장음표시 사용
281쪽
hoc uult coseques esse Itaqi ab iis costat pedere que de disputatoria locutus est interrogat ione:ea nimira respondeilae uel propositionis, vel cotradictionis partis alterius postulatione esse. Nam si disputatoria id genus est interrogatio,ut detur permitaturq; alloquenti utra partem respondere contradictionis velit, non huiusmodi autem ipsius quid est interrogatio habetur, sed rei naturae institutione expositioneqi expostulat,copertu est ipsius quid c interrogatione nequaqua fore dialecticam. Veru si omnino ipsius quid est percunctationem i sterrogatione disputatoria formare Iibeat. oportet nos ipsos finitione quae nobis esse rei uidetur actu Pserenda interrogare:ut ut tu homo animal est bipes malaetum ti per affirmatione scilicet placeat interrogare uel si per negatione maluerimus utrum homo animal bipes mansuetum non est id
quod breuiter ipse per verba illa, AN NON HOC indicauit. XIII.
in V O NIA N uero praedicatur adeo quaeda copostant ex ist quaeseparatim praedicatur unusat praedicamelum uniuer sim,alia minime,quaena fuerit disseretia De hominem. ueru
s reforsum animal dicere: π bjpes seorsum: atque haec ut
hominem atque album:π haec tanqua unum. sed non sisutor poniisq; sit utor quoque est bonus. Nam si propterea quod verum es utrunque, etia quod ex iunctis ambobus costate se oportet,multa quoque sequetur incomoda. Quippe de homine π homo uera olis albii pronunciare:quare π uniuerssum .rursussi albumsimul set totum qua ob rem erit homo albus
albus:excurretq; id in immensum.et rursus mu icus albus ambulans: demq; saepius contexta in in vultum.Praetereor Socrates
Socrates homo est erit π Socrates Socrates homo si ho mo re bipes erit π homo homo bipes Itaques coplexus quisquam absolute feri arbitrabi tur, conflat usu venire ut multa dicatur absurda quo aut e pasto statuendum sit,modo explicamus.
Ex isi igitur tuae praericantur quibus praedicari contina
282쪽
rit, quaecunqne per accidens uel de eodem.nel alterum de altes ro dicii tur, haec unu non erunt. Homo exempli calis albus est
muscus sed unum non est album re muscum: π cum ambo sint accidentia .neques veram dictust quod album est id mus
cum esciunum lcmen quidquam erit mn cum album nam quod es album,id per accidens muscum est qlia de re unum quiddanon erit album muscum:quocirca nec sutor bonus smpliciter: sed animal bipes haud enim per accidens.Ite nec quae in sint in alio. quapropter neglie album repetitumnec qui homo es is ho
anima ',aut bipes quidesint in homine bipes,s animal.
Cum supra ex diuersis iis quae de eodem praedicantur alia posse coniungi atque una quada dixerit praedicationε .sacere ex omnibus alia vero non posse,ullaq; ibi nobis regula lioru discernendorum tradiderit,sed transiuerit illico ad theorematis praeceptionem ad quod illud utile erat non oportere inquam responsionem unam ad eam interrogat iocε fieri quae plane una non esset,uult Phare quod omissum illic est deinceps addere . sumptoq; hoc uelut confessis, posse ex iis quae praedicata de eodem sunr pluribus nominibus rebusq;,aliqua,si inter se quoque componantur, ac ue Iut coalescant,unu quodpi 1 praedicam eiu ex ipsis uniuersum emcere: ut in hoc dicebamus animal bipes maliueisi: quaeda non posserui in albo,& ambulante,quaena differentia, sit quaerendum censet: hoc uero est, quaena sit talis differentiae causa: & quamobrena illa concrescant ,haec minime. Prius autem ostendit in iis re uera quae plura predicatur esse id genus differentia, in eo inquam P natura coponi apta septaq;. sint,qua eius causam inspexerit .si quid εct consequεs erat ut φ fit antequam cur sit disceremus. Habilia ita quae coponi natura esse nonnulla ad praedicationis unius contatutionε palam facit tum sumendo animali: tu bipede: quae no discrete solumodo sed simul quoq; prqdicantur se si homine:csi animal bipes ipsum esse .pnunciamus.& rursus homine atq; albo: quae tum discrete de hoc praedicantur homine,tum coniunctercum Sacrates, licimus,homo est albus. Esse aute quae coponi nectueant,
dem ostiat in suppositione sutore quendam sumete qui no exqui
283쪽
ste arte didicerit,sed praeditus morum fuerit probitate et qualis Simo ille extitisse Socrati familiaris videtur. Nam de hoc suto rem esse & bonii seorsum utrunque vere praedicabis, at ex ambobus compositu, sutore esse bonii. no ite, Quippe bonii per se si de quouis dicatur singulari homine. ut de homine praedicatur,atque eius ipsius uitae specie indicat. sin copuletur sutori,atq; ita piae licetur,non ad speciem uitae hominis praeterea,sed ad artis qualitatem exauditur. Quamobre & apud Platonem Gorgias a Socrate non absolute orator,sed totis hoc bonus orator appellari uoluit nimiru hac re seipsum ab iis discernes qui arte uitiose utereri
xur. Quonia autem uero sitnile erat imperitiorum nonullos attaltrari quae praedicantur seorsum,ea simul quoq; pdicari plane oportere sorteq; attributu putari nos in quibusda hoc fieri et aliis haud etiam posse dicere,atque aduersus id aggredi,quod de sutore &,bono dictum est disceptare,propterea necessit ate nobis adducens discutiendi theorematis,ostendit quod ita opinantes incomodis
urgeantur atque NAM SI, inquit, PROPTEREA QUOD VE R V M E ST UTRUNQUE, cui subaudiendii est,ex iis quae seorsium praedicatur. si ob id igitur, ETIAM QUOD EX
IVNC Tls AMBOBUS CONSTAT ESSE OPORTET,rur
susq; huic subaudiendii est vetu ut si quonia uersi hoc est, praedicamentum quoque uel si sit oportet quod ex utroque consistit.
NULTA SEQUENTUR INCOMMODA . nugetur enimis oportebit qui ita existimat.& praeter id quod nugetur,ab hominu sensu ab horrentia & superuacua quaeda dicit atque inania. St. n.uerect hominem &albu praedicauerimus de Socrate,& uerest simul utrunque praedicabimus, eum homine esse albii. uersi si quaecunque separatim predicantur ea coposita praedicari et ponsunt.ruriusque si copositae huic insuper praedicationi albsi, ipsum pse de Socrate pi dicam asciverimus,oportebit ex utraque iterum Praedicatione, coposita ,simplici una fieri praedicatione uniuersam ut est Socrates ho albus albus dicatur: idq; in infinitu Puebe L. quod plan ' nugant m est. Rursum si musicus & albus & ambula-lans non separatim solii, sed simul etia pr dicantur de Socrate, praeterq; coposita ex his praedicatione albsi ipsum per se iterum praedicauerimus, musicum esse album ambulante albo dicemus,&rulsus si musicii sorte praedicatu per se siler it,musicu album ambu
284쪽
Iantem album musicum,atq; eadem,quod ipse inquit, sepius contexta:quibus praeter nugationem fit etiam pr dicatio qua ne cogitatione quide assequi valeas. Aliud uero quodda his tertiti addes incύmodri,pdicari de eo quε cernis hoc inquit: uerbi gratia Socrate esse atq; hominε.quapropter dicendu erit & eum qui cernitur Socrate hominc esse:& rursus de Socrate homine & bipedε seorsum quide utrunq; recte praedicabis non tame φ ex utroq; csficitur.est homo bipes. Haec. n. praeter rationem sunt planeque redundantia: siquidem euidens est & Socratem hominem esse necessario:& homine bipede. Nam & si,id quod exposuimus, quae peressentiam praedicantur,uel simpliciter uel ex parte natura sibi inuicem coli rescere Idonea sunt,ut genus ac sermatrices differentiae, non tamen quovis ordine inter se connectere ea conuenit. haud enim quae magis particularia sunt statuemus priora:atq; ab his uniuersaliora quaeq; illis ex necessitate consequentia sunt collocabimus. uerum conrra,magis uniuersalia magis particularibus anteponemus .His igitur cum harum rerum praefinitionem necessariam esse demonstiaverit , ipsam deinceps addit:cum ait, E X
IIS QVAE de quibusda pis dicantur subiectis.que IN a V IBUS PRAEDICARI CONTlNGlT appellauit. id est& su
biectis de quibus proicata appellari contingit. Ex iis ergo qua praedicantur de propriis alia subiectis per se, alia per accidens nuncupantur. le quibus primum uel ba iacit. atque siue ambo praedicata per accidens de subiecto sumantur, liue alterum de subiecto & in quo ipsum esse ab illis haberi natura uoluit, alterum uero de altero,nullo modo ab iis una siet pridicatio. Neq; cnim si per accidens de Socrate & musicum & album praedices,unam ex iis cum peries pr dicationem fer i .neq; si musicu de Sc crate, album de musico praedicatum acceperis, ita quoque inuenies. Porro hypothesin hanc Alistoteles ex abundanti assumpsit, quandoquidem necesse est praedicari album in primis de Socrate: quemadmodum musicum mon quidem per essentiam, ut quod accidens est Per naturam tamen.propterea quonia eo comparata ingenio sunt accidentia,ut & suis inhaereant subiectis, & de iis praedicentur: haud uero etiam potissimum de musico neque secundum natura: sed re uera per accidens:quoniam: accidit ut ambo in eodc subiecto concurrant: At necesse est denique disiunctive Arintoteli
285쪽
pronunciatas hypotheses sese iniucε sequi. Nam siue de eodem iubiecto duo praedicεtur accid&ia plane & de se mutuo p accides praedicabuntur. siue unii substatiae sit,alterii accides praedicabitur accidens per natura substantiali: substantiale de accidete praeter natura ut ho de albo.siue alterii a principio capiamus praedicationem complentium,qua de re quaerimus una ne sit, an secus, per accidens de reliquo predicatum,necesse est ipsum per se lolium prius acceptum de subiecto prςdicatii sit. nam hoc ipsum est qd vestigatur in praesens quaena seorsum praedicata, possint& praedicari coniuncta. Fortassisq; non sunt haec verba disiunctive audieda: sed dicendum est uel particulam pro & usurpata ut illud quoque apud Homerii iuuenis ue senex ue pro & iuuenis de senex.atque ut comentationes suas non ullas inscribere consueuerut vel
res Nicocles uel Lysimachus & Phaedo uel de anima non ut ex aduerso distingueret sed ut oratione nobis permitterent utroq; nomine appellare: quasi ita sonet Aristotelis uerba & de eodein.&alterum de altero. Q uaena igitur causa si ut que hoc pacto prς- dicantur natura combinari non possint quoniam dissimilem disiuctaq; inter se prorsus habent natur a ,ac sub prςdica metis quandoq; celentur diuersis: nec ad naturam unam efficiendam ipsa miseeri inuicem queunt. Quod si ita se habeant haec . patet recte a n bis dictum antea, nihil aliud appraedicari in propositionibus praeter ipsum est posse ut ambulare. Nanque in hoc modo iustus ambulat si nomen iustus praedicari, uerbum ambulat appraedicar dixeris,non est id genus propositio una: si quidem . per accidens ambo de homine praedicata ad praedicationem unam faciendam mutuo teperari natura non possunt. A t uerbu est ceu quod no pse et sotti de subieEti,,ut ambulat uerbuq; aliud quodlibet praedicetur: sed eius rei gratia tantum assumatur,ut predicatu subiecto deuinciat solum ex uerbis tum coagmentari piaedicato natura
comparatum est:appraedicariq; ipsum dicitur:tum unam praedicationem.itegramque oo id propositionem prestare.Vtium ergos quidam aiunt) nec qui Hippocrates bonus medicus est dicit, aut Zeuxis bonus est pictor praedicationem unam protulit: quoniam utrunq; bonum atq; ars inquam lubiecto accidiis An aliud in bis est quod seiunctim praedicatur bonum:aliud uero quod mechanicae arti copulatur. Nam quod per se praedicatur, id quod
286쪽
antea quoque commemorauimus ipsos indicat mores. Animi. quod aut arti coniunctu est, non ite .sed uelut genus quoddam artis,aut artes exercentiu capi uidetur. Spectatur. n. in praedicametis omnibus bonu uerti quod in qualitate coprehenditur cum illis
diuiditur quibus impertiri ipsum natura uoluit. Ergo & quoddacit ca Animusit bonu necesse est uisendit: quod uel penes Animi mores sumit,uel cognitione: eaque uel scientiaria uerbi gratia, vel artificiale. Itaque quo pacto quale ipsum dicimus genus esse artificis ita bonum quoque in quali positu necesse est eius boni quo praeditus artifex est genus esse. Quod igitur hoc loco de Medico ct pictore ac demit Artifice per se praedicatur bonsi,merito praedicatione una facit per inde atque si diceremus id est color albus quod cernitur.potest. n.& accidens per se predicari cii de sui ipsius aliqua specie dicitur. S substantia per accidens cum eam de acci dente praedicabimus. uelut cum dixerimus quod albu est id lignuesse. De hisce vero salius explicatu est in priore libro de Demonis fratione. Neque hoc et it pretierea bonu ex iis quae de subiecto in primis appellantur. sed si modo dicatur potissimum. Quo fit ut nec s sumptum solii sitapri dicari queat:quo modo nec per se etiapraedicatum bonum de subiecto, praecipue de arte praedicabitur:
verum per accidens:Vt in exemplo sutor bonus. quapropter nec praedicationem totam unam efficere potest illi toniunctum. sed quomodo ex homine & albo praedicationem unam fieri arbitramur,si neque ambo per se praedicantur de Socrate, sed per accidens,quoque alterum de alteros An quonia non sunt ambo subiecto accidentia quando utrunque etiam contingit illorum praedia cari de altero preter naturam, planeq; per accides .ea aute quae solo hoc modo p dicatur reprobabat Aristoteles:vt quae coalescere
inter se nequeant. At album homini sociari natura aptum, eiusq; qualitatem Significans,non substantialem,sed illam uelut superficiariam in eo quod sinipliciter quale dicitur prouenientem dure, cum illo praedicationem unam facit quς unam significat, non simplicem, sed quandam vocatam substantiam. Haec cum de iis dis.
seruerit quae praedicantur per accidens,nec consociari natura viis
lent. dixeritq; ob id non simpliciter verum esse illud SUTOR BONUS, hoc est non semper verum esse,quoniam concurrere interdum ea nequaquam mirum est, subdit, SED ANIMAL BIAmmo.in Periher. Ο
287쪽
rio SECTIO III. DE PROPOSITION PE s. HAVD ENIM PER ACCIDENS . quorumvis est uerborum. Ouae uero non per accidens, sed pse praedicantur,comP ni inuicem,atque unam praedicationem posse effice te.uerti neq; haec si quoui, capiantur modo,nec quouis inter se ordine coplicetur .haud enim sane quae in altero praedicato iam sunt uel acta uel potestate comprehensa capiemus iteru:ne sinus nugaces,a ut prolixa quae dana dicere cogamur:quod rursum est nugari. uerbi
gratia si hominem bipes es Ie animal dixerimus , non per se iteria capiemus bipes: propterea quod actu in priore praedicato sit sumptum.Cumque Socratem hominem epronuciauerimus, non asciscemus aliud praedicatum,ut quod priori copulari debeat,bipedem aut animal esse.quandoquidem horum utrunq; ante est in priore praedicato facultate comprehensum.
XIIII. V E R U Μ est autesimpliciter quoque de aliquo, ut queda homine,homine,uel albu quenda homine, homine albu esse dicere:no tame spetuo .sed quado in adiuncto oppositu inest, quodpia,quod contradictio comitatur,no uerused Jalsum ol:
At mortuum homine, homine uocare:uerit autem cum non inest.
semper non uerum est quando non inest,nonsemper uerum. At Homerus quiddam di,uelat Poeta.Vtrum ergo etiam est Annequaquam.praeacatur enim per accidens uerbum es de Honmero.Poetam nanque illum e sesed per se de Homero no praedicatur in uerbum . Quamobrem in quibus praedicationibus
neque est contrarietas i loco nominum rationes dicantur,praesdjcanturii; perse,necῖ accidens quae praedicantur, in iis ipsium aliquid simpliciter quoque verum dictu erit. At id quod non est,quoniam est opinabjle,verum non est esse quidpiam diceretiam de illo non quod sit sed quod non siit opinio esit.
Quaeritur hic lxime tradito oppositu praeceptu Supra enim quaerebatur quando quae priuatim praedicat,simul praedicari etiapossint. in his,quando simul praedicata separatim quoque praedicari queant.Praedicatione aute quandam ea uocat, quae ex simul
288쪽
praedicatis coposita est simpliciter uero illa quae simplex est,ac sine additione ulla psertur: propterea qm arctant ubiq; additiones,magisq; ea reddunt perticularia quae ab additiones ipsas sustinentibus declarantum. uelut cum prolato animali rationale addiderimus:deinde mortale: postea grammaticum:dehinc aliud udatque aliud. Clarii est enim singulis nos additionibus inuenturos magis particulare siqnificatu fieri. Quapropter, VERU Μ
EST AUTEM ,inquit, SIMPLICITER QUOQUE DE
A Ll QVO idest de quo copolita facimus praedicatione, de eo
quoque sine additione uersi est praedicatu Pnunciare: ut Aristarchum no grammaticu homine duntaxat: sed & simplicitet hominem: simpliciterq; gramaticum nec Galatam album duntaxat hominem. led, album simpliciter,& simpliciter hominem. uoniaueto no ita ppetuo res habeis quippe homine mortuu totisi hoc mortuum homine vocamus. haud uero etia homine possumus si ne additione appellare.quonia est homo animal rationale mortale: animal aute i ubstantia animae c5pos & sensus,at mortuus nec animatus,nec sentiendi ut praeditus est: sed oppositis continetur. adulterinu quoque denarici ac lapidea naue hoc totu utrunqus dixeris,neque tame denariu neque naue appellabis)patet distinctione nobis quada opus fore quado liceat ac quando no liceat docete quae simul pr dicatur,discrete praedicari. Hac itaque Aristoteles rudius prima tradit regula:deinde exactius. Atque initio
quide uando inquit in eo quod simplici praedicationi additum est,oppositio insit aliqua quae illi cui facta est additio repugnet
siue ex sese in illorum appareat nominibus, ceu cu Eunuchum uirum simul & non uirum dicimus,& uespertilionem auem,& non auem simul, similiter pumicem quoque lapidem di non lapidem, ct inuicem principem atque no principem, siue in ipsorum finitionibus deprehendatur : ut in homine & mortuo, tunc ut simul praedicata disiunci im quoq; praedicentur fieri nequaquam posse. quando autem nulla in iis thutua sit oppositio,tuc posse fieri .Postea uero expositam regulam, nempe quando coniuncte praedicata distingui non possint,as firmat recte traditam:cum ait, A V T
CUM INEST, SEMPER NON VERUM EST distingue
re nobis post uerbum inest debentibus, oppositio uidelicet illi iusta quod priori praedicato adiectum est. hoc enim iam d
289쪽
ctum hic quoque subaudiemus: ut autε huic consequens aduerisbium semper subiungere:hoc est x necessitate no uerum, sed falsum est compositam praedicatione disiungi. Altera aute quae, nisi in simul praedicatis opeositio su admitti ipsorum inquit discretione posse Meram non semper esse confirmat: sed cautionem alia ostulare: affertq; illico probationem. Naque Homeru, totu hoc, oetam esse dicimus quonia opus extat illius. simpliciter esse nodicimus,quoniam est uerbii qd de Homero praedicatur nullo medio,no ad Homerum illum qui est in poesi, sed ad ipsum uirum exaudituras aute no est. C si uero pr dicatur est uerbii de Homero nomini Poeta colunctum, Poeta de ipso potissimum ac per se praedicabitur sp se autem no per essentiam, sed per naturam intelligi uolo, est autem uerbii de Poeta per se, de Homero per accidens.Itaq; si qd per se praedicatum est exemeris, nihil sanum Praeterea sonat φ p accidens prae dicatur, tametsi nulla queas Poetae oppositionem ad uerbii est inuenire neque ex sese in nominibus,ut in uiro,& no uiro neq; in eoru definitionibus,ut in homine mortuo, uaobre recte dicebamus non semper uersi esse, cu insimul praedicatis no inest oppositio,posse etiam per sese praedicari quodlibet. Idcirco repetito sermonis principio pcenset Aristoteles discretae praedicationis regulas:ac quando neque illorii inquit definitionibus quae simul praedicantur subest contrarietas,neque per accidens,uerii p se de eode praedicara subiecto fuerint, potest tunc plane fieri, ut quod praedicatum est coniunctim, sine complexu quoque praedicetur. Porro illud minime obscurum est si quis est uerbum in hoc Homerus Poeta est exemplo positum prosuit cicat acceptum, quemadmodum fuit pro est Graeci saepenumero capiunt ueteres,ut in illo quid suit pro quid est: ct in desinitione ipsum quid suit esse pro ipsum quid est rei esse ,huc ipsuquoque p se est de Homero praeter Aristotelis sententiam piardicari concessurum. Quod autem ad uerba attinet,illud, OPPO..
sITVM lN EST QUOD PIAM QUOD CONTRADI
CTIO COMITATUR non ea ratione dictu est ut opposita quaedam sequatur,quaedam non sequatur contradictio:sed pro eo quod est,ex quibus omnibus contradictoria inter se oppositiosequitu taut quae est comunissima. Nam oppositorum neutrum id quod alterum est. Post haec uero ceu refellens eos qui uerbu est
290쪽
si cum opinabili praedicetur de non ente,nobis non ens opinabile est dicentibus,tam per se quoque de hoc praedicatu iri posse arbitrantur, recteque a nobis non ens est dictum iri: perinde atque in aliis, in abus quae coposita est, discreta etia fieri potest praedi
catio, subiugit, AT QUOD NON E ST,Q V O N I A MEST OPINABILE, V E R V M NON EST ESSE
QUID PIAM DICERE . causamq; propter quam uerum nosit adiicit: cum ait, NAM DE ILLO NON QUOD SIT, SED QUOD NON SIT OPINIO EST. Quoniam .n. ipsum hoc quod non sit,de non ente opinabamur. patet nos opinabile ipsum dicturos meritomon ob id tamen ipsum esse confessuros. A tq; invehi quidem uidetur in ea quae tum in Sophista, tum ad finem quinti de Rep.Plato disset it, ac ipsum non ens inquit nocsse opinabile. Sciendum tamen cum plures gradus nobis ille tradat non entis,tum eius quod supra entia, idem est autem ac si is pra omnem specie dixeris haud enim aliter & formas omnes amateria separabiles inseparabilesq; ct ipsam in postremis informem prorsus materiam produxisset) tum eius qd in diuersitate spectatur,estq; in rebus omnibus, atque ob id non minus quam ipsum ens esse perhibetur, tum illius qd obnoxium significat generationi, per diminutione ab illo plan. ente ac sis pra mutationem Omne locato:tum illius etia quod de materia praedicatur Pter delapsum sermaru omnium secuissi dissimile eius ad primu celebratam similitudine: cuinq;& unumquoddam esse ex significatis dicat non entis in aliorum extremis repositum id nimirum
quod de nulla ex parte nulloq; modo ente appellatur,hoc & inee fabile esse & inopinabile asseuerat:at quoniam quod numerabile est,id effari aut opinari licet: id quod supra quoque prodidimus. effabileqi esse aut opinabile dictioe uel opinione iudicatur, estq; ad aliquid: pet respectu ad dictione opinione ue esse ei ulmodi dicitur. Quandoquidem igitur si alteru fit relatiuorti,esse & alteru necesse est,ea uero est dictio atque opinio secundum quam dictile uel opinabile esse dicitur, hac ratione & quod nullo est modo in ipsa de se dictione atque opinione erit. Itaque haec Plato Ironunciat,quae consulari no possunt:& recte ueritus Aristote-ς. ne quidam,ut par est, Platonis sententiae profunditatem minime assecuta, dici ab illo existimat int , quod nullo est modo, si