장음표시 사용
661쪽
obligationib. 29. niun. is . Gii idone Papae decis.' . n. s. Charonda lib. i. responsorinii, cap. io . N in suis Pandectis lib. I. tit. de creditoribus f 6. Despeisno pati. 1. tit. 1. de cautionibus, sect. 3. n. 29. SanE possunt non
excusso reo conveniti fidei uisores, si se in solidum cum reo obligaverint. de beneficio epistolae Divi Adriani renunciaverint. VI. Obligatio principalis debitoris non modb extendi potest ad fidei utares, vellim etiam horum defectu ad extraneos pignorum , seu hrpo- . thecarum possessores, contra quos creditor experiri potest actione hyp thecaria , si res debitoris per publicas mutuae conventionis tabulas fuerant antea ipsi hypotheeatae ac obiiciei e , sive per specialem , sive per gener tem bonorum debitoris hypothecam. Ex veteri quidem Jure liberum sue rat creditori pro suo libito debitorem personali actione convenire ; aut si magis placeret, etiam litem inchoare adversus tertios bonorum hyp thecae obnoxiorum possessores, & hos aggredi per realem, sive hypotnecariam actionem, .Perseq-riora, C.de pignor. & hypoth. Caetersim Iustinianus hanc libertatem abrogavit per authent. G sis, i , S. Siaad res , collat. i. constitui. . & inseritur auth. Hoc sis itεr. C.de pignori di hypot. ubi statuit non licere in judicio aggredi tertios pignorum posses- sores, nisi postquam sussicienter discussus tuerit debitor actione perianali,& seeundo loco fidejussores, si aliqui sint. Cum enim actio hypothecaria sit solum subsidiaria de accessoria ad personalem, non videtur aequitati
consentaneum, si omisso praecipuo debitore, moveatur lis contra tertium
possessorem hujus obligationis tartasse inscium , & qui causae isti nunquam se sponte ingesserit. Similiter alienum est ab aequitate , si praetermisso fidejussore qui ultio se obligavit, divexetur tertius detentor qui po- ruit hane ignorasse obligationens, qua se debitor principalis, ejusque in- tercetat obstrinxit. VII. Iure Romano & communi discrimen statuitur inter generalem, . & specialem, seu particularem hypothecam, quod prius necesse sit specialem hypothecam discutere, nec liceat creditori prosequi generalem, nisi in subsidium , postquam specialem prosequutus , lus suum integrum adi- pisci non valuerit: si nimirum res generali hypothecae subjectis ad poste- riorem creditorem transerint, i. Quoetui 1. C. de pignori de l. V specia-ιiter, C. de distrach. pign. Specialis quippe hypotheca posterioris etiam creditoris praesertur hypothecae generali anterioris creditoris , s hic habet aliam specialem sibi sufficientem. Sed si ereditori anteriori non supnetat specialis hypotheca sussieiens integrae sui juris recuperationi, tunc solum ejus generalis hypotheca praeferenda est speciali posterioris creditoris hypotheeae , ut provide statuit lex Si se raditer, C. qui potior. in pign. habeant. Ita quidem disponunt Romanae leges I Provinciae tamen, quae mea patria est, consuetudo innumeris Aquisextiensis Senatus roborata judiciis, creditori tum generalem, tum specialem hypothecam habenti libertatemi relinquit
662쪽
relinquit experiendi prout libuetit, sive in vi in suae. specialis hypotheeae.
sive in vim generalis , etiamsi agat aaversus posteriores le creditores sim-cialibus munitos hypothecis, eosque submovebit. Apud nos enim quis. quis creditor tempore praecedit , posterioribus cunctis inconcurse praesertur in suis etiam generalibus hypothecis , quibus nullae praejudicant hypothecae spe tales posteriores , paucis dumtaxat exceptis , ut est hypotheca privilegiata, quam habet venditor adverssis emptorem, dc quoscumque alios creditores in re vendita pro ejusdem rei pretio. Neque servatur in hac patria lex a. C.de pignst. statuens specialem posterioris creditoris hypothecam praeferri generalibus anteriorum creditorum. Iusta quoque ratione communitur ea consiletudo , inconveniens est enim priorum credit
rum jura per posteriores infrinsi ac violari. Sic enim fraudibus msio ne quens aperiretist, de collusionibus inter debitorem , posterioresque credistores interdum fictos & dolose suppositos ad eludenda anteriorum jura Mactiones solis subnixas generalibus hypothecis- Praeterram quod species sub teneribus includuntur , de qui totum dicit , nihil sub toto comple vim excludit , l. a. C.de haerea. instit. l. si Ma Viui. D.eod. l. i. D.de penu legat. L I iamra respondit, D .de legat. 3. Neque apud nostrates s cialis hypotheca posterior anteriori , quamquam generali , praevalet, etiamsi vulearis illis clausula non fuerit contractui apposita , ut specialis liniversali non deroget. Haec dicta sunto citra eorum locorum praejudi cium, in quibus oppositum servatur. VIII. Illud denique ut ad jus commune regrediamur tenendum est, praesitam subsidiariam , seu hypothecariam actionem adversiis tertios, bonorum posse res decennii praescriptione summoveri inter praesentes. de viginti annorum inter absentes . dummodo possessio titulo simul de bona fide nitatur, l. i. & x. C. si advers. credit. praescrip. oppon. etiamsi creditor anterior specialem habuerit hypothecam ejusdem rei quae ad alium ex postfacto devenerit, ut docent Gallicani Jurisconsulta , & confirmant Gallicanarum Curiarum permulta judicia. Videri potest insoULseus de contractib. pari. 4. tit. 4. num. 3 2. Denique ne specialis hypotheca deroeet generali, solent Notarii ad cautelam apponere clausulam istam, La a la remnalise. In praefata vero praescriptione bona fides exigitur, non solum ex parte emptoris , sed etiam ipsius primi authoris: hujus quippe mala fides successori nocet agenti bona fide , iuxta Authent. m mala ν , C.de long. tempor. praeseripti
663쪽
sust A est lucrum pecunia aestimabile , vi mutui veri aut palliati quaesitum. Vox lucrum , in hac definitione locum generis subit: reliquae voces differentiam constituunt. Vox premna aestimabile . excludit lucra spiritualia , ut sunt gratiae idc merita virtutum apud Deum , de quibus Iesus Christus ait Matin. is. Centuplum accipietu, cT vitam aternam pessidebitu. Excludit insit per merita inter homines , quos demereri quis potest mutuando , quum nulla in te cedente pactione sperat amicitiam, vel gratitudinem mutuatarii, atque ex his sponte & liberaliter emergentia commoda temporalia. Spes enim ab omni conventione remota neque usuram in temporalibus inducit , neque simoniam in spiritualibus rebus, ut cum Sancto Thoma unanimes Doctores affirmant: dummodo in spiritualibus primaria intentio non ve setur circa commodum temporale unde nasci posset, ut suo loco disput bimus, simonia mentalis. od vero dixi , vi mutui, discrimen innuit usu- .rae a veri damni emergentis , aut lucri cessantis compensatione, dc a poenali mora cum culpa conjuncta , de qua conventum bona fide ab ipso initio fuerit, juxta Glossam generaliter receptam in cap. Conquestiu , ver De stimis , de usur. Dixi denique , mutui veri , aut palliari. Clim enim verum mutuum, ut Iurisconsulti docent , consistere soleat in rebus usu consumptibilibus , quaeque in pondere , numero , vel mensura constant , de quarum dominium seu proprietas transfertur in mutuatarium , l. 2.pestata , D. de rebus cred. de chira aliunde mutuum ex Evangelica lege debeat esse gratuitum , Luc.6. vers. 3s. Benefacite, ct mutuum date nihil inde Iperantes; quidquid ratione mutui ultra sortem exigitur, usurarium est de
indebitum. Concilium pariter Agathense can. s. hoc docet: Usura est Gi . amplio requiritur quam datur , veris I alia si dederis selidor decem , ct amplius Maseris. II. Mutuum non solam explicitum , sed etiam implicitum, quod paruliatum vocant , est quoque illicitarum usurarum seges δc materia frequens , ut fit quum in emptione Sc venditione pretium ob anticipatam solutionem minuitur , aut augetur ob dilatam: perinde est enim ac si pretium mutud daretur ab emptore ; sic tamen ut quod de justo pretio demitur , cedat in lucrum foeneralitium ex mutuo simulato. Augmentum qu0que iusti pretii ex dilata solutione perinde est ac si venditor illam prelli
664쪽
pecuniam mutuo daret ea lege, ut ille justi pretii superexcessus locum
eneat usurae, ut docent cap. In civitate, de cap. Consumi, de usur. Secus xamen judicandum , ubi augetur pretium ob aliquam ex tribus memoratis causis , quae singulae justae sunt: Prima est , lucrum cessans cum debitis conditionibus : Secunda , damnum emergens ; quae frequentissime negotiantibus accidunt, eo qudd rerum pretia vel non solvantur, vel ultra mo-ἡum differantur : quo fit ut mercatores negotiationum lucrosarum occasones plerumque disperdant ex defectu pecuniae sibi debitae. Tertia , eaque justa causa fundatur in valde culpaoili dilatione solutionis , qualis occurrit frequens in Magnatibus aliisve personis , quas vel ob avaritiam piget debita persolvere, quanuis commode id possint, quaeve ex opposito Per prodigalitatem & luxum sibi facultatem praeripiunt creditoribus suis
Iarisfaciendi ; unde consequens est , ut creditores gravia damna , laetiti as ct perieula sustineant: si modo in hanc poenam Partes convenerint, vela Ddice decernatur. III. Mutuum similiter palliatum sceneralitium contrahunt quicunque roganti mutuam pecuniam praetexunt sibi eam ad manus non esse; ideoque ex rogantis penuria lucrum captantes,vendunt merces aliquas maiori pretio, etiamsi justi pretii latitudinem non excedat, hac conditione, vel tacita intentione, ut eadem mere sibi minore pretio retrovendatur. Pe inde est enim ac si minus pretium retrovenditionis mutuarent cum usurario lucro superabundantiae,quae est in priore simulatae venditionis pretio. Bonacina de contractibus disp. 3. quaest.2. punct. .n,9.
IV. Usura jure ipso naturae prohibita est ob multiplicem rationem. r. Elia jus naturae reprobat plus ab alio exigi quim a te receperit; quod facit omnis foenerator. Σ. Quia nefas est compellere quemquam ad emendum rem suam, cujus habet iustum dominium: atqui mutuatatius est dominus rei sibi creditae ; per mutuum namque transfertur rei creditae dominium: nefas igitur est eo nomine quidquam superabundans exigere. 3. 4icut injuste obligaretur creditor in partem jacturae rei mutuo datae , quia tam a dicaverit ejus dominium , se atque usum , nihil debet sentire damni ex illius jactura; quandoquidem res omnis suo domino perit, si abst aliena culpa : eadem ratione creditor nullum habet lucrandi jus ex re credita; lucrum enim de damnum aequo jure ad dominum rei pertinent. 4. Quia nulla permittit ratio, ut fructum sibi aliquis quaerat ex re non fructifera, quales sunt res quae ipso usu consumuntur. Quocirca Deus in Scripturis passim
usuras damnat. Exod. 12. vers. 23. Levit. 23.Vers. 33. Deuteron.23. VerL. I9.2.
Esdrae s. vers.7. Psal. l . vers. 6. Luc. 6. Vers. 34. & 31. V. Leges quidem Caesareae minus religiosae fuerunt, quippe quae usuras permittebant ad certam summam redactas , & ad illas exigendas actionem dabant. Famosissima lex olim Constantini Magni fuit, quae habetur in Codice Theodosiano, lib. 2. titi ult. l. a. tam circa fruges quam circa
665쪽
pecuniam numeratam , his verbis : c cunque steter nidis, vel arentes indigent gus mutuas dederint, usiura nomine tertiam parrem consequantur ; idest. ins si Ma crediti in modiis Lusivus surris, terr o modium amplius conseptin tur. Hae lex ad sus pertinet 'granam pro pecunia ultra singulas cente ascreditor vetat in accipere. Eram istae velut reliquiae morum nuperi paganismi. Sed illa, Ecclesia sanctioribus obtemperans legibus minime probabat. Ne tamen Principum Magistratuum animos a Christiana Relistione usuras. Inde statuit canon Apostolo m 63. Epi γρο , aut Presbyter , -e-Diaconus qia usuras a mutuum accipientibur exigit, vel desinto, vel deponitori Nicaeni etiam Concilii canon i7. utramque praedictarum usurarum speciem Clericis interdicit , eisque nominatim vetat ἐχαςοται; idest centesimas , quae pecuniis assignabantur ; & ἡμιολ-ς, idest sescuplas, seu senquialteras , quae pro mutuatis frugibus constiturae erant. Utrasque similitater sub nominibus , & ἡμυπλίας Clericis prohibet Concilium Laodicenum can. s. qui canon inseritur dist.Α6. can. Non licet. Clericos pariter 'Reneratores a Fidelium communione sejungit Arelatensis Concilii primi canon it. Eadem Clericis iteratur prohibitio in Concilii Carthaginens, tertii can. 16. de habetur in Decreto , I . quaest. . can. Nullus Clericorum.
Generalior est prohibitio in Concilii Hiberini can. ao. ibi namque Clericissimul εc laicis foenora vetantur, poenisque distinctis coercentur. Habetur porris apud Gratianum sola ejus pars quae Clericos attingit , can. Si quis, dist. H. Sancti verb Ecclesiae Doctores, ex Latinis Hieronymus, Ambrosius , Augustinus, Leo Papa, Gregorius Magnus, & ex Graecis Baslius, Chrysostomus, aliique in laicos foeneratores saepe invehuntur. Vide at quot eorum loca apud Gratianum I caus q. 3. & Α- Qinbus adjungi possunt S. Basilius tota homil.in psal. i . & Laetitiatius lib.6. cap.is. V L Hemiolias, seu sesquialteras usuras Theodorus Balsamon in Nicaenae Synodi can. II. perperam exponit de medietate usurae centesimae, ut pro duodecim sex tantum annua praestentur. Sedit ὁ certum est ex
ipsa Constantini lege hemiolias , seu sesquialteras uturas fuisse solami
frugum , nihilque aliud signiscare quesn exactionem totius mutuatae rei cum augmento dimidii, ut pro duobus modiis mutuatis tres modii recupiantur. At centesima usura in sela pecunia versabatur, He addicebat creditori nummum unum ad singulos menses pro nummis creditis centum: itaque annuatim pertingebat ad duodecim pro mutuatis centum. Arcadii tamen lex sub eodem libro dc titulo Codicis Theodosiani usuras Senat mira moderabatur ad dimidiam centesimae, hoc est sex annua pro centum mutuo datis. Scribens S .Hieronymus in haec verba Ezechielis 18. vers. 8. Si ad usuram non commodaverit, ct amplius non acceperit, haec sapienter admonet : Putant quidam Uuram esse tan um in pecunia : quod praevidens Scriptura divis
666쪽
divina omni rei aufert superab dantiam , ns plus non recipias quam dedisti. Solent in agris sementi re milii , vini ct olei , ceterarumque specierum usura exigi, sive ut appellat sermo divinus , superabundantia : verbi gratia H hyemis tempore demus decem modios , ct in messe recipiamui quiniscim , hoc est amplius
VII. Ius Civile in omnibus bonae fidei contractibus , & praeterea in
legatis & fidei columissis , usuras deberi decernit ex mora computanda ex
die interpellationis, vel ex die litis contestatae , t. Jora feri, in princ. Jef. Iu bara frit, D. de usit r. l. fin. D. se pericul. & cona. rei vend. l. 'istiadum , & l. Si quissimum suum , D. de legat. r. l. In bona fidei, C.de imar. Et quidem si per sententiam Judex usuras istas adjudicet, spectandum erit an fuerit mora ista culpabilis , eo quod reus cum solvere debuisset, vel neglexet it, vel sua culpa quae obligatione posterior sit, puta lusibus, aut supersi ais expensis tibi ademerit solvendi facultatem. Si res ita st , poterit usura adjudicata exigi, cum sit in poenam culp. abilis morae per sententiam, eamq ie justam imposita. Idemque censendum si Pars, cui per sententiam adjudicatum fuerit verum , nec fictum interesse , sive lucri, sive damni, ob rem tempore debito non persolutam patiatur detrimentum. Sed si neque mora debitoris culpabilis ulla suerit, aut justum lucri, vel damni in-Ieres le non intervenerit, non potest creditor in foro conscientiae hujusmodi usuras etiam per sententiam adjudicatas exigere ; debetque contentus esse recuperatione rei petitae, & indemnitate expensarum litis. Si verδsve ex mora culpabili, sive ex alia quavis culpa debitoris creditor verum damnum sustineat, tenebitur in conscientia mutuatarius illud reparare,
quanuis nihil expresse convenisset, nec Judex quidquam decerneret. Est quippe naturalis obligatio damni alieni reparandi in eo qui sui culpa damnificavit, cap. finali de injur. & dam. dato. Famosus ille Pari sensis Advocatus , cujus irreligiositas commeruit, ut ipsius libri, nomenque, quasi alterius Erostrati, Romanis decretis proscriberentur, vel solus suffcere videtur apud Forenses Gallicanos ab ui ararum praxi & patrocinio deterrendos, qui in suo Tractatu de usuris , num. I s. sc loquitur : Moribus insoluit , uet mutuum debeat esse, ct sit Patmtum, omnesque teges inuraria in Martio prorsus exul erunt. md est iusti rationabile , tum attenta natura mini, rum ad vitandam sequentiam impium quam . VIII. Si creditori nullatenus petenti aliquid a intriuatario dctur gratuito , poterit sine foenore, vel peccato recipi. Vertinatamen non est facit Epraesumendum, omne oblatum este gratuitum. Munera enim quandoque a debitoribus offeruntur metu severioris exactionis cui se impares agnos.cunt ob paupertatis angustias. Si ergo munera ista sint pretiosa , aut pecuniaria, praeuamendum est non es le spontanea , si dcbitor inop a laboret; debetque creditor oblata recusare , ne occasione alienae paupertatis loci
pletetur. At si levia sint munuscula, nec pecuniaria, nec d:ssicile parabilia, MMm in censeri
667쪽
censeri poterimi ex spontanea animi gratitudine proficisci, atque ita licebit recipere. Et hic valebit regilla ista: Contrectans rem credens invitum dominum , committit furtum ; sed furto non est obligatus si dominus erat volens , l. Inter omnes , f. Rule, D.de furtis. IX. Potest creditor pacisci cum ima tuatario ab initio de praestando vero , nec ullatenus ficto interesse , idque postmodam exigere. Ratio perspicua est, quia in hoc nihil requirit praeter justam sui indemnitatem : neque juste compellendus est ad subeundam jacturam & damnum ex hoc ipso quod alteri se beneficum praestat, l.unica, C.de sentent. quae pro eo quod interest profer. Eaque lex duplicis rei meminit, scilicet lucri & damni , hoc est ut ibi exponit Glossa in verb. Fossibile, de Bariolus ibid.ὶ li
eri cessantis, & damni emergentis. Sit hoc exemplum damni emergentis. Destinatam habeo pecuniam reficiendae domui meae ne corruat, aut cocis mendo tritico ad alimentarem anni provisionem, vel foeno ad jument rum pabula, vel septis & aggeribus struendis ad arcendam aquae vim ne praedium inundet , aut solvendis nominibus seu debitis : & cum aliam praesentem aut accommodam pecuniam non habeam, istamquam a me
rogas pecuniam, tibi protestor jam esse illis praefatis rebus destinatam, mihique aliam non suppetere , ideoque simul de damno, si quod futurum
est, a te resarciendo protestor. Contingit exinde ut domus corruat, aut ut triticum, vel scenum credito simul & carius emam, aut pecus fame perear, aut ager aquis inundetur , aut cogar ab aliis mutuo sumere cum usuris. Exemplum verd lucri cessantis: Ego pecuniam habeo mercaturae ad proximas nundinas destinatam ; sed quia tibi mutuo roganti credo , aut quia praestituto die non solvis, lucro ex mercatura sterato frustrari cogor. X. De utroque intercise, damni emergentis de lucri cessantis commi niter scribunt Doctores, utrumque ex mutuo contingens exigi posse tribus
casibus. Prior est quum culpabilis in solvendo mora praecessit. Secundus quum sive ante, sive post moram contigit, sed mutuum datum est per aliquam vim, sive Regis, sive Civitatis, sive alicujus praepotentis. Tertius, etiamsi nulla vis, vel mora, vel culpa debitoris intervenerit, dum tamensuerit ab initio admonitus debitor damni impendentis, de iste concesserit
hoc damnum , si contingar, praestare ultra mutuatam sortem, ut expresse docet S.Thomas 2. 2. quaest.78. art. 2. ad I. idemque tract. de malo, q. 3.art. . ad i . In tribus praedictis casibus licet etiam ab initia convenire de summa ultra sortem rependenda ad verisimiliorem laxam aestimationis illius interesse. Solus lib. 6. de just. & jure , quaest. I. art. 3. Navari a in
Manua l. cap. IT. num. III. & in comment. de usuris, num. 3'. Toletus lib. s. cap. 3 2. num. 7. ut alios innumeros sileam. Dummodo Daus omnis proci l eliminetur, neque incertus eventus tanti computetur ac si certus
esset. Igitur praeter protestationem hacri cessantis, damnique emergentis, atque morae culpabilis, ratici etiam habenda est periculi sortis ac malae
668쪽
fidei ipsius mutuatarii , cui mutuans se exponit. Frecuens n. amque experientia docet dcbitores sive male administrando , sive per neglectum , sivectiam per infortunium aut prodigalitatem, suis creditoribus decoquere ac versuram facere. Alii morosi adeo sunt creditoribus, ut non nisi per vim& lites ac graves expensas debita creditoribus exsolvant, quae causa est vigentis apud Chinenses legis, ut creditoribus ad adicendiar triginta nummi ad sortem nummorum centum. Q iapropter Regulares Missionarii, qui fidem Christi in ea regione promovere student, communi consilio statuerunt quaestionem hanc deserre ad solidam Petram , & Petri Calliedram consilere , num istiusmodi us irae in conversis ad Christi fidem tolerari possitu. inii tunc Summus erat Pontifex Innocentius X. disciassionem istam sacrae Cardinalium Congregationi delegavit, quae indiscriminatim ad triginta pro centum usuras reprobavit, chira ejusmodi pericula pro rerum personarum diversitate admodum inaequalia sint: sed judicavit praeter ti-rulos damni emergentis vel lucri cel antis, posse insuper conveniri ae exigi compensitionem probabilem quae proportionem habeat cum ejusmodi periculis , quae si contingant, deterior fiet creditoris conditio. De-eretum ist id sibi exh b tuni aut horitate Apostolica confirmavit Innocentius X. Pontifex, de refertur a Ludovico Bancti Dominicano Theologiae
XI. De interesse lucri celsantis , quod possit in mutiro exigi, communis est graviorum Doctorum consensus, Ostiensis, Panormitani, Ioannis Andreae , Sylvestri, Cajetani, Conradi, Adriani & aliorum quos citant Sescqui intur N.ivarra , Bonacina , Lessius, Covarruvias lib. 3. variarum resolui. cap. . Gravis quidem Author Dominicus Soto lib. 6. de just. quaest. i. declarat se hanc opinionem non improbare ; praeferre tamen oppositam neg. ratem esse habendam ullam rationem lucri cessantis, quam ante ipsum Propugnaverat Innocentius. sed sue Doctorum non minoris ponderis ac meriti multd anioliorem multitudinem , sive rationum momenta cXpen
dantur , satis perspicuum est, non pol se citra injustitiam hinc excludi lucrum cellans: qui enim lucrum petit sibi compensari, nihil petit quam ju- .stam, sibiqiae ex collato in alium beneficio debitam indemnitatem. Ex is sis jaris naturalis regulis haustum est quod sacri Canones declarant, o cium suum nemini debere esse damnosum. Ipsaque lex Ne liberalitate, D. de re j idi c. dccernit, ne liberalitate sua quis de inopia periclitetur. Ille vero qui privatur mediis ad lucrum aliquod justum destinatis, indubitate
j. acturam futuri ni patitur, & deteriorem conditionem incurrit; & consequenter jus habet petendae indemnitatis, si de illa convenit ab exordio cum illo cujus rogatu se isto ad destinatum lucrum medio spoliavit. Secundo pecunia quae mutuo datur , quiatenus subest destinationi ad lucrativum
negotium , simulque ipsius destinantis industriae . pluris valet quZim ipsa eadem per se tantum spectata, clan in illa priori consideratione sit princi-MM in m a pium
669쪽
pium & semen sperni lucri, idque in se virtute continens lucrum. Igitur sic spectata plus valet qu,ni seorsuta spectata , & divisini ab illo destinato emolumento. Tertio negari non potest , spein illam lucri escaciter destinati esse pretio aestimabilem , cum constet apud omnes spem lucri, seu Juod idem est, speratum lucrum, justo pretio vendi posse, ut constat inute de venditione futuri iactus retis , l. Si serum , D. de action. empl.
Idemque de fructu Urorum futuro , de foetibus pecorum nondum editis. Quarto par debet esse ratio damni & lucri ; contrariorum enim eadem est dilciplina. Itaque par debet esse damni & lucri aestimatio. At concedunt Innocentius de Soto , quando ex mutuo damnum aliquod futurum for mi datur , licere de eo compensando tacita. Ergo licet pariter quando speratur lucrum , si spes rationabilis sit. Quinto , quia amissio boni rationabiliter sperati computatur inter damna , ct proinde jure merito tenere locum potest damna emergentis, quod , compensatione mutui duo illi Doctores non repellunt. Sexto , ex eo quod illi fatentur licitum esse pacisci de lucro celsante quandocunque aliquis per vim aut fraudem mu- 'tuum dare compellitur, concludi facit E potest, licitum quoque esse ita pacisset, nulla etiam vi, aut fraude adhibita. Vel enim pactio de compen- 'Lando lucro cessante justa est, vel usuraria : Si justa , ergo licita; si iniusta& usuraria, ergo assolute illicita, & iseo prohibenda quoque homini
per vim aut sta idem circii invento , vel compulso. Illa enim compulso Valorem non auget, nec pretium rei mutuatae. Cumque usi ira sit jure naturae illicita , nullus praetextus coactionis potest illam justificare, sed sollim interesse tueri, vel damni. Proinde si interesse lucri accedens ad mu- tuum libertate plena contractum censetur illicitum, non minus erit illicitum etiam oppressa libertate. Septimo s quis me roget ne laborem , vel ut instrumenta artis meae libi commodem , quanuis mihi liberum sit vel recusare, vel acquiescere; si tamen acquiescere lubet, possum cum rogante pacisci de praestando mihi lucro quod ex meo labore consequi sperabam. Idem igitur in libero mutuo, quod in libero commodato statuendum ; climinter se communia haec habeant quod gratuitis fiant, de quod celebrentur ambo in gratiam recipientis. XII. Secluso autem interesse damni aut lucri, necnon poena pecuniaria , vel inter paries conventa , vel a Judice decreta ob culpabilem in ram , adeo Iara reprobant aliquid ultra sortem peti, ut leges simul Ecclesiasticae cV Imperiales decernant nefas esse creditori fructus obnoxii sibi pignoris percipere, nisi ciun pari & aequivalente sortis diminutione , cap. litem, de iurejur. & l. i. Cod. de distract. pign. Ergo pari, imo sortiori jure quidquid scenerator aliunde ex min is sibi obnoxiis debitoris bonis exis ogit, computandum est in sortis ipsius parem diminutionem.
XIII. Ut autem mutuator licit E possit id quod sua interest in pactum
deducere, tres quae sequuntur conditiones trecesse est concurrere. Prima est
670쪽
est ut mutuum sit vere causa damni emergentis , aut lucri cessantis; verbi causa, ut pecuniam destinatam negotiationi, vcl emptioni rei frugi serEsubtraham ab illa destinatione , eo qudd tibi mutuem. Nec id solum , sed requiritur insit per iit non habeam aliam penes me otiosam pecuniam, quam possim substituere in eundem usum ad quem priorem destinaveram pecuniam , quam tibi do mutuo : si enim par alia pecunia mihi restet. cestabit praetextus lucri cessantis, aut emergentis damni, chi facit E pos. sim illud interesse reparare impendendo in hoc ipsam eam , quae mihi superest, pecuniam otiosam. Ad hoc tamen non eis necesse illam pecuniam
computare quae in alios eventus rationabiliter seposita est, ut rectὸ notat Navarra cap. I7. num. 2ii. qualis est illa quae reservatur ad alimenta provisiones familiae, ad filiorum dotem, ad emendam praefecturam , vel ossicium , ad casus formitos, quos prudens dc commodus paterfana ilico sdebet praecavere, ne inopinaid ingruente aliquo eorum opprimatur, ut
sunt morbi privati, incendia , bella, epidemiae , occurrentia litigia , longinquae prosectiones. Secunda conditio est, ut minus lucrum exigas quani quod ex tua destinatione sperare poteras: si quidem deducenda est laborum de expensarum aestimatio, & quanti minoris valet id quod futurum atque incertum est,quam quod certum est & praesens.Tertia demum conditio est, ut lucri celsantis compensitio non exigatur statim dato mutuo , sed post
conveniens intervallum : ut si ex mutuo centum aureorum debeantur mihi octo lucri cessantis , non paciscar octo statim mihi solvi ; alioqui enim
jam reipsa non mutuo centum , sed solum nonaginta duos aureos ; & ta men non min is ex illa imminuta summa referrem nomine interesse, quam si mutuassem centum. Medina de usur. quaest. 3. S. Septimae ditio, Lessius
XIV. Hic admonendos duco & poetiitentes, & Consessarios, plerumque fieri ut homines per caecum sui amorem decipiant alios , atque etiam seipsos falsis praetextibus , quibus suas obvelant usuras ad excusandas exculationes in peccatis. Unde sanctus Papa Gregorius i. pari. Pastoralis, cap. s. ait: Saepe sibi de se mni i a mentitur. Multi quippe fundati tinteresse in hoc, quod pollent creditam pecuniam exponere te timo alicui lucro; cum tamen nullum ad id habeant, aut habuerint e mox pro positum, aut etiam repugnantem habeant voluntatem ob pericula quae reformidant. Isti quidem identidem assirmant se nunquam commissuros ut suae pecuniae arcis otiosae includantur ; cum tamen aut solum intendant ex mutuo lucrum, vel saltem de aliis lucrandi modis nihil certo ac cis caciter proponant, nisi sorte solo illo casti quo fidi debitores non occuriarerent, quibus tu id suam pecuniam cum foenore credant. Illud propos tum est planε praeposterum, nec potest fundare lucrum cessans. Ut enim vere obtendi possit celsans lucriim, necesse est ante mutinim praecessisse completam de essicacem voluntatem aliis negotiis licitis & luctatoriis pe-M M ira in s cuniam