장음표시 사용
151쪽
etiam ut Porphyrius philosophus exponit, P L U R A: ET NON U N V M tanquam ad propositionum earum discretione dicta esse intelligere quae definitione subiecto uel praedicato utunt quandoquide vident & illae plura indicare:velut quae dicit
Animal rationale mortale ambulat ipsum animal ipsum rationale ipsum mortale ambulat,sed haec sunt astita ad unu quodda circunscribendum quod ex ipsis constat .i deo unam esse propositionem hanc dic imus. Si qua autem uel aequivocum alterum termi num habeat propositio, uel & actu multa cor reget nomina. nec res complicari inuicem possint,ut Socrates Plato Alcibiades ambulat uel Socrates ambulat disputat calescit. haec plures Iantummodo: quoniam & significat res multae duntaxat sunt, neque c6Plere unam quampiam rei possunt naturam. Sed quonam pacto Aristoteles iis quae multa significant enumerandis orationibus solas tum eas quae aequivocum terminum quempiam Cbtinent, tu in coniunctas accepit quarum inter neutras illis dabitur locus quae unionem penes dictionem solam per coniunctiones posidenti An has quoque dicendum est ex earum numero ceseri quae Plura . nec unum significant:non etiam tamen propter aequivocationem,se ς, in dicitione sint plures actu qui res diuellas indicent termini. Quod si qui unum ipsis non per se,sed per collationem ad inconiunctas tribuendum putent sciant ii sese a significatu rurium ad dictiones delabi.Coniunctione autem vacantes orationes eas videlicet nominauerit quae ne unionem quidem habent eκ coniunctione apparentem ut dies est, lux est: dies non est. nox est uel rursus Socrates sedet,ambulat Alcibiades. in his namque omnibus neque una consequentia , neque ulla disiunstio, neque acquisitia ergo quaepiam unio quod ad dictionem attinet re- Praesentatur.
NOMEN igitur aut Verbum Dictio tantum fit. quandoquidem eum quisic uoce quidquam declarat non ita dicere licet ut enuncin iue quoquam interrogante siue nostri ipsum fronte sua uolentem .
De Enunciatione & Affirmatione & Negatione,praeterea &Contradictione:sive,ut graecis utar nominibus, de Apophansi &
152쪽
Cataphas, & apophasi,praeterea ct Antiphasi persequentia docturus, quoniam in iis omnibus phaleos hoc est dictionis nomen adhibetur,ob id merito priusquam de illis praecipiat. notione phaseos exponitu atq; hanc inquit nomina esse uel uerba: ut que partes Enunciatiuae orationis capiuntur. planeq; id ita se habere declarauit,causa protinus phaleos nominis subiuncta. Quoniam enim aliquid quidem inquit horum utrunq; non tamen uerum aut salsum notat,eam ob rem phasis quasi aliquid significans ac phae non idest ostendens nominari merito posta non tamen Enunciatio: quasi neutrum corum declaret que prorius ab Enunciatione indicantur, uerum inquam aut salsum . Hoc autem, nempe apo proposivionem phaseos uocabulo adisicta esse in nomine uel uerbo nequaquam oportere .palam fecit his verbis. DICTIOT A N T UM S l T. Deinde amborum simul causas reddidit
cur phaleos ipsis conueniat nomen: apophan eos non conueniat
cum ait. QV ANDO IDEM EI: V I SIC VOCE QUID AM DECLARAT: ct quae hare
sequuntur . hoc est,quandoquidem etsi significativam quarundam rerum uim habeat, n orum tamen ipsum per sese utramque nullius Enunciationis est essedituum. Dehinc modos apponit quibus enunciare consuevimus: significat a, per eos nihil nominibus aut uerbis congruere Enunciationis nomemti cum duo sint modi quorum altero enunciare est necesse,neutro illorum nomen aut uerbum proferentes enunciamus: ut posthac explicabimus,Discrevitigiur inter tractatus initia ab Enunciatione nomina ct uerba, ab Enunciationis essentia nimirum sumpto argumeto cum nihil liquveri uel falsi indicent quod proprium est Enunciationis. In his uero abiis modis qurbus cnunc it tuas. orat lenes usurpamus ipsa distinguere rursus aggreditur. Quoniam enim vel ab aliquo interrCgati, atque interrogationi occurrentes enunciamus, vel nullo etiam rogante aliis ipsi sententiam nostram aperire volumus,qui autem nomen aut uerbum protulerit, horum modorum neu loen unciat, utiq; haec diuersa ei te ab Enunciatione peipsectum est. Ipsis itaque per se proferendis nominibus aut verbis nemine interrogante nequaquam a nobis enunciata saepe proditum est. Sed neque fieri potest ut nos ad interrogationem per hec respondenrco uorum quodpiam aut salsum prodamus: quanqtiam id su-
153쪽
spicari aliquis possit. Si quis enim quodnam huic nomen strogauerit,ac Socrates dixerimus et uerum quoddam aut falsum designauimus. & quid faciat Socrates inrerrogat, si ambulat responderimus, aliquid veri declaramus aut salsis. Si d , quod in iis quoq; exponendis quq de Verbo prodita sunt disseruimus, in
terrogationis ad responsionem complicatio, cum absolutam secerit enunciationem .uetum falsum ue significauit: cum interro ratio neq; nomine reuera , neque uerbo contineatur et sed lio rum alterum quidem deposcat non pedes haec tamen prolata sue Tit.neq; enim in interrogatione aut nomen aut uerbum Iicet pio serre. Hoc autem ita se nabere, discere ab iis enunciationibus possumus quq in interrogatione proseruntiar . quarum exemplo nominum quoque ac uerborum interrogationes, si omnino sint,cepisse propositum est. Asfirmationem nanque interrogantes dicemus nunquid immortalis Animus est ct negationem similiter, an non
est immortalis Animust Ergo si per se quoque prolatri in interrogatione possetnomen ,dicere nos oporteret nunquid uerbi gratia homo nunquid animal similiter & in uerbo,num currit at horum quodlibet sensia caret. Quod si nunquit lauabor: sensu non uacat, . Profecto plane dilucet non solum uerbi, sed totius potestate affirmationis quae est nunquid ego thuabor interrogatione esse .eadem ct in iis omnibus ratio est quae de persona dicuntur finita ac certa.
Cum igitur Phasin Dictionem ue aliud quiddam esse ab Enunciatione liue Apophan si fuerit ostensum non eius etiam a Catapha Aristoteles uel Apophasi,uel Antiphasi hoc est Affirmatione. uel negatione, uel Contradictione, differentiam adiecit, ut quae admodum iit prospicua . quod enim prorsus non est Enunc latio quo Affirmatio aut Negatio unqua fuerit quarti Miraque Ensic: atio est:& quod non est Astirmatio uel Negatio, neque in illas diuiditur quomodo contradictio esse possit: quae totum quiddam est, compositionemq; ex his partibus obtinet Illud tamen de
Ε nunciatione , quod aliud sit ab ea nunc Dictionem uocant, citrationem aliquam postulet. merito exploratum est philosopho, tum prius a notione essentiali Enunciationis, tum nunc a nostro ulu et ut recitauimus. Constat autem uerbum SIT indictione illa Nomen igitur aut Verbum Dictio tantum iit nominis diaciaenis idest phaseos positionem in simplicibus , quod dice-
154쪽
bamus propositionum vocibus Aristotelis esse indicat.si quidem ct ante Aristotelem Timeus apud Platonem dictionis seu pha
seos nomine utitur: sed in solis iis quae quouis modo praedicantur. Mareriatas igitur sormas cum subsistentiam in generatione interituq; obtineant fugere propter assiduam fluxionem dicit rnemve t eam dem strationem expectare quae hoc & huius & huic pronomine designetur: uel dictionem quae de iis tanquam de existentibus & stabilibus habeatur.
XVII. HARVM autem altera insimplex Enunciatio: ut alis quid de aliqv o: vel a quopiam aliquid. Altera ex his constansecomposita iam quaedam oratio. Atque implex Enunciatio nox
est quae inese aliquid igni cat,uel non laeste:prout discreta
sinit tempora. Harum quidem inquit de quibus uel a quopiam interrogati,
vel ipsi sponte nostra enunciai. do dicimus,cle quibus proxime est locutus. Esse vero inquit iplatu alteram simplicem Enunciationeralteram ex pluribus non dictionibus,sed otationibus composita. Oratione asir quae unu habet co iunctione seu pdicatiuae, seu su' posmue.ex simplicibus Enuciationibus constituta attrihoc est ex duabus affirmationibus:uel duabus negationibintvel ex affirmatione es negatione. Q uandoque uero& Orationes deinceps plures absque coniunctione pioserentes,ut unam eam dicimus quae ex omnibus constituituri continuitate vel d ictionis selie coniunctionis vi, em gerente: ut ut quoniam grauiter contumeliam passus est Alcibiades bellum intulit patriae. Achiles iratus est Achiuis: Aiax seipsum iugauit, atque alia quaecunque sine coniunctio
enunciare consueta mus. Inteidum etiam plura inter se citra coniunctionem connectentes nomina, non ad unius cuiusdam significationem complicata ut in desinit ionibns,sed abiunctarum rerum
significalma, unum quidpiam de iis praedicamus atq; Crationes quid ciu Omnino pronunciamus multa: s subiecta sint plura enu
155쪽
Ure rationem autem quae iugiter fit coniunctionis loco accipimus: ut Achilles Aiax Diomedes Grςcorum optimi. Conspicuumq; est orationes multas esse illas,quoniam potest alia uera esse , alia
salsa velut si quis pro horum aliquo, uel etiam prς ter eos Epe si
annumeret. i Eadem quoque iniit ratio est ptopositionibus quae plura quaedam inconiuncte de uno praedicant subiecto ut Socrates eius fricat,disputat,delectatur. perinde quasi quae conflatae sunt ex pluribus simplicioribus orationes,eaq; de re plures appellant,aliae ex actu itegris orationibus aut disticiis aut deuinctiscosistat, aliae no ex di scietis orationibus construite sint: sed uel ex inconiunctis pluribus duntaxat subie Ctis, aut colunctis uel ex praedicatis: vel etiam ex ut iisque: ut si diceremus ambulant disputantq; Socrates & Plato aut haec ipsa sine coniunctione proferremus. Possumus & in ipss orationibus quae uocantur simplices alio modo multiplicem quandam inuenire simplicis compositiq; differentiam mon etiam quatenus ex pluribus constent aut noconstent orationibus: sed pro d: bonum multitudine quae ad singularum constitutionum iunt inditae. Nam vere quidem simplicissima est ac prima ea quae ex maxime necessariis constat partibus , Nomine inquam ct Verbo,haud uero etiam hoc sensu proprie simplex neque prima que hanc quouis addito exuperauit. Idcirco & Asfirmatione simpliciter in collatione ad Negationi: capta Aristoteles,priorem locum ab Affirmatione obtineri dixit: qua nuis tum quod ad unitatem attinet, rationes perinde se habeant nisi aequivocum terminum naciscantur: tum quod ad simplicitatem spectate quasi non ex pluribus Orationibus consistant. Quin & in ipsis Affirmationibus multiplex inter se discrimen reperias.similiter & in Negationibus. Nam quae ex. subiecto & praedicato coalescunt propolitiones, ordine eas si simplicitatem ar tendas,praecedunt quae tertium sibi appraedicatum uendicant :&hae illas quae cum modo coniunguntur. Ruritasq; in iis quae e X lubiecto& praedicato concinnantur finito subiecio prςdiis priores iis sunt quae ex infinito confiunt. Et quae sobiello utuntur nomine, iis quae finitionem loco nominis a ciscunt, In iis quae ex tertio appraedicato constituuntur, que nomen praedicant aut uer
bum , iis quae totam finitionem praedicatum iaciunt: ut haec Socrates homo est qua illa Socrates animal e rationale moi tale,Ar
156쪽
q; haec ob perspicuitate non multa ppensione digna sunt. Q uona aut pacto quae per haec dacuntur a paulo supra proditis different.
Vna autem Enuntiativa est oratio quae uel uni, significat uel conrunctione est una. Plures quae plura:& non unum vel quae vacant coniunctione atq; iis etiam quae illa antecedunt, Est aute una prima Oratio Enunciatiua Alfirmatio deinde Negatio,operae precisi est consideremus. Itaq; dicendum est cum vel a dic ionibus, vel a significatis, orationii capiatur differentia, uti prius quoq; asserebamus, atq; ea suae a dictionibus proficiscitur alteram ex uno sabiecto in dictione saciat atq; ex uno praedicato politiue uel ne-ypriue coli stete , seu uerbo est apprediccε seu no: Ne siue adit eius sir modus siuens sit aliquis atq; absolute loquedo amrmatione sola,aut sola negationε p iriat: altera ex duabas coposita,antinatio nibus vel negation; bus, vel affirmatione ac negatione qua coniunctione una vocavit Aristoteles iciiqi in ipsis rursum simplicibuς Orationibus, It iis que colunctione una babere dicuntur, affirmatiui Sc negati ut disterentia spectetur: Di cretio aute illa orationaquae a significatis fit, partim plures efficiat, tres Orationis futuras esse oppositiones: quibus sunplex copositae . prior posteriori, una pluribus aduersatur. ibus igitur dicebat uerbis Est alit una prima oratio Enunciativa Affirmationis a Negatione penes prius Se Posterius differentia tradebat solasq; has ostedebat oratione; qaar poprie simplices sunt,a nobis unius appellatione dignas cε-
seri cum adderet, caeterae omnes coniunctione una:quasi minim nobis liceat unam simpliciter illarum quampiam orationum n
in inare. mmune autem Assimationi cum Negatione idest , sambae simplices sunt Enunciationes: quatenus ab iis etiam disce nuntur quae unam coniunctione obtinent. itaque ea illis addenς quibus dicebat, Una est autem enunciatiua oratio quae uel unum significat.vel coniunctione est una Plures quae plura: de non utium diuisionem nobis in significatis tradebat unius orationis, ac plurium An his Vero nunc propolitis diuisionem earum in simplices do Cet atque compositas: ipsum hoc explicans appertissime, simplicitate Asfirmationem ist Negationem a coniunctione habentibus
Unum orationibus differre. quippe communiore uocata Enunciat i ne in simplicem primum atque compositam diuisa , simplicem iurius in Affi mationem ac Negationem dirimit,quaru mutuum
157쪽
ordinem pilus exposuit. Quod si doctrinae diuisionum ordine immutato, simplicis Enunciationis difirentiam a composita prius nobis tradidisser ab hac urro cuae supra de ordine que inter se habet Affirmatio & Negatio prodita sunt, postrenas uero significatis discrimen addidi siet unius orationis ad mulas, uelut si ita ab initio dixisset,Partim ii inplex est enunciatiua oratio, partim ex pluribus orationibus composita . simplex aut prima est, aut secunda.& harum utraque uel una est, quae unum denotat: vel plurcs quae multa significant,uel nemini vitus fuisset eadem prodita de iisdem inculcasse. Minime uero puta dum cst,finitionem simplicis Enunciationis, siue, ut nonnulli uocauerint,descriptionem ex Affirmatione reddi ac Negatione: propterea Aristoteli dicatur. Simplex enunciatio cst aliquid de aliquo: uel a quopiam aliquid.& rursus,Vox est quae inesse aliquid significat, vel non inesse. quorum alia sunt affirmationes uidelicet alia negationes. quodqusdam suspicati, Eni diationem genus non esse existimarunt: sed uocein quae in diuersa significata illi subiecta equi uoce discerperetur.conueniunt enim aequivocis uocibus cae doccdi rationes quarei subiectis si gnificatis ductitur: propterea nullam hae communε Daturam declarant: quam finitiones indicant Nam finitionem ia insuperius exposita habemus Enunciationis nempe orationem esse cui verum competit aut falsum pronunciare. At in his cum simplicem Enunciationem a copos radistinguere,i quae simplices sint Enunciationes,ex qu bus ortum obtinent compositae , easq; esse Affirmationein ac Negationem dicere atque ipsaru assgnare definitiones proposuerit,diuisionem eius in species tradit merito, uel notionis rationem a diuisione in species desumptam. Quod autem genus esse Philosopus Enunciationem uelit, plane id aperuit cum in definitionibus illam Asfirmationis adhibuerit ac Negationis: eiq; ut generi differentias praeposuerit: in affirmatione hanc alicuius de aliquor in negatione illam alicuius ab aliquo.Cqterum quoniam uerba illa I N E S S E ALI Q V l DVEL NON INESSE , tanquam pronunciata in solo praesenti tempore sunt r Enunciationes autem perinde re per Praeteritum dc per futurum dici possunt , ea propter adiecit
158쪽
go SECTIO PRIMA DE AFFIRMATIONE NEGATIONE ET CONΤRADICTIONE
XUIII. AFFIRMATIO autem est enuntiatio alicuius de aliq40.Negatio vero enunciatio alicuius ab aliquo .
IV ID I T omnis affirmatio uel Negatio usrum 3c falsum, ut in iisdem terminis prςdica to ct subiecto.non diuidit autem aequivoce , ad aliud atque aliud:secundum aliud S aliud in alio & alio aliter atque aliter. ' i
auoniam autem π qn0d in i licet tanquam non insit, er
taquam infit quod non inest, quo insit quod inest, o quod
non in i ceu non insit enuntiare dimiliteri circa ea tempo ra gnae extra pi sciis habentur,istique omne cotingat quod af rmauit quisquam negare: quoae negauit af rmare. Q uapropter negationem omni e sse af rmationi, assi mutionem, neeationi omni conflat oppostam.Sitq; hoc Contradictio, fi matio atque Negatio quae sunt oppostae Eam porro oppo litam esse inquam quae eiusdem de eodem est, non aequivoce auratem:er quascunque id genus praefinitiones alias aduersus molestus Sophsurum argutationes adhibemas.
Vult his uerbis finitionem tradere Contradictionis, ac pugnam esse dicere Affirmationis & Negationis: quae uerum semper adeo falsumq; diuidunt, ut altera ipsarum mentiete,uel altera sit:atq; e contrario. Ad hoc autem asserendum, pugnum salset esse Negationis aduersus ueram Affirmationem: falseq; Affirmarionis aduersus ueram Negationem assumpsisse ex necessitate oppurtuit atque ut hoc ita se habere ostundat, duas oppositiones icapit:
159쪽
DE AFFIR . NE G AT. ET CONTRA sa
mpit: una I rebus ipsis: alteram a nostra de rebus diiudicatio . Quandoquidem enim sermo de Assirmatione Negatione ii est. quarnm Vtraque in complexa praedicati cuiusdam cum subiectoe spectatur,sumitur a rebus quidem oppositio illa quae praedicatu dicit lubiecto inesse vel non icisse. ab eo autem qd nos de ipsis sEtimus,Vel etiam pronunc meths, ea quae inesse praedicatum subie cto vel non inesse a nobis dic affirmat.Itaque cum quatuor haec sint duarum oppositioinim segmenta, quod inest quod non inest dici inesse: dici non inesse quatuor erunt complexus . Aut enim quod vere inest nos quoque inesse pronunciamus: aut quod verCinest nos dicimus non mella aut qd non inest nos asserimus inesset aut quod non inest non inesse. Ergo si,quod inest inesse perlubemus ut iustum esse Socratem affirmationem veram facimus, cum
quod re vera inest in Socrate hoc est iustum dicimus inesse. Sin quinest non inesse,falsam negationem :ut si Socratem iustum non esse Prodamus t propterea quoniam quod inest iustum in Socrate nos non inesse confitemur. I ursus si nciod non inest asseveremus inesse,ut esse initistum Socratem, salsam assimationem configimus,cum quod inest in Socrate iniustum inesse contendimus pOstremo si no inesse e nunciamus.quod non inest ut non esse Socratem iniustum, veram afferimus negatione. quod enim re Vera noin est iniustum in Socrate. hoc nos quoque non inesse arbitramur
quippe quod a nobis inesse dicitur vel non inesse. affirmationem aut negatione facit. nam qui inesse quidquam Τ fatur, constat euhoc quod inesse ait de illo assismare cui inesse ipsum inquit,negate qui dicit non inesserueram autem aut falsam eo promere quod
consonam aut non contonam rebus enunciet . Manifestum enim est rursum si concinnentes rebus Enunciariones proferamus,ser
ut veritatem assequamur, velut si quod inesse prodiderimus et vel quod non inest non inesse. mentiri autem si a rerum natura discordemus:ut si non in esse quod inest,ueI inesse quod non inest pronuncia uerimus. Hinc igitur quatuor nobis propositiones emicu Ure: duae affirmationes ,rum quae inesse quod inest, tum quae inesse quod non inest affirmat duae negationes,quae reliquae sunt.& alloera vera affirmationum quae cid inest dicit inesset altera falsa quae inesse quod non inest.rursusq; ex negationibus haec vera est quae
quod non mest satetur non inesset illa falsa quae non inesse quos A mo.in Periher. F
160쪽
inest narrat. Invenimus igitur propositionem trorsus at quam uerae affirmationis repugnare. aduersatur eni in falsa Negatio uerae Asfirmationi:& salsae Affirmationi ucia Negatio Quare non sine ratione ac uia nobis serino ex duabus excitus diuisionibus iaconsipectum sese obstulit . uaritor Ouidem sunt communissimae species propositionum quae cum ver r& lalsi qualitate specian tur. Oppositionum autem in propolitionibus duae: una verae AD sirin itionis ad falsam negationem,altera ad veram Negationem falsae Affirmationis:quas conquirere propositum erat binari; inuenire ad Contradictionem deprehendendam: de qua nobis in praesens agitur. Hanc eniin affirmationis pugnam cuin Negatione vocandum aristoteles Contradictionem censet, perinde quasi nomen ipse hoc illi imposuerit, partibus eius in vero ct salso contraria inter se asserentibus: ut declarant cum ait, SITQUE HOC CONTRADICTIO tametsi neque in
affirmatione, neq; in negatione vel enunciatione huiusmodi quicquam locutus. Si quidem vel apud apprime diuinum Platonem horum quodlibet positum nomen reperias. sicut plurima quoq; ex iis praecepta quae hoc libro de Enunciatiuae orationis princicipiis traduntur , cum locis apud ipsum pluribus dispersa inumnias, tum vel maxime in Sophista quae post fiermones de commisto Enti non, Ente plures atque admirabiles produntur. quibus
ostedit&in ratiocinationibus &in opinionibus.& in ea oratio
ne quae ab his prodit,sorasq; effluit compar ipsis no Ens .hoc est saltum spectari Namq; in illis,quemadmodum primum Philosophum decet, de solis Logicae quoque facultatis principiis contemplari fatis esse existimans, quae de Enunciatiae orationis principiis conueniebat verba ad eos secit qui illam in primis coluerunt e Variasq; explicare propositionum generum,&oppositionum,' consequentiarum differentias omisit. sed haec inde petere. studiosis licet. Illud vero oportet attendamus, cum enumeran dus propositionibus Aristoteles a deterioribus oratione progredi ad meliora,vel utq; a priuationi b.velit, quoniam sal as Propositiones primas tradidit, ab iis autem veras,atque inter salsas Negationem falsam salsae Alfirmationi anteposuit propterea P& ipsa per se Negatio inferior est Affirmatione,ut quae illicQulata priuationis rationem habet, voluerit autem veris recensen