitur, quae in actu quodam licἡt imperfecto & ulterius tendente posita est . Res
120쪽
Resquippi ut mobilis,est in potentia , quae
in actum reduci non potest,nis permotum: est igitur motus actus mobilis ut mobile est . Sic sanatio est actus corporis, non ut est aut corpus , aut vivens , sed ut sanabile . Quamdiu autem res movetur,semper est in via ad ulteriorem persectionem .iEst igitur motus actus entis in potentia, quatenus inpotentia est; seu actus mobilis, quod ulterius tendit. Aliud enim est moveri, aliud motum esse; aliud fanari,aliud sanatum esse. Quae quidem definitio non motui tantummodo locali convenit , sed etiam ad alias mutus species , si quae sint a motu locali distinctae, omnino pertinet.
Est quippe motus omnis, actus potentiae admixtus. Sic enim perfici mobile, ut ei ul- , timam perfectionem non tribuat: per cale factionem manus non est, sed fit calida. Est igitur actus qui omnem potentiam non eX-plet . Quod satis apte , ut diximus, Aristoteles exprimit his vocibus , quatenus in po
- Illud quoque dissimulare non debeo, paulo aliter hanc motus definitionem & forte magis ad Aristotelis mentem explicari pos-so. Motum enim considerat in physicis, ut ad rerum productionem, aut ad mutationem sensibilem confert,& patetiam appellat Omne agendi aut patiendi principium. Hinc Mechanici solent vim Omnem motri4cem potentiae nomine designare. Est igitur motus,actus, seu principium quoddam agedi, entis inpotentia, quod scilicet ad aliquid producendum conserre potest: sive enim ad i