장음표시 사용
211쪽
dium de Pr sum p. i. filium esi . de his sui, vel alte. tur. l. si chiro. gr. Ohum. de probaa in I. .n. de pae. Ab in e 4. de praeium'
vide Calir. in I. sciant tacti C.de pro
l. timam. C. de contris S coinmitta
minis: praesemptio dicitur tangere factum directe,indicium indistinctae s spitio est passo animi aliquid firmiter non eligentis. Argumentum ex his omnibus potest esse deductum atque compositum: Veii simile vero est qualitas, vel forma,quae persectionem hisce probationibus praebet.
13 Est autem praesumptio in iure ciuili,aut temeraria,aut probabilis, aut necessaria. Temeraria est,quando omnia signa bona sunt,nulla mala, aliquis ta naen malum tantum vult mente concipere, ut illa Pharissorum, Lucae cap., Hic si esset propheta,sciret utique qualis in mulier, quae tangit eum, quoniape ccatrix est: cui obi jcitur ea, in qua omnia signa sunt mala,nulla bona: qualis est apud Salomonem : Afferte mihi gladium, ut diuidatur insans, dimidius huic, liinidiusque illi detur. ia est pririumptio probabilis,quae dicitur iuris vel hominis,eκ qua uerisimile,uci probabile,non autem necessarium coincluditur,ut puta russulum filium csse Titij, quia natus est ex Seia uxore eius,ues, si probem chirographum,quo me tibi centum daturum spopondi,esse laceratum, praesumptio crit, me tibi utique satisfecisse. Quae sane iuris praesumptio aliquando est uehemens,& ob id maiorem,ac strictiorem probationem exigit contrariam': quandoque uero est minus uehemens, quae tunc lcutori pmbatione coiitraria est contenta. Alia uero est praesumptio necessaria, quae dirucitur iuris,& de iure, ab interpretibus, utpote quae necessario rem ita Ostendit. Fumus cst in domo,ergo ignis. Amantes iuuenes uis fluere, nudus cum nuda,solus cum sella in codem lecto latente ergo pr sumitur sornicatio. Priterca Titium stricto gladio,& sanguine madefacto,& ucste cruenta pallidum ex ea domo exire uicini prospexerunt,in qua statim Caius pluries gladio trusixus,interfectusque repertus suit.Ecce praeiumptum homicidam: Et contractus tecum Patauij Kalendis August, celebratus, arguit te ea die Romae non suisse. Haec sane praesumptio necessaria, & a lege approbata, nullam recipit contrariam probationem,ita lege innuente: Et quails in l. si quis adulteri C. de adult.Hae omnes praesumptione uel coniecturae,uel alliae probationes in-t duunt formas argumentorum. Sunt autem argumenta propria,& potissima, Iurisconsultoru Enthymema,& exemplum. Loci uero ex quibus haec oriuntur,lii sunt.
Genere. - -- Causis. ----Proportione. . Specie. -- Etactibus. --Oppositis. Disserentia. Vsibus. . Transumptione. J Proprio. - - Αdiunctis. - .- --Cas Λ Accidente. Iudicato. -- Coniugatis.l Dei initione. ---Simili. --Diuisiuis.
λ ist. i. Rhe Locorum uero, & cnthymematum uariae sunt sedes, veluti prima elemea orno. i si 13 ta. Enimuero a natura deduci pCnosia moribus,a consanguinitate, ab amiri itis', is h. citia,& ii imicitia a charitate, di amore, a consuetudine, a subiecta materia, metu,' i. de a conuenientibus,ab alia lege,ab arbitrio vivetium, a necessitate, ab essectu, i P ' ab citentu, a ligoi c, a bono & squo,& id genus multis. Complectuntur prae ii d. ieta 1 o Probatione, hae uniuersam naturam, decem inquam amplissima illa re dubirui xen i 7 riim onanium genera,Substantiam,Quantitatem, Qualitatem, Relationem, . . Locun ,Tvlupus,Agerc,Pati, Si tum,Habitumque.Substantiam,ut si Stichu,' ucllunc uim incum ab alio positisum uendicemn cum fingunt leges eum M'
212쪽
De via,& ratione iuris Lib. II. 8s
tum, qui in vici oest. Unquanti--titatem, ut si portionem petam haereditatis, vel legatorum,uel quar tale t i quis tam falcidiam, vel similia: sic aser praesumitur tantae quantitatis,quanis olim sitit,& quantitas pecuniae praesumitur bis legata, & geminata, si fuerit in testa a. shi. ρει i mento, & in codicillis iterum nominata. 'όζ malitatem,ut legata pura, vel conditionalia. Sic assectus calore iracundiae praesumitur inconsulte asere. Relationem, ut si filiam liberam esse asse lidorum subram, qm mater eius libera stat ante partum: vel, quando leges fingunt eum filium esse, qui non est. Hinc Blanaturalis obligatio inter patrem,&filium. Di id. Locum, ut centum Capuae dare si vindes: ratione loci furtum ne, an sacrilegium: sic praesentem in loco interpretamur, quo ad eius commoda, eum L quidquid qui est Reipublieae causa. Econuerso absentem dicimus suroris cauti eu, c tu dercqui praesens est 'Teanulo. Tempus, an sit modus tollendae,vel inducendae oblisationis. Hinc stipu- C. de lib.ea. lationes flatis cert3sque diebus. Hinc cedere diem, venire diem, nec cessisse, nec venisse diem. Hinc annua,bima, trima die,&similia. Et pupillus praesu serici, --mitur doli capax,quando propius accedit ad pubertatem. Asere etiam dicimus eum, qui per alienum procuratorem, vel gestor em i. eEia C, erit, si possinodum ratum id habuerit. Sic uxor praesumitur filium gene- Praue ex marito,quamuis alienis potuerit viris commisceri, siquis Ti. . Pati videtur ille,&spoliatus praesumitur, qui iniuste fiterita iudice sua posito, exquib. sessione priuatus. Insuper verberato filio patrem pati iniuriam,non autem
Hominis situm contemplamur ad ius es iniuriam augendam, V si seruus,
vel alius dominum suum sedentem, stantem,cubantem, aut dormientem ia- plaeet. de a- centem occiderit, vel si iundum eo sim venditum, quo antea erat, planum olo. S
icilice non procliuenti uidis severi
Demum quo habitu indutus, proprio, an alieno,honesto, an turpi, arma- obl. tus, an inermis, & qualia ad legem duodecim tabularum diximus de furto, aper lancem,&licium. Malis enim habitus, talem hominem indicare solet. lnifie.l. i. de Haec pauca,&leuiora cursim ad haec decem reruingenera quasi obiter reduximus, ut qui se paruula hac senestra prospiciat innita propemodum iuris sui s. quoa ciuilis, quinimmo uniuersam iuris prudentiam his claudi liminibus. Iccirco ui studiosam legum iuuentutem exhortari saepius consuevi, ut Rhetoricam, & . Dialeticam cum iurisprudentia coniungeret. Me namque tapenumero - iud.L miles.
duit, plures audiuisse adolescentes in materia, & se a argumentandi valde peccantes, ignorantesq;,quid syllogismus,quid inductio, quid enthymema, in pristimp. quid exemplum, cum tamen satis constet,*llogismum procedere a pr missis g.....t notis ad conclusionem ignotam. Quare dicitur esse oratio duabus praemio in s. .lier. sis constans,ex quibus insertur conclusio: Inductio vero est, quae procedit thia particularibus ad uniuersale: Et haec duo ad logicam praecipue spectant.
thymema vero,quod a Latinis consequentia dicitur,lit quando ex aliquo tur ad Silla. antecedenti conclusionem colli mus, ut puta, elum perpetuo mouetur,e so est aeternum; Titius miles deseruit castra,erge ut ignauus capite plecten- l. i. Vndecus:vel pepigimus,me non acturum aduersus te iniuriarum,vel furti,ergo pactum hoc non debet seruari,ne hominibus peccandi aperiatur aditus:& quia talem ama Praetor edixit pacta iusta, non autem iniusta seruanda: Caius iuuenis,&dia ob onem .
vel bravius minor a Praeto 'MI re
213쪽
Arist. Rhettarieorum. HSilua Nupti in fine libi irrimi.
re testitutus suit in integrum quasi lubrico aetatis lapsus, ergo te Sempronii minor restituendus est. Haec ambo,vel maxime prospiciunt rhetorem,ac iurisconsultum, nec propterea syllogismum, & inductionem iurisconsulto neganda putauerim, ut me saepenumero in Lyceo Patauino ius ciuile profitentem,& his utentem audijt studiosa legum iuuentus, ouar iurisconsultis ornamento,di decori cedere,non est ambigendum. Eandem etiam hortari consueueram,ut inter probationes eligerent necessarias & potissimas ne ii inclijs argumentantes uterentur,neve in leguleiorum error es inciderent,quiro neglectis etiam necessarijs legum,&priscorum iurisconsultorum probationibu ad probabilem Barioli, di,Cspolis, Neui rani,& nonnullorum nouissimorum vilis limam,ne dicam infamem autoritatem; proh pudor, proli ded cus, ranseunt. vi,s probare velint fures nocturnos, siue adulteros in flagranti crimine taprehensos,corripi,occidique posse; vel,si quae sint inuae plurima sunt similia,omissa lege di decim tabularum, neglecta a ue ob ignorantiam Iulia de adulterijs,per Centurias Euerardi, per consilia Ruini, per res nia Calcanes, per repetitiones Croti,& Marasthi, per tractatus Antonij Rondi-nelli,Thomae de Peperata quos tamen honoris causa nomino ), cpermille id genus inania,& nugatoria, contingentia in necessaria,& necessiima in pos.
sibilia conuertentes,Dei ac naturae ordine peruerse,naui eam, & stomachum mouentes,mille centonibus id probare,& confirmare contendunt. Graui-ao ter etiam errant in locis topicis non animadi Hietentes veras argumentandi sedes,& ccciis statis numeris communes locos a Dialeticis tradi, ut in unai quamque artem,uc sientiam congrue reserant. Quare philosephum tapenumero dicentem legimus selum dialecticum, de methaphiscum de singulis artibus,ves disciplinis probabiliter,& conlinuniter duserere posse. Hinc fit
ut Rhetoricum, vel Dialeticum enthymema conuertatur in mattumiaticum naturale,morale,vel ciuile. Esto rhetoricum enthymema huiusmodi: Venerandae obseruandaeque sunt leges, quoniam in eis aequitatis silus versatur: Mathematicum,ueluti,haec figura tres habet angulos squales duobus re
Est enim species trianguli. Vel, si quispiam dixerit: cunque de senere
praedicantur,eadem etiam de specie dicuntur. Sed animal est genus, species in homo, ergo quaecunque de animali, eademquoque de specie dicuntur , erit syllogi sinus dialeticus. At si dixerit: quicquid suo nutu deorsum ruit, in graue: nassio nutu deorsumnii Gergo terra grauis: erit syllogismus materia physicus,serina dialeoticus. Moralis ut si dicamus: virtus est habitus animi, hominem ad beatam vitam inducens: Iustitia est virius , ergo iustitia est habitus hominem inducens ad vitam beatam. Hi sibi fabricant proprio marte, ac rusticano more dialeticam quandrina. Ill Ginquisiccntum cile locos argumentorum: Euerardus centum, & trigi in ducis: Neui ranus autem in sylva sua trecentos quinque,& Figinti locos to ἐpicos demonstrare conantur, nec eis finem esse ullum unquam constitutaim. . Nam in calae subdit: Certos etiam modos arguendi,prout quisque inum rit, poterit quotidie addere sub hoc ordine, etiam si coprehendantur inquit sub praedictis, dummodo per diuersa verba, nec propterea comittitur stipe fiuitas. O pulcherrimam, o potentemi admirandam,& infinitam NeviZ ineam, vel leguleiorum dialeticam , quae certos, & determinatos non colitis net locos, sed cui semper addi poterat,& longe magis admirandam, cui si infinita addideris,addita nunquam superflua euadant. Ecquis honos igitur,ec- quae laus tandem Aristoteli δε croni tabebitur Nonne maiora acin- sinita Neuietano de buntur qui in sylvis etiam infinitos ex arbori s tru cauerit
214쪽
Devia.& ratione luris . Lib. II. po
cauerit& docuerit argumentandi ramos, quique tam egregia deduxerit. Ecce inquit valet argumentum de arbitro ad iudicem, de filio ad seruum,aa de seruo ad monachum, & petulanter addit de clerico ad asinum,& alia id genus quisquiliarum multa,quae puerilia enthymemata non solum num ro, sed etiam specie differre existimat. Praeterea de similibus, inquit, ad stimilia inferre possumus,idq; probat autoritate Barbacie,quinquagesimo consilio, volumine quarto, & Cornei, centesimo iuris reiponse, libro secundo. quasi non teneat huiusmodi argumentatio a simili, nisi eam probaret Co 'neus, & Barbacta,viri dialeticae lon e omnium imperitissimi, ut aduersus id genus hominum recte ac iuste invehi videatur Agricola. Leguleij perpl 23 xa, inquit, semper &inuoluta disputandi praecepta balbutiunt, laborant insuper intellectus infirmitate sive amentia, dum nota nobis, & naturae nimium studiose probare conantur, neque ignem calefacere & vrere, nec mortem corpora diribluere, nec usumfructu morte usus uotuvij extingui,nec silium imaginem este patris, nec in uo alimenta minime debeti, nec totum esse maius sua parte arbitrantur, nisi singula haec mille centonibus , milleii; in principijs, interpretum nominibus, mille, mille, versiculis, paginis, columnis, intercolumnijs, porticibus, ut opinor, & peristylijs, longe etiam petitis ac impertinenter confirment, & ore saepjus obmurmurent, turpe esse ii ne lege loqui: quos Christophorus Eli ius non immerito in principijs iuris ita repraehendit: Nollem, inquit, illud mihi sertasse a quopiam obi jci, turpe esse sine l. loqui, quos plerique leguleij faciunt, qui neq; momenta rationum, neque quibus quoque loco utendum satis intelligunt. V t enim semper, cum necine est, reique natura de qua disputatur postultat, sine lege quidpiam pronuntiare, aut statuere periculosum,minimcci; decorum est: ita quaelibet praecepta, ac pronuntiata legibus demonstrare vise puerile, & ri- ciculum est, planeq; ociosum.
soluendis argumentis, S mustis iurisson uborum
et si iuve est homini, non posse Isbi ipsi corpore visuiari, musto tur in non posse
semen um ratione, uri argumemis inuare. et Argumenta restamur, vel nera argumentori , velreprobendodo , or
HMensiones . quibus cossiguntur.3 Nonnussi mrsonsulti tribus modis pinnistri argumenta. Episcopus Capuanui iacerabas priuilegia Doctarisas, quos iaemaeus in ex--
s Peccant iurisionsul petitione priscis. o Accidentis faliam. asse rura rami ionis.
8 Mot, sequantos errores comamserint interpretes, ob ignorantiam antiquit tis, ct humamorum Merarum. 9 Farraur Paulus Cis DG s inscientiam, se ignorantiam suam. Igno Funt interpreses centes s Esuras, ct actas .io Verus sensius Marcessiis L 3. g.vo. adlegem Falciae
ii Error i rum in Mecta . certere. ra Samamenta quae sint, Accursit error sacria serpistumr3 Singula gasisseruis mane accepta, erendaserit.
215쪽
CMe scientiarum encyclope ab ore Iovis.
I turpe est homini ut Aristoteles ait non posse sibi ipsi corpo
re opitulari, multo turpius erit oratione sedesendere non posse, quae magis, quam usus corporis, homini propria est. Nos itaque decet non solum argumentationes,& fallacias, sed etiasolutiones percipere. Quamobrem duobus modis argumen rationes dissolui, vel contra argumentando, vel respondendo idem ostendebat. Nam si contra argumentemur, partes propositas illidere videmur,que- . admodum in arduis quaestionibus iuris ciuilis, hinc inde 'rgentibus deductis argumentis sieri consueuit. Si vero reprehendimus a re ipsa, a simili, a contrario, a rebus iudicatis, nihil conclusum probatumve os icndimus, ut quandoque arcumenta potius euadere, quam diluere videamur,viri praei rea eruditi bifariam argumentum soluere consueuerunt, aut oppositas prTsitiones negantes, aut quod in eis multiplex fuerit distinguentes, & hisce duobus praecipitis modis, negando, scilicet vel distinguendo omnem argi mentationem penitus diselunt. Quamobrem non defuerunt iuris interpretes, qui crassiori minerua tres esse modos declinandi soluendique argumenta profiterentur. Primus, ut aiunt, per aliter & aliter: secundus,per aliud & liud: tortius per secundum quid,non simpliciter, ut Baldus hanc Iarraginem ab Odoiredo mutuatus commemorat. At non licet logicis ipsis derelicti h&limpidistinioli,ntencelectoari uulis sbrde coinquinatis aquam exhaurire, quare aut neganda crit proposita,si salsa suerit, aut distinguenda si mult plexvcl aequivoca, ut dialeticae praecepta suadent. quae sane omnia iuuenes ignorare minime debent. Nam memoriae proditum est, Episcopum illum Capua- . num reuertentes C gymnasijs candidatos examinare sblitum,n eorum ignorantia cognita diplomata,sive priuilegia lacerare consueuisse. Cavendum propterea est, ne petitione principi j,ne accidentis,neve aequi uocationis,ne sensus diuisi,& c6ipositi,ne secundum quid & simpliciter,& huius odi fallacia, in quibus imperiti peccare consueuerunt,aliquando laboro inus, ne falsa pro veris,ne impertinentia, & aliena a subiecta materia doceamus , vel addiscamus. Errant petitione principi j, quoties rem ipsam per id probare tentant,quod est inter disputantes principaliter controuersum.Huic similis est resiponsio illa: polsideo, quia possideo: Scio,quia scio. auo vitio IO.
Bolog. Deciu carpere nititur in titu.Cod. de edendo. du Accuriij concinin-tionem Decauit met, supra de magistratibus,per quos iudicia exercξtur,actu est,nunc de iudici js dicendum. Vel um pii materia de edendo est iliae palatoria ad iudicia,merito praeponitur hic titulus de edendo . cui obi jciunt oes actionem ad exhibendum esse praepai atoriam ad rei vcndicationena, fuisse in postpositam illi titulo. Veru Dec. glosse continuatione optim a cile tandem concludit,& comprobat. Nam ex regula praeparatoria inquit praemitti dent.
e peccat petitione Principi . De nac siquiduin principaliter desputzs.
216쪽
De via & ratione Iuris, Lib. II. 9i
An praeparatoria sint praeponenda & ipse idem per ident concludic. Aecim tis sellacia,veluti si spirat vivit, selex spirat,ergo Al fabri Vulcani vivit,&ut apud Accursisi, q i nullius bonis sunt, cupati c5cedutur. Res sacrae' relistiosae in nullius bonis simi, ergo res sacrae & religiosis occupati c litur. Homo est alat,aial est genus, eigo homo est genus.Titius est aliud a Miuio. Meui' est homo, et I itius est aliud ab holestilo no homo. Stichvς feruus est heres,Stichus estiuiis,ergi, Stictius est haeres titu Sic illa deluditur fallacia quicquid cinisti comedisti, ore crudit emisti, ergo lepore critdummodisti .neq;.n.carnes chiadas ea clinilitat con edisti quaelii isti . Sicini ultu est aliquε -pletari cu alterius iactura, ergo usucapio iniusta: aliud.n .mero iure naturς,aliud lege ciuili r6ne publici boni, ne retum diata radiit incerta maneat.sol sit et aequi a cruditos quoq; fallere .simi aut a quoc Min,rsi solii nomen c5e insubstatiae vero ratio diiuersa. Adulter lege i lilia capite plectod est.Titi' libros adulterauit,ergoTitius lege Iulia pimiedus.Nulla mulier potleste codere: testili ε lex,ergo mulier no poterit testin facere . stator legauit ori suae tauris, sed fiet serusi in te Taurii,& boue tauru in stabulo, coae ι-uo .Hm6isiunt tedicillae illae,sire secudia ud ad simpliciter, ut puta: Delegatus Pontificis maior est ordinario in ca delegata, ergo simpliciter maiorine eat cosmite M. Sic Virginius, ut poeta viuit, ergo Virgilius simpliciter Quid, negida c6sequutia. ac pariteriacere illae tediculae selisus diuisi de compositi. Mina in inrcla pullii peperit,hsc Agina est mea,ergo h c Agina est mε mea. sic illoybat in tribus oves quinq; contineri, in ternario numero dualis cotinet.Sed duo &ma sunt quinq;: separatini. n.sumpta di ioci tria sunt 'nque,no aut talarum,ut in tribus coniment .Quaobrε ab his ac simili inis fallaciis diligenter cauddum est. Iulianus itaque,di Vlpianus huiusmodi cauillationes animaduertendas,ac sugiendas existimarunt. Natura. n.cauillationis; v ut ipsi aiunt, quam Graeci appellauerunt, haeccst tal, cuia aer veris per breuissimas mutationes dispi itatio ad ea,quae euidetei talsa sunt,per ducatur . Cauendum praeterea,ne falsa pro veris doceamus, vel addiscamus, quod saci IE homini euenire potest, vel maxime, cum noluerit singula a proprijs sed ab alienis sontibus exhaurire, & disciplinarum geri ei a coiisi indere. s Quot.n.& quantos errores commisci int interpretes ob antiquitatis, & b
nram literarum igitorantiam, clare demonstrant Duarenus in disputati nibus, Alciatus in dispuctionibus,paradoxis,& parergis. Budsus in suis ano notationibus,& pleriq; alij. Vnde fit, ut Paulum Castrensem non puduerit virum alioqui acutum,& perspicacem,fateii non intelligere Marcelli responsum. Item: si Reipublicae in annos singulos legatum sit, cum de lege Falcidia quaeritur. arcellus putat tantum deberi legatum, uantum sitim ciat sorti ad
Bart.in i si iis qui in princ.
HuraS M UIU sulnmae, ut te legata est,colligendas.Ego inquit nunquam vidi textum, de quo non vi serim aliquain rationem praeter hunc, & fateor inquit,me non intelligere,nec quisqua est, qui cum intestigat, ex aliorum imperitia suam crassam,& supinam ignorantiam excialare conatur.Verum quoio niam antiqui interpretes humaniores, & politiores literas aspTati, vel e rum prorsus ignari, percipere non poterant, quael essent centesimae usium ,
ii quae semisses, quae trientes, in Marcelli, & aliorum iiiiis consultorum se tentia exquirenda,& declaranda eos labi necesse fuit. Et in hoc tam inrita errore antiquos diu versatos fuisse,inde facile colligimus,quod non si v 1 a sarci Accursius,& AZor verum etiam Pontificii, Turris cremata, alijq; falso
docuerint, prosiusq; fuerint, centesimam usuram esse, quae in anno aequaret sortem,ut si centena, pro centum singulis annis soluantur. Bessem vero sescique anno vnon mensibus sex sorti aequaretur 66.singulis annis. Semn
217쪽
edictali . hi, illud. C./e secundis
Leum duo bus. , quid Sagariam. st. pro lisc. l.ini. quida
ses veris,quae duobus annis sorte Seplerent quinquaginta.sannua: entes vero usuras,quae tribus annis sortem imbiberent, ut tria, triginta pro centenis annuis impenderentur:quet qui de ola falsa sunt. Centesimaa . usura apud veteres erat,cii centesima pars sortis sngulis mensibus selueretur. Prisci .n singulis mensibus non singulis annis usuras exigebant:& haec duodecimpro centu singulis annis impendit, centesima seriis portione singulis mensibus, hoc est unum mo singulis celenis Sic Paulus seri in dies triginta pro denarijs centenis stipulatum esse Publi in Maeviussipopodisseq; Lucium Titium semisses vero dicebantur,quae sex pro centenis redderet in anno,hoc est disimidiu unius singulis Κledis: Tri entes vero cum tertia pars cclesimae Blueretur,nepe quatuor pro centum. Sunt.n.quatuor tertia pars d decim centesimae usurae.Sic quadrantes cu tria pro cetum exiguntur: sVnt.n. tria pars quarta duodecim centesimae usurae,& sic de singulis. At in redhu perpetuo, puta Reipublicae ina videri legatum .ip, quantum sussciat sorti ad trientes usuras colligendas eius summae, quae legata est. liqui.n .pro legatis perpetuis, vel Reipublicae trientes usuras,quatuor nempe pro cctenis in cre cosueuerat,& s legatus suisset Reipublicae annuus reditus aureoru sex, io2E dioeremus sorte Reipub.legata suis Ie aureoru centum & quinquaginta. Trientes. n. vi urae quatuor indicant sorte aureorum centu, & illa duo, quae dimidium trietis usurae sunt, praeseserunt dimidia sortis illius. crgo quinquaginta. Quare Falcidia dei nuda erit a centu & quinquaginta elictis a testatore Et haec est clara& certissima Marcelli sita. Sic in centesimis usuris lapsi stant in Pauli seia elicienda ex l. lecta,de reb.creditis,in denarios centenos. Denarios singulos stipulatus est Publius Maevius, spopondi ego Lucius Titius: quo loco pariter ignorauerunt, quantam pecunia sinificarent quindecim illa sestertia, im rates,quid semietius esset,quid sestertium, quid num us,quid denarius. Pacti nudi substantia,& dignitatem nunqua attinger oluerunt,ut publice in im . terpretatione acti de pactis,&supra quoq; ego demostraba. Et st ita siluis possit in causa patris iudicare,non aut ius dicere:praeterea, id ius vocari mirari,& id genus multa inuice confundentes,& salsa comissentes,& sagariam
salis,vel sacculorum negotiatione cu Accursio falso interpretates,cu in sagariam exerceant ij qui saga,qui vestes non qui de novas,sia potius attritas venundare cosueuerunt. Demum cia quida haerede danasset,dare uxori suae vinum, leuin, frumentia acetum,mella,salsariiqnta,noluerimi salsamenta inici a 3 pretari sale condita ad diuturniore usum ciborum ita barbare, ac ineruditecu Accursio expone re maluerc,salsamenta lcgata. i.materia , unde consuci e
runt facere salsamenta, quae sunt saluta, serpillum, piper allia, sal,petroselinii, ex quibus fit salsa, nisi sit seia falsa, his catilenis propria ipsbrum ignoratiani
decatares,ut sere ab Oibus ludibrio habeatur. Quaobrum, ne in tot, ac latus errores incidamus ingula singulis artis suς peritissimis accepta resare opori tetiNa si de antiquitate reru,aut de politioribus tris aget,nobis Psecto cumis Historicis,& Romanis ac Gncis agedii erit: si de argumerationib.cu dialeticis,& logicis: si de sititat a portione cu mathematicis: si de vitetutibus,cumorali: si de motu c natura, cu naturali: si de rete ut cim, cu metaphysico: de valetudine & morbis,omi, ac iteritu cu medico, Hyppocrate,vel Galeno
nobis erit atraetadu, & oia a Ditis ea in arte expeteH quciam ii prilcos illos,& eloquetissimos iuriscomitos passim obscruasse legimus,&hisce gradibus uniuersu ius ciuile is leuisse& illustrasse: a Gramaticis plura iuriseqsini mutuati sunt circa verboru significatione & Pprietate. imo Paulus onaen ingi, penus mihi traditum est oibus generi dictu, artis logicae subtilitate de propositione uniuersui, ac particulari Iulianus iure demonstiat. Cuoi it istipulationem
218쪽
De Via. & ratione iuris. Lib. II. N
stipulationem inquit concipimus, si hominem ac landum non dederis, 'mium dare spondes. Oratorum quoq; praecepta obseruant,dum facti quaestionibus respondEt,vel facti qualitates, siue coniecturas ante rem, in re, & pol trem diligenter colligunt,& ad ius ciuile dirigunt.Vtrunque est iaciendit,uel: si quid eorum factum non erit, veluti Stichum,& Damam, & Erotem sit tubinuis eorum non steterit,decem dari. Necesse est enim omnes esse sistendos, ut stipulationi satisfiat. Medicorum quoq; placita ad iuris qstiones reserui. Vlpianus quaerentibus an is qui se δαο habet vitiosus sit,ita respondit, hi αντιαδκ quare existimo inueterati,& qui ia discuti non pol Iunt fauciuhumores, vitiosus in, & Hyppocrates septimi mensis paretum legitimum Ostendit.Magni itaq; resere,vetrum ita concipias stipulationem,si illud,aut illius factum non erit,an hoc modo, si quid eorum factum non ci it,quae ut furent comprehensa suntMoc.n.interest,' uod quamuis altero iacto, verum sit, hoc aut illud factum csse,non ideo in minus verum crit,hoc aut illud factum non esse.Nam simul ea possunt csse vera, auamuis inter se contraria snt: quia cusimificatio, non ex uniueiso, si d ex aliquo sumitur, si veri aliquid insit, vera
evicit totam orationem, sicut C contrai io, luae orationes pugnantia contineres,simul falis sunt cluti: si qui liberorum, partim puberes, partim impube res decesserint.Nam & hoc falsum erit,omnes impuberes decessisse,& illud, omnes puberes decemE. Id accedit,quia significatio,quae sumitur ex uniuerse, in quo aliquid falsum est, totam orationem falsam eiscit. Et quamuis Am. 6 chesilaus dialetico&his similes esse diceret,qui latrunculis ludunt,eo quod iucundὸ fallerent, vera in profitetur ac arte t ca demonstrat Iulianus, audiciariam Astmlogiam Vlpianus a poena legis Comcliae de iniurijs exclusit. Si tuis astrolotus inquit, aliquem se rem di xcrit, qui non sit, iniuriarum cu coasti no psit, Altronomiam quoq; sibi in iudiciis necessariam auocant peritii fimi iudicis,ut vera a falsis testimonia,cu de nocturnis agitur delicti dece nere possint,quod Baldo, gelo, Oldrado,&Vemnensi placuit de cibia..tri Athenis reseos postulatus, s statuas Mercurii noctu confregisses a prima tandem iudicu graui sententia eo seit absolutus, quod nox illa sinsset illunis unde on novilunis nec colores videri potuerint,vi reserente Plutarcho,&astronomica Ephemeridum obseruatione experiri fas est. Sic Oldradus oriatur reuma capitali iudicio absistum,&testes falsi condemnatos eius opera,& prudentia fuisse. Morum virtutes, arterruiue ipsam ina ematicam in hire ciuili continuo versari, supra ostendimus,lum vel maxinae cum de Pportione iustitiae iusseruimus.Theologiam etiam in his legibus haberi patet, cum de haeresi, & falsa teligione agitur, de summa Trinitate & fide catholica, de episcopis'& cleri eis, de sacrosanctis ecclesiis, & similibus. Naturalis vero philosephiae, ac methaphisices vestigia clarissime ostendit 'phenus de ius dictis. Proponebatur, inquit, ex his iudicibus., qui in candem rem datici sent, nonnullos calisa audita excusatos esse, inque eorum loco alios esse lum' pios &quaerebatur, si singulorum iudicum mutatio eandem rem, an M
' liud iudicium fecisset 'respondi, non modo si unus, aut alter, vi & si om
nes iudices nautati inhiat, tamen & rem candem, & iudicum idem, quod se intra suisset , permanere: neque in hoc solum euenire, ut parti commutatis, eadem res esse existimaretur, sed & in multis caeteris rebus. Nam lestionem eandem haberi, ex qua mulci decessissent, quotum in locum hi simini essent: & populum eundem hoc tempore putari, qui ab hinc cen- tum annis sitisset ς cum ex illis nemo nunc viveret. Itemque nautim si reo - sepe resecia esset,ut nulla tabula cade puraneret,quae no noua iussiet,nibu
V . . t a minus i. si is qui du
l. item apud labeonesi quis astro. logus. de
Bal in l. Aretusa.de statu ho. gl. in I. sica exceptio m 6 i liac. f. quod metus
219쪽
is ominus eandem navim esse existimari Quod si quis putaret, partibus comis mutatis aliam rem sieri, ret ut eius ratione nos ipsi non ijdem essemus, quiis ab hinc anno suissemus, propterea quod ut philosophi dicerunt ex quibus iis particulis minimis consisteremus, hae quotidie ex nostro corpore decideret, aliaeq; extrinsecus in earum locum accederent. Quapropter cuius rei Becies eadem censisteretirem quoq; eandem esse existimari oportere. Quam sane legem cum publich interpretaremur,philosophorum sententijs exornare cosuet 8 uimus,eadem fluuij labantis specie.Etsi. n.profiteatur Heraclitus, neminem eundem fluuium bis ingredi: Alphenus in rerum naturas altius indagans, aliter sentit, illamq; rerum mutabilitatem cum Heraclito minime admittit, cliidem genere, idem specie,idemq; numero detur,& per arquipollentiam idem conseruetur. Omittamus itaq; altiorem indagationem Parmenidis de uno, ut subiectae materiae Ga accommodentur. Caius praetcrea ad legem falcidia se haec addidit: Quaedam legata inqui diuisionem non recipiunt,ut eccei is tum viae,itineris,actusve: ad nullum. n. ea res pro parte potest pertinere. Sed is & si opus municipibus haeres facere iussus est,indiuiduum vξ l Natum. Neq; ,, enim,aut ullum balneum,aut ullum theatrum, aut stadium fuisse intelligitur, is qui ei propriam forma quae ex consummatione contingit non dederit: quois rum olum legatorum nomine,& si plures haeredes sint, singuli in solidum te- nentur: Ecce hic formam in instanti introductiecce formam per se indivisibi is lem, per accidens mi diuisibilem,vel extrinsecam,ut albedo in pariete. Huiusmodi ostenditur sorma balnei,theatri, stadij, vel domus, quae nec domus forma dicitur,nisi,vel tum,cum ultima tegula fuerit iniecta. aeritur,an illu, minatio solis, vel candeli prodeat sine motu & ut philosophi aiunt in ii stanti.Sed quorsum haec philosephiae plena λ eo nempe,ut Caius ostedat stupulationes,quae in seciendo consistunt,inspciis ultima se hac fine,ex animo contrahentium fore indiuiduas, quamuis labor, pecunia, & corpora sinpdiuisibilia. Qiaorsum haec ξ eo nempe,ut ostendat hasce stipulationes parem nobis indiuiduas obligationes.Ergo si plures fuerint rei,vel debitores singuli insolidum,non pro virili tenebuntur.Quorsum haere Nempe ut cum Paulo ao ostendat dari communionem inter haeredem,& legatarium,iuris ac diiij, &propterea sustineri legatum in utroq; ,s uni acquiri,pro parte minime potuit. a de re contrarias protulerunt sententias Sabiniani,& Cassani liare
demo: posse demere Falcidiam, si res fuerint diuisibiles, secus ut in rebus in diuisibilibus.Nam si haeres pro Falaidia capiat parte sun di, smper perit via, sue legatum viae,si minus est in via,qua sit in Fescidia flandi,& via.Interdum inquit euenit,ut propter rationem legis Falcidiae sequensi tum extinguartur,veluti, si standus,& ad eum via legata sit, non pol procedere viae legatum, quia pro parte seruitus acquiri non potest. Na tum demit via perilicii minus est in via, quam sit in Falcidia landi,& viae: si vero im in via sit,quantu in Fat cidia sundi,& viae,vel pluris,uia legata non peribit. Hoca .casu nulla pars sindi remanet apud haeredent Peritin. via legatum,qn pars fundi remanet apudat haeredem.Quibus si addiderim Vlpiani stipulationes, quae non diuidutur,&Catonis poenas promissas, si quid aliter factum sit, uel amplius non agi, uel de his, quae indiuidua sunt, ves de his , quae diuisionem recipiunt duo nobis relam digna emanabunt. Primum, quot ambagibus, quot Miandris,ac trici ouot labyrinthis intueretes philosophiae expertes vana.
hipocentauros,&chymeras commenti, inanes silos , & amentes rescis rint commentarios : secundum vero, ne garriat Tullius ille, ne iactet,
neve temerarios ostentet suos illos conatus , si milu semel moueritis
220쪽
De immilubrisitate singularibus, diab M. Cap. VIII.
De Via.& ratione alaris, Lib. II si
Romacum , triduo non amplius fiam Iurisconsultus. Nam si primum animus eius his tu is aprcibus obuius iacius fuisset,limuissem prosecti, si me ita fari licet )nestatim ob nauseam eibum indigestum stomaeo euomuisthi, & perpetuo veluti abstemius iuris liquorem abhorruisset, neve aiam si Nestoreos vixisset annos,iuris ciuilis penetralia ingressus, tam iucundas, tamque Glemnes iurisprudentiae epulas unquam deguitare potuisset. Ex quibus omnibus 'encyclopediam, aureum,inquam, illum scientiarum omnium ductum, & s riem in iure ciuili ostendere tentabam. Haec cit Enim aurea illa virtutum,scisis a tiarumque omnium catena, singulis aureis annulis e texta, quam ex ore Iouis ad centrum usque terrae pendere cecinit Hom rus, ut quanto in hon re habendi sint ab omnibus qui veri sum Iurisconsulti, clare ubique getium elucescat.
N hoc ritam grauiter peccari a multis asse' Duarenus, ut caetera , quae per se grauia sunt errata po hoc unum levia , ac prope contemnenda videantur . nempe , quod illis impostoribus satis non sit barbare, & confuse omnia tractare nisi etiam disputationibus suis sophistice perpetuo adsuminam enim ingenii laudum esse ducunt, non ι ut ra ex-3 plicare,