Institutiones philosophicae Matthei Liberatore Metaphysica generalis

421쪽

De persectionibus divinam naturam

constituentibus.

49. Deum existere superiori articulo comprobavimus ; nunc qualem haberi oporteat disputandum est. Qua in re de persectionibus iis primum

loquemur, quae divinam naturam nostro concipiendi modo vel constituunt vel saltem proxime attingunt. Quae vero ex ipsa iam constabilita v luti dimanant et melius attributa nominantur, ea in posterioribus duobus capitibus inquiremus.

Iam age cum Deum non utcumque, sed necessario et tamquam rerum ceterarum causam eX-

stare compertum sit, iam aliquam naturae eius notionem adepti sumus. Eluxit enim exinde ipsum esse Ens quoddam supremum, insectum, necessarium, quod existentiam non aliunde mutuetur, sed vi suae naturae possideat. Atque hascprima est notio, quam de Dei naturu consequimur ; siquidem ita cum eius existentia coniungitur . ut haec iniernosci nequeat, quin illa cogitetur. Porro in divina scrutanda natura longius progredientes, euhi pelagus velut quoddam eSSe persectionum omnium limite et desectu carentium , seu infinita prorsus realitate constare perspicimus. Atque hoc in primis ex ipsa exstandi necessitate, vel ex conceptu primae causae apertissime derivatur. Nam si Deus plene est rerum mnium causa Et principium , certe ex ipso ratio sussiciens repeti debet cur non moGO exstet quid-

422쪽

PABS TERTIA-THEOLOGIA NATURA Lis 429

quid exstat, sed etiam cur possibile sit quidquid

in possibilium est numero. Hoc enim persecta

ratio primi principii sibi vindicat, ut nihil in

quovis genere concipi possit. quod originem ab ipso non ducat. At vero id aliter esse nequit. nisi Deus persectione gaudeat immolata et nullis finibus circumscripta. Ergo Deus in sinitus est. Praeterea persectio et realitas, in quantum talis est et omni desectu et limite caret, nulli alteri realitati et persectioni adversatur. Nulla enim inter ipsas viget oppositionis ratio. Cumulus igitur earum omnium possibilis plane est. At non est possibilis in ente contingente, siquidem hoc, ut in Outologia dictum est, vi suae naturae Perfectiones non paucas a se excludit et removet. Restat igitur ut eiusmodi cumulus persectionum omnium in Ente dumtaxat necessario possibilis

sit. At in eo quidquid possibile est, existit; qui p-ΡΗ cum Ens necessarium sit solus actus , et Proinde in eo possibilitas cum actuali existentia confundatur. Ergo ens necessarium persectione plenissima ab omnique desectu et limite vacua cumuletur Oportet, seu, quod idem sonat, infinitus

sit necesse est.

Denique si Deus in aliquo persectionis genere terminaretur, limites eiusmodi aut ab externa vliqua causa suscepisset, aut ipse sibi quodammodo imposuisset. Neutrum dici potest. Ad primum enim quod attinet, cum Deus necessari Oe X flet, a nullo exteriore pendet principio. Ergo quemadmodum a nulla causa realitatem existentiumque recepit, sic etiam a nulla causa sinibus

quibuslibet cuerceri potuit. Neque hos sibi ipse impertitus esse dicendus est. Non enim sibi de-

423쪽

430 METAPuYSICAE SPECIΛLIS dii ut esset: nihil enim producit seipsum. Deus igitur semet determinare et limitibus adstringere minime potuit. Quod enim si hi non tribuit sit, essicere prosecto nequit ut hoc vel illo mollisit, atque in hoc gradu perfectionis potius qua

in alio constituatur. Deus igitur hoc ipso , quoi necessarium ens est et insectum, in sinitus in quo vis genere reali latis sit oportet. 150. Hinc vero sequitur ut persectiones omnes remolis limitibus et desectibus continuat. Qua in re notandum diligenter est cum S. Anselii loin eius Monologio , Persectionum duplex genia. considerari p0SSe. Unum e St earum, quae Pro Pri . conceptu desectum nullum includunt et nobilioribus non repugnant. Huiu Smodi Sunt ex. gr. vi

ta , intelligentia , libertas, aliaeque , quae pers

et iones omnino simplices dici possunt. Alterum genus est illarum , quae realitatem quidem hu-bent, at admixtam desectibus , et a subiecto cui insunt nobiliores persectiones expellant. Cuius

modi sunt X. gr. eae tensio, motus, aliaeque Con

similes; quae idcirco non simplices sed mistae

nominantur. Iam Vero earum tantum superiores

in proprio .conceptu Seu formaliter Deo competunt ; posteriores vero non proprie sed praeStantiore quadam ratione Seu, ut dici solet, eminenter Deo tribuuntur, in quantum nimirum a Proprio conceptu desciscunt et realitatem tantum obiiciunt. Secus aliquid impersectione con Cretum, melioremque persectionem excludens Deo

conveniret; quo nihil dici potest absurdius.l5l. At vero haec persectionis plenitudo ita Dei est propria, ut nulla partium diversarum admixtione constetur; Deus enim est maxime

424쪽

PARS TERTIA-THEOLOGIΛ NATcnALIs 431 simplex nec e distinctis elementis compositione coalescit. Quod quidem ex iis, quae dicta sunt, sponte perlucet. Nam Si Deus ex pluribus constaret partibus , tunc aut quaeque earum finita esset; aut una tantum in sinita foret, celerae autom sinitae ; aut denique omnes essent infinitae.

Si primum, in sinitum exsurgeret ex finitis; quod absurdissimum dictu est. Si alterum , pars illa , quae infinita dicitur, erit Deus ; cui quidem ceterae adiungi non possent; in sinito enim fieri nequit additio. Si postremum, in absurdum maximum sit lapsus. Plura enim adstruerentur insi-nita ; quae proinde, hoc ipso quod plura essent, insinita esse non possent. Quodque enim distingueretur ab aliis, atque ideo aliquid simplicis

persectionis contineret, quo cetera destituerentur. Id autem infiniti conceptum omnino perimit. Praeterea si in Deo inesset coagmentatio partium, quaeri prosecto posset, utrum partes illae

omnes necessario exStarent, an omnes contingenter, an denique alia quidem necessario, alia autem contingenter. Ex his vero tribus optatis nihil sine repugnantia adstrui potest. Primum enim plura entia necessaria atque ideo plures Deos induceret, quod maximopere repugnare in sequentiari iculo demonstrabimus. Secundum vero e X pluribus contingentibus ens necessarium constari diceret. Quod quam alienum a ratione sit, nemo non videt. Contingentia enim praedicatum essentiale est, quod per collectionem plurium removeri non potest; atque ideo si eongruit partibus, congruit etiam toti . Denique tertium non minore absurditate turpatur. Nam si aliqua earum Partium necessario exsistit, in sinita erit in omni

425쪽

432 METAPHYSICAE RPECIALIA genere persectionis; atque ideo ad Dpum constituendum sumet et, nec aliarum additamento augeri poterit. Tandem . cum Deus ex supra dictis infinitus sit . ens eril maximum, Seu quo maius excogitari nihil possit. At si omnimoda simplicitate pri-Varetur , eo praestantius aliquid et melius cogitari posset, nimirum ens absoluta praeditum simplicitate. Ergo, nisi Deum ponere et demere una Volumus, eumdem maxime simplicem fateamur oportet.

Omnia igitur in summam conserentes , quantum intelligentiae nostrae sinunt augustiae , id de divina natura ratiocinando assequuti sumus, ut Deus Ens aliquod supremum, a se necessario existens, infinitum, persectissimum , summaque simplicitate fruens esse dicatur. Harum vero n tionum prima , quam de Deo concipimus , in eo posita est quod Deus sit a se. Exindi enim cet rae omnes facile derivantur. Quapropter iure meritoque philosophi in hac divinitatis nota metaphysicam Dei essentiam collocarunt. Ut enim alias dictum est, metaphysica rei cuiuspiam essentia in ea notione reponitur, quae primum in re concipitur quaeque rem secernit ab aliis , et in ea principium velut est et quasi radix ceterarum proprietatum. Unde Deus de semetipso loquens cum Moyse ait: Ego sum qui sum. Sic dices filiis Israel: tui est misit me ad nos l . Reverais proprie esse dici potest, qui est a se; cetera autem , quae sunt ab alio, non tamen sunt, quum erad participaui.

426쪽

De Dei unitate. 152. Cum Dei existentia et natura maxime connectitur eiusdem unitas, quippe quae modum ipsum attingit, quo illa in se constituitur. Hac autem in re duplex explodendus est error: alterpolytheistarum, qui plures Deos opinionis errore finxerunt; alter manichaeorum qui praeter principium summe bonum principium aliud summe

malum ad originem malorum explicandam commenti sunt. Polytheistae refutantur. i55. Unicum esse Deum multiplici ratione convincitur. Nos tamen potissimum id eruemus ex quutuor capitibus ; ex conceptu nimirum entis persectissimi, entis necessarii, entis absoluti, supremi rerum omnium Conditoris.

Principio quidem unus est Deus, quia est enspersectissimum. Nam Si Deus, ut proxime dixi mus, est insinitus ; persectissimus quoque est et summus, atque ideo .talis, ut nihil ei adiungi aut detrahi possit, sed omnia ratione quadam altissima complectatur. At vero si plures essent Dii, hi invicem certe disserrent; non possent autem disserre invicem, nisi aliqua persectio inesset uni, qua alius privaretur. In Deo enim non nisi persectio inveniri potest; id autem quo plura disserunt, si limes aut carentia aliqua non sit, rualitas quaedam esse debet. Si igitur plures ossunt

427쪽

434 METAP-sICAE SPECIAL ιSI ii , in singulis eorum aliqua per soctio omnino simplex inveniretur , per quam dissserrent inter se. At si hoc contingeret, nullus eorum esset persectissimus ei infinitus; quisque Pnim simplici aliqua persectione careret, quae divini latis propria est. Ergo si Deus p vi sectissimus eat, nonnisi unus esse potest. Ad rem S. Thomas e u Deus, i comprehendit in se lotam persectionem essena di. Si ergo essent plures Dii; oporteret eos di Da serre. Aliquid ergo conveniret uni . quod nonu alteri. Si autem hoc esset , persectio alteri eo-u rum deesset, et sic ille in quo esset privatio, ii non esset simpliciter persectus. Impossibile estu ergo esse plures Deos si). nHoc argumentum Sic etiam proponi potest: Si Deus psti sectissimus est et in sinitus, erit id , quo maius excogitari nihil potest. Maximo enim et in sinito non datur maius. Atqui si plures essent 'Dii, aliquid praestantius ipsis conciperetur , nimirum Summum aliquid, cui par aut similo nihil 'esset. Ergo nequeunt plures QSSe Dii. Hoc argumento passim usi Sunt Ecclesiae Patres, ut apud Pelavium videro est 2 . Pro omnibus sussiciat Tertulli unus sic aiens: si quantum humanu con

ii ditio do Deo desinire potest , id desinio , quod

et omnium conscientia Bgnoscet, Deum Sum-u mum esse magnum in aeterni tute constitutum.

a innatum, in seclum, sine initio, sine sine, et ceu tera. Quae erit iam conditio ipsius summi ma-u gni' Nempe ut nihil illi adaequetur, id est ut si non Sit aliud Summum magnum i quia si fue-

428쪽

PARS TERTIA-TAEOLOGIA NATURALIs 435η rit, adaequabitur; et si adaequabitur, non erita iam summum magnum, eversa conditione , et a ut ita dixerim lege, quae summo magno nihilii sinit adaequari. Ergo unicum sit necesse este quod fuerit summum magnum. Duo ergo sum- i mo magna quomodo consistent,cum hoc sit suma mum magnum: par non habere' par autem nona habere uni competat, in duobus esse nullo mo-

Secundo , si Deus est ens necessarium, unus est. Plura enim esse entia necessaria plane repugnat. Nam, cum haec invicem disserre oporteret ; profecto id, in quo disserrent, aut esset ipsa existendi necessitas. aut aliquid ei superadditum. Primum dici nequit; existendi enim necessitas in omnibus reperiri deberet, siquidem nota est divinitatis propria. Superest ergo alterum. Sed neque hoc absurditate vacat. Nam si eorum differentia aliquid est existendi necessitati superadditum, quaeri ulterius potest num id ab ipsa

existendi necessitate manaverit, an aliunde inductum fuerit. Si primum, omnibus in erit; omnes enim in existendi necessitate conveniunt. Sin alterum, aliquid in ipsos adveniret extrinsecus. At vero id omnino repugnat, tum quia in ente necessario nihil inesse potest, quod ab eius natura

non stuat; tum quia in illa hypothesi actioni exterioris causae subiiceretur quoad existentiao determinationem , atque ideo non esset a se seu non esset amplius ens necessarium.

Tertio, ex notione Eniis absoluti luculenter eadem veritas emorescit. Nam absolutum hoc sibi

429쪽

435 METAPHYsICAE SPECIALIS vindicat, ut ad sexistendum nullam sibi externam conditionem postulet. Id vero in multitudino Deorum minime viget. Etenim cum Deus sit id, quod necesse est esse; si plures essent Dii, eadem ratione, qua quisque ESSet, reliqui etiam exstare deberent. Existendi enim necessitas hoc ipso quod faceret ut quisque esSet, faceret etiam ut essent roliqui. In ipsa igitur existentia cuiusque, Existentiae ceterorum conditio implicaretur ; atque

ideo singulorum existentia non osset absoluta. Quare iure meritoque Tertullianus loco supra citatu : u Deus, inquit, Si non UnUS est, non eSt. st quia dignius credimus non eSSe, quodcumqueu non ita fuerit, ut esse debebit. nquarto , ex conceptu supremae causae id rursus elucet. Nam ad rerum Universitatem condendam atque administrandam vel unus sussicit Deus, vel pluribus opus est. Si dicitur primum, ceteri supervacanei erunt et inutiles. Nihil autem tam

absurdum est, quam Deum inutilem comminisci. Sin alterum, eorum nemo erit Omnipotens, cum

quisque aliorum Opera indigeat; ac proinde nullus erit Deus; Deus enim imbecillus et impotens

non est Deus. Denique accedunt huc consensus et auctoritas sapientum omni aetate praestantium,

quorum testimonia apud Petavium legi possunt

in loco, quem Supra laudavimus. luantehaeismus impetitur. i54. Manichaeorum systema, quia duo principia, alterum honorum . alterum malorum indu -

430쪽

cit, idcirco dualismus nominatur l . Ipsum autem duplici potissimum ratione reiicies: primum, quod repugnantiam sibi implicet; deinde quod origini mulorum explicandae accommodatum minimo sit, atque ideo nec sini Propter quem assumitur in serviat. Atque ad primum quod attinet, principium sum in Q malum pugnantibus intor se conceptibus coalescere perspicuum est. Nam si proprietati verborum standum est, eiusmodi principium infinita bonitatis carentia constitueretur. Infinita autem carentia bonitatis realitatem omnem respuit; secus infinita non esset. Quod vero omnem realitatem excludit, nihil est; si enim esset aliquid, realitatem involveret, atque ideo infinita rea litatis vacuitate non con Staret.

Quod si principium illud non perindo dicatur summe malum, quasi sit infinita honi latis privatio quo sensu nimis evidenter contradictionem involvit , sed idcirco appelletur illo nomine, quod

quamvis bonitate aliqua constet, tamen maximis propensum sit ad malum: in hoc etiam sensu absurdissimum esse convincitur. Nam ens a nulla Productum causa, sed necessario et a se existens, omnibus persectionibus instrui oportet; quemadmodum nuper probatum est. Quare non modo

i) Absurda haec hypothesis ortum antiquissimum habuit

apud Omnes fere gentiles nationes, Clarius autem viguit. a Pud Perbas. Deinceps instaurata est a Manete Zoroastris philosi Phia imbuto. Tandem novo apparatu. roborata est a Bavies, qui illam etsi a priori consideratam ahsurdam videri fa-le3tur , ta nen a P teriori inspectam approbatione dignam osse Coti tendit. Eius origo repetenda est a vitiata traditionem citorum spirituum , et peccati originalis quod primitivam harmoniam in mundi ordine perturbavit. Duiligod by GOoste