장음표시 사용
271쪽
ry4 SECTIO III. DE PROPOSI TION.
negatio. Itaq; uel hanc non eli homo albus uel illam non est nori homo albus eius esse negationem dices. Sed illa non est no homo albus illius est negatio est no homo albus affirmationis. eode modo & quacunq; praeter hanc non est h5 albus aliam acceperis, ea alterius cuiuspiam negatione ee inuenies affirmationis . Necessa est igitur hanc non est homo albus affirmationis illius est homo albus negationem esse . uerum haee non est homo albus huicisce quoqi affirmationis est albus homo negario est: no propterea q I. ut quidam arbitrantur,uetum & saltum cum ea non in hac solum aut illa, ut in P positionibus quibusda, uelut cotrariis, aut particularibus fieri accidit,sed absolute in omni materia perpetuo diui- dant .s haec. n. illoru sunt,quibus quae de his praecepit Aristoteles
memoria excidere. sed qm solis hae praefinitionibus differunt a
praefinitis huic aute omnis est albus lio contradicit halu dubio procul utraq; non omnis est albus h5 no omnis est homo albus, eodem pacto in aliquis et & nullus. Q uapropter uel in impraestia initis id ita te habebit: non quoad contradicant: sed quatenus nI- inhil minus quam reliqua utra uis habeat ut eiusde affirmationis Megatio sit . uare id φ dicebamus,duae unius affirmatiois, huius nimirum est albus homo inficiationes erunt. 3c haec non est albus ho & haec non est homo albus. Fieri igitur poterat ut idem breuius colligeretur, si qua ratione duas affirmamus negationes uni affirmationi repugnare,eaedem duarum praedictarum affirmationum unam sore negationem hanc dicas .no est albus homo . Sed Midetur Aristoteles affirmationem, quali finis quaedam formaq3 sit, unam sumpssse: r itionemq; abducere ad incommodum: quod est cum eade ceu sorma priuationes duas confligete . Illud uero aliquis in quaestione aduocarit,l iam nobis quidam soluendum
Prcposuit,quanam igitur ratione contigerit ut uniuersalis affirmativa piopositio in se ipsa reflectatur: si uerum quod ab Aristotele traditur praeceptum sit. Huic nanque affirmationi omnis hoanimal uerum limul ni ciabit quae omne animal homine esse a. firmat,subiecti solum in ipsis ac praedicati ordine inuerso. Cui respodebimus in sola max me pronunciatione censeri ab Aristotele transpositionein fieri terminorum eandemq; utriusque potestatem secuari idest & sublestum uel post transpositionem lubieci imanere:simili modo & praedicatum. Non enim ex eo subiectum
272쪽
ae praedicatum diiudicamus quod primum in propositione aut secunduin dicatur et sed ex illis distinctionibus quas de ipsis olim tradidimus,nempe quod alterum sit id de quo habetur oratior altet si quod fertur de illo.quodq; aut apud Graecos articulsi hoe uel apud omnes praefinitionem aliquam habeat, aut postat assu mere:illud nequaquam itaq; in expositis ab Aristotele propositionibus, 2 homo in utraque subiacet nam de eo sermo eli in de aubum praedicatur. At in illis Omnis homo animal,omne animal homo neque ide subiectus est:nec praedicatus id quod praefinitio declarat,alias alii termino coniuncta. Deinde quod de negativa.disserebamus particula. si sola transponatur,alias ex aliis propossitiones fieri. sin cum parte ea propositionis cui connexa ab iniis aio est quouis modo transponatur,propositionem eande seruatis idem fieri & in praefinitionibus accidit: quae si solae alio trans se rantur,propositiones inuertent quandoque:falsasque ex uetis e sciunt: quemadmodum res sese in proditis habet exemplis.quod si cu terminis iis trasponantur quibus principio adhaesere,propo sitiones iaciunt easdem:ut omnis homo animal est,est omnis horno animai,animal omnis homo est, est animal omnis homo: ad quotquot aliter modis interserere eas licet. Videtur ergo significatum quandoquet in negationibus diuersum,id quod antea diximus,ipsius non est transpositione fieri. sed primum cum secundε quoque in eodem cum priore propositione sensu proferimus,nulla erit in significatis differentia. Deinde uerba facit Aristoteles in affirmationibus:in quibus verbo est in eadem sede seruato solum subiectum ac praedicatum transposuit: perinde quasi& in ne .gationibus eadem fieri debeant fine uisio quidem sutura ulla sit immutandae propositionis. XI.
V N V Μ autem de pluribus,siel plura de uno affirmare . ac negare,nis unum quidpiam ibi quod ex pluribus illis de
claratur non es 4 rmatio una neque negatio. Porro linum inquam non si nomen positum utri Ut,non autem linum ex iis ali
273쪽
Superius quoque propositionis eius quae uere una esset:& qus esse quidem uideretur,nec tamen esset,discretionem tradidit no bis Philosophus:ubi dixit. Vna autem est asprinatio atque nega-ytio quae unu de uno significat,& uero de eodem ntic rursus theoremate disputat non idem repetens neque propterea quod cum de simplieissimis antea propositionibus uerba secerit, de iis agat in praesentia que ex tertio appraedicato formantur. nam neque hoc absurdum forsitan esset, in specie propositionu utraque ost εdere descretionem qua diximus enunciariuarum orationum e dem ratione fieri.) Uerum si mihi id dice dum est quod sentio currius de iis negationibus quae ad aliquam interrogatione fiunt, quando possint eomunctae interrogationibus affirmationem ex transpositione ueram facere,quado secus, disseruerit, vult quod eudius illic sumptum est,articulate iterum explicando circunspoctiores nos reddere,ne prompte una responsione sectae interim gationi occurramus. haud enim sanE cum uidetur esse una, ratiera ramen non una saerit. Itaque ad id p noscendum,quaena una inquam dialectica interrogatio, ct quae non una sit, habedae ad manum regulae erant illae unius ac non unius propositionis discernendae:si interrogatio ipsa dialectica,quaeda sit propositio. Quo circa retractare niic Aristoteles considerationem huiusce uidec Praecepti. Id aute palam facit ex illo Ut praeceptionem qua qua-do non una responsione occurrere interrogationi oporteat in te, Iigitur,uelut horum conclusionem inserat: dicatq;. itaq; i dispuratoria interrogatio,responsionis postulatio est,ct reliqua,respύsio ad haec una non erit. ne que enim una est interrogatro. Aede propositorum quidem scopo atque ordine haec dicta sussciat. De iis uero ea loquitur non quae superius docuit nam hoc eadein culcantis planh esset: sed aliam quoque nobis differentiam tradit eius Ppositionis quae re uera una est ac eius quae una esse dutaxat uidetur.Caeterum quo facilius quae comemoranda sunt assequamur,quoniam qui in propositionibus termini sumuntur,& uovis quedam sint necesse est,& res quasda significent, quatuor ut
274쪽
itant illarum differentiae usu uenire arbitramur.Nam aut simpliaces arx ho in uoce ct significato uel in neutro,uel in altero sunt. idq; duobus modis fieri perspectum est. Ergo si uterq; in ambobus simplicitatis compos est terminus, propositionem unam esse nemo inficiabiturruti cum homo animal est pronunciamus. Ac si in solo significato,no aute in dictio essic habeatur quoq; erit una quamuis ob ea uarietat c que circa dictionem, uel in uno termino uel in ambobus uisitatur, ut aperte una sit, minus obtineat: μου cum homo animal rationale mortale est dicimus .uel animal rationale mortale substantia est compos animae, sensus particeps. Quod si in sola dictione terminus adsit simplicitas , quorumLaut ambos aut alterii etiam aequiu os ceperis,non etiam una est Propositio. Sed antea nobis hac in re differentiam tradebat,cum diceret. Quod si duobus unum sit inditum nomen. & Si sis uerbi causa nomen tunicam equo imponat,atque homini. Restat igie una adhuc disterentia, qua termini tum dictio, ne tum significatis uel ambo rursus uel solus alter multiplicati assumuntur.Sed cum uero similius esse existimarit Aristoteles ad unam illam quae una non est propositionem putanda,alterum duntaxat terminum ire ambobus uarium,altero uere uno existente , magis quam ultim que supposuisse, ac simul, quasi una cum hoc a maiore ostendatue suppositio altera quae utrunque terminum nullius esse supponit smplicitatis participem,in hac sermonem deducit:nec si unu de multis uel multa de uno assirmative aut negative praedicentur, negatione unam fieri censet misi unum quidpiam ex pluribus illis praedicatis aut subiectis gignatur:ut in sola rursus dictione spectetur uarietas,sgnificatum sit simplex .quomodo rem sese habere in definitionibus diximus.Caeterum cum subiungat hoc Aristoteles PORRO UNUM IN QV AM, NON Si NOMEN POSITUM VNVM SsTi NON AUTEM UNUM EX IIS ALIQUID CONSTET , id illi iungi autum runt quida interpretes NISI UNUM QUI Dp IAM ID SlT QUOD EX PLURIBUS ILLIS CONFICITUR: quasi eclarant:
per haec philosopho quonam pacto habere se unum illud debeat uod constare ex pluribus dicitur mempe uno quidem Plane praeitum esse nominem5 tamen nomine duntaxat unu id esse oportere ἰceu cum acceptum de ipsis aequivoce praedicatum fuerit te
275쪽
fgnificato potissimum.Nihilq; quod ait ab eo quod iam antea
proditum est , putant differre Si as uerbi causa nomen tunicam equo imponat atque homini eademq; rursus de iis commemorari arbitrantur. Ac dicere satius sorsitan sit,magisqi sequentibus consentaneum, cubis in iis quae ante Pxime recitata sunt unius meminerit,ium cum dixit unum autem de pluribus, uel plura de
uno tum rursus cum deinceps addidit nisi unii quidpiam id sit qI ex pluribus illis conficitur sitque prius illud uelut actu in propositione acceptum,unumq; re ex consesso esse debeat:posterius uero non ut actu quidem sumptum,debeat tamen si una sutura propositio sit, ex pluribus actu ascitis constare, haec eum nunc ad utrunque unius significatum reserre. ac per uerba illa.Porro unuinquam,propositum sibi esse a principio docere de uno bis ante-
dicio cautiones tradere: per ea autem quae deinceps addit, non si nomen positu unu sit non autem unum ex iis aliquid constet 'bis rursus unius meminisse.non tamen de eodem,ut quisquam existimauerit,atque uno termino disserere:atq; distinguere qua ratione ipse si unus,qua uero nisi unus sit sumptus multas esse pro una Propositiones accidat:sed alterii, nempe illud si nomen positum
unum sit de uno re uera accepto termino tum uoce, tum significatu pronunciare. illud uero non autem unum ex iis aliquid conset de altero quod actu in uoce multitudine obtinet. Na si subiecto uel praedicato uno quopiam posito nomine , atque unam realiquam significante,ex multis iis de illo praedicatis aut illi subiecitis unii quidda no constet,no una amplius est a positio: sed quotquot praedicata uel subiecta numero fuerint. Hoc autem qd sibi uult illud esse,planissime iis quae apponit exemplis declarat nam uelut subiecto uno quopiam accepto homine plures simul de eo uoces praedicat rerum illarum si nificati ices quae per essentiam de subiecto appellantur:mutuoq; ad finitionem illius conficiendam possunt suapte natura coniugi. posterius uero,plures quidesimul iterum uoces: uerum ea significantes quae in subiecto per accidens insunt,eaque de re coalescere inter se nequeunt. ac propositione ea inquit quae ex uno subiecto ili tot extilibus praedicatis Coficit,no solu uoce,sed potestate quoque unam esse,cii compli cata inter te plura illa de uno subiecto praedicauerimus. quq aute ex uno subiecto coagmetationiq; ineptis praedicatis costituitur,
276쪽
unam eam uere fieri nunquam:uel si illis nos uoce consertis inui Cem accidentibus,simul omnia ut unum quid praedicare de subiecto contenderimus. Ita nanque usu uenter,ut & propositio uoce una ee uideatur facultate uero ipsius unius particeps neutiquamst. Atque haec hunc in modum explicando nusquam in iis loqui de aequi uoco praedicato uel subiecto quidquam uidetur.Cum autem de iis prius ipsis: uti diximus,quae per essenta am praedicanintur mentionem faciat, se subiecto praedicari differenter ea posse indicat. Nam no uoce solum qua doque, sed etiam significatis pretdicantur ut multa,nec unam,sed plures propositiones emciunt. interdit uero sola uoce obtinent multitudinem:atque unam planhProposi tione reddunt. Quippe animali Se bipede ct cicure quae Per essentiam praedicantur de homine completeq; eius finition εPossunt,exempli gratia ut FORTASSIS quoq; adverbium illis praepositum declarat, capiendo , SED ET V NUN
QUIDDAM EX HlSCE. inquit, CONFICITUR.
perinde quasi cum homo animal est,& bipes,ct cicur dicimus,plara sumpta sint propter coniunctiones praedicata, ac propositiones faciant multas. Simile enim quidpiam nobis fit, ac si diceremus homo animal est homo est bipes. homo cicur est:quod plane est propositiones deinceps multas pronunciare quae eodem utantur subiecto. Quando uero praedicatis citra coniunctiones assumptis mutuoq; connexis homo animans bipes cicur est deinceps Proferimus,neque illorum continuitatem quae finitionem complent medio silentio intersecamus,unum acceptum sit praedicatum: una inq; omnino propositionem costituat. Haec cum de his disseruerit,de iis addit pollea quae de quoquam praedicatur. σπ accidenteratque unam inquit praedicationem,uel P positione Mnam,etsi ea sine interuallo praedicauerimus fieri nunqua posse ut in finitionibus faciebamus. No. n. quomodo animans ct bipesct cicur inter sese ad naturae unius constitutionem commiscebatur, sic plura quoque uel inter se, uel communi eorum subiecto. mista accidentia unam praestare possunt naturam Quare nec qui homo albus ambulans est dixit, propositionem unam protulit. quandoquidem nec unti est praedicatu :ut post enucleate disputabitur . estq; perinde,ac si homo albus est,ho ambulans est dicerem .nec qui Socrates homo albus ambulas est proni clauit :qu
277쪽
Diam neque in his praedicatum unum quodpiam fit ceu multis aecidentibus homini ascitis,Sed de his post exactius agetur.
ΙΤ A a V E si di 'sitatoria interrogatio restondendae vel propositionis vel contradictionis partis alterius postulatio .propo latio aute unius pars est co tradictionis, litique res onso ad haec una no erit neque enim lina est interrogatio. Ines vera quidem fuerit. De ijs autem in Topicis dis utatum est. Sis nul uero dilucet neque ilim quid ol dis utatoria ese interrogatione. Datu enim sit ex interrogatione opus est utram pars
tem uelit contradictionis eligere sed qui interrogat, distinctio
vem, utrum hoc homo sit,an non hoc, oportet adhibeat .
Tradunt ueteres duplicem speciem esse interrogationis: a It ram disputatoriae seu dialemcae:alteram eius quae precunctatrix Graece pismatice nominatur. Atque interrogatione disputatoria quidem illam esse aiunt, ad quam licet particulam solam etiam Dei non dicendo resp5dere.significandoque annuere duntaxat aut rc e renat est ne immortalis animust Ad eum enim qui hoc inter Logauit ex plendum, annuisse et solummodo uel renuisse satis est. quando id quod est consequens,alteram duntaxat qui interrogat Partem Gixei it contradictionis. Nam uel etiam,particulam prosercndo .ael annuendo, inter Iosatiuae pronunciatam partein conradrisionis siue affirmativa seu negativa sit , ueram esse eonfite- Π r.Saepe euim S per negationem rogamur:ut an no est animus 1 mi irratis Per particulam autem non,respondendo, renued Qq sita lucisas uater togationem depugnamus: reliquam uero fatemur
Metam esse contradictionis partem. Quod si quis contradicti Den otam in interrogatione protulerit, ut num immortalis animus est,an secus Ita quoq; uel etiam uel non,respondenti dicendum est. Verum si assirmationem magis Τbet,etiam dicet ipsamq; illi particulae affirmationem addet, atque etiam immortalis est Pronunciabit. Nam nisi adiiciatur affirmatio,incertu, est ad utra Interrogarae parte contradictionis adueibium hoc etiam, si revortium. in negationem, L non respondebit, ct candem rurius
278쪽
negationem adiunget,dicetq; noninon est immortalis .ac disputatoriam quidem interrogationem id genus esse ait. Percunctatricem uero,ad quam,neque etiam neque non, accommodari queunt parriculae:alia uero dictione,quandoq; s. longiore oratione illi qui interrogatur opus est responsionem. Quippe eorum est percunctatrix interrogatio qui quidquam de aliquo doceri uolutut quando uenisti quis uocati ubi nam habitus unoe immortale constat animum esse cur magnes serrum attrahit lapis Atque ei qui percunctati ice interrogatione prouocatur, quidquid uelit qd interrogationi possit congruere,cum innumera sint illa,seu ueruuidelicet, seu salium profiteatur,respondere est integrum. Qui uero disputatoria cietur interrogatione,is contradactionis,cuius pars est prolata interrogatio:uel affirmationem,uel negationem, aliudq; praeter haec nihil respondere compellitur.Haec igitur culta sint, iure inquit Aristoteles, S I DISPUTATORIA IN
TERROGATIO RESPONSIONlS POSTU LATIO
EST, non cuiuslibet, sed VEL PROPOSITlONIS id est
Patris ipsius quae actu ab interrogante prolata est contradictionis,atque interrogato ad diiudicationem proposita, id quod tuc fit:uti diximus cum qui interrogatus est aut etiam responderit,
aut quoque annuerit. VEL CONTRADICTION is PARTIS ALTE RIUS: quae non actu quidem ab interrogante prodita est: sed in ipsa interrogatione ut negatiuae responsiones declarant,potessate comprehenditur. per has enim partem reliqua contradictionis praeter interrogationem nobis placere enuncia
Inus, ut quae potestate interrogatione ad diiudica dum proposita est. nam si nullo modo facta sit interrogatio, patet nulla fieri responsione posse. Ergo si haec ita se habent,eurnq; oportet qui disputatoriae occurrit interrogationi per solii propositionc respodere unam quandam ab eo qui interrogauit uel actu uel facultate
Oblatam,una autem propositio unius pars est contradictionis,co tradictio uero una,ut ante explicatu est,en tae est de eode, nec ullo modo aequivocatione utitur, si haec ita se habent omnia, quae partim c5memolauit Aristoteles , patrim uelut commemoratis
consequentia omisit,UTIQUE RESPONSIO AD HAEC, inquit, UNA NON ERIT. haec autem illa intelligit, de quibus Exime agcbat : hoc est interrogationes sibus il positiones no
279쪽
bis propontitur nonullae quae secundo paulo ante de ipsis traditas
praefinitiones vident esse una: re vera sunt multae. Causamq; adiecit illico,cur non una responsonr occurrere eiusmodi oporteat
interrogationibus: cii dicit: NE Q V E E NI M UNA EsT IN TE RROGATIO. Quo fit ut qui ad hac respo det, is sec dualiud aliudq; eorti quae uel ut subiecta uel ut praedicata significatura a positione simul & uerti dicat:& mentiatur sed tanqua ςqui uoca ea sint,ut iupradictu est,seu diuersis et in P positioe actu aeceptis uocetur nominibus: uelut in Pxime expositis tradebatur. Nam quo modo una poterit respontione uunquid Aiax cu Hectore in singulare certamen descedit mel utrii ne Socrates albus ambulans est interroganti obviare si altetu illi interlogatu suppetat, alteru non insit Enimuero haec nos Plato quoque ante Aristotelem docuit. Itaq; Polum in Gorgia reprehendit Socrates a quo rogabatur an non ipsi uniuersa quae velint,quaeq; optima esse existimarent Oratores uelut tyranni sacere uiderentur: ut illum qui .plures simul interrogationes proseret ea de causa quod uolutatis& existimationis differetia ignoraret. Quonia uero saepius aecidit ut eadem uera insignificatis omnibus interrogationis renponsio sit ut in hac num Aiax ad Troiam prosectus est miles Ein hae est ne Socrates albus ambulansi cum ambo fuerint in Socrare,idcirco nos docendo rectas non a fortuna, sed ex arte retaponsiones facere, illud apponit NE S I VERA QUIDEM
F UE RI T q, illi coniungendum est utique responsio ad haec
una non erit. Nam etsi uerum sit an A lax aduersus Illium militauerit rogati una oratione consentire, tamen euitandum id genus
respondendi est ne regulas transgredi assuescamus dialecticas . significandumq; omnino multa illum simul interrogasse: quod minime decet tussi autem uenisse ut ad ea uniuersa quae interrogatio Ne continentur,eadem responsio congrueret, Quamobrem neque
ad eii qui an homo ipse,& animal &bipes, ct mansuetus sit roget responsio una facienda quoniam neq; haec una est .ppositio. dehisce uero latius ipse in octauo libro Topicae disseruit commeritati nis. Uerum quoniam inter se Aphrodisiensis enarrator diuinasq; Iamblichus de dialectica interrogatione contendunt,alterq; locum hunc sequitur, vultq; disputatoria ipsam interrogationem partis alterius ceduntaxat contradictionis: alter ea. magis quat
280쪽
In resolutorioru Poemio de illa produnt, ac co tradictionis illum censet totius interrogatione esse. est enim ibi inquit,disputatoria P positio sciscitanti, interropatio cotradicti nis: ratiocinati, sumptio apparentis opinabilisq; patet ex iis pradictis quo pacto
arbitraturi simus de cotrouersia. Na pars tantu altera quide contradictionis p interrogationε actu a serenda est: si is qui solii etiaaut no respondet,recte apposite sit occursurust altera tamen et
facultate proponitur . Quanuis enim interrogationes quasdam apud apprime diuinu inueniamus Platone quae cotradictione to istam actu interrogent,ut illud in Phaedone, Porro ad prudentia ipsam obtinenda utrum corpus impedimento est,an nequaquam ad qd potissimu respiciens decernit magnus Iamblichus contra dictione uniuersam in disputatoria interrogatione contineri. Sed intelligendu est apud Platone no in eoru congressibus quibus cudisputaret paeanere Socrate eo proposito quo uersatur is a dialecticus ex Aristotelis uocatur sententia. Na qui sic Dialecticus
dicitur eo spectat solii ut alloquente superet. demtiq; ipsum ad
cotradictione deducat. Socrates uero & alloquentes corrigit si peccent: 3c fine no uictoriam statuit, sed uetitatis comprehensio et . Quapropter etsi contradictione inueneris ab eo proponi uniuersam.id fieri uel exercendorti alloquentium gratia comperieris: uel protinus aperire ad utram partem contradictionis res dere alloquetem uelit, non etiam tantum,aut non dicentε sed declarante quoque ad utra contradictionis parte respondedo occurrat. Ac disputatoria demii propositio usus in primis dialectici gratia usurpatur sy llogi sinu quae cu pars huius fit,neq; particula
nunquid,aut simile habebit ad lucta, sumetq; parte alteram contradictionis dii taxat quae alloquenti uidebit. At quoniam eo inferior est quam demonstrativa,quod non a rebus ipsis, sed ab iis quae concedit aduersarius sumatur idcirco di per interrogatione
ei proponit qui cum sermo institutus est : ut de illorum ueritate . quod sibi uidetur diiudicet. nec solum ipsa sed ut dictum est, ct contradictionis pars reliqua:assumitq; particulam nu quid Ppter interrogationis ligula . Sed qdna idest qd ab Aristotele ceuc rollarii uice deinceps additur:cum inquit, SIMUL VERO
DILUCET NEQUE lPSUM QUID EST DISPUTATORIAM ESSE INTERROGATIONEM. & cuinam