M. Tullii Ciceronis in philosophiam ejusque partes merita

201쪽

mentum, cur deos esse credamus, assere videtur , In hominibus enim nulla gens neque tam immarisueta est nequo tam sera, quae non etiamsi ignoret, qualem deum habere deceat, tamen habendum sciat. Multi quidem do ' diis prave sentiunt; id enim viii a more inici solet omnes tamen esse vim et naturam divinam arbitrantur ne vero id collocutio viminum aut consensus essest, non institutis opinio est confirmata, non legibus omni autem in re consensio omnium gentium lex natura putanda est Deos igitur esse natura opinamur, sed quales sint ratione

cognoscimus Ex quo essicitur illud, ut is a no4eat deum, qui, unde ortus sit, quasi recordetura noscat Ex hac omnium gentium in statuendo aliquo divino numine consensione atque conspiratioue efficitur, nos insitas dei vel potius innatas cognitiones habere quod alia hujus rei idonea ratio reddi nequiti Tum ordo rerum coelestium atque mira totius mundi

s Huic arguinent inultum trihuit Socrates, ut videre est . Neriophout M. S. I. 4. Cic. N. D. II. 53 q.

8 Legg. LI. ubi Davis et Turn . Sext. mP. Mathem. IX, 61 ibiq. Fabrio Conserondus est praeclarissimus Raura omni laudations sublimior sistimius diyino locus, a Cicerone in praestanti illa pro Milone oratione caP. 30 di. 'orthisitatus. I. Tuae Qu. I, 28.

202쪽

pulchritudo cogit confiteri, esse Praestantem aliquam Beternamque naturam, et eam suspiciendam admirandamque hominum generi ). Haec enim sunt ejusmodi, ut, quum speciem candoremque coeli Videmus, caelestiaque contemplamur, deinde conversionis celeritatem tantam, quantam cogitare non Possumus,lum vicissitudines temporum, et guris animanuum solertem subtilemque descriptionem partium, et sebricam membrorum admirabilem consideramus haec igitur et alia innumerabilia quum cernimus, nihil videtur tam apertum esse tamque Perreisuum, quam esse aliquod numen, quod haec siecerit, atque

regat gubernetque Commoda porro et opportunitate liominum generi a diis cumulate assiuenterque impertitae deum esse loquutitur Hae enim ii signia omnium rerum ratio, modus et disciplina et mnno inter se utilitas sine caussa fieri non Potuit; ae est aliquis, qui praesit omnibus, atque omnia divina providentia moderetur. Deinde rationis atques Divin. II, 2. I. Fabrie ad Sext. Emp. M. Math. IX. 26-28. p. 554. Prohat igitur cicaro alia Stoici argumentum in libro II do . D. 1 Tuae Qu. I, 28. s. quas disputat Balbus in libito semaid de Nat. Deor. 24. Addo iat pro harusp. re3Pου α IX. 2 Tuae Qu. I, 28. L. N. D. II. 2.

203쪽

mentis origo nusquam in terra reperiri potest..

Alia quibus cohaerent homines, e mortali genero

sumta sunt, quae fragilia sunt et caduca Animus est ingeneratus a deo, ex quo vere Vel agnatio Obiscum coelestibus, vel genus vel stirps appellari test. Itaque ex tot generibus nullum est animal praeter hominem, quod habeat notitiam aliquam dei Uuo denique accedit evidens progressi omnium animalium et rerum ad suae naturae convenientem Persectionem, inprimis hominis ad rationis persectionem ). Haec sere sunt argumenta, quibus Cicero, esse deum, ostensum atque commonstratum ivit. De deorum forma, facie atque loco haud quaerendum esse arbitratus est. Si enim, inquit, quod nunquam vidimus, id quale sit, intelligere non Poa-M Hoc argumentum mutuatus est Cicero a Socrate aP. Xeno-Phlant M. S. I. 4, 8 os Plat Phileb. p. 233-241. et alibi. V. Tenuemanu. Grach. d. Phil. . II p. 381 Cic. N. D. It 6. 4 Leta. I. . M in IV. 14. - Ceterum quod alia argumenta, quibus recentioris aevi philosophi, esse deum, demonstrarΘCOnati sunt, nonduin in Ciceronis scriptis Philosophieis reperiantur, nou est, cur miremur. Argumentum ab innata dei notion desumtum Cicero quidem tenuit, sed aliter ac recentiores philosophi Cartesius Prineil'. hi- λοεοΡbia Ι. S. 14. , ut jam supra vidimus Aliud argu-

204쪽

sumus, certe deum ipsum cogitatione complecti non

IX. CICER I UNO DEO PRIΝCI MATQUE SUPREMO ESSE, ERSUASUM FUISSE, OSTENDITUR.

Priusquam disputatio nostra ad alteram physices partem, quae est de Virtutibus persectionibusque, minis divini, progredi potest, quaestioni gravissimae multumque a viris doctis agitatae Utrum Cicero unum tantum deum an plures esse putaverit,' immorandum nobis erit. Quemadmodum jam supra clarissime intelleximus, multis in physica partibus iaceronem Platonis Stoicorumque, qui multa ex Platono mutuati sunt decreta, Philosophiam sequutum esse rit in hoc quoquc argumento philosophum nostrum cum Platone Stoicisque amicissime conspirare, et loca, quorum jam supra mentionem fecimus, et multa alia luculentissime videntur demonstrare. Plato atque Stoici unum supremum atqne principem deum esse statuebant, a minoribus diis longo inte allo atque adeo toto genere distautem ' . Unum

6 Tusc. u. I, 22. s. e. 29. Lem Ι 8. Dcs Cudworit, systema intelleetvale. T. I. e. IV. P. 666 sq. N De Platona vide onueniann Gesch de Plia . . H. do Stoicis IVrite achii dissert de Deo in script Legat.

205쪽

tautum supremum deum statuisse Ciceronem vel ex eo patet, quod Platonis verba: Principii nulla origo est; nam e principio oriuntur omnia; ipsum aurem nulla ex re alia nasci potest' miratur et sua facit , Illustrissimus locus extat in Legibus' , ubi supremum deum, qui hominum animos generavit, quem et mentem divinam et praepotentem deum vocat, accurate distitit a diis reliquis, qui rerum universitatem commutiem cum hominibus veluti civitatem habeant. Atque etiam comparatu dignissima est Cottae ii tertio de Natura Deorum disputatio contra Stoicorum magnam deorum multitudinem ). Si di sunt, inquit, quos colimus et accepimus cur non Mem in genere Serapim Isimque numeramus quod si facimus, cur barbarorum deos repudiemus aut cur non omnes omnino res inanime Parite atque animantes in de rum numerum UQPtemus 3 Ergo hoc ait in immen

um serpet, aut nihil horum recipiemus nec illa ii sinita ratio superstitionis probabitur Huc accedit,

206쪽

quod tu sexcentis aliis locis de uno tantum deo, non de diis Cicero loquitur. Luculenta inpriuiis loca expressa sunt in insigni illo atque illustri do Republica fragmento, quod Somnium Scipionis dicitur quas etiam, qualem illum unum deum cogitaverit Cicero praeclare illustrant φ . Veluti Nihil est enim priu-cipi deo, qui mitem hunc mundum regit, quod quidem in terris fiat, acceptius, quam concilia coctus- quo hominum jure sociati et mox, novem tibi orbibus vel potius globis connexa unt Omnia quo-

Tutia uitu est caelestis, extimus, qui reliquos omnes coiitPlectitur, summus ipse deus, arcens et continens

ccleros ). Et alibi, si quidem deus est, qui Viget, qui sentit, qui meminit, qui providet, qui tam regit

et moderatur id corpus, cui praepositus est, quam hunc mundum ille princeps deus, ct ut mundum ex quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic Bagile corpus auimus εempiternusque movet ' . Multa alia loca sciens atque prudens omitto, ne nostri ii stitui sine excedam. Quae quidem omnia si cogitation nostra complectamur, videmus, Ciceronem unum deum principem atque summum statuisse, ae-

207쪽

Ium, terras, maria rerumque omnium naturam, derantem gubernantemque. - Α innumerabilia contra in Ciceronis scaeiptis occurrunt loca, in quibus deorum nomen plurali numero posuit quae si inter se accurate comparantur atque componuntur, Cicero diversa de diis ratione loquutus videtur. Enimvero primum sola consuetudine atque loquendi more ductus saepissime deorum nomen plurali numero usurpaviti Saepius igitur Vocabula deus et dii promiscue adhibuit ). Tum vero Cicero praeter summum illinatque principem deum etiam alios esse deos, longo quidem illo inferiores, sed tamen immortales rerumque omnium Praestantia excellentes ), alque principem illum deum inferiorum deorum opera, tanquam ministris in administratione mundi uti, statuisse via

detur In qua quidem re cum latonis et Stoico-ium philosophia conspirat ). Denique saepenumero

6 V. Mostiem ad CudWorth. yst intelleci. I. p. 668. Advertamus ad verba in Legg. 1, 6. Quoi,iani in Populari

ratione omnis nostra versatur oratio, Populariter interduin Ioqui necesse est.

Divin. I. 1. U. 63 65.8 V. Cud orth syst intest T. I. p. 378 P. 670. 9 CL Legum prooem. I. . in IV. 5. Legg. I. 23. 24 ubi v. Davis et Turneb. II, 3. 4. ubi deuin supremum a reliquis diis minoribus distinxit Cicero.

208쪽

deos dixit, ubi omnino de divina natura intelligendum est ).

DE VIRTUTIBUS ATQUE PERFECTIONIBUS DIVINIS.

Constitutis iis, quae de deo atque divino numine apud Ciceronem dicenda esse videbantur, jam qualem Cicero de proprietatibus virtutibusque divinis animo conceptam habuerit sententia in age videamus. Primum deus est nulli naturae subjectus et obediens, sed omnis naturae auctor atque caussa φ . Deus igitur ab omni aeternitate suit, atque in omnem suturus est perpetuitatem. Porro quum deus sit omnium rorum auctor atque caussa essiciens, sequitur, ut deus sit potentissimus atque adeo omnia ci pareati obediantque ). um deus omnia praestantia atque Persectione superat omnia sentit, movet, regit gubernatque 3 sine ullo labore ). Deinde deus est immutabilis, omnis omnino mutationis expers.1 it Tusc. u. I. 26. Legg. I. 22. de Amicit. 6. 13.2 Hoc consequens est ex iis quae supra diximus a mundi

omniumque naturarum Origine.

O . D. III. M. Legg. III. 1.. Tuae Qu. I. I. Somn. Scip. VIII. Divin. II 60. 5 N. D. III. 39.

209쪽

Is qui cuncta composuit, constanter in suo aratra manet ' . Deus est meus soluta liaedam et egregata ab omni concretione mortali, milia sentiens et mOVeiis, ipsaque praedita motu sempiterno simplicique natura ita ut neque oculis conspici, nequo sensu ullo percipi, sed sola mento cogitari atque depingi queat. Ex quibus omnibus consequens est, C Ceronem summam Persectissimamque deo tribuisse Iibertatem, quae in eo posita eat, ut semper optimum quidque et consilio suo convenientissimum sequatur.

Ex admirabili rerum omnium in natura ordine atquo disciplina efficitur, deum, qui haec omnia creavit at quo effecit, esse intelligentia summa praeditum ). Si autem nihil est, quod divino numini obscurum esse possit, ponto intelligitur, deum rerum omnium et maximarum et minimarum et praeterita-

6 Quod Cicero do Universitat m XIII. probavit. I. N. D. III. 15. ubi Cotta, dolorem, laborem inolestum aut Peric tui ultingere deum posse, negat Cicero P. Lactant , RN Tusc. Ju, I, 27. CL Plat Timaeus P. 31 sq. Tenuemarin. Gesch de, FHI. . II. P. 583. 8 Veteres philosophi verbum simplex alio sensu sumserunt, ac nostrates philosophi. Duplicem enim statuebant mat riam unam ex diversi generis partibus ita conflatam, ut divelli iterum et dissipari posset alteram ex riuadem generis partibus comporitam, atque omnis expartem muri

tationis.

M in V. 16. Tusc. u. I. 22. V. 13. g. I. -8.

210쪽

rum et praesentium et suturarum complecti ον nitionem ). Etenim deus et semetipsum uamque praestantiam in et omnium montes cognitas ia-bet atque perspectas. Deorum enim animi sine oculis, sine auribus, siue Iingua senti uiat, quid quis lussentiat unde fit, ut etiam quum homines taciti optant quid deus illud exaudiat φ . Ex eodem illo rerum

omnium in natura ordine, conventu atqu conspiratione sponte apparet, summam divino numini tribuendam esse sapientiam' . Onania sapientissimo consilio deus essecit atque enicit: tibi temere ac sinoratione molitur quod etiam ab Oiniti uin coiistantia abhorret ).

XI DE EST VOLUNTAS

Deus est ad bonum omne Proclivis, idque qua est bonitate desiderat. Si quicquid boni huic mundo et

1 Tuae seu V. 25. Divin. I. 1 uec tamen repugua Divin. ατ ubi Cicero academico mors disputat. 2 Tusc. u. I. 22. Animum nosse nisi divinum esset, non ossset hoc acrioris cujusdam antini Praeceptirin, sic ut tri-hutum deo sit hoc est, s ipsum P ε eoguoscere.

Fin V. 16. Leg. I. 22. a misin. II. 30.4 Cic. p. Lactant. V. 8. Leta. I, T. 5 Divin. II 60. 6 Qualia Stoici βουλησιν mancupabant, quae quid cum ratione

et considerato desiderat.