장음표시 사용
71쪽
licentia ac libido in illustribus feminis visa fuit , cur promiscuam
foeminarum, masculorumque lavationem tunc temporis insolentiae arguemur
Io. Et re quidem vera si Spartiano i) fidem habeamus, Camsarum omnium primus Hadrianus lavacra pro Sexibus separavit , quod Certe evidentius constabit, si Caesariana tempora Paulo praecedentia, atque Hadriano proximiora libeat percurrere. Domitianus enim ille Caesar , qui pueros castrari vetuit , qui religionis. ac pudicitiae asservator videri voluit, cujus aevo, ut ei sublanditur Vates sa) :
Nec spado, nec moechus erit, virorum hanc tamen lavantium, foeminarumque mixturam minime censuit submovendam . Itaque cum populo lavabant Beminae, nudaeque prostabant: cujus sane vulgati moris egregium coaetaneus
Martialis exhibet testimonium. At prius ignoscatis oro, Collegae optimi , si huic rei comprobandae iis Martialis versibus uti debeam. quibus ipsum Romana simplicitate loquentem audiatis oportet. Ita
enim ille Lausellam alloquitur 3 .
Vis nec vis mecum , DufeIIa , lavari. Nescio quod magnum suspicor esse nefas . Aut tibi pannosae pendent a pectore mammae. Aut sulcos uteri prodere nuda times: Sed nihil est horum : credo pulcherrima nuda es: Si verum est: vitium pejus habes . Fatua es: quare salua, Collegae optimi, si lavatio haec non communis p Si somminae Cum populo non lavassent ΘII. Verum cum populo lavasse idem vates alio loco tradit apertius , dum his Coeliam insequitur versibus λ :
Theca tectus aenea lavatur Tecum , Oelia, servus: ut quia Z Oro, Non sit cum citharoedus, aut choraules Non vis ut puto .... videre.
Quare eum populo lavaris ergo pomnes an tibi nos sumus spadones pHis certe versibus huic rei penitus demonstrandae nil eIarius in m dium proserre auserit quispiam. Si enim Coeliam vates illudit, quippe quae populum, omnesque masculos spadones habuerit, ipsos, ea parte corporis prostante, per Coeliam inspectos oportuit, qua
non sane spadones suisse vates advertit. Ia.Tan-
72쪽
Ia. Tandem balnea haec viris , foeminisque fuisse communia, alio satetur loco poeta idem noster, dum ita Gallam alloqui
Cum faciem laudo, eum miror crura , manusque , Dicere , Galla, soles : ntida placebo magis ἔEt semper vitas C MNIA BALNEA NOBIS
Numquid, Galla, times, ne tibi non placeam pEt communia igitur fuisse balnea, et nudas foeminas nudis cum vi- Tis una prostasse, nemo non videt: quod et melius, si fieri melius Potest, alio tandem loco idem Marti dis ostendit his versibus a : Inguina succinctus nigra tibi semus aluta Stat, quoties calidis lota fueris aquis; Sed meus , ut de te taceam, Lecania , servus Iudaeum nulla sub cute pondus habet; Sed nudi tecum juvenesque , senesque lavantur. I 3. Mirum autem in modum universa haec sibi nitorem comparant a Capitolini historia, qui , de Marco s3 Antonino Verba faciens, obsoletam Had iani legem a Marco ait restitutam, ut pote qui lavacra mixta submoverit. Verum ita molles Quiritium mores, ita in libidinem inclinati, ut balneorum mixturam Flagabalus re Vocaverit: ita enim ait Lampridius de balneo viris foeminisque promiscuo : quod quidem, jam antea prohibitum, Heliogabalus feri permisit λ) . Itaque balnea mista, quae impura illa bellua quodam quasi Postiliminio in urbem reduxit, fuere quidem a Severo Alexandro s iterum, ac tertio vetita; ut hujus lascivi moris tertia tandem legenervi penitus obtruncati viderentur . I Caeterum ita prosundas pestis illa radices egerat, ut de illa idem judicari fas fuerit, ac de audiendis mathematicis, quorum genus , ut ait 6) Tacitus , semper in urbe vetabitur , ae retinebitur Si quidem Valeriani Caesaris aevo qui ob probatam morum inte gritatem, postremus omnium Romanorum 7 in privata sortuna, populi Romani censor est designatus vobis ostendam ego Collegis optimis, edictum Alexandri de mistis balneis submovendis omnino conticuisse. Maximus enim ille Carthaginensium antistes Cyprianus, qui 8) salutis nostrae anno bis centesimo, ac quinquagesimo, Dincii vero Caesaris secundo, aurea illa sua scribebat volumina choc H est
Martiat. l. a. Ep. I. Ibid. i. I. ep. Iul. Capitol. in M. Anton. e. 3.
73쪽
est annis ab Alexandri edicto viginti tribus, annoque ipsius Severi sexto, ac Christi hiscentesimo, ac vigesimo septimo promulgata habnea nedum viris, ac Heminis , sed et communia ait ipsis fuisse virginibus, iisque non tantum ethnicis, verum etiam christicolis Verba vobis in medium proseram clarissimi, ac sanctissimi antistitis Christianas virgines , communia viris balnea non vitantes, acerbe increpantis: quo certe nemo neque clarius , neque apertius moris hujusce historiam expressit; ita enim I ait: quid vero , quae pro miscuas balneas adeunt , quae oculis , ad libidinem curiosis , pudori , ac pudicitiae eo ora dicata prostituunt 3 Quae , cum viros, atque a viris, nudae videant turpiter, atque videantur , nonne ipsae illecebram vitiis praestant Z Nonne ad eorruptelam , et injuriam suam desideria praesentium sollicitant, et invitant Viderit, inquis , qua illue mente quis veniat: mihi tantum reficiendi tarpusculi cura est , et lavandi. Non te purgat ista defensio ; nec Iasciviae , ae petulantiae crimen excusat . Sordidat laυatio ista, non abluit; nec emundat membra , sed maculat. Impudice tu neminem conspicis, sed ipsa conspiceris impudice ; oculos tuos turpi oblectatione non poIIuis, sed , dum oblectas alios , ipsa politieris . Spectaculum de Iavacro facis : Theatro sunt foediora quo convenis , verecundia illic omnis
exuitur simul cum amictu vestis : honor corporis , ae pudor ponitur ; denο- tanda , et contrectanda virginitas revelatur . Iam nunc considera , an , cum vestita es, verecunda sis inter viros , cui ad inverecundiam proficit audacia nuditatis.
I s. Post haec, si quid addi vellem, acta omnino agere
viderer . Itaque ad eam submovendam potius auctoritatem, quin adversariorum sententiae veterum commodant dicta scriptorum ,
paucis incumbam . Varronis, ac Gellii dicta de foemineis balneis a virilibus omnino sejunctis, ea Romanorum denotant tempora, quibus veterum Quiritium sanctimonia . cum libertate vigebat. Plinii vero epistola de privatis balneis , non de publicis sermonem habuisse dicenda est; non enim argenteis soliis publica sane lavacra fulgebant . sed privata illa , quae domi suae divites possiderent; quibus et ipsi opulentiores libertini superbirent , ita Mente ain Sen
ea : Quid cum ad balnea libertinorum pervenero Quantum statuarum , quantum columnarum nihil sustinentium , sed in ornamentum positarum , et impensae causa i Pauper sibi videtur, ae sordidus , nisi parietes magninet praetioris orbibus refulserint, nisi Alexandrina marmora Numidicis crustis distincta sint. Nihil ergo ad rem nostram quae de domesticis, ac similiaribus Quiritium balneis recensuit Plinius .
74쪽
I6. Ratio una superest evincenda, quae a pudicitia , et honestate promanat. Verum ita luxuriae rictu Martis moenia marcui se jam patet, ut in nulla penitus civitate hilariori vultu foedissimLquaeque reciperentur. Ad Summam non aliam eam urbem, eam rerum dominam fuisse putabitis , quam foedos in pestilentia campos . in quibus, ut ad rem ait Petronius , nil aliud est, quam eadavera. quae lacerantur, aut corvi, qui lacerant. Igitur omnibus in libidinem Pronis, perditisque:
suaerit se natura , nec invenit: omnibus ergo Scorta placent, fractiqrιe enervi corpore gressus . Romae hoc dedecus est popuIi, morumque ruina.
Kal. Martiis I776. Philippus Trenta pro S. R. Ecclesia Bononiae praetor.
In A Gelli cap. 23. lib. I. De Praetextata , et Praetexta . Celebris hujusce praetextati historiam, nedum a Gellio nostro niatide a traditam,verum etiam apud veteres plerosque rei Romanae scriptores ita pervulgatam habemus, ut ne , lauto absoluto conviavio , crambem vobis cultioris notae Collegis afferam repetitam, satius duxerim quaedam exscribere de gente Papiria, unde praetexta tus exiit, quaedam de praetexta delibare , unde nomen assumin sit . Hoc enim sane comperio in literis, absque priscorum nomianum , ac morum historia, nec haberi eas hodie, nec tractari commode posse ; qua nisi tinctus lector est, atque imbutus , non pure , nec liquide, sed quasi per nebulam optimos quosque script res potis est intelligere . Mini in hoc genere duci erunt curae ἔ breviistas , Veritasque . Hanc, ut potero , Sequar, alteram me jam credo
a. Papirios non plebejos tantum , sed et minorum gentium patricios fuisse constat, ex perbella Marci Tullii ad Papirium P tum 3 epistola . Patriciorum princeps Lucius Papirius Mugillanus, qui consul cum Lucio Sempronio Atratino fuit, cum antea censor H a Cum
75쪽
. cum eodem fuisset, anno post Romam conditam 3I2. , sed tum P pisii dicebantur . Post hunc tresdecim fuerunt sella curuli ante Lucium Papirium Crassum, qui primus Papisius est vocari desitus. Is dictator, Lucio Papirio cursore equitum magistro , factus est amno ab V. C. AIS. , et quadriennio post consul cum C o Duillio: hunc sequutus est Cursor, homo valde honoratus: deinde Lucius
Masso aedilitius; inde multi Massones: deinde Carbones, et Turdi insequuntur, hique plebeji. Item et Peti, ex quibus Petus ille P Iirius, ad quem inscriptae duodecim Tullianae si leguntur episto-ae venustatis, ac leporum plenae .
prodiisse non ita facile dixerim ; nobilitate praecipuos usque ad urbis interitum extitisse facilius dixerim . De praetextato nempe Asinio cum Aufidio Attico consule Gordiani aevo . verba faciunt Capitolinus, et Cassiodorus sa). Rufium praetextatum Constantinorum imperio Clarum , consulemque marmora 3 exhibent ordia narium : proconsulem vero in Africa fuisse dignissimum his test tur versibus Numantianus :Rexerat ante puer populos proconsule pomos ζAequalis Tiriis terror, amorque fuit.
senatorem Ammianus Marcellinus s a Flavio Claudio Juliano imperatore proconsulem Ach ae factum fuisse testatur. Praeclarissimi, Valentinianorum aevo, pretextati idem meminit Marcellinus 6 his verbis : praefecturam urbi sublimius curans, per integritatis multiplices actus et probitatis, quibus ab adolescentiae rudimentis inclaruit, adeptus est id, quod raro contigit, ut cum timeretur, amorem non perderet civium.
haereditaria transivit, qui sub Theodosio claruit seniore, designatusque Consul occubuit. Eum coaevus appellat Symmacus 7 ; in alios temperatum , in se seUerum, sine comteuem facilem, sine terrore reverendum ; hic ille ultimus gentis est praetextatus, cujus ob mo tem, eodem 8 tradente Symmaco : praeter illum populi Romani inus,tatum dolorem, etiam senatus, impatiens dispendii sui, petiit solatium de honore virtutis, numenque Caesaris precatus est, ut virum, sua aetate mirabilem, statuarum diuturnitas traderet oculis posterorum. Hic ille est
76쪽
PraeteXtatus, quem optimum ex collegio pontificum Symmaeus idem vocat IJ sacerdotem; quem Macrobius sacrorum unice sa) conscium , religiosorum 3 principem, religionis praesulem , arc nae Deorum naturae callentem ς appellat. Hic ille est praeteratatus , cui novo penitus more Virgines sacri vestalis antistites statuam censuere locandam, ut in posteriori de vestalibus oratione advertemus. Hic ille demum est praetextatus, de quo haec habet Hieronymus : miserabilis ille praetextatus, qui designatus consul est mortuus, homo sacrilegus, et idolorum cultor , so Iebat Iubens beato papae Damaso dicere: facite me Romanae urbis episcopum , et ero protinus Christianus 6 . 6. Sermoni de praetextatis meo finem imponam , duas vel res afferens inscriptiones , quarum alteram praetextato, alteram CDtulinae conjugi positam servavit antiquitas 7): prima sic se habet. Vettio Agorio praetestato U. C. et inlustri , Correctori Tusciae , et Umbriae , consulari Lusitaniae, proconsuli Achsae, praef. urbi; Praef. praetorio IlIirici, Italiae , et Africae , Cons. des. Iegato amplissimi ordinis septies , Et ad impetrandum rebus arduis semper opposito Parenti publice, privatimque reverendo I ut etiam Statua ipsius domus honoraret insignia Constitui, Iocari que curavit. Sic vero secunda Fabia Aconia Paullina ae. Catullini V. C. ex praefecti cons. ordinarii, Uxor Vettii Agorii praetextati praefecti, et consulis designati Sacrata deae Cereri. Haec de praetextatis: modo ad praetextam veniamus. T. PraeteX tam togam non totam sane purpuream , sed albam fuisse purpureo praetextam limbo severioris notae scriptores tradunt. Praetextati sic pueri curiam cum patribus intrare solebant, ut eX nostro jam Gellio accepimus. In curiam, inquam, non Veterem, sed Hostiliam; curiae quippe duorum generum, ut ait 8 Varro , ubi nempe sacerdotes curarent res divinas, ut curiae veteres, et ubi senatus humanas, ut curia Hostilia, quam Hostilius aedificavit: hincque obiter noto, curiones dictos , ac decuriones, ex quo
tribuum curia pars erat decima: res Curiones agebant sacras, decuriones humanas. 8. M
77쪽
f. Male igitur authumant, qui universam murice tinctam asinseruere praetextam . quae purpureo tantum ad extremitatem limbo alba fulgebat : sicut enim tradente I Macrobio πυι--ν vestis erat cibum habens intextum, ita .... ορε υροι Vestis eSt in te tum habens purpureum.
9. Praetextam hanc a Romulo, ut Plutarco sa) placet seu potius a Tullio Hostilio, ut Plinius 3 putat inventam, usque ad
sextum decimum. Tulliano aevo , pueri gestabant annum M: am te Tullium vero ad annum usque decimum septimumque, quo Pue ritiae finis imponebatur s) Itaque modo prius illa ponebatur, mindo posterius ; atque , ut praecis ius rem acu tangam , usque ad eum gestabant diem, quo virilem pueri sumebant togam , ac pueritiam
Io. Bulla pueris patriciis, atque nobilibus aurea addebatur. collo suspensa, atque a Prisco Tarquinio instituta, ut plerique 6 sentiunt. Verum libertini, quibus aureae bullae collo gestandae jus non erat, scorteam habebant : simul cum praetexta , ait T Asconius , etiam bulla suspendi in collo infantibus ingenuis solet aurea, libertinis scortea I Scortea dicebant veteres quae ex corio erant, pellibusque consecta ; ideoque scorta dicebantur pellices, atque in Atte lanis pelliculae: in Atellanis, inquit Varro 8 , licet animadvertere rusticos dicere se adduxisse pro scorto pelliculam: quare in locis sacris, ac digni ribus , tamquam morticina, ac vilioris notae nomina vitabantur: Stanea non illi fas est inferre sacelio ;Ne violent puros exanimata Deos 9 .
Iure igitur maximo, quicquid contra in Electis auctum et Lipsius Io . a proscenio, tamquam digniori loco , scortum exoletum Plautus meus jubet arcendum si I :Scortum exoletum in proscreto ne sedeat,
ex eo quippe loco ludos Augusti, tamquam digniori, commodi rique spectabant: hos ludos, ait Ia) Suetonius, spectavit in praIc nil fastigio, cui Turnebus adstipulatur, ac Butengerus I3 . II. Sed de incidentibus satis, redeamus ad nostra ἱ ut pueris, ita et puellis praetexta communis : illi, cum togam induerent ,
o Maerob. Saturnal. l. s. a Plutare. in Vita Romuli. o Plin. i. s. e. 39. h tilleton Uit. Cieer. t. r. v. 13. et. 3. s. arci. Sueton. In August. c. q. sa Levin. Torrent. ad Suet. in Aug. .. g. 63 Bai f. de Re vestiari e. o. Ferrae de Re Uaatiar. I. I. Manu . Quam. ep. l. 3. es. 2.
78쪽
praetextam ponebant ; hae , cum stolam virumque acciperent. Clare id connotat Propertius dum ait I ;Mox ubi jam facibus cessu praetexta maritis :quibus quidem puellis , cum praetextam ponerent, pueri obscena inclamabant, ut post Festum notarunt Bossius, atque Ferrarius a . I 2. Praetexta insuper propria magistratuum erat omnium vestis, ac sacerdotum . ut de magistratibus late apud Livium 3 patet, et apud Appianum qui haec ait: cinna praetor, i ressus in medium, praetextam exuit, quasi contemnens a tyranno datam, et apud Suetonium, qui haec s) habet de Caesare praetoria dignitate exauctorato: abiectaque praetexta , clam domum refugit: Optime autem C, Cero , qui de Lentulo adhuc adolescente 6 inter augures adlecto haec tradit: eui superior annus, et virilem patris, et praetextam populi judicis dedit, et V atinium 7 insectans, Vatinii, inquit, strumam Ia cerdotii vestiant . I 3. Id erat autem in magistratu praetorio praecipuum , ut, antequam damnationis sententiam praetores pronunciarent, minmento temporis praetextam ponerent; quippe qui nefas esse putarent tristem dicere laeta veste sententiam. Locum de hoc more apud Maximum 8 habemus notatu dignissimum, ubi Licinius Macer repetundarum reus cum M. Tullium praetorem praetextam ponentem vidisset, misit ad eum nuntians se ante sententiae prolationem Occubuisse; atque illico, spiritu , intra fauces compresso, eViravit. Tam subitae mortis causam optime nostis ; nempe quia a amnati hominis in fiscum , et accusatores, indemnati in filios , atque haeredes bona transibant. Seneca hunc 9 morem innuens perversam hoc ait casu praetori vestem induendam : Muretus Io in hunc Senecae locum authumat rectam , ac nitidiorem vestem introrsus a praetore conversam, itaut interiorem , adversamque vestis partem intuentium oculis praeberet: alii, ut puto melius. censent, Praetorem eo casu , abjecta praetexta in simplici toga pronum classe IIJ . I 4. Duo nunc nobis Clario Apolline digna ob oculos obve santur : Primum nempe . an tribuni plebis praetexta uterentur: alterum , an eadem omnino fuerit praetexta pueris , ac magistratu hus . Gemina brevibus absolvemus. Ad primum quod attinet Plutam cus
79쪽
cus I) nedum tribuno plebis praetextam negat, sed nomen usque magistratus. Verum haec mihi saepe sors obtigit, ut in Plutarco Plutarcum quaeram ; quod et in caeteris plerumque Graecis nota vi rei Romanae scriptoribus . Quot enim puerilibus quandoque Plutarcus abundet spalmatis vel ex Lipsio sa) colligi potest, sed multo uberius ex clarissimo illo Angliae scriptore in Ciceronis 3
vita , quam scripserat antea Plutarcus. Is . Sistat ergo in judicio Plutarcus. Ignoscite vero, Collegae optimi, si in conspectu vestro Bononiensi ego praetor , Plutarcum damnaturus auream 4 ponam praetextam aut invertam . Non ergo tribunum plebis appellas , neque censes, Plutarce , magistra
tum Z At censuit Tullius s) de tribuno plebis haec dicens : per
eum magistratum , qui auxiIii causa constitvtns est : censuit Caesarum aevo etiam Tacitus , qui magistratus 6 omnes singillatim enumerans , quaestorem , aedilem , tribunum , praetorem , et conSulem, uno ait, eodemque anno , defunctos: censuit denique 7 sequioriae tale, Graecus licet, Appianus, qui tribunatum , non nudo mMgistratus appellat nomine , sed sacrum dicit magistratum ; nempe
quia , ut pueri metipsi sciunt, innuptaeque puellae, inviolabilis erat plebis tribunus . I 6. At praetexta non utebantur. Quid 3 quod ambitiosiorem Quinctio praetextam tribuno Tullius adseribit, dum 8 ait: illam usque ad Talos demisse purpuram recordemini: ad quem Tullii locum haec ad rem nostram 9 Quintilianus scripsit : adversus suinctium
Cicero non haec solum , sed ipsam etiam praetextam ad talos dimissam insectatus est; neque usum praetextae , sed latiorem arguit purpurae Iimbum ad talos demissum : enim vero Graecus ipsemet citato mox linco Appianus nedum sacri magistratus nomine tribunatum designat, sed et sacram Io tribuni praetextam appellat. Ut autem , Plutarce, videas quam te large decipias, vel unum hunc inspice Livii locum, qui haec habet si i) : hie Romae infimo generi magistris vicorum tuae praetextae habendae jus permittimus. Ita ne vero quam leges Vicorum infimis tribuere magistris, praetextam, Plutarce, neges plebis triabunis , a quibus ipsi met Caesares tribuniciam mutuati sunt P testatem pIT. At
80쪽
7. At lictores non habebant: fatemur . Sed viatoribus ut hantur : ardens . ait Livius, ira tribunus I viatorem mittit ad eω- Iem : sed tali potestate pollebant, ut Censores , et consules publico tentaverint quandoque carceri mancipare : sed non prius trisbunatum capere poterant post Sillam saltem , aut Atinium plebisscitum quam senatores jam essent: sed tum , ait Cicero, petivia senatore sa) nobilissimo, tum adolescente gratiosissimo . nunc a tribuno plebis, et a Curione tribuno . Sed intercessionis jus Caesareo etiam aevo retinuere: aderat consilio Rusticus Arulenus , sunt ver-ha 3 Taciti nostri, flagrans juvenis, et eupidine laudis osserebat se intercessurum senatus consulto : nam plebis tribunus erat: ejusdemque scriptoris ista sunt verba: Iunius Otho tribunus plebis intercessit. Merito igitur , qui spongia scriptum oblinas, es Plutarce damnandus. I 8. At videamus quaeso, Collegae optimi, quae Clarum Caeteroquin scriptorem in tam crassum errorem induxerint. Rem p a cis absolvam . Plutarchi aevo tribunicia potestas , nomine tenus in tribunis, re autem vera in Caesaribus universa fulgebat . Triabunorum itaque intercessio vana , et nemini profutura dignoscebatur . Quamobrem merito Trasea Petus , senatus consulto jam m riturus, Aruleno Rustico tribuno intercedere cupienti, ut ait s Tacitus , cohibuit spiritus ejus , ne vana et reo non pro=tura , intercessγri exitiosa inciperet : et Otho ille tribunus , de quo verba fecimus, cum intercessisset, ne accusatori praemium decerneretur, fuit exilio so) multatus . Cum igitur sequiori aevo umbratilem potius, quam solidam , tribuni potestatem retinerent, atque ineassum plinrumque exercerent, haec in decipulam induxere Plutarcum , euinque si non venia, nonnulla saltem secere miseratione non indignum. I9. Altera modo superest quaestio enodanda, an scilicet, eadem suerit praetexta pueris . ac magistratibus . Indignum sane prima fronte videtur , eamdem pueris, ac gravioribus reipublicae viris vestem adscribere . Hac itaque ratione ductus alter ex vobis, musarum licet omnium societate dignissimus, eamdem pueris pra textam , ac magistratibus suisse negavit. Contra ego fuisse eamdem assirmo . Ad hoc enim me movet maxime Macrobius qui de Prisco Tarquinio haec habet: praetextam illa se Io puerilis non usu pabat aetas, erat enim honoris habitus: si idem ille honoris erat habitus,