장음표시 사용
731쪽
bonitas similiter creaturis diuersa communicaretur, sed instata, quamuis a Deo diuersa es et, quae est per essentiam bonitas: At hoc est impossibile: ergo etiam eri impossibile , quod communicetur duratio infinita ab aeterno etiam si alterius sit speciei a diuina aeternitate,& denique impossibile est creaturam esse co
Atque hactenus videntur rationes quas attulimus dem 6Matiuae. Sunt autem aliae quae proxime accedunt. Sit ergo octauum argumentum, quo ex viventium nutritione, & alimento probemus , impossibile esse, generationes rerum fuisse ab aeterno: Sc probatur sic. Supposito,quod omnes medici, & Aristoteles confitcntur per cibum, seu alimentum non restaurari aeque bonu hu- midum radiciae,&per consequens neque aeque bonum, &aeque
viuidum calorem naturalem, quod in ipse humido conseruatur, vel eii ipsummet, sed quotidie fieri deterius ex alimento couer-m in natura aliti,quam id,quod quisque a pueritia accepit. Imo si aeque bonum restauraretur,animalia,& homo viverent sempersi humidum radicate ex alimento acquisitum esset aeque bonum nisi forte violenter vel ex accidenti necaretur: Imo & cibus ipse, ct alimentum cum si dissimile,& contrarium tu initio nutritionis.& contrariae qualitatis, necesse est animalis virtutem aliqua ex parte debilitet quotidie magis ac magis, & praesertim eum agens agendo repatiatur, & ita per totam vitam patiatur ab alimento ipsim animal,& eius virtus. Igitur eo supposito,inanifeste sequitur patrem,& matrem g neraturum filios cum peiori humido radicali, quam ipsi fuerant,& praesertim cum varijs etiam vitae euentibus, contingat corpus hominis labefactari morbis, laboribus,vulneribus,tame siti,& alij, innumeris At vero semel labefactat nunquam restituitur naturaliter in meliore statum,quam fuerat. Iam, si ita est eum infinitae senerationes praecesserint,si naudus fuit ab aeterno: ergo es. sent iam debilitatae in infinitum generationes: & vas generativa& nutriritia omnino iam cessarent,&humidi naturalis virtus tota, epexisset, siquidem in singulis generationib. pars aliqua debi- lic ibatur,virtus humidi innati,& radicatis. A finita autem virtute,si infinitae partes aequales adimantur,nil remanebit, imo etiam
ii iii unitae nedum finitae. Noli tim argumentum fit ex multiplicatione hominum, quae p. ram. quidem si mundus fuit ab aeterno, esset infinita, ita ut nunc simul esse debere t infiniti homines actu vitientes. Probatur autem v no Lippiosi o: Quod plures homines nascantur,quam moriantur:
rumod sane videtur verum & ex fide, & experientia, & ratione.
732쪽
tax t. Ex fide quidem, quia ex uno Adam, & Eua omnes multiplicati sunt , ct post diluuium ex uno Noe cum tribus filijs, & uxoribus,
octo videlicet , totum uniuersum genus humanum, quod nunc videmus est propagatum: Et ex uno Abraham,& Iacob totus populus Israel Hebraeorum.Experientia etiam deprehenditur.Nam
e in pluribus oppidulis deprehendetur,omnes pene illius oppiduli ex uno attauo,vel proauo originem duxisse,& familim etiam plurimae in ciuitatibus singulis multorum hominum, & numerosis et simae ex uno illius familiae primo originem trahere, & quotidie vidcmus ex uno patre plurimos nasci filios. Imo aliquando reserunt historiar ad centum & sexcentos,ut de Priamo,dc aliis. Ratio etiam idem sit adet: Quia cum homo(si comunem naturae cursim spectemus , & communem vitam hominum o vivat quinquaginta,& sexaginta annos, vel sseptuaginta certe vel quadraginta, aut triginta, singulis haud dubie annis potest senera- 're,cum ipse unus tantum sit,& ita toto illo medio tepore ipse durat,nec moritur:& idem de caeteris dicendu. Si naturq per se cursim spectemus,sito etia medio vitae tempore communiter perdur int,igitur maior vera videtur, plures homines nasci, a mori.
p .ntu, Iam vero ex hoc illatio est manifesta, videlicet. Oportere nuciliari. t.- esse infinitos homines viventes simul in mundo:quod est impossii - ratio- sibile. Nam si ab aeterno plures nascantur,quam moriuntur: ergo semper vivi plures homines quotidie relinquuntur, quam antea erant,& numerus cresceret. Cum ergo tempus praecesserit infini-r um,& infinuae generationes: ergo infiniti viverent modo. Praeterea,Quia si infinitae generationes praecesserunt, imo infinit. ae aetates hominum, & ex singulis aetatibus saltem unus homo plus quam antea,ssiperesset nunc,iam infiniti sint ut essent ho
Et e contrario rurius sequitur: Cum vere modo sint finiti tantum homines , sequitur inquam, quod nullus homo suisset ab
interno:& probatur, Quia sunt,uer gr. nunc mille naillia hominuante hanc aetatem estent pauciores, saltem uno minus , dc ante duas aetates essent saltem duo minus, de sic perpetuo retrocedendo: ergo tandem in aetatibus totidem ante , scilicet, aetates mille millia,nullus fuisset homo,si semper plurcs nascantur,quam moritatur: Nam quiuis finitus numerus ablatione tande facta,finitur. δ.L Dices: Quamuis plures nascantur, quam moriantur, tamen bello dc peste, ac fame, & terraemotibus, dc similibus, contingit,
ut illi plures, qui nati erant,simul omnes intereant una die, serte ducenta millia, dc ita fit ut non sint plures quam clam, nec simul infiniti. Haec si
733쪽
Haec talutio no aufert difficultatem. Primo quidem,quia iam c. M. Prilosophus hic diuinat,& dicit aliquid ,cuius nullam potest reddeire rationem , nec probare, sed gratis id dicit : nempe bello, Scpe se,& similibus,tot interire,quot alias nati plures erant. Secundo Non est consentaneum rationi. Nam actio violenta,& ccntra naturam, non potest esse aequalis actioni naturali in vi, di virtute,ut quod illa eniciat, haec destruat. Semper naturalis acti odi id quod est secundum naturam,fortius,& praetiantius est, pessi ne ergo sic philosephatur, qui actionibus violentis tot perire homines ait,quot actionibus naturalibus nascebantur.
Tertio Quia peto , Nil quotidie sic fiat,ut tot violenter sic intereant, quot nascuntur,si intra hebdomadam tantum vel intra mensem,vel intra annum,uel decem, vel cEtun vel mille annos. An vero nullo seruato ordine id fiat sed casii vel sortirite: An vero ex electione ab aliqua causa,puta Deo,sic volente, ne homines cresceret in infinitum in mundo Nil horu Philosephus certo respondere potest, sed irrationabiliter unu ii quodque horum assi inaret, cui certam aliquam adferre non poliet probationem. Q arto, quia Natura non debet esse, nec est erronea, & sibi contraria. Primum,ut tot naturaliter superflue generet, quos cuiustinere non possit cogatur postea perdere,& numero minuere. Hoc sane esset stultitiar,ut artifex, qui in aedificanda domo vellet plures parietes erigere, quam si necesse, quos postea diruet, relictis necessarijs. Deinde , Nec ipsa sibi debet nabere violentas actiones in remedium sis rum actionum naturalium exorbitantium a recto ordine & fine. Sed nec tales natura habet actiones naturales a debito suo fine exorbitantes. Igitur haec fictio, quod
peste aut bello tot moriantur,quot nascuntur,satis aperte manet
Igitur,cum dici non possit, tot homines mori, quot nascutur: dicen um erit,aut quod plures moriuntur,quam nascuntur, & fieiam omnes homines periissent, & nullus esset superstes,si semperivrmerus ab aeterno minuitur. Aut e contra: si plures nascuntur,
quam moriuntur, & sic essent actu viventes infiniti homines, si numerus hominum sic ab aeterno augetur. Deci mo, Sequeretur quoddam absurdum valde graue,& para' doxon,imo & omnino incredibile. Sequeretur,inquam, si mudus Rhesiit ab aetern quod tot praecesserint instantia, quot horae, & tothor quot dies:& tot dies,quot menses:& tot menses quot anni,& tot anni, quot secula. Id necessario eonsequitur. Nam essent haec omnia infinita,quae praecesserunt: & tamen unum infinitum non est maius altero,etiam secundum Aristotelem.
734쪽
cys In lib. viij Physic. Arist. Cap. ii.
ii. Est praeterea non perexiguum argumentum , sed satis proba bile, quod sumitur ex decremento tum vitae hominis , tum sta turae ipserum. Nam si fidem spectemus, certum est ex Genesi
aetate, statura imminutos homines avita naille annorum usq ead septuagi uta annos tempore David, & nunc sorte communit rad quinquaginta,ut nunc experientia coperimus. Nam si ita es, profecto mundus ab aeterno saltem homines esse non potueruit Consequentia est manifestissima.Antecedens probatur multissiciter. Primo enim in hac sententia est Plinius lib. .c. 16. ubi taec habet verba: In plenum autem cuncto mortalium geneti, mixorem iudies fieri staturam propemodum obseruatur, rarosque partibus proceriores, consumente ubertatem seminum exusti ne,&c. D. etiam Augustiuus libr.is. de ciuitate Dei capit. v &s quentibus pluribus probat imminutam fuisse hominum aetatem& staturam,quo etiam cap. p. ait de molari dente humano, quem
ipse vidit, cu alijs pluribus qui si constinderetur in partes , centum dentes molares sui rei oris essicerentur. Alibi etiam ait, se in sepiit litis antiquis vidisse ossa tantae magnitudinis, ut tibiae talum os aequaretur cum integro crure siti temporis, a coxa ad . pedem usque. Mu ta etiam de hac re liabes apud Nicolaum de Lyra in Genesin, ubi& rationes vi lite varias adfert. Conciliator etiam multa hac de re congerit in diffetentia v. & Petrus
Crinitus idem ostendit et . de honesta disciplina cap. r. imo quod
magis miremur, Averroes a.de generatio. tex .i s. id videtur fateri . huc pertinet illud Virgil. ix. Aeneidos cum de lapide a Turno
, , vix illud lecti bis sex ceruice sibirent.
, , Qualia nunc hominum producit corpora tellus. Et primo Georgicorum. Grandia , quae effosis mirabitur ossa sepulchris. De eodem Gellius lib. 3. cap. o. Sanctus Cyprianus etiam de eodem multa affert contra Demetrianum. Quod si vetustissimos consulimus, Ho. merus huius diminutionis conquerebatur saepe,de quo Iuvenalis
, , Nam gemas hoc vitio iam decrescebat Homero, , Terra malos homines nunc educat, atque pusillos. Id etiam ratione patet, tum quia hominu intemperatia efficit, ut imbecilli patres liberos procreent imbecilliores: iecudo quia ex com seruentia medicorum, ( ut antea diximus)certu est humidia radicate semel amissum, nutiqua posse per nutritione perfectius, vel aequδ pcrfectum instaurari,quo fiet, ut nunquam parentes per sua: n trutritionem aeque bonam materiam par te possint soboli,
735쪽
ut ipsi habebant: igitur hoc posito antecedenti, consequentia est manifesta,ab aeterno homines esse non potuisse. Iam vero idem ostendamus ex consensu totius antiquitatis cum Philotas hortim, tu in Historiarum Sc gentium consensu. Est sensu tori uautem magnifaciendus hic consensus tot testimoniorum, in rebus praesertim quae ex facto pendent. Et quia quo priores fuerint mundi origini, eo memoria recentior apud eos permanebat. In omnibus enim rebus vetustissimis id solet accidere,vc quo ius ad originem accedas earum, fama reperiatur magis ce-
Itaque cum de orbis conditione, & origine antiquissima qua ras,eo manifestiora reperies te limonia , quo Authores illi fuerunt vetustiores :& maioris ei se in hac re debebunt momenti, &aut hornatis,quo fuerint v ctustiores. Igitur primo in hoc est consensus omnium antiquorum Philosophorum ante Aristotelam genitum esse mundum Anaxago.rae, Democriti, Heracliti,Empedoclis,& caeterorum,quamuis de modo, quo genitus est t,inter se differant, ut vidimus. Sed in illo in genere , mundum esse genitum,omnes conueniebant,ut etiam expresse ait Aristoteles i. de Coelo, text. Ior.omnes ante ipsum genuiti e mundum sicut antea diximus. Ideminet Aristii leait lib. se mundo ad Alexand . sic dicens : Vetus fama est,& quidem haereditaria , mortalium omnium uniuersa a Deo,&per Deum nobis esse constituta. lino vero aliqui eorum ex nihilo productionem admiserunt in mundi generatione, ut Plato in Timaeo qui non statum mundum,sed etiam tempus generat,teste etiam Aristotele,quare cum nulla potuerit corporea res vel materia aliqua ante tempus praefulge si tempus generat Plato: Ergo omnia cum tempore secundum Platonem ortum habuere. Praeterea ex eo probatur, quia Plato in Timaeo,& 6 de Repu. Deum patrem ait primo generare Dei: in filium, non quidem ex materia, si d ex se,& deinde factam tertio loco animam in udi & quarto loco naturam, &postea daemolies, seu Angelos factos a Deo, . .& istis Deum dedisse me corrumperen ur. At vero iam haec Plato ex nihilo , & sela efficiente causa generabar, scilicet, Deo, &in tempore, ut in eodem Timaeo manifestum est. Et quamuis aliqui ut Simplic. in 8. Pli sic. texi io conati fuerint trahere Platonem ad aeternitatem: tanti nid caeteris omnibus Platonicis reclamantibus , S alijs grauisiimis aut horibus Plutarcho,t hilone Iudaeo Attico, imo o ipsosnet Arii otele, cui optime noueracsui magistri semetiriami, qui tamen asseruit, ut diximus, illum mundum generasse, atque id manifestistii md ostendit Philopontis
736쪽
638 In lib. viij. physic. Arist. Cap. ij.
in Glutione texti argumenti rocli a c. r. vi que ad rq. & ex nes tericis quoque Marsilius Ficinus lib. i p. de Theo ogia Platonis,
cap. t Igitur tum l i. ato, tum Platonici dc qui illum sequuntur, reipta . non mi im mundum generant in rempore , sed etiam ex nihilo rcriim lictarum progue totieni admittunt necessario, nisi amasi iro uili edane. Ante Platonem etiam Trisne gistus ex nihilo videtur etiam imi odiim a sola causa efficiente generatum assirmare, a quo vult omnia est e accepisse. Item Pythagoras, e . unitate, quam Deutricis: putabat,tanquam primo principio gener. abat omnia. item Avicena v. . letaph.vltimo conccsiit creatione Ait enim Deum creasse, primum scibilantiam separatam , ct hanc r. rsum c calle iecim lani,& sic quodam ordine usque ad ultimui'. Itaque
non solum Deo creationc in concessit, sed alijs qui biit iam substant ij separatis a Deo. Item simplicius concellit creatii nemver c csie licet ab aeterno,& productioni in ex nihilo mundi illam emanationem ab aeterno: sc ita materiam a Deo ex nihilo factam
in s digressione contra Philop. lib X.Phy & alibi.
Alij vero ex antiquis Philoibphis ex chao,ves in ueria, aut ex atomi, indivisibilibus,idque vel casu,& fortuito, vel a mente re intellectu,vel aliis causis & modis Tanun in hoc omnes conseir-tiebant,quod mundum generabant,ut vidimus,licet in eo differrent,quod aliqua aeterna cum Deo facerent. Deinde omnia antiquorum scripta, tum Historiographorum, Vini Poetarum & antiquorum populorum id testantur, quae 'uidem Augustin. Eugubinus diligentissim lib. . de perenni philosephia a cap 8.vsque ret in unum colligit Homeri, Hesiodi,Sophoclis, Phocitidis, Arati, Mercurij Trisin egisti in Pimandro, dc
Orph. aei, assctemium mundum genitum fuit se, & coepisse, inter quos Orphi iis, quem primum Theologum Graeci vocant, quieti a pulchre addidit res non vere dici posse factas ex nihilo quoniam factae sinit ex Dei sapientia,in quo praeerat omnia, lii; qui dem nos ob prolixitatem non citabimus: litisque poterit apud ibiti in videre. Itaque omnium rerum agnoscimus initia, i ii ae constat ex illis, qui scripserunt de rerum inuentoribus. Ergo mundus non est avemus : imo idem ipse Aristotelem, in Prooemio Metaphysi. ascri esse inuentores artium: & iv. Sectione Probi. Probi ag ait, Mathematicas esse in Aegypto inuentas, quod ibi genus sacerdotum attretur e ptibi ico ,&fuisse ante ipsi in pueritiani philo, si phiae ,& alia similia, quae ostendunt mundum in tempore suisse factum.
737쪽
Item nulli sunt scriptores, qui explicent aliquid fuisse gestum
ante sex,uel septem nullia annorum,quod merito mirabatur Lucretius ic dicens: ,, Praeterea si nulla fuit mundi genitalis origo, H Terrarum,& coelisemperque aeterna silere,,, Cur silpra bssum Thebanum' funera Troiae: Non alias alij quoque res cecinere poets. Nam quod aliquot confingunt, interiectis quibusda certis spari s per combustiones, & inundationes aboleri omnes memorias rerum: Praeterquam quod per se ipsem est fictilium, siue ullo sun damento id dicitur, cum nulla veterum monimenta id asserant misse factum,& id etiam in argumento nono confutauimus. Ego igitur acquiesco sententiae sacroru Doctoru contra Auer. C 'c asserentium creaturam non eosse esse coaeternam Creatori,& id demonstrari si ilicienter arbitror superioribus rationibus, quam etiam plures puramus esse veras demonstrationes. Caeterum alij fortasse aliud iudicabunt,non carere,inquam, probabilitate con trariam sententiam aut etiam esse problema utrinque, sicut putauit Scota.sent.I. q.; Quorum iudicium alijs relinquimus. Nos putamus & pium id esse, & demonstrari creaturam noli posse esse coaeternam Creatori. Sed argumenta opposita talueda iam sunt, in quorum talutio- magis hoc notificabitur. Ad primum: Concedo Deum m esse omnipotente ab aeterno:& concedo quod ab aeterno potuit mundum producere: Sed dico quod non potuit mundus aeternus neri,quod est dicere: se niter potuit mundus produci, ita ut non sumatur instans aliquod imaginatione, quin Deus possit tunc
mundum producere: tamen ob id mundus esset coaeternus, nam adhuc Deus excedit.& antecedit quodcunque instans acceptum, quia vacat princi io:hoc autem cretati irae repugoat.
Inde non est hoc impotentiae Dei,sed quia ius non est faelibi- Atata. lis in se, nec talis,aut tantae durationis capax, qualis & quatus est ipsernet Deus. Sicut facere rem absque productione, est impossibile, ita etiam producere rem, & non in principio alicuius durationis eius: aeternitas autem non habet principium. Et notatblutionem, quam puto esse verissimam. Ad secundum dico, Quod est diuersa ratio de cognitione Dei, ct volitione, ac de mundiyroductione. Illi erit m actus est increatus.& est ipse Deus,ideoqdeprincipium non habet,sicut nec esse aptius Dei:at mundus,s: eius productio est quid creatum, nec po-ruerunt esse nisi iii liquo principio durationi f. Ad tertium dico, Quod non expectat Deus successionem, sed semper
738쪽
'o In lib. viij. Physic. Arist.Cap. ij.
simperi& semper creare potest: aeternitas enim non est diuisibi,
Ad quartum dico Quod impossibile est quod causa efiiciens,de
es ec iis sint in unico instanti pri no: Viide sicut vh ina dispositio is nis dati ae inclicit tir cum forma ignis, non est effectus ab illa sorma, sed ub eo,quod generat. Similiter vestigium simul cum pedet acipiens use fit a pede, sed ab eo, sui pedem tecit: ac codem in societ Sole, & lumine dicendum di ita prosecto, si in unico primo iii- stanti mundus. & Deus essent, impossibile esse mundum csse factuna a Deo,niti ponattit aliquid, qLod D cum cum mundo fecit, quod est plus quanis impossibile. Vnde hoc est argi: ment potissi-inum pro hinc sententia. attia est inint ligibile, causam efficientem veram coaeta rnam cum effectu facere.* '. Deinde secundo respondeo, quod si causae , & cire tui, eadem csset.& eiusdem speciei mensura, concedi timc posset, effectum poli ecflh co equalem causiar, ut in diuinis personis dicimus, in quibus cmmmunis est mensura ipsa aeternitas Patris, & Filii, potuit alteram ab altero generari,& noli esse generante posterior, ut re ipsa est. Sic etiam, si utriusque communis eis, i mensura tempus ut Solis,& Luminis pedis,& vestigij, cum esset ab aeterno
te impus,etiam alterum posset esse ab aeterno. At vero clim illorum di acria est natiira, dc ratio mensurae,non ita, sicut sunt Deus, liis prophia metis ira est aeternitus' res ali. ae, quarum propria mensur. a sunt aevum, vel tempus impossibile, ut situ coaequales
durationis causa,& cffectus. Atque hactenus de huc quaestione. An Dei sit causa libera,an ver . agat ex necessitate Superius ad confutandam mundi aeterni catena , obirer quatit nifuit satis, oster dimus Deum esse lugeram causam, ideo nunc diligentius id ostendendum erit,etiam fecundum Alist sicut illic promisinitis. Aliqui enim falso asserimi, nec Arist. nec Peripateticos ullam primae cause libertatem concedere: sed contra im-
. pip a Vrmant, ea omnino agere ex necestitate natur .r.
V Id autem probant cx aliquot locis. Primo,illa ratio Arist. in 8. Pliniciat ex et . Et S. id videtur supponere. Ait enim,Si mouens non mouebat priu ,oportebat, ut postea moueret, auferri illud impedimentum,a quo prohibcbatur. Quod videtur supponere agere ciet necessitate nati irae: Num alias possiet respoirileri,primum mouens esse liberum , atque ita sine aliquo impedimento prius nonniouisse, quia noluita
739쪽
Secundo,ibidem propter eandem rationem, ait es e cib- surdum,& simile figmento. Deum ab aeterno non fecis , ,& postea fecisse. Tertio, latio Arist. in text. v etiam id supponit. Ait enim:Vir- tutem Infinitam, quae est in Deo, si cssct in magnitudinei motura n non tempore.
Quarto,caelum est in generabile & incorruptibile, sectandum Arist. s.caeli cap io. & seq. At si Deus secundum Arist. esset cauci libera esliciens caeli & mundi , posset igitur caelum &. mundum
Quinto item lib.=.Metaphy.tex. a T.& lib. Ir. tex. so. item lib. r. caeli. tex. II. ait, Caelum non posse non moueri, & Deum ac intelligentias non habere potentiam, ut non moueant, nec ei se inpotentia, scd esse actu semper mouentes.
Sexto, ratio etiam haec difficultatem facere videtur: quia,si esses et liber, posset velle & nolle, ac facere & non facere, atque ita posset mutari Deus:est autem Deus immutabilis. Loca haec,& aliquot forte similia multos induxerunt, ut Deo, i. e . . secundum Arist tollerent omnem libertatem. vi autem aperiam h*' quid sentiam, primo dico non esse certum apud Peripateticos, Deum nullo modo esse liberum in Arist. Deinde dico posse pluribIocis ex principijs Aris . prob iri,Deum in quibus latis rebus is es tat. csse liberum,etiam secundum Aristotelem. 'β Ostendamus ergo primo ex testimoniis Aristotelis deinde ex, testimonijs interpret uetus: tertio necessarij, rationibus ex priu-ι ab ocipiis etiam ipsius Aristotelis desumptis. h. Primo ii sunt haec testimonia Aristotelis. Primo in .Top. c., Di, pro A loco 6 ait Aristoteles, non debere dici calumniatorem: vel sis 'xem cum, qui possit t. alia agere,sed qui fecerit. Nam,inquit in i 'ta possunt facere& Deus, d homines, quae non faciunt. Nit cla rius dici potuit. Vbi vide etiam Alexandrum , sibi bene explicat i. quomodo in Deo sit potentia ad facienda aliqua , quae non facit. Secundo. : o. Et hic. c. 8. Aristoteles ait, illos cise Deo charissimos,qui sint vere sapientes,& rationem disce isequentes , optimo animo sunt affecti. ubi & curare Deum res huniati as manifes iecofitetur,& plurima iliis beneficia conferre, 'si a tales sint & delectari Deum optimis,& sibi simili biis homini bitrum, & illos ei esse charissimos. Haec ibi.Inclinari autem,&mouere se ad amandum, 'visa illorum sapientia,& virtute,necessitatis non est, sed libertatis,& propriae voluntatis. Praeterea, curam habere rerum humanarum, & beneficia lat- giri cis velle, voluntatis est. Rur
740쪽
or. In lib. viij. Physic. Arist. Cap. ij.
Rursus,cum homini in Arist. liberum sit, vi in studia incubat,&sit,iens sit,uel non sit,uirtutem eligat, aut secus.profecto actus ille Dei, quo diligit sapientem,& studiosum , non erit necessarius.
Est autem ridicula illorum expositio:qui,ut effugiant, di t, Aristot. illa in Ethicis populariter, minus vere dixisse, ut limines alliceret ad virtutem: tum quia nil tale ibidem ipse iudicat, ct in uniuersis Ethicis serio agit, & eodem maxime loco, verbis grauissimis: tum quod Eustratius Graecus author Ethicorum Aristotelis praecipuus interpres longh aliter dicat, qui etiam eius rei rationem reddit,& in eo maxime ridendi sunt, quod non possint Aristotelem pro sua impietate defendere, nisi dicant illum
sponte fuisse mendacem & impostorem. Tertio,Ex a.de Gener.tex.s'. omnia eo modo copleuit Deus, quoiptaru naturae debebatur. Item ex io Metaphy. text. vltimo, res eo modo gubernantur,quo optimo possunt. Sed dantur entia contingentia,& libera:ergo contingenti,& libero modo gubernari dedent: aliter non gubernarentur, neque complerentur secundum suam naturam . Non possunt auten libero modo gubernari,nis E causia libera: ergo,&c- . Quarto, Aristoteles in S. Ethic.c. r. t saepe etiam alibi docet, Deum erga bonos habere amicitiam , non quidem ut inter aequales,sed ex supereminentia, suam ipse vocat,ut superioris ad inferiorem. Idem ait m c. 1.& c , .& saepe alibi tradit de honore debito & cultu ac laude Dei. Viio vero in testamento qtiod condidit antequam excederet ex hac vita, quod extat in ipsius vita apud Laertium: Deum orat, & aliqua fieri iubet religionis ipsius monimenta quae quidem nunquam facturus fuisse videretur,nisi Dcum esse liberum putasset. Quinio, in libro de Mundo ad Alexandrum, siue is sit Aristot. siti meriti . . dignus sime est qui tribuatur Aristoteli: Postquam
omnia dixerat Dei este opera,caelum,tcrram animantia,atqi omnibus dare vitam,& cuncta guberitate, ac regere,iadem alta Deus cum in re immobili collocetur,omnia, quo vult. inouet,arbitra- luci; suo in diuersis reb. generibus, & itaturis versat, &c. Atque hactenus ex Aristotelis quibus iam testimoiiijs: lain ex interpretibus quoque eius, idem ostendamuS.
Praeterea, ad id probandum suppetunt multa interpretum Aristotelis,&Pcripatcticorum testimonia ex Aristotelis sententia sic ai bitrantium: Primo enim apud Theophrastuin . Si in tellectus agcns est Deus,ut ipse putat, etiam secundum Aristotelem,in libro de lut lectu a cap. ret . qui immittit cogitationes homini-