장음표시 사용
321쪽
hon est idem in eo posse moveri mptione hastina, u moveri: modo enim potest, de non mouetunidem in luna respectu lumbnis &c. Alij tamen putant ese Arist. e eius vero sensu in quistiq-
ne sequenti tractabimus. Habet autem dubitationem. Text. 33.
EX his eo cludit habere dissicultatem hanc materiam de in . finito, siue enim dicatur ipsum esse, sive ipsem non isse, c
traque parte accidunt inconuenienti multa , dc ulterius dato, quod sit, adhuc restam dissicultates multae, n empe an sit substantia, an sit accidens alterius,an neutro modo, sed si aliquid ii ni rum imagnitudine i aut aliqua infinita nuria ero , & multitudine, quicquid enim dicatur , semper ex utraque paxte sunt dissicult*tes,& inconuenientia. At quia non haec omnia Physico discutienda sunt, coacludit physicum debere solum tractare, an sit ni
gnitudo aliqu1 sensibilis infinita. Phasici si de infinita tractare, re lib
Ovaestio haec propenitur, ut ea, quae in textu dict*iunx, m
gis ne is obiectionib. declarentur. Prima rumst circa titulum quaestionis apparet dii cultas, n in infinitum non solum quanto, sed etiam enti in communi inest, cum ens ut finit*m sit, avxinfinitum,sed consideratio entis non est Physica, prgo nec contaderatio infiniti.
Secunaa quia ini nuunt non est, de s esset, illud esset incognoscibile,non ergo Phy scus tractat deipo
Tettia, circa id quod dicitur si esset infinitum , non esset principatum, videtur salsum , nam si esset aliquoi quantum infinitum, non esset suminum ens, igitur dependexet ab alio, atque esset principiatum Quarta quia esse infinitum inest quantitati ; at quantitas cumaecidens sit axem potest esse p. incipium subistantiarum. Quinta,circa id quod dicitur in Tternis posse, & esse non dic s.fiixe, videt ut falsum,nam secundum ipsum Alisto tuna est quia aeternum & materia,ec Luna potest eclipsari,non tamen eclips tur temper: & materia potest recipere aliquam tarmam, non men semper illam xecipit: dc intelligeonae potant licere, v*semper faciunx. . Sexta circa id , quod dicit tex. 3; an sit substantia,aut accidens, aut neutro modo viderat inepta disiunctio, pinne quod est, ut substantia aut accidens est: non ergo aturm evigi', nes substantia nec accla s.
322쪽
, Circa primum aduertendum est,multiplex esse infinitum. Priamum est infinitum in entitate, nempe quod perfectionem in se, ae sua essentia habet illimitatam , ac totius entis perfectionen comprehendit: oppositio vero modo finitum , quod perseetionem in sua essentia limitatam , ac ad genus contractum aliquod habet. Primum tali Deo nostro,secundum omni b. praeter ippum, competit,ac tale finitum,vel infinitum ipsum eos diuidunt, nec a
Phylico con siderantur,ut probat argumentum.
- Alterum est infinitum in vigore, puta quod potentiam habet operandi infinitam,& tale per ad Physicum non spectat, quantum ad quid sit,quia tale infinitum est immateriale: bene tamen quantum ad an sit, eo quod permotum talis virtus, & vigor probatur,ut dicet ii iii idib.
Tertium infinitum est duratione, id nempe quod durat tempore infinito, sicut motus, tempus,coelum,& tale infinitum ut infinitum est,quia in duratione consistit,a Physico consideratur. Quartum infinitum est per indeterminationem ad recipiendum : sicut potentia materiae dicitur infinita, quia indeterminata. L . ad formas sine limite, & tale infinitum etiam Physicum est, nullum tamen ex his in praesenti tractatur. Quintum est infinitum in quantitate, puta quo extensionis aut numeri terminum non habet, siue actu,sue potentia,& hoc si fuerit abstractu a materia, est mathematicum, si vero in materia sensibili,est Physicumi& hoc in praesenti tractatur, ut ipse Aristo. docet,& per hoc patet solutio argumenti, non enim infinitum incommuni Physicus speculatur. a. Ad secundum respon. duplex esse infinitum in quantitate ,. aut altu, aut potentia. Infinitum actu est, quod actu habet magnitudine in infinitam , aut multitudinem . quale esset unum utrinque indeterminatu continuum, aut unus illimitatus numerus, & hoc. infinitum non est, ut dicetur postea. At scientia est de ipso quantum ad quid nominis quantum vero ad quid rei ipsius est scientia
per negationem, puta quod non sit, nec esse possit. . . - Infinitum potentia est , quod ipsius druisio terminari non potest, nec ipsius augmentum, nec paruitas,qualis est numerus, quia quocunque dat datur maior, non tamen unquam actu infinitus
st: similitor lignum , quρdlibet continuum , quod nunquam diuisione absumi 'finiri potest, ct tale Physicum est, ct ca sinsbite, ut dixi risus, dic hoc bene comprehendi potest , quamuis aptius infinitas non comprehendatur distincte quo ad numerum artium , ad quas est in potentia, tamen abhlure ipsius infini ras intelligitur , dum tale cognostitur, quod nunquam cesset
323쪽
ipsius quantitas: hoc est enim esse potentia infinitum et an Nero e infinitum in rebus Physicis esse possit, discutiemus, hoc tarmen a physico consideratur,an sit,& quid it, & sc soluitur argu
Ad tertium aliqui dicunt . quod si esset unum inlinitum quam Moetum, illud esset infinitum ens , quia habet et infinitas partes quatum singulae habetent suam persectionem, unde .haberet. insim, tam persect: onem, sed hoc es ei esse infinitum ens, unde non haberet ullum principium. Hoc nullo modo videtur tenendum : quia illa perlectio non excederet genus quantitatis, at infinitum ens omnem perfectionem omnium genetum, quae sunt, & esse possunt in se habetin m ereo concedendum est illud ens omnino. .& simplicitet eue inlinitum,sedfinitumens,& limitatae perfectioms, & habere princi pium: imo multi doctotes dicunt Deuna posse inimi tum racere non tamen ob id docent illud tale infinitum quantum esse infinitum cns, unde si esset infinitum , noncsset inmmum ens, sed dependeret 1 summo ente, imo posser materia, & forma con ,
' quod si xistot. dixit nullum habituum principium , si esset, sed ipsem fututum esse principium, intellige de principiis, quae
ad generationem concurrunt , & ita re vera , quod non posset esse factum per generationem ex aliqua materia, nec ex Erma, nec ab fficiente, nec a fine, sed potius ipsum aenerationis debuit esse principium , non per: generationem principiatum: me enim est senilis Aristotel. maxime , quia hoc infinitum cum sit, quantum debebat esset ini materia , unde pertineret ad principia
Solvitur igitur argumentum: non enim lo uimur, nili de prin cipio in generatione ,& infinitum nullum tale poterat habere, quod si bibe et non infiniiuin re et eo quod materia, Iorma,em,
ciens, Mis, quae ad generatimnern conueniunt, finita, omnia necessario sunt ad singulose sectus: potius ergo infinitum esset ma-
ieria infinD:, ha qua singulas partes detrabundo singula, Iacere-
Ac quartiumn ancham ex Ianduo.hqc li 3 q. 8Quod mundum si ei dit. tripli et eposset considerari. Primo secundum formale suum: quod priuatio est, pura reganio extremorum , ta limitum,& sejunctum talem priuari Em nonsesset principium. . modo secundum quat itatem ipsa cuius terminos novarit,
324쪽
substaret' sic esset principium per se,unde omiu ex parte princi- rium essetinon enim quantitas sola per se esset separata,propterea in textu vidimus quomodo illi Philisophi, qui dicebant substa tiam substate infinito,consequenter dicebant infinitum esse principium per accidens.
Quod si nihil subesset infinito, sed ipsum per se staret,iunc di- .eendum erat illud esse substantiam secundum se infinitam, non ratione quantitatis adiunitae,& hoc dicebant Pythago dc Plato, dicentes infinitum esse principium per se, sed id esse non potest:
non enim tale infinitum secundum extensionem contingit, nisi ratione quantitatis:hinc soluitur argumentum.
Ad s. Ad quintum,aliqui illam propolitionem, ut in textu dixi non esse Arist. sed Architae asserunt, ut Busaeus, Simpl. & alij Graeci.
Alij vero ipsus Arist. essedicunt: nam,&ab Aris .concessa est in '. Metaph.c.'.tex. T. quamobrem examinanda est: via aliquid ve- ri continet,& in alio sensu accepta falsa esse poteu. - Iandu ergo q '. huius lib. dicit duplicem esse potentiam,secun- dum quod duplex est esse. Est quoddam esse accidentale, quoddam substantiale, ut esse hominem , & esse album . ita est duplex potentia, ad esse substantiale, de ad esse accidentale, loquendo de potentia passiua: dicit,ergo immaterialia, si sint sempiterna,non sunt in potentia ad ullum esse,sed potentia illorum est esse. Dicit secundo,quod materiaetiam sempiternant coeli,& m teria ptima, secundum Arist. non sunt in potentia ad esse substan- tiale,sed posse in eis est esse, nec unquam suerunt in potentia tali, sunt tamen etiam secundum Aris .in potentia accidentali, et in teria est in potentia ad formas quae cum non sint de ipsius essen- tia,possunt dici velut eius accidentia,& coeli, seu coelorum partes sent in potentia ad locum,&Luna ad eclipsim,& sic patet expli- . . catio illius maximae,& propositionis. Haec doctrina vera est, re mihi placet, & Egid. videtur idem dicere dum docet illam propositionem iistelligi de est e,& potem .
trusubstantiali. obieei. Q si obiicias non videri sic facere ad rem illam propositio
nem: nam locus non est in potentia essentiali ad locatum, & cor- pus, sed accidentali magis , quam materia ad formam ,' tamen per hanc propositionem probat Arist. quod deberet habere cohpus, nam posse,& esse,idem sunt in sempiternis. . Respondeo dupliciter,Vno modo secundum Neritatc nostram, qua tenemus. selum Deum aeternum.esAlteroumodo secundum Arist. qui hiulta aeterna positit. Secudum vetitiuem de Deo dupli
325쪽
ae tunc non disseri posse sc esse, simul enim, & idem est utiaque: unde posse generate suum Filium, & generare simul fuerunt cum ipse Deo: posse tali bonum,ta esse, imo nihil est potentialis receptiuae,sed totum est esse. Altero modo quantum ad ea, quae extra ipsum sunt , quorum habet potentiam activam tantum: & quis ista potentia activa est libera in eo, non sunt simul posse, en , sed posse esse aeternum: via est ipse Deus,creare vero, ec ess , quae
in creaturis sunt , non sunt idem, & simul cum poste creare: non enim cum potuit creare,creavit sic enim ab aeterno CDret,
Ad secundum Aristotelem qui multa esse aeterna salso tutauit, a. respondeo,quod potcntia, tam ac Ria,quam passiua,sive substantialis,sue accidentalis,fuerunt simul si comparentur potentiae a proximos actus: Deus enim simul habuit potentia faciendi mundum,& fecit:materia simul habuit potetiam recipiendi formam, de recepir: Luna simul habuit potentiam ieeipiendi lumen, amittendi,& ami fit, vel recipit: unde si ille locus esset in ementia
ad corpus recipiendum , reciperet,ec recepisset iam antea , procedit argumentum. Sed soluitur hoc argumentum , quia illi actus non iunt proximi, adaequati: proximus enim actus materiae est recipere miniam aliquam hanc , vel illam, si hoc simul
cum potentia iecepit: proximu3 actus coeli,& causarum uniuersalium est motus in communi, ec prioductio patricularium, & hic cum ipsis potentiis fuit. Itaque inpacticularibus actibus, vinculus, ct formarum ea ticularium receptionibus, non est idem esse, ct posse, etiam si
cundum Arist Asent aeterna sed in comimuni taluim,ut emicaui mus. Postet tertio diei,in uniuersim simpliciterae petie,in aeter nis,idem est es e, & posse, intelligineo Tormaliter, id est in eo, in quo est aeternum, tu est essentia lue accidem eiira. Itaque quicquid sit sempite inino: si eissentialis in ea esset simul esse,& posse essie: si accidentalis ratio eius esset aetrina, simul e et, esse tale,re polle esse tale:& hoc modo maxima illa uniuersaliren& per se esset vera , tomi alitet eam intelligendo : atque hoc diu
genti us adnota. DAd sextum, Alex vi resert Sim aliter exponit illum locum.& mihi placet expositio , quod illud verbum neutro modo sit negatio duarum illarum parcium se stantiae vi accidentis singillarum per se, ut sit sensus:an sit substantia, necne terum an sit aes utens, nec ne,& ita exponit etiam Aiber de est bona Coeostio Aed tun videtur secunda quaestio imitilis. quos non est substantinia a cidens,&si est substretia. nxst reci *m. . ni Alii dicunt, quod non diruit, an sit accidens, sed aristaecitans . . ,
326쪽
1 8 Iii lib.iij. Physic. Arist. Cap. iiij.
&rasso alicuius subiecti, & inter propitium aceidens, de
substantiam datur medium, putacqmmune accidens. Haec doctrina vera est, sed non videtur ad propositum. Propterea respondeo duo. Alterum est quod se iubstantiam& accidens intellexit ea,quae sensibilia sunt:d per ea,quae neutro modo sunt,intellexit separata. Alterum est,quod non p it hanc secundam partem tanquam concessam, sed tanquam dubitatam: qui enim dicit, an si lio ino,nec ne non ob id dicit non esse hom nem,sed dubitat,ita in quaestione hac. Atque de his haerentis . . Maxime autem Physici est.
Cum de infinito opiniones Philosopliorum recensuisset: ac ra tiones dubitandi de infinito posuisset, nunc disputationern, digredituriat quia infiniti vocabulum est multiplex, ipsius signi-ncationes exponit prius Et quamuis S.Thom. aliter in his numerandis procedat,tamen Graecorum omnium,& Albi positionem
se stabimur. omnes hi quinque modos, & significationes infiniti
Prima est. Infinitum dicitur, quod non est pertransibile,eo quoa non habet spatium aliquod, dc quantitatem, quomodo punetum, e& omnia, quae quantitate carent, sic infinita dicuntur. Et ponit exemplum vox dicitur indiuiti bilis non talum quia non videtur sed quia etiam caret potentia,ut videatur. Altera est. Infinitu dicitui,quod cum spacium habeat,& transitum, sed is est inconsummabilis,& hoc lut norat Simpl. dupliciter prouenit, aut propter spatium ipsum, quia nimirum est quantitas non habens terminum, propter interminatam extensionem aut multitudinem eius,scptoprie dicitur infinitum. Aut pio-pter figuram, quo pacto circulus dicitur infinitum: quia ratione figurae non est terminus assignabilis. J- Tertia est . Infinitum dicitur, quod habet tran situm, & finem, sed Nix consummari potes et aut quia cum difficultate peragitur
propter longitudinem spatij . quomodo via longa dicitur infini. ta: aut quia etiam difficile peragitur propter figulam , ut Labi-rinthus dicitur sic infinitus,& sic exponunt hunc modum Psellus, re Philopon.
. . T. Varia est . Infinitum dicitur, quod cum possit haberetra nutum, non tamen habet propter aliquod impedimentum , vi rumiga elagi in profundum sic est infinita, quia ratione aquae trans tum non habet.& ita explicant Themisti Alex.& Alben similitet via Ex ico in tropicum dicitur infini D, ratione enim. Ubis non
327쪽
Quinta. Infinitum dicitur, quod nunquam terminatur ipsus s. quantitas aut in appositione, ut in additione continui,aut in uisione, aut utroque modo, ut tempus, motus, & continua, quia nec maximam partem, nec ultimam divisionem accipere possumus
Hic notandum ex Simpl. quod dicit:omne infinitum esse huiusmodi,non quod ista significatio comprehendat alias,sed quod huiusmodi infinitum sit in reb & proprie dicatur: reliqua autem non sunt aut improprie infinita dicunturiin praesenti vero disputatio fit de infinito secundo modo, ut proprie sumitur.
Separabile igitur eise. Text.is. AGgreditur modo disputationem de infinito secundo modo ac probat non posse esse substantiani silam, & hoc est quod
dicit, non esse infinitum separabile a sensibilibus, ut Graeci exponunt: illo enim modo Py:la 3 & Plato dicebant esse infinitum ae facit argumentum: nullum indivisibile est infinitum eo modo, quo h: c disputamus: at omnis substantia est indivisibilis: ergo nulla substantia est infinita. Minorem hoc argumento prob et omne diuisibile aut est magnitudo, aut multitudo: nulla substantia est magnitudo, aut multitudo:edo nulla substantia est diuis bilis: erit ergo indiuisibilis. Vbi nota omnia haec gumenta concludere talum de infiniatate quantitati ua:banc enim probant non dari inabstrae is: unde nec ae infinitate Dei nec de numero animarum vel Arist vel aliquis ex Graecis interpretibus constituit iii hoc libro: quare licet:& Deus sit infinitus secundum Aristot ut est,&atilinae hominum sint imm*ttales,nullum hine sumi potest argumentum, vel contra verita em, vel contra ipsum Aristot cum nic de sola infinitate quantitatiua ipsus substantiae loquatur. Si veto secundum accidens Text . .
Quod si respondeati it illam substantiam non esse per se diuisibilem, sed per accidens, puta ratione quantitatis, S sc -- terit esse infinita per accidens. argumentaturcontra hoc,sequit: quod non erit prinei pium, Sc elementum entium secundum id
quo infinitum est, sicut vox secundum id quo indivisibilis est, non est materia dictionis, ec ita non erit infinitum Principi in
328쪽
iunc auteni iam infinitum non erit principium, sed potius illa substantia cuius accidens est infinitulo: unde reprehendit Pythagoreos, qui dicunt infinitum per se esse substantiam, ec infinitum hoc partibile ponunt, cum tale infinitum sit secundum
AT quia quaestio ista, nempe an substantia secundum se pocsit esse infinita, transcendebat limites Physicos, contrahit sermonem, dicens,an in uniuersum sit infinitum. In mathemati-xis, de intelligibilibus tractate non est Physicum, sed solum dis putare, an sit infinitum, quantum in corpore sensibili, & hoc determinare,praesentis est disputationis. Sed dubium non est, nullam substantiam intellia bilem pota infinitam esse, nec ipsam substantiam secundum te, nisi ratione quantitatis, loquendo de infinito extensi uel luia extensio est ra tio propria magnitudinis, quae ab ipsa nequit separari, & nos sa-pra docuimus in libr. i. ubi non est quantitas, nullam esse posse cxtensonem. Vbi iterum aduerte, quod saperius diximus de solo infinito in Nota. quantitate hoc loco tractari. Logici igitur si eculantibus. Trat. o. YNcipit modo ettere infinitum sensibile rationibus Loeticis di.l sputare,ac primo probat,non esse corpus sensibile, imo nec intelligibile, id est, Mathematieum, & ab Mastum infinitum sic: . Corpus est quod superficie aut superficiebus terminatum est: et go infinitum non est: infinitum enim non est terminatum. Antecedens est notum i hoc enim est esse corpus quantitatis: dicitui
superficie c*tuentum propter corpus:circulare dicitui superfici bu' p opter alia corpora. Notandum autem,quod hic argumentatur contra eos,qui ponunt substantia in infinitatii sed per accidens, item e ratio e . quantitans. Dices, quate haec ratio loetica plobabilis dieitur,cum a defini. tione psocedat Respondei Philop & Mnh: quia illa eorporis de finitio non est data ab his, qui infinitum ponunt imo negarent Sol. ipsam, sed probabiliter est stini rui.
Ponit secundam rationem logicam denuineti die bidemittit lut dicit Simplicius, litui nerum n6 eita separatum,led in ipsis
reb numerabilib.Est autehuiusmodi ratio. Numetos aut habens numerum, numerari de cotulati totest: hoc enim est esse nume
329쪽
sox In lib. iij physic. Arist. Cap. v.
Nonpossent omnina, vel numerabile, sed infinitum non potes computati reeo non est numerusmon igitur est: infinitum in numeto. Physice autem magis specisentibus. Texi et . Post rationes logicas ac rationes Physicasse conuertit,ac uul-.lum sensibile corpus infinitum esse posse probat,atque huius modi facit argumentum. Si esse posset tale corpus, vel illud esset simplex qualia sutat elementa vel mixtum. Sed neutrum esse potest: non ergo possibile est infinitum corpus. Aduerte autem, quod loquitur de corporibus ad generationi attinentibiasma de caelo alia est ratio pertinens ad libros de caelo. Probat singulas partes illius minoris, & primo, quod non sit
mixtum. Si esset mixtum, tunc vel componeretur ex infinitis elementis,& principiis multitudine,& hoc iam reprobatum est in lib. i. contra Anaxag. vel ex elementis numero finitis,puta ex his quatuor,igne, aqua,& caeteris. Quod autem hoc fieri non possit, probat: vel omnia erunt infinita in continuo, vel unum tantum infinitum, vel ni tu in infinitum:hoc tertium clarum est fieri non posse: ex finitis: enim non constat infinitum. Secundum vero, quod unum sit insinitum ,reprobat. . Mixtum componitur ex contrariis aequali proportione te habentibus, ita ut unum non conuertat inie aliud : non enim sic mixtum fieret
sed si unum esset infinitum, ipsus vi rus omnia alia vincoret, ac in se conuerteret: non igitur ex uno infinito, & aliis finitis ficii potest mixtum. Et ponit exemplum. Sit ignis finitus alicuius virtutis: si aliqua aeris pars correspondens igni qui sit minoris virtutis,quam ignis: re vetas aer. infinitos sit, ignis autem finitus, quantumcunque ignis vincat singulas partes aeris per se, tamen a toto aere infini
Vbi nota. quod crescit activitas, & fortitudo agentis, ex additisne quant tarauaret, quamuis non admittat hoc Philo. sed hocp'sterius est examinandum : solum hic notandum erit, quod inmixto unum elementum non vincit aliud, ut in se conuertar, sed ad temperiem omnia eda st inuri emst corrumpunt,& mixtum tertium componaint, idque est in mixtione: in hoc enim disserunt
Vnumquodque autem infinitum esse. Text. 3
R Eiicit aliu membrum, quod omnia lint infinita: quia tunc
cum corpora sint, singula secundum omnem dimensio hemnia esse essent infini/Mciam non maior esset ratio,v re secund*m vn im nita. potius,quam secundum alterum, essent intinita:& praeterea, quia orpu , ut ' pqi, ir; nain dicit . Ne pileix , si ergo unusu id
330쪽
rum via lique esset infinitum, omnia repleret, nullumque alium relinqueret locum,& iam plura esse possent,nec esset mixtum in
At vero neque unum,ac simplex. Text. q. SVperioris argumenti alteram patiem probauit,puta non esse infinitum corpus aliquod imixtim modo probat alteram, quod nec sit corpus simplex, ac pi atquod non sit coipus simplex aliquod ex his elementis, necquale posuit Anaximander, ut refert Theniti A Philop hic enim dixit principium esse corpus quoddam insita itum,imn elementum aliquod ex quatuor,sed mediam substanciam inter ignem & aerem, ac sinplicem,ex qua etiam elementa sunt fae a. Ponit autem rationem,qua mouebatur Anaxim ut tale corpus poneret. Ratao autem erat: quia cum principium fit infinitum, s. esset aliquid ex elementis, quia in eis est qualitas activa, di contraria, tunc vinceret, & corrumperet omnia, atque ad sui potius naturam traheret: posuit igitur corpus medium expers illarum contrarietatum, ut quamuis infinitum esset, non tamen omnia
i It possibile autem est esse tale. Text. s. II Eprobat non posse esse tale coibus infinitum, ac primo re- 1 probat non ratione infinitatis, sed quia tale corpus non est in natura: nam qua parte dicitur infinitum,simul impugnabitur, dum incommuni probabit etia de aliis simplicibus non esse
Ratio: autena qua probatu hon esse illud corpus,es haec.On ne mixtum resolui riniet ementae quibus comp'nitur: altare luna semimus I uor corpora, millo autem sensu. experimur illud : non ergo compositio est ex illo corpore vita. . Et haec ratio bona est,uana Phrugus, quamuis ratiosi is sit, non debet in uni
uersum destituete senim, praesertim quod si illud esset sensibi e
cqrpus, sentiritur utique,ac clement in illud resoluerentur, v verterentur,quod non a se l.
rum ne is vix imis iamque, Text. s. P Robuiautem modo,quod nullum simplex elementum possuesse infinitum, & dicit quod praeter inconueniens iupra posi-.;*m, nempe Dod si esset th invisu, iton relinqueret gliis locvry