장음표시 사용
131쪽
I secesse est igitur cuiuslibet Tragoediae sex esse partes,secundum putas talis esse nuncupetur. Hae vero sunt fabula, mores, dictio , sententia, ap
paratus, melodia . Quarum duae ad ea pertinent , quibus imitantur: una tantum ad id, quo pacto imitantur: caeterae uer ἰ tres ad ea, quae imitantur: praeter has nulla. Dia itaque illorum non pauci partibus cui sic dixerim utuntur. etenim Er apparatum totum ipsum continet, mores uidelicet bubulam, di bonem, melodiam,sententiams similiter.
. Colligit ex superioribus Tragoediae partes ad eius qualitatem spe
ctantes: quas sane sex esse dicit, ct eas enumerat. Ait autem: NE-c Essu Es T. IGITUR cvivs LIBET TRAGOEDIAE SEX ESsE PARTES: non ut numeru hunc e praecedentibus recte probatum
ostenderet, sed quoniam id probaturus est. Adiecit autem iuxta partes has, Tragoediam talem dici. ut , partibus quantis has separaset. Volens autem Philosophus sex tantum partes eiis,quae ad qualitatem Poess spectandostendere,primb eas enumerat, Iccns: B AE
hoc est praeter haec tria, quibus scilicet imitamur, quae imitamur,&quo, ad quae absolue da sex enumeratae partes cocurrui, nihil aliud afragoediae qualitate pertinens excogitare licet. Inseri postea Ari
stoteles ex prouatis His ITA QTAE iLLORUM NON p Auci PARTI B US UT SIC D i X E R I Μὶ v T v v T v R: cum nύc species Aristoteles uocet, quae tamen partes sunt, ideo adiecit:.vT sic DIMORI M
132쪽
klu: quoniam impropria uidebatur locutio uel quoniam dixit, utu
tur: nam proprie formarum usus non est, sed corporum. Plurimos autem agentes illis utico firmat. drama enim omne, hoc est omnis actio in scena expressa. illis omnibus aeque constat, hoc est, aeque indiget, Apparatu , Moribus, Fabula, Dictione, cantu, ct sententia .
si igitur actio his indiget,mirum uideri non debetis agentium non pauci his partibus utuntur.
Sciendum est.Aristotelem, cum inquit. quibus enim imitamur. duae parte is sunt. metopoeiam.& dictionem intelligere.dixerat enim superius. οι ut λ
ia ctio in his enim faciunt imitationE.imitationsi aute tribus costare ab Aristotele operis huius initio dictu est,quibus uidelicet.quae,& quomodo. Declaras praeterea.quibus fieret imitatio dixit sermone, harmonia. numero.cum igitur etiahic repetat illa tria. quibus scilicet, quae, & quomodo, sub voce Q v ῖB v S. Di ctionem contineri necesse est; quae idem est. quod sermo: item dc Harmoniam
Nid autem apparatus ad imitandi modum pertineat, hinc licet intueri. cumibus. personis,caeteris p omainentis,& scena indigeant histriones,quoniam imitantur agendo.igitur Apparatus spectat ad imitandi modum.quem per hac uocem a V o MODO. Philosophus intellexit: sub qua partem unam duntaxat
contineri uoluit. Tria demu esse dicit. quae imitamur,quae sub hac uoce Q v AE. contincri asseruit: ea autem esse Fabulam, Mores, & Sententiam .ex iis, quae ab Aristotele libri huius initio sunt dicta, facile patet. res enim enumerans . qua imitamur.actiones.inquit mores,& perturbationeς.atqui fabula actionis imitatio est: constat enim ex actionibus,quae sunt omnino similes actibus, quotli mines peregerunt quos nimirum histrionex imitantur: fabula itaque pertinet ad res. quas imitamur. moribus item ac sententiis fictis mores,ac sententias ueras histriones imitantur. Haec igitur tria spectant ad exquae nos imitamur. haec uero comprehendit sub hac uoce QN AE . meret: sias Ovν ολβγοι αι , εἰς μῆν,
T E N TIA M si MILIT E R. At si in hac uerboru serie nullu est mendum fateor hunc me locum non intelligere. nam uel rationem Aristotelem afferre uo lumus. clim ait: ETENIM APPARAT vs HABET O M N E , & quae sequuntur, illius partis, cur sex tantum sunt partes quales: & hoc dici non potest; quia id iam cit absolutum. cum dixit. tria tantum esse, quae ad omnem imitationem requiruntur. rex scilicet quaς imitamur modum imitadi, & quibus imi tamur. sub quibus sex illae partes continentur: uel horum uerborum: HIS ITAQUE
T V R: quod neque dici potest.nam praeter quam quo)d haec ratio est inepta, diceret Aristoteles,apearatum habere dictionem sententiam, mores, fabulam.& melodiam: quo nihil absurdius.nam secundum nullum huius uerbi ε ω.id est habeo.significatum.unquam hoc loquendi modo uteremur. apparatus Miridiaretαν,id est habet dictionem.sententiam.& quae sequuntur. ut igitur fieri potest ut apparatus,qui nihil horum habet, ab Aristotele dicatur omnia habere cum praesertim addat uoccm SIMILITER. Praeterea,si Aristoteli propoposituesset
133쪽
i: i 34 Dii E oris. IN IARISπ.' L .esset dicere, apparatum habcre mori s.fabulam, dictionem, melodiam.& sententiam similiter non ii susci et uerbo ν. id est omne numeri unius. sed mi πα.id est omnia numeri plurium. Haec sane diximus.ut quanam ratione uerba calli-
anda putemus omnes intelligerent. Arbitror itaque non οψις , sed μιν legenum: quod mendii haud difficulter incidere potuisse omnes intelligui.sed quo uerborum horuin.οdtr.& οψu.uicinitas finitima similisq; magis eli. ed me Her
cle sensus. qui cx alterutra elicitur,dii anx magis.ac diuersus est. Tria comperi excur plaria,tu quibus ὀψιν.& non Mic legebatur, sed ἴψιν erat in marginem ec e .lcm manu.qua liber exaratuς erat, illa uox erat descripta. Quo fit ut exilii memcos qui oψιν scriptere, no quord exemplar in quo uti legeretur habuerint.sed ratione duce in earn sententiam deuenisse,ut literam omnino castigandam puta
rint: quorum ego iudicium magnopere commendo. Ut igitur in eo loco. ubi potius at neccssitas, id eli ubi res difficultatem habet. insillamus, uerba supra posita explicabimus , & explicationis nostrie causam asseremus. Primum igi
LORUM NON P A v c l. si de Poetis haec uerba intelligantur,ut sensus sitii psorum poetarum non pauci his, scilicet enumeratis utuntur. uidetur haec explanatio suspecta: quoniam superius in tota hac parte.in qua Tragoediae partes qua les inue ligatat ullam Philosophus de tragicis poetis mentionem fecit; infra uero poetas multos Tragoedias sine moribus componere dicit. Verum cum paulo superiuς in Aristotcle ita legatur: SED QS ONIAM Ac TIONIS DII TAT 1 o Es T. AGIT UR E AB AGENTIBUs QUIBUSDAM . Q U O ST u.M MORIBUS. TUM SENTENTIA TALES OMNINO ESSE OMPOR TE T. putauimus sui pleri debere A GENTI UM: ut sensus sit, ipsorum gentium non pauci sex illis enumcratis partibus utuntur. rationcm autem iiii ius reddit secundum nostram correctionem dicens: ASP Ec TUM ENIM HABET OMNE. scilicet drama.& morem.& dictionem,& melodiam. & sententiam similiter: paulo enim superius probaui Lagentes dici tales per mores.& sententiam, quoniam & actiones dicuntur tales. Verba Aristotelis haec sunt.
Es TALES ESSE DICIMUS. sensus eii, quoniam omnis imitatio. quae a. gendo fit. smiliter sua natura respicit omnes illas sex partes supradictas; ideont,ut non pauci agentium illis sex enumcratis partibus utantur. Quord autem illi uocio iure δραμα suppleaturipatet. hic cium agitur de Tragoe3ia quae dramatica eli actio. quaelibet eni in Tragoedia illas itidem sex enumeratas partes habet.si Tragoedia quatenus ab histrionibuς primitur. con*deretur. Pluribus hac in parte eri .ut caeteris saltem inuenienciae ueritatis occasionem preb rem . Aduertendum.quord si uox illa πω. uertatur T O T V M.non uidetur congruere, nec aptari posse partibus illis sex superius enumeratis: nam totum non dicitur de quantitate discreta : enumeratis enim sex hominibus, non dicimus toti interfuerunt. si uero ταν itidem hic valet,quod ΟΜ NE . minus illis parti bux hoc uerbum conueniet; curna de quopiam habente plura non dicatur,ut superius dictiun eii, quo)d habet omne, sed omnia. Vox praeterea illa. ασώτως. qua Paccius uertit S l Mi LITE R. non est negligcnda non enim est hoc in more atque instituto Ariistotelis positum. uerba temere proferre. significat autem. quod licet plura sint Tragoediarum genera. aeque tamen. ut in cena aguntur. 1wx enumeratis utuntur. Si quis uerba, quae hic passim leguntur. tueri sciat, is non ut inimicus, scd ut amicus uincat. u 3 , l. mori laeti arta
134쪽
taliost Tragoedia ,sted actionis, atque vitar, tum felicitatis, in clicitatis M. Quippe felicitus ab actione pendet: finisis ipse actio qua dum t, non qualitas. liqvi uero per mores sunt tales: asper ipsas actiones sane 'licerves infelices. Non ergo ut imitetur mores,in actione versantur: sedper actioγnes mores complectuntur. Quapropter actiones, Cy Abula, Tragoediis is esse dicuntur. Omnium autem maximum finis e P. etenim sine actione Tragoedia quidem feri non potest: sine moribus poteri: siquidem iuniorum non paucae morum expertes inueniuntur. Tum poetarum plerique tales
omnino jῆnt: ut etiam ex pictoribus Zeuxim a Polygnoto differre dicimus. Dolygnotus enim morum optimus expressor fui: contra Zeuxidis
pictura mores minime referre videbatur.
Enumeratis Tragoediae partibus, ad eius qualitatem spectantibus,
ex ipss, quaenam omnium sit maxima, atque in primis necessaria, nunc ostendit . ea autem fabula est. nam fabulam esse ipsam rerum constitutionem superius Aristoteles affirmauit. Quod autem haec omnium reliquarum partium sit maxima. demonstrat; quoniam Tragoedia, non hominum. sed actionum est imitatio. A T E v r-T AE. pro eo de ponitur, sed clarioris doctrinae gratia hoc addidit: βο- enim proprie dicitur de animantibus ratione utentibus. expo/nemus igitur A τ civ a v i T AE. hoc est actionum ab intellectu,& uoluntate prouenientiu . Subiungit autem TUM FELICITATIS, IN F EL i c I T A T i s v Ε, supple tu ,Trasoedia est imitatio . idque probat, uoniam selicitas in actione est, finisque uitae humanae actio quae/am est, non qualitas: hoc est,nec habitus, nec mores in anima exis stentes felicitas est, sed actio quaedam recte rationi consormis. sunt aute secundu mores,tales,secudu uero actiones, felices,aut infelices.
Cum igitur Tragoedia sit humanae uitae imitatio, selicitatisiue ct im
135쪽
felicitatis,et felicitas in actione cosstat, humanaeq; uitae finis stactio, scd non qualitas, hinc fit, ut id, quod in Tragoedia maxim si est, si fabula siue ipsarurn rerum constitutio, id est ipsa actio. nam fabula ni hil aliud est quam ipsa actio . ab ipss autem habitibus, ac moribus tales homines uocantur: puta sobrii, iusti, liberales. a uitiis uero gulos, libidinos, ct huiusmodi. ab operationibus uero, qua ab hisce habitibus, ac moribus prodeunt, felices, aut in selices nuncupantur : se liceς,s secundum uirtutem; infelices autem , s flagitiola opera tur. Non igitur agunt, ut mores imitentur nam persectius specta
rei ac tenderet ad id, quod est imperfectius in sed propter actioneς
mores complectuntur, hoc est, mores in gratiam actionis expri,
muni. hinc fit, quod res, ct fabula iidem enim sunt Tragoediae fi nes poni debent. sed finis omnium, quae finem antecedunt, maximaesti fabula igitur in Poes caeteris partibus dignior est. Probat praeterea alia ratione fabulam moribus esse prae serendam. nam sine actione, hoc est sine fabula, nunquam Tragoedia fiet: quae tamen absque moribus fiet. quod testimonio quorundam tragicorum i
niorum confirmat, quorum Tragoediae morum expertes sunt, hoc est, in eis personarum mores non exprimuntur, quarum imitantur
actiones. TVM POETA RV Μ PLERI E TALES. Per poetas
intelligit etiam artifices, ut pictores . nam subiungit: ut etiam ex pDctoribus Zeuxim , Polygnoto disserre dicimus. Polygnotus enim morum optimus expressor fuit. contra Zeuxidis pictura mores mi
sciendum Aristotelem hie de selicitate loqui,quae in actione iter alutaueriim oniam alia est felicitas.quae in contemplatione consistit.de hac nunc non iam telligit, de utrisque tamen in decimo Ethicorum libro abunde pertractauit. Felicitatem autem rudi. & pingui definitione Philosophut in primo de Rhetori-- ea libro descripsi. sit igitur inquit felicitatis definitio haec. I'rosperitas cumis uirtute coniuncta.Uel fortunata rerum cuin uirtute administratio. actio ue. lia ratio per se sufficiens ab bene uiuendum. Uel uita plenissima uoluptatis. imi ma securitate.& praesidio nixa.Uel abundantia copiarurn,& absolutissima incois lumitas corporis cum potestate huiusmodi .atque ui quae ad paranda illa. &co,, seruanda sufficiat.Tot autem ab Aristotele ponuntur felicitatis descriptiones. quanquam ab eo in decurio Euaicorum no probentur quoniam utcunque de felicitate dicatur.nihil rcfert ad rhetorix propositum. semper enim ratio suadedi ex iis debet esse constituta,quae ad selicitatem pertinent. Ratio, qua fabula in Tragoedia docet Aristoteles esse quiddam ipsis moribus praestantiu . loco illi topico innititur: Ex duobus . quod est fini propinquius, id altero dignius &,, potius eligendum est: de quo tertio Topicorum libro . & primo de Rhetorica Philosopbus meminit. Habemus ex hoc cotextu. pictores uocari poetas. & quaritione pictores poetae.id ei secto es ut ita dicam dicuntur. Pari modo caeteri omnes artillam poetae nomine uocabuntur. cuius sententiae Platonem extitisse i huius
136쪽
DE POETI A COMMENTARII. ros huius operis initio apertissime uerbis eius ollendinras. Π Α πλος ρογτον οἱ ντων - ἐςrν.ανst suo . γαρ αν γένοim τραγνι sex.in quibusda codicibus loco Voci ς Πν, legitur ετ, ct uerbum γαρ aceti. Hanc lectionem secutus est Geor-guis Valla. ita enim hunc locum uertit.At finis omnium quiddam maximum. rursus citra actionem non fuerit Tragoedia. Haec autem lectio mihi probatur.
nam cum Philosophus intulisset.fabulam Tragoediae finem esse. statim subiunxit finis ueror omnium maximum : quod probatione non eget. omnes enim finein esse maximum corum,quae ipsum antecediit latcntur.Si igitur uerba graeca, ut in uulgatis graecis codicibus repcriuntur. hoc in loco legantur, probabit Aristoteles id quod cli manifestum, quodq; nulla indiget probatione: aegreqi probatio illa illi parti poterit accommodari,qua dicitur,finem esse omnium
maximii.Si ucro uelimus, curni Aristoteles dicit E TENIM SINE ACTIONE,& quae sequuntur, probare fabulam Tragoediae finem esie.id magiς rationi quadrare uidetur. nec lainen persecte quadrat ut ueritas facere sol ci. & particula interiecta. quae ita habet: OMNIUM AUTEM MAXIMVM MNIS EST: in causa est ut difficilius hanc rationis causam in superiorem partem reseramus. quare hac in parte aliam esse rationem puto.& lcgendum ετ id est praeterea loco i, quod significat est. Prima autem ratio est. qudd fabula sit moribus prae
serenda.quia Tragoediae finis cst: finis uero omnium maximum . Secunda ratio est, quia Trasoedia non sine fabula, sed tam cir sine moribuς fieri potest. Πολυγνατος αγαθῶν --. sorte melius,si non αγαθῆ sed ν αγο M legeretur: quam lectionem secutus est Paccius. si tamen hic nullum uitium subsit.dicedum cst Arillotelem ἀγαθῶν dixi ste memorem eorum, quae in octauo Politico ru scripserat de Polygnoto: quae in modu huc se habent. Magni refert, quae simulachra conici rapi cre.Pueri non Pasonis, sed Polygnoti,& liquis alius pictor. aut statuarius depingit mores imagines.& signa debent intueri. Duo Artilo telis probIemata decimae nonae particulae in nunc locu transfereda putaui. quae , , modo quodam his contradicere vidciatur . sic autem se habent. Cur inter om- , , nia, quae sensum patiuntur. solum id mores obtinet,quod obuiam auribus esse totest f na etsi quid sine sermone modulantur. mores tamen prae se ipsa modu-tio stri, quos non color. non odor,non sapor serere potest. An.quord motum, , solum hoc obtinet: no dico.quem strepitus reddit talis enim uel caeteris adest.. , quippe cum etiam color nostru na moucre aspectum possit: sed eum intelligi , , uolo, quem genus id strepitus subsequentem sentimus . hic enim similitudine,, gerit, tum in numeris. tum in sonorum ordine acutorum , & grauium: non in ,, mixtione quod esse in caeteris sensibilibus non potest. atqui motum eiusmodiri sibi actio uendicat.ouae morum index procul dubio est. Haec Aristoteles in uige, , simo septimo probi .decimae nonae particulae. In vigesimo nono uero eiu sectarticulae.inquit. Cur numeri musici.& modi.qui uocet sunt.moribuς similes te se
V exhibent: sapores uero. aut colores. aut odoret nullam huiusmodi similitudi-V nem gerunt 8 An.quord numeri mutici. & moduli motibus continentur, quo modo etiam actiones. At omnis efficientia.moralis rex est morest condere po test. sapores uero. & colores hoc idem aeque toficere non queunt. Ex his duo V bus problcmatibus dicedum uidetur. quo a in pictura mores esse non debeant: quoniam colores non praeseserunt mores. Dicere possumus. Aristotelem in problematibuς de sensibilibus tantum propriis meministe. quorum nullum,excepto sotio, mores continet. at Pictura non solum coloribus, uerum etiam lineis constit; quae signa morum esse possunt: nam lineis motus etiam corporis exin
primunt pictores. Nil igitur mirum, si in picturis aliquas moratas, aliquas ue
137쪽
Si quis praeterea ordine moratos 'mones, dictiones dententias ne Frmatas alseruet, non quidem penitus negocium, quod eri ipsius Tragoediae proprium, assequitur. id quod illa Tragoedia multo melius praesit
terit, qu.e talibus utetur, perinde ac secundo loco necesseri : cum iam mulam rerum p contextum babuerit.
Aliam assert rationem, qua Tragoediae fabulam non moribus tantum seorsum sumptis esse praeserendam ostendit, uerum etiam s eis accesserint tum dictiones, tum sententiae bene confectae . Nam s- quis aitὶ sermones moratos, dictiones, sententiasque bene sor malas asserat , id non efiiciet , quod est Tragoediae negocium, hoc est ossicium. Ossicium uero Tragoediae, ut ex eius delinitione ζatet, est humanum animum a perturbationibus expurgare : qui/us extrusis tranquilli, ac seipsis meliores homines euaδunt. sed
multo magis id faciet Tragoedia, quae his tenuiter utetur, habue/rit autem fabulam ct rerum contextum: quod idem est cum fabula, sed explicationis gratia additum est.
ἀ alio modo scribitur . cum tenui. & tono graui. ita in codice Aldi, & in multis aliis. quae sane lectio prorsus absurda est. irrepsit igitur in hanc partem peccatum . quod tamen ita evidens est , ut uel modicae eruditionis uir illud de prehendere possit. perstitit tamen usque ad nostra tempora. quod multo ma tis obscurioribus rebus accidisse credendum est. Sed quorsum hac λ ut scilicet
nullus miretur,si S sequetem uocc ν κα ες ρας castisandam existime . quoniam . nisi uerba peruertere uelimus, sensus nullus.qui proposito conducat elici potest . at si legatur καταλεέρως, lectio erit ita plana.ut nulla indigeat explicatione. adverbia enim,quoniam uerba respiciunt. eadem etiam limitant. Sed eum Paccius non admodum fideliter.saltem quo ad Aristotelix uerba pertinet. uerteritudeo nos ea latina faciemus. ita autem se habet graecer:α ἀ πιλο μα-ν
ἡ κατεώζεἀρας του---τρα -sα, κουσα si meo sum tν αγρομ ων quae latine ita sonant. SED MULTO MAGIS TRAGOEDIA. VAE HIS UTI. TvR TENUITER. HABENS AUTEM FABULA'. ET RERUM cONTEXTU Μ. De moribus.&sententia, cum paulo inferius loquatur Philos phus.& nos eo loco de eisdem dicemus.
138쪽
c u haec, quibus maxime mortalium animos Tragoedia delectat, Fabula quidem partes peris tine, id e Leuentus iit contrarium, γ' agnitiones sunt. Eius praeterea rei signum e i, quod qui conficere aggrediuntur, t exactum illud non ante queunt dictione, atque moribus artingere, quam actio/nes coriituerint . id quod veteres poetarum ferme omnes sicere co euerti t.
Idem,quod in praecedentibus erat propositum, noua ratione con
firmans, nuc persequitur, cum inquit, quod fabulae partes, Peripetiaci Agnitio ea snt, quibus Tragoedia plurimum delectat. sed quod plurimum delectat,praecipuum in Tragoedia locum obtinere cosentaneum uidetur . nam,
Aut prodesse uolunt, aut delectare poetae. Fabula igitur caeteris Tragoediae partibus praestat. cuius partes sunt peripetia, ct Agnitiones. Dicitur Peripe tia,cu personae , quas introinducimus, oppositum propriae sententiae nanciscuntur: Agnitiones uerb , cum res prius ignota postea innotescit. Signum quoque ad eiusdem assertionem rei, tum essicax, tum manifestum assert. illud inquit)in Tragoedia ueris mile est esse praecipuum, quod maiore lobore tragici poetae minus assequuntur: sed ni promptius orationis
fucos assequuntur,& mores exacte reserunt, quam rerum constitu.
tionem recte possint contexere. quo quidem signo probe, quod uolumus indicatur. Id autem ita esse, ueterum tragicorum testimonio confirmatiqui magis in caeteris Tragoediae partibus, quam in fabulae constitutione excelluerunt.
ANNOTATIONE S. Cum Poeseos propriu sit. & iuuare,& delectare.actionem .uel fabula,quo niam scilicet opus Tragoediae praestet,quae nimirum animum i perturbationibus expurgat iuuare ostenderit,eandem quoque prae caeteris partibus miram delectationem hominibus asserre hac in particula docet. Peripetia ab Agnitio ne dissert. quo)d in Peripetia personae notie sunt.eueniux tamen in contrarium S insperati contingunt: Agnitio ueror, quae & unius & plurium ut insta paleis bit esse potest.ratione ignotarum personarum sit Dictu es .fabula ratione par tiu suarum, Peripetiae inqua. & Agnitionis summopere spectatores afficere uoluptate. id cur eueni adnunc inspiciendum est Scribit Aristoteles in ea primi de Rhetorica part in qua de iis agit.quae uoluptatem asserunt. quod addiscere.at que admirari iucundum ei .Cuius dicti rationem subiungit. nam in admiratione discendi etiam des erium continetum quapropter quod admirabile est. stalet etiam de*derari .atque optari. discere ueror est naturae persectionem, ac numeros assequi. at cum in Peripetiis. & Agnitionibus tum discere. tum admirari contingat.haudquaquain dubium. quin ex iis maxima uoluptas capiatur. Sed hic emergit pulcherrima difficultas.neque enim uerum uicietur in Tragoe
139쪽
ii, MADII ET LUMB. IN ARIST. LIB.
dia ratione fabulae potissimum uoluptatem haberi. ea quippe pulcherrima cἴ-setur fabula in qua uehemens adeo cxcitatur misericordia, ut i pectatores il la, crumi; se se nequeant abstinere: id autem praesertim fit cum pulcherrimae peri/petiae, atque Agnitiones fiunt. at lugere non laetitiae . sed uehementis trilhtiae si onun est: non igitur Trasoedia sabulae partium gratia,quae sunt Agnitio, & Peari petia uoluptatc nos. sed trilliti doloret potius afficiet.cuius oppositum hic ab Ariistotele scribitur. Huic difficultati ex Platonis Aristotclis. & Homeri uer-bix ita respoderi debet: uoluptatem. & dolorem simul interdum esse posse. ut in Philebo affirmat Plato. Non ne inquit dolores aliquos plenos miris quibusia dam uoluptatibiis inuenire licet λ Aristotelis uero pruno de Rhetorica librori haec sunt uerba. In ipso luctu ac lacrymis inest quidam sensus uoluptatis. nam moeror in eo est,quod abest aut desyderatus est ille, quem semus: uoluptas in .. eo quo d nihilominus flendo mcminimus,& quasi intuemur eum qui abest. &,, res,quas gessit,& qualis quantust dum uixit, fuit. Hinc illud ab Homero usur, , patum est.sic enim ait: Et stendi dulcedine perculit omnes. Sed obiiciat sorte aliquis cum laetari.& tristari contraria sint quonam pacto fieri potest. ut in eodem limul reperiantur Z Huic dubitationi citato loco perspicacissimus Aristoteles occurrit ostendens quod non eiusdem ratione uoluptas. & dolor est; quandoquidem id prorsus fieri nequit sed diuersoru ratione. ouo modo co- traria esse non dicuntur. ibi enim ait quod fletus in eo est,quod abest aut deis deratuς est ille quem flemus: uoluptas in eo.quord eum quasi intuemur,qui ab- est.& res quas gessit.& qualis quantus , dum uixit, fuit.ecce quord laetitia tristitiata ratione diuersorum inest contraria uero.ut in Elenchis dicituricirca idem uersari necesse est in Tragoedia ueror moeror.& gaudium eorum ratione quoruiratia fiunt.cum diuersa sint, itidem omnino circa diuersa sint oportet. Alexaer etiam Aphrodis ensis lib.l.Quaestionu naturaliu, quaestione duodecima, ubi quaeritiquomodo fieri possit,ut idem smul& laetetur & tristetur . si contraria haec sunt, ostendit omnino diuersorum ratione id euenire: atque hoc duobus exemplis,quae mirum in modum hanc rem illustr ant declarat.cum ait: Quod enim ab eodem non sit uoluptas, & dolor, manifestum est ex eo. ludd qui fa- mescunt non autem cibantur,dolore solum afficiuntur. dc eo. quord qui ciban. tur minuunt dolorem. hoc pacto indigentia quidem doloris sola est causa, re. ' pletio uero uoluptatis. Scabiosi auoq;. ct scalpentes.non quia scalpunt se. lo ' re afficiuntur. sed quia iterum indigent scalpore: quemadmodum.& oui ciba tur quia adhuc indigent dolore assiciuntur,non quia cibentur Quamobrem &nobis in Tragoedia4lla duo diuersa perquirenda sunt, ad quoru alterum uolu/ptas. ad alterum ueror dolor rcferatur. Quord si dicatur, dolere nos alioru gratia.quos in miseria, atque afflictione videmus laetari ucror ratione nostri. quo niam his caremus hoc sane mihi haudquaqua probatur. nam cum eum habeamus sensum,ut ex illa commiseratione.quam de aliis percipimus, nulla nostrumn*deratione prorsus habit miram uoluptatem capiamus. sane tristitiam.& uoluptate quae eode momento in nos intcruentu Tragoediae fiunt.in aliquid aliud referre necesse est. quamobrem dicerem.ratione simulachri actionis illi uxiniserabilis quae in scena peragitur.cor ultra quim expostulet eius natura.con stringi comprimi .atque iccirco dolere: quandam enim in nos compressione cordis ex commiseratione fieri sentimus aperte . quam tristi . ac dolorem insorens sequitur sensus. Dolemus itaque ratione cordis. quod i specie rei miserabilis uitae ultra naturam suam constringitur: laetamur uerd. quoniam hum,num.ac naturale est misereri. Uoluptatem autem Aristoteles.primo de mei rica libro.ait esse quandam animae commotionem subitam, cum uehementi, dc manifesta propensione, inclinatione ue accipiendi, perueniendit in suam cuiq;
140쪽
D E P o E T i c Aic OMMENTARI L ais naturam. Cum igitur misereri humanum. atque hominibus naturale sit . uo. luptuosum etiam erit,ac periucundum.& cum misericordia respiciat eos, quorum miseremur illorum itidein gratia uoluptas erit: dolor uero ob nimiam cordis nil serentis compressioncm inistet. Voluptas itaque ac dolor diuersa re. spicicnt. nempe dolor gratia cordis erit; quoniam motus praeter naturam est, ad id scilicet, quod ans ustum est: uoluptas ueror erit animae motus ad id quod ei naturale connatu tral est: quoniam misereri naturale quid est. at cum animaeuo hiptates atque molestiae.corporis uoluptates.ac dolores antecedat, ut auctor est in Philebo Plato, cuinam mirum amplius uideri debet dolores aliquos ropcriri, ut in commiseratione contingit, qui miris uoluptatibus sint reserti Neque me praeterit. iccirco dolorem inesse corpori, quoniam sensu, atque ani
mo praeditum est: homilacini esse, qui animo codem & doleat, ct laetetur.
uerum cum rerum diuersarum ratione hoc eidem eueniat, id utique sat est ad remouendam contradictioiulia. nam quae contradicunt, non eadem solum esse debent, sed etiam eiusdem ratione pugnam habeant oportet: quod in re no stra secus esse docuimus. Haec sorte limites Poetica interpretantis excedcre uia dentur: sed rerum, quaς explicabamus, affinitate coniunctionem ducti non alienum ab instituto nostro duximus.ea nunc interponere. Illucletiam animado
uertendum . fabulam Aristotelem caeteris Tragoediae partibus praetulisse. quo niam difficile admodum sit.eam probe assequi: siquident tertio Topicorum.& primo de Rhetorica libro.difficiliora rariora esse dixit quae uero rariora uul
Est igitur principium, ac uelut anima Tragoediar,fabula 'secundo vero
loco, mores: in quo etiam picturae similis este apparet .si uis enim scis pulcherrimis tabulam fus in illinat, non aeque Iane delectabit, ac si imaginem albo tantum di finxerit, Ita pie actionis imitario eri tunc per hanc poti
Concludit demum ex supra expositis rationibus, fabula esse principium, hoc est basim, ac fundamentum,ct ueluti animam Trago, diar, id est supremam persectione, & formam. iure igitur in Tragoe/dia primum ipsa locum obtinebit. Secundum uerb mores hab bunt. idque non iniuria: uidimus enim superius eos de primo cum fabula loco contendisse . Aptissima uerb similitudine rem totam ob oculos ponens, quod de partium harum ordine inter se dixerat, ostendit . clim enim Poesis, atque Pictura plurimum inter se conue