장음표시 사용
41쪽
,4 VIN c. MADII IN ARIST. LIB.
orationem maxime pertinctia ex hoc ipso libro scriptores mutuabutur. quod etiam Aristoteles indicat in Rhetorica, qui auditorem ad huc librum saepe relegat. Iam uero libri Inscriptio de Poetica est: de qua plura dicenda sunt. Cum enim uerbum Poetica ab Aristotcle in hoc libello pro Poeli nonnumquam . pro legibus interdum, quibus utimur ad recte conscribedam Poelim.
accipiatur. in utram significationem nunc uocem Poeticam accipiat. uiden
dum ex Nam cum uox illa Poetica possit S seorsum legi. perinde, ac si di
ceremus. De amicitia. S ut alteri adiuncta. ut Horatius fecit . qui suum librum non de Poetica. sed de arte Poetica inscripsit; uidendum est. an Aristo teles, quanquam inscripserit de Poetica. extrinsecus tamen aliquid intelligi uoluerit. Sciendum igitur cit Poesina, ct eius leges mutud disserre. Quod facile hoc uno declaratur exemplo. nam ut Pictura alia est a legibus, aut ab arte, quae quomodo recte pictura fiat. edocet. ita etiam Poesis a lestibus sui differt. Quod etia in hac ratione probari potcii: nimirum quo d Pialis cst imita, tio . ut Aristoteles inter initia operis huius testatur; leges autem, quae rccte imitari docent, imitationes non sunt. Quod si secus esset . iam ipsis se ipsas edoceret: quod haud quaquam fieri potetri Leges igitur, quae imitari docent, Poetis non sunt. Quam recte autem exemplo Picturae Poetim ab arte Poetica disserre ostenderimus, ex Plutarcho etiam in eodem opusculo, quod paulo ante citauimus. Quatenus, & quo fructu iuuenes debent audire poemata, ut γderi potest . ait enim, Pocsis facultas est ex altera parte Picturae respondens. sicuti igitur pingendi ars a Pictura dissere..ut in aperto est . sic & ars Poetica a Poesi distabit. cum ita ars Poetica. atque Poetis diuersa sint, utraque t men Poetice nomine ab Aristotele saepe uocetur, in huius libri inscriptione Poeticam. ut Poesm lignificat, ab eo fuisse usurpatam iure optimo credi potest. Cuin enim haec. qua de agimus. inscriptio . ex huiuscc libri propolito, quod in huiuς operis exordio ponitur. desumpta sit, etiam in exordio Poeti, cam pro Poesi Philosophus capit . nam species, quas ibidem ponit. Tragoedia uidelicet. Comoegia. & id genus reliqua Poeseos, non autem lcgum eius species sunt. Quare in inscriptione ipsa Poetica Poesin ualebit. Nu uero ex
trinsecus aliquid addi debeat inscriptioni, con syderandum est. Mihi quidem uidetur Aristotelem artificiose libro titulu inscripssse . in quo quippiam dosyderaretur. quoniam ut in Odysseae inscriptione suppleri debet actio, ut in tegra sit lectio. Actio Odyssea: ita etia de Poetica scribens Aristotcles, ut Poc
sis parcntem imitaretur. Homerum inquam, quem mirum in modum com
mendat . celebrat, extollit; & operis huius inscriptioni nonnihil suppledum ,, esse uoluit. Quid autem illud sit. ipse aperit in prooemio, primo dum ait de
,, omnibus item. quaecunque ad hanc methodum pertinent. cum ergo dicit. ad hanc methodum, Pocticam scilicet . ita supplendum esse in inscriptione ex contextus uerbit facile patet. Praeterea. ciam methodus doctrina sit ratione constans. atque ordine recto tradita, Aristotelest in hoc opere rationi innitatur, se & in calce prooemii dicat . initio secundum naturam sumpto , primum a pri- mis, non ne docet aperte libri huius doctrinam recto orgine procederesecuper causas tradatur, necessario methodicam esse λ Quamobrem inscriptioni. quae ita se habet.DE POETIc A supplebimus uerbum.METHODUS. Quo dsi quis repugnans dicat addi uerbum METHODUS no posse. quoniam haudquaquam recte cohaereant haec uerba, Methodus Pociis . cum Poeticam pro
Poes in libri inscriptione accipi dixerimus: sciatis.quod si per Poeticam leges& praecepta recte conficiendi Poesim intelligeremus. ab eadcin culpa non minus urgeremur . nec enim haec recte cohaerent.Methodus Leges. Quid igitur dicendum uocem nimirum . METHODUS, extrinsecus intelligi debere in sexto
42쪽
DE POETICA COMMENTARII. et σsexto casu; ut sit explicita inscriptio. D E METHono p o E TI c A , id est De doctrina, quae ratione rectoq; ordine inceden v. Poesim docet. Ordo uero Libri huius ad caetcrox Ari Ilotclis libros erit, ut inter libros eius exotericos . in quibus non ablirusa Philosophiae inysteria. sed leuiora studia enarrantur. poli Rhetoricae libros reponatur . nain etsi maximam inuicem habeant amni tatem Rhetorica, & Poetica, leges tamen poetarum legibus oratorum sunt arctiores. Aristoteles autem naturam imitatus. libros de simplicioribuς. illi qui de rebus magis compositis pertractant. sere semper anteponit. Si quis uero id fieri mininic polle contcndat. ut Rhetorica Poeticam praecedat quoniam in Rhetorica se de Ridiculis ,& bactaphora in Poetica dixisse, non autem di cturum tellatur Aristotclcs: Dicimus nos, quord si ratio haec Pocticam praece dere Rhetoricam conuinceret. pari sanc ratione ex alio Aristotelis loco oppo situm concluderemus: ait enim in Poetica. Reliquum est, ut de Dictione, atque sententia agamus; tametii de Sciatentia in his, quos de Rhetorica scripsi, mus libris, ut quod cius uiae.& rationis magis proprium sit, disieruimus. Item sccundo libro de Coelo ait. Determinatum eli de iis. in his quὰ circa Animalium motus. At nulla prorsus est intcr Aristotclis interpretcs controuersia, quin liber de Animalium incessu. libris de Coelo sit ordine posterior . Ordo igitur librorum Aristotelis arguendus non est . ut liber, in quo alium cratat. sit eo nccessarior posterior; sed a rerum simplicitate sumitur; nisi facilio,
ris doctrinae gratia immutetur. Auctoris nomen absque dubio Aristoteleaci . uir omnium. qui sunt. quil fuerunt sapientissimus. Nam, ut stylum, ac dicendi rationem pressam . atque exquisitam Omittamus, neque quicquam de rei scientia. atque eius tractatione dicamus, quae omnia, aut nullius. aut unius Aristotelis iunt; id omnino maxime probare uidetur. quo d Ariistote-ν, lex ipse librum hunc suum esse testatur . nam tertio de Rhetorica inquit. Pera spicuum arbitror esse non oportere me de ratione elocutionis uniuersa disie- rere, sed de parte duntaxat, & ea uidelicet, quae ad dictionem oratoriam per. υ tinet: nam de altera in commentariis nostris de Poetica diximus. illuc ergo
huiusce rei studio ς relcgamus. Quin & secundo eiusdem libri capite ait. Poeυ tae quidem . ut non humilibus uerbis, ita saepe impropriis, ac minimc accom modatis utuntur. Perspicuitas in nominum, ac ucrborum proprietate consi
itit: Magnificentia, quae humilitati opponitur . ex iis uocabulis comparatur. υ de quibus in libris Poeticae disputauimus. Libet & subnectere ex eodem libro ' haec. Tot sunt nominum species, quot in libris Poeticae oliendi. Alio item in
loco eiusdem libri ait. Οuot genera translationum habeantur, quantum l. V tum uersu, tum prosa ualeat interpositio eius fisurae. cum de Poetica loque. remur . executi sumus. Quae omnia chim in hoc libello legantur, si nil certi sesima testimonia, nihil dugitari potest . quin librum hunc Aristoteles scripserit. Nec obstat quord aliquando Aristoteles quaedam citet ex hoc libro . quae in ipso non leguntur: ut ac Ridiculis; quae tota pars de*deratur: item de cu-
, , ratione .ut ipse inquit octauo Politicorum libro . Quod autem uocemus cu- rationem . nunc quidem simpliciter, & summatim, rursui autem manifestius
M in libro de Poetica dicemus: id quod tamen apud Aristotelem hoc in libro nusquam legimus . Quin Aristoteles ipse libri huius initio, de Comoedia
quoque se tractaturum proponit; quod tamcn nusquamloequitur: ut satis uerear, ne aut liber hic mutilus . mancuς sit, aut sane alius fuerit ab Aristo' tele conscriptus, ubi de hisce omnibus ageret; qui nunc. ut pleraque alia Aristotelis monumenta de*deratur. Licet autem hunc librum integrum esse ne. gemus, quae tamen potiora. ac ad Poeticae naturam explicandam maxime kecessaria sunt, hic exactissime explicata sui sie contendimu . Libri huius
43쪽
is V IN C. MADII IN ARIST. LIB.
diuisio, tum ex propositione, quam statim opcris initio Aristotelex facit, eli, ciatur; ideo c5modioris doctrinae gratia in primae particulae explanatione de ea differemus. Doctrinae uia lituus libri tum ratione constat, tum exemplo; quod huic notitiae maxime accommodatur: interdum tamen . & definitione, diuisone .indrictione*, cum opportunum est . utitur. Demonstratio autem hic locum non habet; si quidem ea altioribuς studiis inseruit. In morali uerδPhilosophia, Rhctorica, Poetica, denique in his scriptis. quae ille exoterica appellat, rationibus, exemplis, inductionibusq; magna ex parte utimur: quae sane instrumenta.tu ipsi materiae. quae tractatur, tum auditoribus plane accom- , modantur. Eruditi enim est sinquit Arilloteles primo Ethicorum libro eat
, nus in unoquoque genere certitudinem requircre . quatenus eius rei natura, recipit. simile quippe uidetur a mathematico persuasionem pol hilare, & ab , oratore demonstrationem exigere. quam etiam sententiam in calce minori Alpha diuinae Philosophiae apertissime Philosophus indicauit. Ad eam autem Philosophiae partem, aci quam Pociis pertinet. huius itidem libelli do ctrinam rescrimus, ea ratione, qua Moralium primo. Fraenorum effectricem Aristoteles, aliasq; omnes artes equestria instrumenta conficientes sub Equostrem, atque hanc sub Militarem reducendas esse putauit; proptere; quod Militari antedictae omnes inserviant. Poesim uero . Philosopla iam quandam moralem esse, iam aperte demonstrauimus. Quod si tractationis eius. ubi de partibus orationis, Nomine, Verbo,&aliis: ilcm de Metaphoris, alii si exoranationibus ad sermonem pertinentibus : ilcm de Legibus habenda primum esset ratio; ita quord praesens liber esset de arte Poetica . profecto sub Philosophia rationali hic liber, ut Aueroes. Avicenna,& alii censuerunt, repo ni deberet. Philosophia enim fusius latiusqi accepta in rationalem. realem*diuiditur. Uerum primum de Poesi luc agi superiuς clarissimis rationibus ostendimus. Hactenus de iis, quae Graeci 'πολεγομενα uocant, nunc ad alia
OMectones quaedam aduersus Robortelli explicationem
in primum i strilottas contextum. Etsi cum haec scribere instituimus. unum illud nobis erat propositum, ut
tantum Aristotelicos sensus eruere. atque aperire pro uiribus studeremus atq3 huc omnem op ram. curam ii coferremus; factum tamen nescio quo fato est. ut dum haec molimur. dum institu tum opus absoluere. atque edere prope se ilinamus, quiddam repente obortu inst; quod nos in medio ferer cursu remorari. ac detinere uisum est. Nam cum Franciscum Robortellum. uirum grae/cis. & latinis literis doctum. in hunc Aristotelis librum explicationes scripsi Lse.& iam typographo excudendas dedisse accepissem. uisum est ab incoepto tantisper abstinere; dum ouae uir ille de tota hac re literis mandarat, diligemtissime pernoscerem: illita sorte futurii arbitratus, ut his lectis omnem mihi explicandi huiusce operis laborem ademptum csse intelligerem . Expecto: prodeunt tandem Robortelli explicationes. quaς dum accurate euoluo, non me Hercle ademptum. sed additum mihi potius laborem uideo: atque eor mapis . si quae mihi in his non probantur . ea uelim. & ad uerbum referre. & refcllere omnia. Sed quando id longius esset, satis esse superqi duximus. si quae tantum in tres. aut quatuor primos Aristotelis uersut uir ille conscripsit, ea omnia ad uerbum recenseamus; & in quibus ab eo dissentimus, ea non obscure indicemus. Ut autem res tota manifestior fiat. Aristotelis uerba. eo quo Robortellus partitur modo. primum hic adscribemus; deinde Robortelli eraplicationem
44쪽
λυριο- τες α Misi μεθοδου, De Poetica eiust generibus,quam facul tatem singula habeant, & quo pacto ut recte Poetis se habeat componi fabulas oporteat; o quot etiam . qi tibiis ii partibus coniici, de omnibus item. Quae cunque ad hanc uiam & ratione pertinent.dicamu . Haec Aristoteles. Robor- tellus lacror ea explicans, ita ait. De Poetica, ipsusQ generibus. Nullo utitur exordio.de more suo Aristotclcs. quod tanti est ponderis, ut uel ex hoc uno multi diiudicarint ipsius libros.&asseruerint lib. Rhetoricorum ad Alexano drum non esic Aristotelis; ob hoc ipsum etiam . quia prolixum habet prooemium.quamuis ex aliis multis coniectare sortaste posumus Anaximenis anti qui Rhetorix esse, de quo i,pe meminit Quintilianus. Prooemii igitur loco. utitur diccndorum propositione . quae huiusmodi est. Pollicetur se locutu orum de Poetica . deq; ipsius partibus sigillati m. quomodo sint fabulae comiti tuendae, & ex quot qualibus p partibus constent. praeterquina quord pro ponit; docet etiam quo ordine in tradenda hac arte uti uelit; cum ait: Inci pientes primum a primis: sicuti etiam in Physicis tradendis, prius rationem.& ordinem. quo uellet uti. exposuit. Liber hic unus, quem habemus de Poetice, commodissime mihi uidetur in partes treis diuidi posse. Primum enim inuestigat definitionem Poetices; inuento genere, & dillincto per diri rentias ; ut possit applicari ad singularum partium poetices definitionem. Deinde agit de Tragoedia; & eius partibus; item de fabula postremo de Epopoeia; & comparat hanc cum Tragoedia; utra scilicet praestantior sit. atque sic sane se habet libri diuisio. In propositione autem corum, de quibus tra ctandum est; non temere est appositum. sibi esse dicendum etiam de fabulae constitutione. & eius partibus; quia fabula est materies ueluti quaedam. ex qua opus suum conficit poeta ;& sne fabula cum poetice esse non possit, est ueluti forma ipsius. Quod si recte non constituta fuerit fabula, multum peccatur in toto poemate. immo inde omnis error proficiscitur. Nec frustra adinditum est εκ ποίων, im πο-ia mei p. nam in fauula considerantur partes, &particulae . tum ex qualitate . tum ex quantitate. Partes sabulae ex qualitate desumptae, ab Aristotele postea enumerantur hae. Mores, Dictio. Sententia, Apparatus, Melodia. Ex quantitate autem desumptae hae. Prologus, Episo indium. Exodus.Choricum nam neque nimium prolixam,nec admodum breue
decet esse fabulam: quod etiam docuit Horatius in sua poetice. Haec ad uer bum Robortellus. quae omnia, uti polliciti sumus, examinanda sunt. Continuo igitur ut haec nostra disputatio ordine recto incedat, ar primis iam enarratis Robortelli uerbis. quibus inititutum peculiare Aristotelis esse dicit, suis in libris exordio non uti.auspicabimur.nam cum uiderimus eraues atque eruditos Aristotelis interpretes, in multis eius libris prooemia esse asseuerare; quo consilio Robortellus.nullo certo auctore citato nulla prorsus allata in medium ratione, illud negauerit. non uideo. Simplicius enim in libros, oui de Physica auscultatione passim inscribuntur, ubi in primo statim limine Gicen ., da proponuntur. haec ad uerbuni scribit Prooemium confestim scopum ope ris ostendit,quord de Principiis naturalibus est. Aueroes item eundem librum, , eXplanans in calce commentationis quintae. Iste inquit libri prologus est. ,, & eiusdem scopum . ordinem, ac doctrinae demonitrativae modum comoprehendit. Quid ρ non ne in libros de Anima Simplicius, cui consentit Aue roes trigesimasexta commentatione eiusdem libri, unicum procemium.IOannes uero cognomento Philoponus duo esse affirmatὶ Libet etiam Alexandri
45쪽
rs UIN c. M ADII IN ARIS T. LIB.
Aphrodisiensis sententiam in medium afferre: qui in eam partem inclinat . ut librum eu de prima Philosoplua.qui a Graecis Alpha minor inscribitur. totius Philosophiae prooemium esse censeat. Sed adcamus Aristotelem ipsum; ut quid egregius ille Philosophus de exordio senserit, aperte perspiciamus.Is t r tio de Rhetorica libro: Initium inquit orationis in oratione soluta proce - mium dicitur . quemadmodum in poesi praefatio. in pulsit lyrae praecentio. Paulo ucrd inferius ait: In sermone fuso. & opere heloico prooemium prolo cutio cst . qua futurae imago disputationis exponitur.Causa prooemii nulla est V alia, quam, ut is, qui audit, quasi ante cognoscat qua de re habiturus sit uer- ba qui dicit. Paucis autem interiectis subdit. Procinati igitur munus maxim c necessarium, ac praecipuum est finem ostendere . cuius gratia oratio sit institu ta. Quare, si & causa nota .& res exigua fuerit, nullus est omnino prooemii usus. Haec Aristoteles. Cum igitur inioeticeς initio Philosophus huius libelli propositum aperiat, & quem ordinem in suo negotio sibi seruandum it tuit.apponat; auditorum me hercle animi haud quaquam luspens tenentur: sed eo potius principio, quasi manu desumpto, attentus auditor orationem sequitur: quod sane ar prooemii munere non abhorrere . ex iis, quae per Ari stotelem in medium adducta sunt. facile patet. Quota si etiam Poetices ini otium cum librorum de Physica auscultatione, quod etiam supra meminimus, exordio conseratur, simile prorsus reperietur: quod sane: interpretes C ci.
ut ante retulimus, prooemium esse testantur. Quare non uideo. quo modo
recte dici possit, nullum hoc loco ab Aristotele exordium fieri;aut moris eius esse. ut suit in libris. quasi inauspicator, & sine exordio rem aggrediatur: prae sertim cum exordiorum diuersa sint genera, quae rei, qua de agitur, accommodantur. Caeteriam tametsi in hoc libello neget ille prooemium esse. procemii tamen loco ait, Aristotelem uti dicendorum propositione: quae statim ,, enumerat his uerbis. Pollicctur se locuturum de Poetica, de p ipsius partibus,, si ilati m. quomodol sint fabulae constituendae, & ex quot, qualibusq; par in νε tibus constent. praeter quam quord proponit, docet etiam, quo ordine in tra , , denda hac arte uti uelit. cum ait Incipientes primum a primis. Mihi quidem uidetur Robortelluς nulla ratione contextum, quem ipse dii linguit . atqu se parat a superiori, ubi Philosophus ordinem sibi seruandum ponit, in explicatione contextus, in quo dicenda proponuntur . inserui sic: praetermisisse autem in enumerandis Aristotelis propolitis ultimum, quod Philosophus,, his uerbis expressit: de omnibus item, quaecunque ad hanc uiam ct rationem is pertinent. Enumeratis autem . quae in propositione ab Aristotcle dicuntur, extremo excepto, statim ille libri diuisionem aggreditur, affirmat* treis in partes commodissime diuidi posse: in quarum prima ait.Aristotelem Poeti/ces definitionem inuestigare, inuento genere. ac per differentias distincto, ut ad singularum Poeticet partium definitionem applicari possit . Qua in re. quomodo eius consilium satis probari possit, non uideo; cum magnam Operis partem, quae ad primam spectat.ab eo praetermisiam esse planer constet. Naantequam de Tragoedia . quam secundae particulae ponit initium, agat Philo sophus , causas explanat, unde ortum habuerit Poesis, quomodo in diuersas partes abierit, qua ratione, & ar quibus partes illae sumpserint incrementum :quae omnia an sub Poeticae definitione contineantur. ipse vidcrit. Ego uero in illius primae diuisionis inebro nonulla uidi.quae hac clauu me latuerunt definitione uidelicet per diuisionem dari: siquidem, inquit, poeticcu definitionem inuestigat.inuento genere. & distincto per disserentias; ut possit applicari ad ., singularu partium poetices definitione.Na si imitatio Poeticae genus est, quid ,, erit Poetices in uniuersum acceptae, cuius inquiritur definitio colli tuens disso
46쪽
rentia Responderet fortasse Robortellii . disserentias. de quibus meminit Aristoteles. iccirco politas. ut genus dividant. imitationem uidelicet. & Poeticae speci ex constituant. Quod ii ita dixerit. in multas eum difficultatos incidere nccelle erit.Et primor, quod pr.uram numeroq; discrepantem orationem efficiet Aristotelis enim uerba sic se liabent. Epopoeia sane. Tragoediaeq; PCe- lix. Comoedia insuper. ac Dithyrambica,tum picrael illaru. quas ad tibias, citharasite accommodamus. Omnes prorsus in hoc uno conueniunt, ut imitatio sint. Postea subiungit: Tribus autem disserunt inter se; aut quo d genere diuersis. aut quod res diiserias. aut quoid modo diuerso imitantur. Si igitur Robortellus dii serentias lias ad suprapositum genus, quod est imitatio.Aristote. leni reserre uelit, oportet ut legat. disserunt imitatio : quae partium orationis compositio impar est & discors. Deinde si differentiae de quibuς nunc agimus.
sunt differentiae. genera Pocticae constituentes, Pocticam in uniuersum accepta nullo modo constituent ab eadcm cnim disserentia. ar qua species actu constituitur. genus constitui. ut omnes fatentur, nequaquam potest. Necesse igitur
est, ut Aristotclem Poeticae definitionem declarare dicat, cuius nulla sit, quae constituat differentia: aut definitiones rerum dari, quarum disseretiae. quibus constituuntur.sint nota ipsa disiunctionis dictae . Nec me praeterit res interdum simul definiri, ac diuidi . sed ea ratione, qua diuiduntur, non definiuntur. At sorte pluribus, quam par erat de aperta re disseruimus. Accedendum igitur. est ad secundum diuisionis membrum, in quo Robortellus ait.Aristotele age- .re de Tragoedia. & cius partibus; item de fabula. uerum praefari quaeda oporatet.ut quae de fabula dicenda sunt commodius intelligantur. Fabula Artitote lex bifariam con syderat: uno quidem modo, ut una est, atque ea praecipua ex sex partibus, quae Poeticam qualem efficiunt alio ueror modo de fabula pertractat. docens quibus eam legibus recte constituere ualeamus. Et cum rei confi , ciendae ratio longe distet a re, cuius est ratio;idco utroque modo in prooemio de ea se dicturum proponit: de ratione quidem fabulae conficiendae cum ait:& quo pacto, ut recte Poesis se habeat. componi fabulas oporteat: de fabula uero, cum inquit ex quot etiam quibusq; partibus constet.nam una, atque ea praecipua partium, ex quibus Poetis constat, fabula est. Cum ergo Robortet ius inquit.in secundo diuisionis mcmbro agit de Tragoedia. & partibus eius; item de fabula: si inter partes fabula continetur, ut certe continetur; nonne bis in secundo membro de fabula dicendum esse proponit 8 At si per fabulam. non fabulam. sed fabulae leges intelligat. obscurior explicatio, quam Aristotelis oratio erit. Illud itidem con syaeret, quina apposite haec pars de ratio ne recte fabulam conficiendi cum alia sit collocata. Mihi certe haec pars praecipua.ae ab aliis disiuncta adeo uidetur; ut nullo pacto nec sub alia collocari. nec cum alia coniungi dcbeat: quod ipsus Aristotelis uerba plane declarant. Qi md uero postremo loco Robortellus agi de Epopoeia. eam* cum Tragoe/dia comparari dicit; id omne rationi minime consentaneum esse uidetur. Nacum Aristoteles eo loco de Epopoeia primum, deinde de increpationibus atq; defensionibus poetarum, postremo de Epopoeiae Tragoediae comparatione pertractet; mirum uidetur quomodo medium praetergressus, partem scilicet de increpationibus & desensionibus poetarum. cxtrema sub uno membro Robortellus coniunxerit Certe Graecus ille prudens. dum postremam libri paratem proponeret. & eandem exequeretur, splendoris tantum attulit . ut ob viam occurrentcni ueritatem uel omnium oculi excipere possent. Cum enim
ultimum eorum, quae dicenda sunt, Aristoteles proponat esse de his dicere. quae ad hanc uiam ct rationem pertinent. nonne uerbis his. postremo ope. ris loco . de quibusdam Poeticae consequentibus, & appendicibus se locum.
47쪽
v I N c. M A D I I IN ARIST. LIB.
tum aperte monstrauit Qua nam igitur ratione motus interpres iste, partem,
quid inquam partem Z immo partis partcm , qua de anne is pertractat, Parti, in qua de his agit . quae primum inl'Oetica con sydcratuit r. coniunctam csse uoluit nam agere de Epopoeia nihil aliud est, quam de Poetices seccie age, re ; atque ita de parte praecipua, qua de agendum esse proposuit. cuin dixit: , De Poetica, ciusq3 generibus. Epopoeiani autem Poetices speciem esse, nomo ambigit . at Epopoeiae Tragoediam comparare, de quodam Poetices annexo aetere est. Fuit profector diuini illius ingcnii scopus post tractationem dc Epopoeia. statim eam partem a gredi, ubi de increpationibus & defensionibu poetarum agitur: quam sane unam ex iis csse partibus constat, ubi de Poeti,ces appendiculis pertractatur; ut partem etiam hanc subsequentem. in qua Traooedia, & Epopoeia inuicem conseruntur, unum ex annexis ella intellige remus.nam si post tractationem de Epopoeia.de eiusdein cum Tragoedia conparatione itatim egisset, in eum facile quiu errorem incidcre potuisset, ut unam, eandemq; cum superiore partem hanc cile crederct. Uerum hactenus
de diuisione . quam Robortellus attulit, dictum sit. Facta libri diuisione . . subdit is : In propositione autem eorum, de quibus tractandum cit, non te . . mere appositum eli sibi esse dicendum etiam de fabulae constitutione. ct c. uς,, partibus, ' quae sequuntur . ubi conflat interpretem hunc uerba illa. E i V S- QS E PARTIBVS coniungere cum fabula; ut sensus sit. dicendum esse. &de tabulae constitutione. & de fabulae partibus . At si seriem orationis intuebimur, luce clarius patebit . partcς. de quibus hoc loco dicit. non fabulae, sed gencru ni Poetices partes esse: perinde, ac si dicerct, De Poeticae generibus. &ui.& ex quot , quibuscp partibus constent, postea dicendum. Deinde sal λsum est, Mores, Dictionem, Sentcntiam, Apparatum, & Melodiam , ut ipse . uoluit, fabulae partes esse . nam fabula uni cum his quinque partibus nunc enumeratis inter partes quales Tragoediae numeratur. Qui igitur fieri potest. ut fabula, quae inter sex Tragoediae partes quales ab Aristotcie numeratur, caeteras quinque partes pro suis partibus habeat λ Si dicat se nomine fabulae non sabulam . sed Poeticam uel Poeticae speciem intelligere. id illi gratis conccdi potet 1; sed arguitur aliunde. quoniam Tragoediae partes quales, non cluinq;.
led sex, inter quaς fabula praecipua nimirum est, exi istunt. Diccret sorte quispiam. ultima saltem huius interpretis particula reprehensionem uitabit. - , , cum inquit: Partes ex quantitate desumptae ab Ariistotele enumerantur hae.., Prologuς. Episodium. Exodus. horicum nam in ira ab Aristotele ad uerbum scribuntur. Sed nec pars haec culpa vacat . siquidem partes superius enumeratae Tragoediae sunt partes quantae: at Epopoeia, nec omnes illas habet . nec
quas habet . perinde describi debent, atque superius dictae.Cum igitur Aristo teles de partibus quantis generum Poetices in sequentibus se dicturum proinponat, non recte Robortellus Tragoediae partes quantas recenset ; S specia tim, quod generatim est propositum, sumit. Longe autem melius co loco ., Amistoteles . at quo haec uerba desumpta sunt. ait. Caeterum Tragoediae partes, , , quibus tanquam formis uti nos oportet. superius exposuimus. Secundum v ro quantitatem discretam. atque in quas secetur singillatim. hae sunt, Prol ,, gus. Epis tum, & quae sequuntur . addens uerbum. Tragoedia; ut eas Tragoediae . non caetcrorum gcnerum Poeseos esse partes intelligamus.IHaec quidcaduersus ea, quae minus recte per Robortellum uidentur explicata, dicta sus ficiant. Quae uero . cum nulla ratione praetermitti deberent, ab eo omisiat uidentur,ex iis quae sequuntur. patebunt. Illud enim in primis admonuisse te ' ctores eum oportuerat . qui Poeticae interpretandae munus suscepisset . quid per Poeticam intelligendum csiet. cum Poetice tum seorsum ac per se, tum alteri
48쪽
alteri iuncta ar nobis accipi possit. Siquidem quod de Rhetorica, libro secundo capite de totius operis diuitione Quintilianus dicit, id itidem & nos de Poeti ca dicere possumus. Hinc forte apud Artitotelem .& Horatium orta est illa
inscriptionis uarietas, quo)d Aristotcles Poeticcs nomine seorsum uti uidetur; atque ita opus suum inscribit, DE POETI c A. Horatius autem . ut alteri appolitum accepit. Dc arte poetica, inscribens. Quanti autem referat accipere
Poeticam pro poesi. & pro arte Poetica, uel hoc uno patebit exemplo. ut plinctura ab arte pingendi plurimum dissert. ita & Poesis ab arte Poetica. Quo dii dicatur Robortellum per Poeticam artem. Poeticam intellexisse, quia in illius operis initio proponit se inuelligaturum qualis sit Poeticae facultas, peris facultatem artem intelligoes . Item explicans haec Aristotelis uerba, initiori secundum naturam senapto primum ar primis, ait Artitotelem uelle inuestigare definitionem artis Poeticae. Si ita dicatur. aliunde Robortellus in sua praefatione arguetur. in ca enim Epopoeiae, Tragoediae, atque Comoediae, Poeticam, de qua hic agitur, genus ponit . at harum genus est Poesis. per Pocti
cana igitur poesim eu omnino intelligore necesse est. Uerum ars Poetica poesis non eit. ccce. Horatii Poetica, ars quidem est, Poesis minime. nam in ea parte.
ubi Poeticae leges tradit, nulla est eiusmodi imitatio. quam sibi poetae primum proponunt. Igitur cum in sui operis initio candem uocem, Poeticam scilicet. modo pro Pocli, modo pro arte capiat, nullo pacto uerbi huius explicatio praetermittenda erat: citin praesertim id sit, cuius gratia hunc librum Aristo. teles edidit. Atqui in eo quis interpretis diligentiam requirat, ut perpenodat qua ratione fiat, ut in graeco legatur, Ptia motar κῆρ, αὐτῆς m: in latino uero illi particulae αυτῆς m. id est I P s ae QS E , nihil prorsus respondeat. debuit qui/ dein inquiri, esset ne id aliqua ratione factum, an culpa potius. & incuria eius qui librum in latinum uertit. Omissum . neque enim Aristotelis mos est in casium uerba proferre. Adde, quord uerbi μαμιν . id est FAcvLTATEM. cxplicationem ita praeteriit, ac si ad rem nihil attineret: cum tamen maximi momenti esse plane perspici possit. quid enim Philosophuς de poetica.& eius generibuς con syderandum proponit nemper facultatem: S erit haec particula sine explicatione praetereunda 3λSed forte dicet ille uerbum id iure praeter mitium . quoniam in operis sui praefatione iam abunde sit explicatum . cum ' inquit. Poeta uim suam omnem tantum excrcet in significandis, & describen ' diu hominum moribus. Uerum si id dicatur, in maiora sane inc5moda eum labi necesse est.nam pcr uim seu facultatem. poescos,& eius generum, aut naturam. aut aliquid ea posterius intelligit. Si primum.igitur in definitione gen rum poni debuit hoc, quod est morum tantum imitatrix: nec tamen in Tragoediae definitione tale quippiam repcritur. At si per facultatem aliud quid quina naturam intelligat, quid erit absurdius dictu . quam quod philosophus
dc natura quidem gcncrum Poeticae nihil tradiderit. de corum autem consoquentibus curam uel maximam habuerit ρ Sed uideamus an Pocta uim ominncm suam. ut inquit. in significandis.& describendis hominum moribus exerceat. Hoc sane minimer dici posse credo . nam nec ueritati consentiret, nec
,ν etiam iis, quae ipse superius dixit. Siquidcm in praefatione sua inquit, ut de ii, , ne facultatis huius aliquid dicamus. poetica, si quis diligenter attendit, omina, nem sualia uim confert ad oblectandum: cui sententiae si illud etiam addatur. conatus omnes ab agente fieri, ut finem sibi propositum assequatur: ergo poetae finis erit oblectari, non autem mores exprimere. Negabitur sortassis illa. tuin, dicetur. tunc maximam excitare uoluptatem poeta. cum Optime mo res exprimit; atque hac ratione uoluptas erit Poeticae finis, & poeta uim suam exercebit circa morum expressionem tantum . Videntur hac quidem uerisi
49쪽
x, VIN c. MADII IN ARIST. LIB.
milia. cdm tamen minime ucra sint. nam Aristotclex inferius ad uerbum lixem, scribit. Non ut imitentur mores in actione uersantur. sed per actioncs inores complectuntur. Quapropter actiones,&fabula Tragoediae finis csse dicun- ην tur. Omnium auicin maximum finis est. ctenim sine actione Tragoedia qui, dem fieri non potest, sine moribus potest. Ostenderem prosecto, quomodo haec Aristotelis uerba demonstrant in exprimendis hominum moribuς non tantum poetam uim suam conserre . nisi id superuacaneum esse censerem . nomo enim eli, qui non aperte conspiciat. Poeticae facultatem ac vim, si in e pressione morum uersatur, sine moribus ella non posse. Ut autem quae dixi mus,magis citam confirmemus, alia quaedam Aristotelis testi inonia adduc ν, mus, quae ex eodem Poetices libro paulor inferius sumuntur Si quis praeterea, τε ait, ordine moratos sermoncs. dictiones, sententia φ bcner formatas afferat, i non quidem penitus negotium, quod est ipsius Tragoediae proprium asstque εν tur id quod illa Tragoe)ia multo melius praestiterit quae talibuς ut tur, perin. de ac secundo loco necessariis. Et paulo inserius inquit. Est igitur principium. ν ac ueluti amna a Tragoediae. fabula: secundo ueror loco mores. Itein infra. De πν lectatio non omnifariam a Tragoedia, sed quae tantum propria ei fuerit. quae ν renda est . Quoniam autem a timore . misericordia ue dclectationem ciun modi per imitationem pocla parare dcbct. & quae sequuntur. quo in loco nullam omnino de moribus mentionem factant esse planc constat. Nemo igitur ex Aristotelis auctoritate asserere poterit poetam uim omnem suam exercere
tantum in exprimendis moribus; praesertim cum in Philaebo dicat Plato. qui tragicis spectaculis adsunt, dum delectantur, saepe lugere. Misericordia ergo uoluptatem assert. nam, ut ibidem dicit Plato, Dolorcs huiusniodi plenos miris quibusdam uoluptatibus inuenire licet. Atqui illud obseruandum erat
plurimum distare, si dicamus hoc modo: totum poetae conatum cssic, ut lio mines bonis moribus imbuat: uel illo: omnem uim ponere tantum in craprimendis moribus . nam . ut primum lacrum est . ita secundum falsum. Quod si quis per bonorum morum expressionem in poematibus factain. laomines bene moratos euadere dicat. sciat is poetas non bonos mores tantum, sed prauos etiam exprimere,. Aristoteles praeterea uult id. quod infra latius in definitione Tragoediae dicetur. ut in audiendis recte consectis Tragoediis.
timoris. & misericordiae interuentu, animus a uitiis expurgetur: ncque uero necessario mores per morum expressionem in animum inducuntur. Forate Poetices uim esse, Robortellus dicet mouere, sedaret hominum animos. Nulla igitur ratione dici potest. poetam uim omnem suam tantum conferre
in significandis,& describendis moribus hominum. Quod si dicatur po
iam, dum probe mores exprimit, audientes ad iram , aut mansuetudinem, pro morum, qui exprimuntur natura commouere: tunc Aristotclem obiseciam infra dicentem. aliquas esse fabulas patheticas. quae tamen moratae non sunt. unde sane constat hominum animos absaue morum expressione. ad perturbationes tamen maxime commoueri. Illud etiam prodari non posese uidetur,quonam modo poetae uis circa unum. Poeticae uero circa alterum uersetur: perinde ac si artifex ab arte, cuius est arti sex. quatenus artifex, di
Dersum finem habere queat. Aut igitur Robortellus uerbum, facultatem, si aliter cam in contextu qua in in praefatione accepit . declarandum omisit; aut id non ex sententia Aristotelis. ut nos quidem putamus, interpretatus est. Nullum praeterea de particula illa a UO PACTO uerbum secit: ceu si rei conficienJae ratio ire . cuius est ratio. non distinguatur. Sed neque de uerbo PABvLA quicquam dixit. quae cum interdum de tota Poes .nonnunquam pro parte, item pro apologo accipiatur; in quem tamen sensum
50쪽
DE POETica coMMENTARII. x reum Aristoteles accipiat, non indicauit . Totam demum illam contextu paratem omisit, quae sic schabet, DE OMNlBUS ITEM, QUAEc UNQSE AD HANc vi AM ET RATIONEM PERTINENT . Quod si dicat iii praefatione se iam id dum illud perpendit. sit ne liber hic integer an mancus, expli V cui se per haec uerba, cum inquit.& reliquis partibus Poetice . Si sic. in quam . dicat , Aristoteles tum redundans, tum diminutus in hoc contextu necessario apparebit. Redundans quidem, quia bis idem propone t. nam cum in prima contextus parte proponit Philosophus se locuturum de Poeti, ca, ct eius generibus; si etiam illa uerba. de omnibus . item quaecunque ad hanc uiam ct rationem pcrtinent, intelligantur de Poeticae generibus bis degcneribus Poetis Aristoteles se tractaturum proponeret. Diminutus ueror esset Philosophus. si illo modo interpretetur . nam in numerandis iis in proce/nuo, quae in scriptione hac pcrtractanda sunt, praetermisisset enumerare appendiculas Poeticos; de quibus tamen in hoc opere tractat: quae sane ab Ari-ilotelis dignitate ac consuetudine aliena existimanda sunt. Quanquam autede methodo cuiam & rationem uertit Paccius in praefatione Robortellus multa dixerit; ea tamen tum rationi disscntanea. ut nos existimamus, tum uerdnitul ad uerbi, methodi, explicationem. ut hoc loco sumitur ab Aristotele,spectantia ollendemus. quod ut cuidcnx sit, nonnulla eius dicta in fine suae prae is sationis examinabo. Erat inquit Aristoteli pertractanda Poetice ordinatim, ac δε με οἷ μως: non poterat autem ita pertractari . nisi declarasset τὸ es εsi, allata deis finitione . paucis autem uerbis interiectis, subdit. Exquirere autem genus, , non poterat, nisi per methodum Δαλvτκά. Haec ille . Atqui nos eum per methodum resoluentem, legcs & praecepta necessario intelligere dicimus. erit ergo sensus non poterat Aristoteles inquirere Poeticae senus, nisi per mothodum.quae docet resolucre, id est nisi utendo legibus illis, quas Pollertrum resolutoriorum libro secundo docet, quibus sciamus resoluere . Si igitur quae ab hoc uiro de methodo in praefatione sua scribuntur, in gratiam , atque cxplicationem uerbi methodi in contextu Aristotelis positi scripta sunt.talem Aristotelis uerba sensum prae se serent: DE OMNIBUS ITEM. CLX AE U QS E AD HAMc METHODUM PE RTI N E N T. id eli ad leges & praecepta, quibus, uel diuidere. uel definire, uel demonstrare docemur: quae sane sententia prorsus inepta omnibus uideri poterit. Uerbi igitur με adu in ora tionis Aristotelicae serie positi cxplicatio. aut praeterinissa, aut praeter rem ablata. Sed caetera etia in methocli gratiam ab hoc eodem auctore dicta extendamus. Erat inquit Aristoteli pertractanda Poetice ordinati m. ac μεθοδμως:non poterat autem ita pertractari, nisi declarasset meti ες. allata definitione. At quomodo non poterat, si potuit methodice nanque de Poetica scripsit Ariistoteles; neque tamen explicauit mi τίς, allata definitione; cum nulla to/to Aristotelis opere Poetices in univcrsum definitio reperiatur. Quam forte.
si quiς dicat Philosophum quidem non expressisse nihil enim si v I fingi po-tcit ex Philosophi tamen uerbis uel nullo negotio posse nos cana elicere: nunquid Aristotelis mox est . cum rei cuiuspiam definitionem in uniuersum . cuiniusmodi Poetice est, inquirit. semina tantum tradere, quibus ea colligatur ZQuanam igitur ratione in libris de Anima Aristoteles Animae in uniuersum; in secundo uero) de Physica auscultatione, Naturae in eiusdem libri tertio. Motus definitionem expressit cum praesertim naturalis Philosophiae auditor eo, qui Poetices eth, acutior dubio procul censeatur .Qui igitur dici potest meti cen methodice ab Aristotele tradi non potuisse, nisi Poctice in univcrsum quid sit declarasset Per poeticam praeterea cuius allatam definitionem dicit. aut mesim . aut artem pocticam intelligit. Artem Poeticam, id est .leges recte