장음표시 사용
171쪽
mus: cum principiis bene constitutis reli. qua velut sua sponte sese offerant; neque ex alio sonte tot sectas oriri putem , quam quod in certas causas , aliis omnino neglectis, quisque intendat animum. Quae hoc
loco dicturi sumus, ea sunt a recentiore '&acutissimo Philosopho Honorato Fabri fusius explicata: ex iis, quae ad institutum n strum utilia videbuntur, excerpemus, di
Causae ut a Metaphysico spectari debent,
non ut eas Aristoteles considerat, quatenus sese dumtaxat ad generationem corporis lnyturalis conspirant , aut sunt logicae , seu metaphysicae,' aut morales, aut mereobjectivae , aut physicae. Primi generis eae sunς quae in ordine ad scientias humanas perinde se habent , ac si verae essent causae. Sic anima dicitur causa intellectus , &vo luntatis idi & forma earum proprietatum quae ab ea cognitione tantum differunt. Sic Geometria , & Arithmetica demonstrant affectiones figurarum , aut numerorum , & earum causas afferunt , quasi essent a figuris vel numeris distinctae. Cum enim ratio cognitionis nostrae, aut humanae scientiae habetur , parum resert an illae proprietates 8 forma sit ni re, vel cogitatio-
ne tantum distinctae. Sic ubi ex alicujus rei applicatione aliquis sequitur effectus , qui numquam alias subsequitur rem illam' ut causam , effectus in ordine ad humanas scientias merito habemus . Gravis est, V. g.&nescio an umquam solvenda dissicultas, . an corpus in aliud impactum huic suum motum communicet, an motus ille aliundo advγ
172쪽
adveniat: dc tamen si ratio habeatur aut physicae , aut mechanices, ita id explicari debet, quasi motus a globo in globum obvium transferatur. Imo, si nostros sensus 'consulimus, motum a globo impacto proficisci statim decernimuS. Infinita peno occurrunt, in quibus logicas, seu metaphysicas causas, quae tamen non re , sed cogitatione ab affectis disserunt non physicas& reales adducimus . Hujus generis sunt effectus omnes, qui ex certo
partium situ & positione dimanant: ut in
physicis densitas, raritas , opacitaS, perspicuitas, . uti suo loco exponemus. Sic relatio ex termino; privatio, ut mors, ex vulnere; caecitas ex ictu fieri concipitur e neque enim produci possunt per veram actionem. In eodem genere sunt denominationes extrinsecae, Mae nihil stro sunt
Moralis causa non phyllae quidem influit in effectum, sed in ordine ad rectam hominum existimationem perinde se habctac si vere influeret: unde moralis causa in effectricem, materialem & formalem dividi potest. Qui imperat v. gr. homicidium , quasi homicidium perpetrasset, scpunitur: qui ignem admovet, causa est moralis di effectrix ipsus conflagrationis. Atque ejusmodi causae in physicam actionem terminantur: sive causam subjecto applicent, sive obices removeant . Saepe evenit ut causa moralis circa physicam actionem non versetur,& tamen effectricis habeat rationem : ut qui contrahit, causa
est juris acquisiti, aut perditi. Non dissimili
173쪽
modo actio physica est plerumque materia, ex qua fit opus morale, vel honestum , vel uitur causa meri objectiva, quae determinat potentiam ad agendum. Sic altectio quaedam impressa sensus organo, qu q, species vocitatur, sensum immediat, modi per sensum intermedium, Intellectum ipsum determinat . Non euam elusmodi affectiones mens excipit: λlcst' ea omnes facultates dirigat, earum affectiones perci uit.& ab iis quodammodo determinatur ad agendum, idq; objectivE. Quamobrem cum visus v gri sit indiffereην ut nigrum vel al-hum colorem percipiat, hunc determinat species, seu affectio, ab obsecto profecta . uuae ubi ad sensus interioris organum tran1 mittitur, sensum quoque interiorem, leuoim imaginatricem determinat: cumque eadem assectio. seu idem vestigium diutius remanet, ubi denuo occasione aliqua excitatur , phantasam ad actum repetitum ,
imo& intellectum ipsum, sed mediato
dumtaxat re objective determinat. Sic vo- Iunias ad actus necessarios ab obsecto cogni to quasi impellitur,ad liberos obiectum quidem eam movet, sed jibero; haec vero sei- loqui volumuS, sunt causa conclusionis cum is pε non si amplitis formalis c itio praemissarum,
cum eruitur conclusio . Nam illi actus
174쪽
sese mutuo excipiunt, neque unus est effectrix causa alteriuS. Sed praemissae cognitae
funt causa cur consequens cognoscatur: id que oritur ex connexione quae est inter praemissas Ac conclusionem : nam ex uno
cognito aliud cognoscitur. Nec alio sere modo exemplaris causa , aut finalis, quam objective influit in effectum , ut proxima disputatione dicemus. Ex iis facile colligitur praecipuaS Causarum affectiones causis phy sicis convenire , non objectivis , aut moralibus . Primum enim nihil notius est, quam idem non posse esse sui ipsius causam physicam : cum id existere necesse sit, antequam causae physicae habeat rationem ; deinde nulla res
creata est a seipsa I atque inter causam ct effectum est realis relatio, quae non est rei ad seipsam. Quod autem quidam opponunt idem sei- psum posse reproducere, id omnino negamus . Non enim quidquam pendere potest a seipsor atque ubi est oppositio relativa, ibi est vera distinctio. Quaedam autem esset relatio inter reproducens , &reproductum: ergo& interea esset realis distinctio. Sed, inςuiunt, Christus seipsum reproinducit sub speciebus eucharisticis. Resp. Tum Christum supponere pro Ue bo quod est causa hujus reproductionis.
Haec cum vera sint, id tamen negare non
possumus quin finis in intentione, seu in statu objectivo , si cauta sui ipsius in
175쪽
antecedente , seu in praemissis , est causa sui ipsius distincte cognitae in conclusione. Non dissimili ratione duae causae ejus dem ordinis non possunt simul esse sibi invicem causae, si stat physicae , & eT- cientes , ut supra ostendimus : quamvis possint sibi mutuo esse causae successivε, Nam fieri potest ut globulus in aliuna globulum impet in omnem ita transferat, ut hic globulus in priorem reflexus acceptum impetum illi conserat: causae autem objectivae possunt esse sibi mutuo causae . Unde ex causa effectus, ex effectu itidem causa, i modi termini reciproci &correlativi per se invicem cognoscuntur. Iam quaeritur an eiusdem effectus plures causae esse possint. Sit itaque
Eiusdem effectus non possunt naturaliter plures esse causae physicae dc tota las ejusdem ordinis et possunt autem supernaturaliter. Probatiar pars concI. prior. Cum enim alterutra sussiciat, frustra erit altera. Atque ut eadem possit fieri propter multos fines intermedios, ii tamen non erunt causae totales, sed partiales , cum simul juncti sortius voluntatem impellant , quam si essent separati . Utrum vero par omnipotentiam disianam duplex cauis eaque totalis ejusdem es.fectus esse possit , molestius inquirunt . Cum a Vtem e. qugilis minimo si necesta,ria I
176쪽
ria, eam breviter perstringimus . Causa totalis ea dicitur, quae sola totum procreat effectum : nam si totum quidem effectum producat , sed non sola; ut equus qui cum alio junctus currum trahit, erit quidem totalis ex parte effectus, sed ex parte causae partialis dicetur. Nos itaque in ea sumus sententia ut nihil
denegemus divinar omnipotentiae , quod manifestam contradictionem non involvit. Hic vero nulla occurrit manifesta : cum plures causae seorsum sumptae eumdem procreare possint effectum cumque vim
habeant illius essiciendi, & ad illius pro ductionem determinari queant, cur simul junctae idem essicere non possint, quod separatim λ
in m. Plures sacerdotes eamdem hostiam ut causae totales , licet instrumentales consecrant . Eadem conclusio ex duplici antecedente, ut ex duabus causis i
talibus & integris salte seorsum erui potest.
p. Utraque causa esset totalis ex hypothesi, & non esset totalis, quin altera ea rum nihil essiceret. Resp. Neg. ant. Utraque enim causa simul totum effectum produceret, quem seorsum
Sed, inquies, effectus nota penderet ab
J. ant. Non penderet necessarib& essentialiter, C. ex accidenti & contingenter, N. Res enim omnes ab uno Deo pendent essentialiter. Cumque idem effectus a multiplici causa procreabitur, idem erit effectus, licet non eadem sit actio .H . 3 Vg-
177쪽
Verum ista non tanti sunt ut in iis In lanoremur : jam causas sigillatim prose
De causis sigillarim. Q Uatuor causas, materialem, formalem , finalem & exemplarem paucis ablolvemus: quod magna sint ex parte aliis in locis explicatae, nec tot difficultatibus involvantur : deinde ad effectricem causam, quae praecipua est , veniemus.
M Ateriae eontempIatio ut serist ad
Physicam pertineat, causa materi lis ad Metaphysicam spectat , cum inr hus spiritalibus quodammodo occurrat . Haec propriὸ definitur , εd ex quo aliquid M, tanquam ex aliquo priori : ex ea quippe deforma educitur, & fit compositum . Unde causae munus fustinet, tum ratione formae quae ex materia educitur, seta fit dependenter a materia, tum ratione ipsius compositi, quod ex ea componitur : atque ipsus causalitas , ut ajunt , dicitur eductio , Luna ex ea forma eruitur; & compositio, seu partium unio aut conjunctio, ubi ad Compositum refertur . Utroque nomine causa est & prior natura suo effectu, cum
possit esse sine hac , vel illa forma, aut si-
178쪽
ne tali composito. Quare forma & compo situm ab ea pendent ut a causa. Materia quidem si cum serma eompar tur, est ei quodammodo extrinseca , sed composito est planε intrinseca . Est enim materia subjectum, in quo sorma recipiatur : sed eo nomine causa non dicitur , nisi cum forma sine materia esse non potest . Sic anima rationalis est quidem in corpore organico , ut in subjecto, sed ab
eo non pendet ut existat, neque ex eo pore educitur. Quamobrem praecipuum causae materiam lis munus est totum componere, &ex ea - semper fit compositum. Saepe etiam ex materia educitur serma, tumque ut diximus, caus, habet rationem, cum ea sorma Pe deat a materia, & eductio sit illius causa-lit' respectu formae. Hinc in creatione , ubi primae rerum sermae non sunt eductae, materia eam cauiae non habuit rationem, nec forma ejus fuit effectus. Formam enim educi est fieri actu, cum antea esset potesate. Sed ubi res creatae sunt, sormae earum numquam fuerunt in potestate materiae . Quae quidem ut melius intelligantur, quid materiae primae nomine intelligamus ,& quid ea sit, paulo uberius est explicandum . Ea quippe tractatio proprie ad hunc . locuna pertinet, & perperam in Physica tradi solet, cum nihil habeat sensibile. Μateria duplex est, prima & secunda , illa ut omni forma destituta inteli igitur, re ad omnes indeterminata: sed materia secunda ea dicitur, quae cam jam substantiali
179쪽
excipit. . Sic cerae.materia jam sua serma substantiali instructa est , sed varias exeipere potest . figuras , quae formae accidentales , aut secundae dici possunt Cum cera solum spectatur, ut ex sua materia & forma coalescit , compositum substantiale dicitur: sed ubi aliqua imagiane, aut figura imprimitur , tum iis compositum accidentale, ex cera nimirum &figura. Id itaque quod sermae subjicitur , aut ex quo fit compositum, materiae nomine designatur. Materiam primam existere demonstratu facile em Nam in omni mutatione subj est aliquod utrique termino comm ne : sed generatio est mutatio, eaque substantialis. Est enim, definiente Aristotη-le , murario totius in solum nullo sensbili r manente ; ut cum lignum in ignem abit , nihil sensibile eorum quae prilis erant in i gno , remanet : ergo rei genitς & corrupis subjectum quoddam est commune , quod Primam rei materiam vocitamus. Nam i Cet corrupto corpore, subjectum quidem supersit, quod adhuc corrumpi potest, cum non liceat in infinitum progredi , tandem
supererit quiddam quod corrumpi amplius non poterit. Quod igitur ligno & igni commune est , quodcumque illud sit, materia
Consem. Quidquid gignitur, ex aliquo fit
subjecto, nec viribus naturae concessum est ut ex nihilo aliquid sat: cumque res corrumpitur, ea non abit in nihilum . ergo in generatione sola serma de novo educitur ἱ eadem in corruptione extinguitur,
180쪽
aut perit: materia autem manet indis . Iubilis; neque in aliud subjectum resolvi, neque in nihilum potest facessere . Confirm. iterum: cum ex aqua , seu ex pluvia triticum oritur, ex tritico panis, ex pane sanguis, aut caro gignitur : in hac mutationum serie manet aliquod commune tot qualitatum , aut mutationum sube-ctum, ac velut fundamentum: illud porro quidquid est , materia prima nomi
Ex iis effcitur materiae primae nomine non aliud intelligi quam potentiam ad esse, vel non esse, ut Aristoteles lib. 2. de gener. cap. 9. decernit. Est enim potentia ad actus omnes physicos, seu ad formas substantiales. Sic lignum cum sit corruptibile, est in eo potentia ut si ignig,aut quidvis aliud. Quod si datur aliquod corpus immutabile&simplex, in eo sort8, non erit materia prima , cum nulla in eo sit potentia ad alium actum, seu ad aliud esse. Itaque materiae no mine quiddam intelligimus, quod nullo genere entis, saltem sensibilis continetur. Hinc definitur ab Aristotele lib. I. de gen. primum porentia corpus senobile. Et
alibi, quod neque es quid , hoc est substantia,
neque quantum, neque quale, neque quicquam eortim quibus ens determinatur. Nullum enim
est ex decem praedicamentis. Sic via remo tionis utcumque intelligitur, ut res quae- quae simplices , quae per negationem exprimi solent. Sic punctum definit Euclides ;cujus pars nulla .
Sed clarius lib. r. Phus. ab eo definitur materia primum subjectum unius inque , H s ex