장음표시 사용
341쪽
quae, quoniam eam no nomine proprio, sed aliis uerbis nouiter pin, xit, iccirco nouitate habet. Ridiculum ex immutatione litera: sa Graecis dicitur itidem turpitudinem habet cum admira H tione. ut illud aduersus, ct auersus impudicus es. de turpitudine pa
tet. novitas uero est. quoniam eXprimitur ex una literae immutatio,
ne turpitudo. quod cum satis rarum lit, iccirco admirationem habbet. novitas igitur spectat ad exprimendae turpitudinis modum. Il,lud uero genus,quod in uerbo positum non insulsum putat Cicero, cum scilicet ad uerbum, ut ipse dicit, non ad scntentiam res accipi .uidetur,ad fictam turpitudinent animi, ignorationem inquam ficta reducitur. quod ex eo monstrari potest quo Maluginess ille M. Sciri pio renunciauit Accidinum Cos. nam cisi praeco illi dixis et i dieri de L. Manlio uirum bonu inquit egregiumq; ciuem esse arbitror. ecce quomodo dissimulauit Malugine sis senescire quid praeco uel, let. Iurpitudo igitur est ob fictam ignorantiam : admiratio uerbii est quoniam eis ad sententiam non respodeat, ita tamen respodet, ut quod dicit,illi interrogationi quadrare uideatur. Illa uero ridicula ex illimulata oratione, aut uerbi translatione, aut ex uerborum in uersione, cum turpitudinem exprimunt, ut summatim dicam, ne
lectores taedio assiciam,admirationem habent ex parte modi turpi tudinem exprimentis: quoniam eam non uerbis propriis fgnifi-
is cant, sed pene depingunt. Item ct in illo Crassii in Mem iunii ita ,, sibi ipsum magnu uideri Memiu,ut in forti descedens caput ad sor inicem Fabii demitteret. Turpitudo superbia est: admiratio autem 'ratione modi per hyperbole eam exprimentis. Arguta etia signi, scatio 2 paucis plura complectes ad pictam turpitudinem spectat. M ut in illo Fabritii in Cornelium: nihil est, quo mihi gratias agas sin-M quit si malui compilari, quam uenire . Auaritiae turpitudo Fabritii
significatur: quae, cum no propriis uerbis, sed nouo quodam modo exprimatur,ea ratione ueluti picta ac noua dicitur. At ex sinula, tione sumpta ridicula ad fictam animi turpitudinem reducuntur. Simulationem autem nunc intelligo, non eam quidem, quae per ironiam est, clim contraria dicas: sed cum sui ait Cicero) toto genere
orationis ludis. st aliud sciatis ac loquaris. quo in genere illud Sca, uolae ponit Cicero, quo Septumuleio illi Anagnino crudelitatem, auaritiamq; obiecit, qui pro capite C. Gracchi auri tanto de in praemiu accepit a L. Opimio Cos. postea chm Scaruola in Asia profici, γε iceretur,ct Anagninus rogaret, ut eo se praesectu duceret ζ quid ii ,, bi uis inquit insane planta maloru est multitudo ciuium, ut tibi hoc. D cofirme si Romae maseris, te paucis annis ad maximas pecunias este
342쪽
uenturum. Hoc ridiculi genus, ut clarius intelligatur,est ea ratione, quonia turpitudine ficta turpitudo uera reprehenditur. fingit enim Scaevola sisi placere modum illum diladi. ridetur igitur ob Scaevo, lae fictam animi turpitudinem,qua ueram Anagnini turpitudine arguit: quoniam ei non concedit,quod a se rogatur. admiratio autem huc spectat,quod ficta uera turpitudo redarguitur quod raro fit,&solertis est ingenii id praestare posse. Ridicula uero desumpta, climex alterius ratione aliud eXcipimus, atque ille uult, ad simulatam animi turpitudinem spectant quia singimus nos, quid ille sibi ue, is lit , ignorare. Exemplum illud sit Maximi in Salinatorem : cumis Tarento amisso, arcem tamen Liuius retinuisset: multaque ex ea ,, praelia pra clara fecisset: cum aliquot post annos Maximus id oppi- ,, dum recepisset: rogaretque eum Salinator, ut meminisset opera sua ,, se Tarentum recepisse: quid ni, inquit, meminerim Θ nunquam ego,, recepissem, nisi tu perdidisses. Ridiculum hoc contingit ob turpitudinem ignorantiae fictae ipsius Maximi, qua turpitudinem ueram, ignauiam scilicet Salinatoris notat . admirandum habet E modo eam carpendi. Subabsurda a Cicerone uocata ridicula ad rudem, crassamque animi ignorationem, siue ea uera, siue ficta si reducem is da sunt. exeplo si illud Ciceronis ex ficta ct crassa ignoratione: hoλ mo fatuus, postqua rem habere coepit,est mortuus. Huiusmodi di m animi turpitudinem, hoccst ignorationem,atq; stultitiam quanda prae se serunt. st quoniam huiusmodi dicta praeter consuetudine absurdaq; l unt admiratione habent simulare enim ingenii crassitie
acris ingenii est: ct propterea noua, ac admiranda res uidetur. Ad hoc caput reduc utur ridicula ducta a rebus, quae cum maximὰ inuicem dissideant. in unu tamen coniungutur ob modicam aliquam,rua habent inter se similitudine : quale suit illud nostra tempestate ictu, de hirco prolixam barba habente,quod uideretur diuus Paulus. Innumera possent asserri huiusmodi excpla uerum haec pro aperienda re satisfaciunt. na de caeteris smile est iudiciu . Illud aute hic est notandum, huiusmodi ridicula, uel ab eo dici posse, qui ingenue nulla simulata stultitia loquatur; quod cum accidit,eius qui sic di dicit,ueram stultitiam irridemus: uel ab eo,qui eiusmodi stultitiam simulet;& tunc ob fictam eius stultitiam ridemus; qui tamen ing nil praestantiam arguit . nam uidere in quo res diuersis inter se similes sint,id praestare non nisi ingeniosi est. quod Cicero per uerba illa significauit chm inquit: ut uel non stultus, quas stulte cum sa-M le dicat aliquid. quod idem ualet, ac si diceret, ut sapiens ct inge. ν, niosus crassam animi ignoratione apte smulet. Ad animi quoq;
343쪽
turpitudinem, ignorationem scilicet fictam pertinere dicit Cicero ea, quibus non uideris intelligere, quae intelligis: quale illud Ponti- dii qui cum ita interrogaretur: quale existimas, qui in adulterio dora prehenditur Pontidius inquit tardum. Hoc ridiculum pendet ex turpitudine animi Pontidii, ficta scilicet ignorantia. admirationem autem habet quoniam responsio quadrare uidetur, quanqua praeter interrogantis propos tum responderit. Sub hoc autem genere posuit δ illud Nasicae Cicero. cum enim hic ad poetam Enniu uenis set: eique ab hollio quaerenti Ennium,ancilla dixisset domi non esse: Nasica sensit eum intus esse, ct illam domini iussu haec nunciasse. paucis post dicbus cum ad Nasicam uenisset Ennius,ct eum a ianua quaereret: exclamat Nasica se domi non esse . tum Ennius, quid is ego non cognosco uocem inquit tuam hic Nasca homo es impuri dens. ego clim te quaererem,ancillae tuae credidi te domi non esse: is tu mihi non credis ipf uanquam Cicero huius sit sententiae, quod ridiculu hoc contineatur sub eo capite,ctim non uideris intelligere, quod intclligis: mihi tamen reducendu esse ad simulationis potius caput uidetur . nam Nasca se mendacem fingens, Ennii mendacium arguit. Erit igitur turpitudo in hoc ridiculo mendacium Nasicae admiratio uero ob nouum reprehendendi Ennii mendacii aduersus eum dicti modum. satis enim noua res est, mendacium me dacio reprehendere. Quod autem spectat ad caput illud, chm is,
qui dixit, irridetur in eo ipso genere, quod dixit: ut illud Egilii in opimium . nam Him lusi set in Opimius dicens, . ini id tu Egilia mea
sando ad me uenis cum tua colu,ct lanae
respondens Egilius in eodem genere lusit. V Non pol inquit audeo:
Nam me ad famosas uetuit mater accedere.
In hoc ridiculo est impudicitiae turpitudo, nouo quodam modo ex. pressa: unde admiratio sequitur . Illud autem Siculi exemplum uxorem non amantis, a Cicerone sub eo genere postum, quod is spicionem habet ridiculi absconditam, a simulatione desumptum esse,& ad simulatam turpitudinem reduci gebere potius misi ui. detur nam ciam Siculus quereretur: uxorem suam de ficu esse suὸ spensam auius familiaris quidam : amabo te sinquit da mihi ex ista arbore, quos seram surculos. ac ita simulatione sua amici smu lationem increpavit, atque derisit. nam Siculus laetabatur id uxori suae contigille: eis querendo apud alios se moestum esse persua
dere niteretur. at illius familiaris intelligens situ diisimulare, fingεs
344쪽
, ct ipse suae uxoris interitu cupere, deludes ipsum amabo te inquid, da mihi ex illa arbore, quos seram surculos . perinde ac si dixisset, utinam ct mihi talis esset ficus, de qua uxor mea suspenderetur. In hoc autem ridiculo turpitudo,qua ridemus, est ficta amici Siculi praua in suam coniugem uolutas. Admiratio autem est penes modum, quo ueram animi Siculi turpitudinem sua smulatione significat, ac exprimit: quod sane nouum, ac admiratione dignum est. Quae si hoc modo se habent,no plane uideo. quomodo ridiculum hoc sub caput suspicionis ridiculi reduci debeat. Nam si dicatur abscondi, tam esse luspicionem ridiculi, quoniam non aperte pronunciat uel/le se id quoque uxori suae contigilli,sc pene ridicula omnia,cum in eis turpitudo nomine proprio non exprimitur, sub hoc capite comtinerentur e quod tamen a Cicerone non dicitur. At illud Catuli exemplum secundo loco allatum,huic generi , Cicerone posito magis contentaneum uidetur . nam cum malus quidam orator in epi
logo misericordiam semouisse putaret: postquam assedit, rogauit, Catulum, uideretur ne misericordiam mouisse. ac magnam quide, inquit illem eminem enim puto esse tam dursi, cui no oratio tua mi/, seranda uisa sit. In quo ridiculo turpitudo est ratione praui epilogi: admiratio ob modum illius turpitudinis expressae: quoniam habet suspicionem ridiculi abscoditam. huiusmodi autem dicta rara sunt. Eil unum praeterea genus ea coinplectens, quae praeter expectatio nem asseruntur. in quo illud ponitur exemplum Appii maiorii, qui in Senatu cum premeretur Lucullus ab iis, qui a pecore eius depa. sci agros publicos dicerent: erratis sinquio: non est pecus illud Lu, culli. ego liberum puto esse : qua lubet pascitur. nam primo uisus est ille defendere Lucullum, postea praeter expectationem addidit, liberum puto esse qua lubet pascitur. Turpitudo in hoc ridiculo est Appii turpitudo ficta ignorationis ex deprauata ratiocinatione. fingit enim Appius se credere quicquid pascitur qua lubet, siue iure,
sue iniuria id fiat liberum esse: atque ita Lucullum carpit de vi, atq; imustitia. Admiratio uero est penes modum exprimendae, atque taxandae auaritiae Luculli. quoniam eum sermone taxat, cuius finis ex principio non expectabatur. rarus autem est huiusmodi modus:
quare admirationem habet. Fiunt & ex salsa stultitiae reprehenso ne ridicula . cuius exemplum est illud Siculi cuiusdam,cui cum Praetor Scipio patronum causa: holpitem suum hominem alioqui nobile, sed admodum stultum dare: uellet: quaeso inquit Praetor aduersario meo da istum patronunti deinde milii neminem dederis. In quo ri/diculo est turpitudo non propriis uerbis expressa, sed pene depicta ingenii
345쪽
ingenii est Praetoris, qui Siculo malum patronum dare uellet, queputabat bonum. Sed hic illud mirum uideri posset, cur de stulti
tiae salsa tantum reprehensione meminerit Cicero, cum salsae reprehensiones temeritatis, arrogantiae,ignauiae, ct aliorum omnium uitiorum nisi ea modum excesserint)risum moueant. quid enim aliud υ est illud : non amo nimis diligentes : quod sub eo capite ridiculi, cum honesto uerbo uitiosa res appellatur. a Cicerone ponitur, qu im falsa ignauiae, atque timiditatis deriso Item in illo: multos possum tuos Aiaces Oileos nominare: impudicitia salse redargui λtur. θ ita de aliis multis. Sunt et ridicula in iis, quae coniectura longe aliter explanantur,atque sunt. Huius generis exemplum illud est apud Ciceronem C. Caninii equitis Romani: qui cum uideret M. Aemilium Scaurum accusare P. Rutilium Rufum ambitus, ct tabulas in iudicium deserri, quibus ea continerentur, quae possent P. Rutilio obesse, si eius fide acta suissent,& Scaurum contendere hoc D probare: quoniam in eius tabulis ostenderet literas . A. F . P. R.,, idq; diceret esse: actum fide P. Rutilii. Rutilius autem: ante factum, D post relatum. C. Caninius eques Romanus cum Ruso adesset, exclara mat neutru illis literis declarari. Quid ergo Zinquit Scaurus. Aemi- ,, lius fecit: plectitur Rutilius. Hoc ridiculum sub turpitudine animi scia continetur. C. enim Caninius aliter,atque literae illae significa rent, illas interpretatus est,ut de iustitia taxaret. Admiratio autem
est ex arguta literarum illarum interpretatione. Ridicula uero, quae Cicero discrepantia uocat, subabsurdis continentur. utraque autem risum cient ob turpitudinem Crassae ignorationis, aut uerae,
is aut fictae. Saepe etiam facete cocedes aduersario id ipsum, quod il- , , te tibi detrahit: ut C. Laelius: cum ei quidam malo genere natus, li/,, ceret indignu esse suis maioribus: ut hercule inquiij tu tuis dignus. In hoc ridiculo turpitudo est manifesta: quoniam ridemus ob turpitudinem, quam respondens obiicit. Admiratio uero est: quoniam
responso, quam turpitudinem sibi obiectam refellit, ex a cluersarii dicto occasionem habet. In hoc ridiculi genere dubitare quis me, rito posset. cum ex sententia Ciceronis probata ridicula salsa debbeant esse,atque ingeniosa, quomodo hoc Laelii dictu ni,quod 1 Cicerone probatur, huiusmodi sit clim non magis aduersariu remordeat Laelius,quam ab eo mordeatur . hoc enim pacto non uidetur
salsum, neque acutum. Ad hoc dicere possumus eiusmodi C. Lae hi tacitam confessionem, quod scilicet suis esset indignus maiori, bus, fictam ac simulatam este, ad ueram aduersario generis turpitudinem obiiciendam: atq; ita C. Laelium plus aduersariu ostendere, quam
346쪽
quam ipse ab eo offensus fuisset . quia praeter id, quo d parem aduer/1ario retulit contumeliam. du ficti , ct quasi ironicὸ crime ab aduer. sario sibi obiectu fatetur, id etiam tacite refellit. Huc accedit, quod cum C. Laelii responso ex aduersarii dicto desumpta st, ct in cundem pene retorta. hinc admirationem habet, atque respodentis acumen arguit. Ridicula autem sententiosὸ dicta ratione modi turpi. tudinem exprimentis, risum prouocant, ct sub genere turpitudinis pictae, hoc eit non uerbis propriis nuncupata continentur. EXem
plum est illud M. Cincii . nam eo die, quo M. Cincius legem de do. niS,ac muneribus tulit. per quam caularum patroni dona ac mune.
ra ob agendam causam accipere prohiberentur: C. Cento, qui id aegre ferebat: quoniam plurimum ex eo lucrabatur, prodiit: & satis is contumeliose,quid fers inquit Cinciole Zat ille: ut emas Cai s uti ueis lis. Hac sententia Cai turpitudo, voracitas scilicet depingitur. Sesse etiam ridetur, cum quae fieri non possunt optamus: quale illud ,, M. Lepidi i : qui cum,caeteris in campo exercentibus, in herba ipse ri recubuisset: vellem hoc eliet inquit laborare. Ridiculum hoc ex ea turpitudine promitur, quae ignauia dicitur. haec uero potest esse u ra uel fictamam illa quidem uerba ignauiam prae se serunt. an uerbex animi lententia locutus sit, uel ioci gratia, no satis apparet. multa
enim sic dicatur loci gratia quae diceti uitio uerti possut . quale sorte fuit illud ciuis mei de gemma tuba Venetiis uisa: de quo ridiculo uir nobilis o doctus Balthalar Castilionius meminit. Erit igitur prudentis uiri. cum aliquid sibi huiusmodi dicendum occurrit, uerbii aliquod lubnectere,quo loci gratia, ct non ex animi sentcntia id dictum suilla indicetur. Submorosa quoque delectant, cum praesero titia non a moroso dicuntur: tum enim non lal, sed natura ridetur.
D ut illud ini id ploras pater mirum ni cantem, condemnatus sum. stomachatur pater, tam cia risum parit: quoniam quaercntis argui/tur imprudentia : qui quod in conspicuo est, ac si ignotum esset, quaerit. iccirco ad turpitudinem crassae ignorationis reducetur. Huic generi lut inquit Cicero in quasi contrarium est ridiculi g nus patientis, ac lenti ut Catonis, qui ctim percussus esset ab eo, qui arcam ferebat: atque illi postea Jiceret, caue: non stomachatus est, sed patienter ferens rogauit, nunquid aliud serret praeter arcam, quo rursus percuti posset. Qua ratione Cicero genus hoc ridiculi uocet patientis,ac lenti, non satis uideo: luoniam non ridemus de , Cato uis pati cntia, sed de ficta eius ignoratione: an scilicet ille, quiserebat arcam ,aliud ferrct, qua irrideret serentis arcam ineptiam:
- qui tunc admonuit Catonem, ut caueret, cum opus non esset
347쪽
scuti de hoc exemplo superius copiosius disseruimus. Plura sorte
quam par erat ex Cicerone attulimus exempla, quibus semper inridiculis turpitudinem admirationi annexam esse monstrauimus. omnia percurrissem, nisi nimia prolixitate lectores taedio assicere ueritus esse . plura tame atq; ea praecipua, ex quibus alia quoq; , si recte intelligantur, quomodo turpitudinem cum admiratione habeant, facile patebit. Scie tum autem est, si plures in uno ridiculo turpitudines clauduntur, huiusmodi ridiculum maiorem excitare ritum.
quale illud est Philoxenis: qui cum a Dionysio tyranno in lapidici,nas missus esset latomias Graeci dicunt quod illius poemata contempsit set.quae probari uoluerat,paulo post reuocatus fuit,ut tyranni uersus alios audiret. sed clim aliquot audisset. illico surrexit abi, 'turus. atque interrogante Dionysio, quo nam abiret: ad latomias
inquit redeo. ex quo Philoxenis dicto & impatietia ipsius,turpitu. do & ineptia atque ignorantia Dionysii in pangendis carminibus, quae tamen pulchra putabat,simul apparuit: quare maximus effectus est risus. Pulchra igitur erunt ridicula , quae ex pluribus turpitudinibus mixta fuerint . quae longe etiam magis uenusta erunt, si in contrarium eius, quod expectatur, asseruntur: quoniam similes sunt pe. ripetiis, quae in fabulis miram asserunt uoluptatem . quod si accesserit etiam metaphora, apte excogitata ad ridiculi turpitudinem exprimendam, sitque dictum a periona seuera, seruatis loci, temporis,ct personarum conditionibus, nihil mea sententia pulchri tali ridiculo ex huiusmodi partibus confecto accedere poterit . neque me praeterit,actionem etiam adhibendam esse talem, qualis ridiculi natura exposcit. Dubitare autem quispiam non immerito posset, an excepta ridiculi ui, uel potius hominum natura eueniat, ut in A. cetiis magis uel minus rideamus . Nam si ex hominum natura hoc contingat, nulla uidebitur esse uis in ridiculis. si uero ex ipsius ridi, culi ui Jhoc fiat,uidetur esse necesse,ut eodem audito,aut uiso ridi . . culo,omnes aeque rideant. sed neutrum horum dicendum. Hanc
difficultatem tolli posse existimamus,si ad mouendum risum maximam in ridiculo uim dixerimus esse eo quod ridendi causim asse,
rat. quod tamen omnes non aeque rideant, eodem audito ridiculo,
id euenit non ipsius ridiculi ratione, cuius uis eadem est apud om.
nes: sed ipsius hominum naturae: quoniam non omnes eodem mo/do sunt constituti,ac a natura facti. sicuti quod ignis aeque glaciem ac homine non calefaciat, id minime ex ignis ui prouenit, qua, em per eadem est sed ab eorum potius natura, quae igni admoueatur; quorum alterum altero ad excipiendam caliὸitatem aptius est. Exu hominum
348쪽
hominum autem genere,qui multa sanguinis copia reserti sunt, his cor facile dilatatur, ac ideo in risum prorumpunt. contra uero cxangues subtrilles sunt. ct propterea longe minus ad risum proni. qui uero inter hos medii sunt, medio quoq; modo ad ritum apti sunt. Vnde qui urno utuntur meraci, quoniam in illis magna spirituum copia redundat, in risum proni sunt. Qitare nil mirunsis non aeque
omnes rident, scuti neque ob candem causam omnes aeque timet. ius autem nostrae scriptionis crit huiusmodi. si quis exercere se uoluerit, ut ridicula componat, primo cogitabit,an ex corporis aut animi,aut rerum cxtrinsecaruita turpitudine ea ducere uelit. deinde, an ueram, an lictam,an calu turpitudinem exprimere uelit. postromo, unde nouitatem turpitudo sit habitura an in re, an in modo turpitudinis exprimendae. haec enim tantum summa capita sunt, a qui bus tota ridiculorum pendet materies : ut per ca, quae antea dicta
sunt, satis aperte patere potest. Usus autem facetiarum qualis sit ex libro Ethicorum quarto haberi potest cap. de Facetudine, cuius is haec sunt uerba. Clim aut in uita requies etiam quaeda sit, in qua ho,, mines ioco utantur: uidetur etiam hic esse congressio quaedam mori derata,& dicendi ea quae oportet,st audiendi . di fierentia quoque ,, in eo erit, ut inter tales quosdam dicamus, ct tales audiamus. Circari quae excellam etiam esse medii,st defcctum perspicuum est. In quae, , Aristotelis uerba Eustratius haec scribit. Cum probus uir in assidua
, , rerum tractatione occupatam mentem habeat, requie aliqua ac in ,, creatione interdum indiget: ne diuturna defatigatione oppressum, , ingenii sui obtundatur acumen ,more arcuum,qui si sὸmper intenti,, relinquantur, durum illud tuum robur amittunt, laxi quest inutiles,, evadunt. iccirco iocosa quaedam mediocritas existit, quae animos,, ingenua urbanitate aliquantulum relaxaret atque ita alacriores pori, stea ad ferias res obeundas remitteret: tuae si ραπελια , hoc est, apta ,, uerlatio,verbum ex uerbo cXprimendo, appcllatur. Non ab re quo. que erit, ut iciamus a quibuS ridiculis nos abstinere debeamus, ea,
is quae loco eodem luperius citato ab Aristotele scributur, recensere: quae hunc in nodu se habent. ina aedam sunt, quae & ioco dicere, ,, es audire tale hominem decet: ct ingenui hominis iocus a seruis,ctis ite eruditi ab ineruditi ioco distat. Id quod ex Comoediis ueteribus,, ct nouis licet unicuiq: perspicere . illis enim uerboru obscoenitas,his,, obscoenuatis suspicio latum ritum faciebat. l laecaute in honestateri n5 parua habet disserentiam. Ex quibus A ristotelis dicti scolligere debemus, in Comoediis obscoena uerba explodenda prorsias cite: ct ideo in iis, no ex illis risu captadu est e, sed ex illoru tatu suspicione ι
349쪽
Cura autem ea explicuerimus, quae ad ridicula spectant, tempus iam esse uidetur, ut ad ea nostra se conuertat oratio, quae derisu quaeri solere Cicero in principio suae tractationis de ridiculisis testatur. cuius haec sunt uerba. De risu quinque sunt,quae quaeran/ri tur unum,quid sit: alteru, unde sit tertium,st ne oratoris mouereis risum quartum, quatenus: quintum, quae sint genera ridiculi. Atq;,, illud primum, quid sit ipse risus: quo pacto concitetur: ubi st: quo,
is modo existat: atque ita repente erumpat, ut eum cupientes tenereis nequeamus: & quomodo simul latera, os,uena S, uultum, oculos O ,, cupet: uiderit Democritus. neque enim ad hunc sermone hoc per
is tinet:& s pertineret me scire me tamen id non puderet:quod ne ipsis quidem illi scirent, qui pollicerentur. Haec Cicero. Nos uero uesti giis Aristotelis insistentes,quaedam breuiter asserre tentabimus: ut saltem eius perficiendi, quod a nobis fuerit inchoatum, ansam aliis praebeamus. Risum itaque, quod erat ex enumeratis a Cicerone primum quaestum, Aristotelis secundo Posteriorum libro praecepta sequentes, ita definire possumus: nimirum eum esse admirationem in nomine rerum turpium citra dolorem P ratiocinio ad animum relaxandum. Hanc esse recta huius hominis proprietatis definitio nem sic commonstrare possumus. tria enim sunt definitionum ge nera, ut primo, ct secundo Posteriorum libro ab Aristotele docemur: alia quidem demonstrationis concluso, alia principium, alia uero tota δemonstratio solo stu disserens . Hanc autem per nos allatam risus definitionem in demonstrationem facile conuerti posse . magni commentatoris Auero is testimonio in re sinis di gnoscitur: qui libro secundo Posteriorum commento, Ut uocanto .X L i. hunc in modum scribit . construatur sic syllogismus. In is nubibus est ignis, qui extinguitur: ct in quo est ignis, qui extingui. , , tur,est sonus: sicque hinc cocluditur, quod in nubibus sit sonus ob H ignem,qui in eis extinguitur. haec autem est persecta tonitrui defibis nitio : uidelicet , Tonitruum est sonus in nubibus ob extinctum ignem. Nec in hoc quicquam refert, quod tonitruum proprietas si, quam successivam nuncupat, ris bilitas uerb permanens: quonia
ex utrisque habetur ct quid st, ct propter quid st. Verum ut facili,
tali, quantum fieri potest, inserviamus, superius allatam risus defini tionem magis explicantes, dicimus risum esse, motum animi ratio. natis praeter electionem: caloris effusionem , cordisque dilatatione, ultra id, quo natura sua sertur, insequentem : cuius moturi
350쪽
diaphragmatis constrictio, ac musculorum, qui sunt ad oris latera,
contractio : qui quidem cordis motus, interuentu speciei nouae rei turpis, citra dolorem excitatur hominibus ad relaxandum animum natura tributus. Dixi risum esse animi motum : quoniam admiratio cognitionem sequitur cognitio autem motus est,animum perficiens. Motum huiusmodi, quem risum vocamus,esse praeter electio.
ne c5muni omniu sensu apertissime cognoscitur. quod etia Aristotelis testimonio tertio de Partibus animalium de septo transueraso loquentis manifestissime comprobatur: cuius haec sunt uerba.
υ esia vidio hinii. In quem locum Michael Ephesus in huc modu scribit.
,, ah mν. Risum autem in corde, ut in primo organo consistere, fgno admodum euidenti confirmatur. nam cum duo sint organa auctore Aristotele in libro de motibus animalium, quae citra nostra uoluntatis imperium motu cientur, cor scilicet, ct pudenda; & risus itidem nostrae uoluntatis imperio non pareat: eum ab altero supraὰ dictorum organorum pendere rationi admodum est consentaneu . pendere autem a pudendorum motu risum, non sne risu dici potest. relinquitur isitur, ut cordis motum sequatur. Motum autem
huiusmodi diffusionis caloris a corde, ac eiusdem dilatatione existere, testis est iensius: quoniam ex nimia caloris cordis dilatatione spiritus resoluuntur,ct uires imbecilles redduntur. Diximus autem in risu cor plusquam sua serat natura dilatari, quoniam in ardentibus febribus ob refrigerationis de derium, quantum potest cor dilatatur: neque tamen dicendum est in elusinodi sebribus cor tantum dilatari quantum in uehemetirisu: quoniam, ne per integrum quidem diem hominem ob nimiam spirituum resolutionem posset uiuere. quamobreni alia est dilatandi cordis ratio. cum in eo fit sy. stole.diastoleque. alia uero cum in risu dilatatur. quoniam systole, diastoleque a natura cordis primario proficiscitur: dilatatio autem, quae dum ridemus efficitur, interuentu speciei rei turpis ac nouae citra dolorem existentis in corde contingit. cuius rei signum est, quod ea posita in corde ponitur risus, cordisque dilatatio: ea autem ab eo