장음표시 사용
451쪽
458 METAPHYSICAE SPECIALis locis reapse inesset, si loci illi exstarent. Sed, quoniam res creatae confiniis terminantur, hinc ost ut Deus sinitis tantum locis sit praesens; et
propriae immensitatis exces8um in se contineat. Quae eum ita sint, nemo non videt immensitalem eiusmodi non modo nulla partium admixtio no turpari; Verum etiam persectionem complecti magnam. Quare omnino consentaneum est ut
Deo tribuatur; cui quidquid persectionem exhibet, necessitate competit. Deinde, ut dicetur inferius, Deus immediate agit in rebus omnibus ;quippe cum eas non modo produxerit, verum etiam iugiter servet atque ad singulas iuvet actiones. Atqui nulla res immediate agere potest in Ioco ubi non est. Ergo Deus Si ubique operatur, ubiquo est. Denique si Deus ubique non esset,
nusquam esset. In ente enim necessario nihil eo-gitari potest, quod ipsum ad hunc locum prae
alio determinet. Nusquam autem esSe Deum, quantum divinae naturae eouveniat viderint ad
De divina seientia. 60. Deum intelligentia scientiaque esse Praeditum consessa res est . Praeter enim quam quod mundi ordo pulcherrimus Deum sapientissimum rerum declarat artificem ; aliae multo faciliores Suppetunt rationes , quae veritatem hanc maxima in luce ponunt. Principio enim si humanus animus, qui creatus a Deo est, intelligentia donatur ; quid do opifice ipso, a quo ille manavit,
452쪽
PARS TERT A UEOLOGIA NATUnALIs 459 dicendum erit 3 Αn essectus sortietur aliquid, ad persectionem non levem attingens , quo tamen causa destituitur' Id si sieret, essectus causam superaret, atque ideo in hac parte sine causa gigneretur. Deinde si Deus, utpote infinitus , rea litates omnes persectionesque simplices, demptis limitibus et desectibus , plene complectitur; intellectu et scientia gaudeat necesse est, quae procul dubio in persectionum simplicium numero continentur. Postremo ex spiritualitato divinae substantiae idem elucet. Omnis enim substantia spiritualis cognitione et intelligentia instruatur oportet. Quare cum Deus maxime spiritualis sit; maximam quoque intelligentiam et 'scientiam sibi vindicat. Sed in re tam certa diutius immorari non praestat; ad naturam potius et obiecta divinae cognitionis rimanda pergamus.16 l. Divinam cognitionem, utpote quae eX in- sinita emergit natura, infinitam etiam esse oportet. Quocirca ad quaevis obiecta, quae veritatem
aliquam sibi implicant, porrigi debet. Nec vero
successionem ullam includit, sed uno eodemque semper consistit actu ; Deus enim internam Omnem respuit mutationem Ex quo fit ut Dei scientia aeterna sit. Tum etiam subiective inspecta, seu prout Deum assicit, absoluta viget necessitate, nec augeri in se vel imminui potest. Itemque licet ad externa Deo obiecta reseratur, tamen ex his, quoad sui persectionem et actum, minime Pendet, sed unice ex interna Dei realitate dima nat. Denique labi unquam aut errare prorSus nequit; si quidem persectissima est ab omnique defectu libera. l62. His praeiactis, eius innuenda partitio est;
453쪽
460 METAPHYSICAE s c LIsquao ex diversitate obiecti, in quo versatur, exsurgit. Deus itaque ea omnia, quae sunt aut suere aut erunt aut esse saltem possunt, persectissima ratione cognoscit. Secus eius scientia infinita non esset, nec omnem respiceret veritatem. Hinc
est ut pro diversa obiecti conditione, plura nomina apud Theologos divina cognitio induerit. Nam in quantum ea respicit quae aliquando existentiam sortiuntur sive iam praeterierint, sive actu exstent, sive sint extitura ), scientia dicitur visionis. Quidquid enim existentiam recipit, licet ad diversa pertineat tempora; tamen a divina cognitione, quae aeterna est, quasi praesens attingitur l . Prout autem possibilia respicit, scientia simplicis intelligentias nominatur: propterea quod res eiusmodi mente quidem con- cipiuntur, at non, ut de existentibus accidit, in propria actualitate spectantur. Duabus his tertia quaedam scientia adiungitur, quae liberas actiones respicit peculiari quadam ratione. Nam in voluntate ad agendum libera considerare licet vel primo actus omnes qui ab eadem prodire possunt; vel secundo illos tantum, qui sierent in quibusdam determinatis adiunetis ; vel tertio illos omnes , qui rea PSe exerentur. Priores constat ad scientiam possibilium spectare; postremos ad scientiam visionis ', medii, quia ad neutram referri possunt, et de utra
i) Scite Boethius: et Est autem , inquit, Deo Semper ae-
κ lernus et pracsentiarius status. Scientiu quoquo eius om- nem temporis supergressa motionem , in Sua manet sim-ε plicitate praescientiae, iusini laque praeteriti ac situri spa-ε tia complectens omnia, quasi iam gerantur, in sua simplia ci cognitione considerat. η De Cona. Phil. l. 5, prosa 5.
454쪽
PARs TERTIA THEOLOGIA NATURALis 461 quo tamen aliquid participant, obiectum proprium constituunt scientiae cuiusdam tertiae , quae idcirco media a quibusdam dicitur, ab aliis eonditio nata ; et desiniri potest: Scientia eorum
quae contingenter futura essent sub certis quihusdam conditionibus. Haec scientia, prout est desinita, Deo plane tribuenda est. In primis enim Dei scientia, cum sit infinita, omnem veritatem complectitur. Huiusmodi autem obiecta sub conditione futura, quae licet non erunt, tamen essent, si tale aut talo tempus incideret; determinatam in se continent veritatem. Nam etsi ex eventu interdum a nobis cognoscantur, tamen iam antea verum esse debuit, quod si conditio illa poneretur, reapse contingerent. Eventus enim non facit ut vera sint; sed quod ante vera fuerint manifestat. Ergo Dei scientia, quae ex eventu rerum minime pendet, quaeque vi sua omnem detegit veritatem ; ea comprehendere dicenda est. Praeterea perfectio divinao scientiae omnino postulat , ut nullius quaestionis responsum Deus nesciat. At vero nisi hypothetica haec cognitio Deo competeret, innumerao fieri possent quaestiones, quibus certo respondere Deus reapse nesciret; neque in hoc melioris conditionis esset, quam quaevis mens creata. Ergo scientia divina actus liberos sub conditione futuros complecti debet. Tertio , si Deus hac scientia destitueretur, in administrandis creaturis ratione praeditis caeco modo procederet, nec ante eventum quidquam certi quoad actiones earum liberas posset constituere. Nam antequam Deus B-iusmodi creaturas condere, in his aut his temporibus vel adiunctis collocare, his auxiliis et adiu-
455쪽
462 METAPHYSICAE SPECIALIS mentis instruere decernat; prosecto illarum determinatae actiones liberae non absolute sed conditionute tantum suturae sunt. Si igitur Deus scientiam horum conditionatorum non haberet, tunc etsi cupere posset ut creaturae rationales has potius quam alias actiones eliciant; tamen certo consilio earum futurum eventum definito
Ex quo duo si uerent absurda. Primum , quod Dei providentia incerta esset ac vacillans ; ait rum, quod Deus quid, hac vel illa conditione posita, ex libertate humana sequuturum sit nonnisi scientia experimentali cognosceret. His vero duobus nihil a ratione alienum magis dici potest. Denique, confirmatur haec veritas ex communi humani generis persuasione hanc Deo scientiam unanimiter tribuentis. Homines enim passim precantur Deum, ut hanc vel aliam actionem, quam forte ab ipsis exorituram praevidet, ne permittat. Hinc saepenumero huic scientiae tribuunt, quod Deus e vivis hominum aliquem mature auferat ; tum sanctos homines aut prophetas aut Oracula consulunt, ut ipsis quid in actionibus liberis pro hac vel alia conditione eventurum sit aperiant. Quod certe non sacerent, si privari
Deum hac scientia suspicarentur. Sed de existentia huius scientiae satis: ad modum, quo Deus obiecta earum trium scientiarum perspiciat, explicandum veniamus.165. Ac de possibilibus quidem nulla est dissi.
cultas. Ut enim in Ontologia dictum est, ea inte noscit Deus quatenus suam essentiam considerat, quae multifariam extrinsecus referri potest. Quare res possibilus vi suae naturae Deus videt, non
456쪽
PARS TERTIA-THEOLOGIA NATURA Lis 463 quasi eas in propriis conceptibus et obiectiva vo-ritate non contueatur; sed quatenus hanc cognitionem assequitur ex contemplation suae naturae. quae his essor mandis conceptibus suppedi-iat fundamentum. Futura vero absoluta, si praecise considerentur in ratione futuri, a Deo perspiciu utut tum in decreto suae voluntatis, quo desinit vel permittit ut eveniant aliquando; tum in obiectiva
eorumdem Veritate, quae ipsum rei praeit eventum. Si enim aliquando eveniunt, omnibus ante saeculis verum fuit ea aliquando fuisse eventura. Id igitur ex aeternitate Deum praesentire oportuit; quem, quidquid verum est, latere nequit. Tum etiam in propria actuali existentia a Deo conspiciuntur; siquido in Deus indivisibili
sua aeternitate omnibus praesens eSt temporum successionibus.
Denique de suturis conditionatis dicendum omnino videtur, ea in ipsa determinata veritate , quam habent, internosci, seu in ipsa hypothetica determinatione voluntatis creatae vel possibilis , prout quid lactura sit consideratur , si haec vel illa conditio aut occasio haberetur. Ea enim, etsi numquam fortasse sutura sint, tamen determinatam veritatem logice habent. Omnis enim enunciatio aut vera esse debet aut falsa ; siquidem quidquid verum non est, id salsum sit neceSSe est; quod autem salsum est, contradicto rium eius erit verum. Quare in his duobus pronuntiatis: Petrus in his aut his eircumstantiis peccabit: Petrus in his aut his circumstantiis non peeeabit; disiunctionis eius oportet partem alterutram esse veram. Hanc igitur internoscet Deus;
457쪽
46 METAPHTsICAE SPECIALISot quidem in ea causa, ex qua quod vera sit prosciscitur. Atqui non aliunde vera est, nisi ex actuali sed hypothetica determinatione voluntatis creatae, quae, Si ea conditio poneretur, ad unam prae alia optionis partem se libero necteret. Ergo in hac hypothetica determinatione creaturae, seu in ipsa obiectiva et determinata veritate eventum illum sub conditione futurum Deus contuetur.
At enim si ita est; divina cognitio ex re externa, nimirum ex determinata veritate obiectorum, pendebit. Repono determinatam hanc veritatem, de qua loquimur, non esse principium quod actuose innuat in divinam cognitionem; sed esse conditionem, quae obiectire necessaria est ut mens divina rem internoscat. Principium vero et sons cognitionis huius intelligentia ipsa Dei est, quae
persectione sua delerminatur ad cognoscendum
quidquid verum est. Nihilominus fundamentum subaudit, ex quo proxime obiecti determinatio proficiscatur. Quare, ut supra dixi, si obiectum est huiusmodi, ut proxime in sua entitate ideali ex sola divina pendeat essentia quemadmodum do possibilibus dici debet), eius obiectiva veritas in hac cerni dicenda est. Cum o contrario Obiectum in sui realitate a libera determinatione creaturae procedit ut his futuris conditionatis intervenit ; tunc medium, ut ita dicam, obiectivum quo perspicitur , hac ipsa conditionata delerminatione continetur; ex ea enim habet ut hypothetiee futurum sit, ac proinde ut obiectum cognitionis esse possit.
164. Ex explicatis inseres scientiam visionis
458쪽
PARA TERTIA HEOLOGIA NATΠRMIs 465oxquirere ut obiectum habiturum aliquando sit existentiam, eaque tamquam conditione nitatur. Quapropter quoad hanc scientiam non quia Deus praescivit, ideo eventura aliquando est res ; sed quia res aliquando eventura est, idcirco eam praenovit Deus. Contra scientia simplicis intelligentiae suturam obiecti existentiam non involvit , sed eam non repugnare subaudit. Denique scientia, quam mediam nominavimus , non supponit existentiam obiecti absolute futuram, sed conditionate dumtaxat; nimirum exigit ut obiectum ex liturum sit aliquando, si conditio, quam implicat, pq natur. Quapropter respectu harum duarum scientiarum, ideo res absoluto sutura osse dici potest, quia Deus scivit; accedente tamen decreto divinae voluntatis, quo Deus illam velit si bona est; vel tantum permittat, si morali malitia turpatur. Deinde inseres per scientiam mediam optime conciliari certitudinem divinae cognitionis cum libera hominis voluntate. Deus enim sic liberas
creaturarum ratione praeditarum suturas actiones decernit, ut prius ea scientia quid creata voluntas pro temporum et adiunctorum varietate libere factura sit distincte perspiciat. Nec nisi post cogniti0nem eiusmodi, ad certum rerum ordinem deligendum accedit. In quo quidquid certo casurum est, ideo privari nequit eventu; quia conditiones illae contingent; quibus stantibus , libera voluntas sic potius quam aliter operatura
esse praevi Sa eSt. Quare Saeculorum SucceSsu R-ctiones illac evenient procul dubio; at non ex necessitate quadam a Dei scientia aut decreto illata, sed ex libera determinatione creaturae quam
459쪽
466 METAPnvsisAE SPECIALis Deus ab aeterno praescivit. Atque de divina selentia, pro compendii, cui studemus, conditione satis quidem dictum ust.
ne divina voluntate. 65. In Deo voluntatem i nesso extra omnem dubitationis aleam positum est. Si enim creatu rao ratilinales lacultate hac instruuntur , eaque persectionem includit; a suprema omnium causa, ex qua quidquid boni est in res creatos proficiscitur, remo Veri non potest. Praeterea si Deus, ut ostendimus, intelligentia si uitur, consequensost ut voluntate etiam gaudeat. Voluntas enim intelligentiam sequitur ab eaque resultat; sicut ex sensili cognitione sensilis appetitus emergit. At vero notandum est diligenter hanc voluntatem in Deo non esse concipiendam, quemadmodum in creatis intelligentiis, instar potentiae
quae ex superaddita actions persiciatur. Sed c gitanda omnino est tamquam actus completissimus atque unicus, quo Deus seipsum ut obiectu in amoris primarium, alia vero a se distincta ut obiecta secundaria velit atque amet: hoc tamen discrimine, quod Seipsum necessario, cetera autem libero oppetat. Cuius differentiae ratio evidens est. Nam divina bonitas utpote quae insi-nita est, obiectum adaequatum divinae voluntatis constituit, eiusque amorem omnino explet; omnis autem lacultas ab obiecto, a quo expletur, omnino determinatur ac rapitur. Itemque divina bonitas est obiectum necessario connexum
460쪽
obiectum aulem felicitatis omnimodae a cogno scente nequit non amari. Deniquo ad porsectio-nom voluntatis pertinet, ut in obiectum pro Θ-iusdem merito et conditiono seratur. Atqui divi. na bonitas obiectum est summo bonum summ . quo necessarium. Persectae igitur voluntatis erit illam summo diligere et necessario.
Quod si divina voluntas non prout in divina bonitate diligenda versatur, sod prout ad rerum creatarum existentiam resertur, inspicitur ; caabsolutissima indisserentiae libertate gaudero dicenda est. uuae quidem libertas non quidem in hoc sita est, quod Deus possit interno aliquo a-etu augeri aut privari; sed in hoo unice cernitur, quod Deus eundem actum dirigero possit ad obiectum aut secus , relatione dumtaxat et respo-ctu, non vero interna aliqua realitato, variatis;
quemadmodum in primo articulo explicavimus. duod vero Deus circa obieeta eiusmodi sit liber, perfacile iudicium est. Principio enim id persectionem importat, et ex absoluta Dei necessitate requiritur. Quod enim revera in existendo absolutum est; sic esse oportet, ut aliorum non egeat comitatu. Vis autem appetendi ut persecta plane sit, in obiecta , prout eorumdem bonitas et honditio postulat, serri debet. Quare ut summi et necessarii boni summa et necessaria dilectio ad persectionem pertinet; sic siniti et contingentis boni contingens et libera appetitio requiritur. Atque ex huius persectionis conceptu illud etiam emergit, ut divina libertas consideranda minimo sit quoad bonam aut malam electionem , perinde quasi possit Deus, ut ad honestam et