장음표시 사용
251쪽
est aversa a recta ratione contra mi motis. φυσι- animi commotio, ex pinato uno aut malo nata hqua hominis voluntas regitur In quatuor Parte pria marias dividebant perturbationes ' duae ex duobus opinatis bonis, duae ex duobus optimus malis nascuntur quibus quidem partibus multas subjecerunt specie Descripti perturbationum hoc modo ex- Iliberi potest.
Perturbatio, παθoe, existit ves
ex opinione boni praesentis, ex opinione boni suturi, Laetitia, γλκῆ. Libido, ἐπιθυμια vel ex opinione mali
opinione mali praesentis, ex opinione mali suturi, Aegritudo, λυπη. , Metus, φοβος. Hae animi permotiones si diutius permanent, fiunt morbi syosv uaru); quorum summus grydus,4 αωω- συια Quibus omnibus sapiens semper vacat ): qui contra υπαθείαι assicitur; quas tres statuebanta Primum χαράν, gaudium, cui opponitur laetitias tumst λχ θιν, voluntatem, cui opponitur libido deniquo λαμειαν, cui opponitur φοβος γ.
3 Ouiuia haec, quae paucis orstrinxi, uberius XPonuntiar Cicerone in uso. v. libri IV initio quocum Duferendus Laert. VII. 110-116. Dissiligo b Cooste
252쪽
Inter bona et mala posuerunt Stoici διάνορα, quae nihil ad virtutem et ad vitia intersunt at tuo adeo media dicuntur neque ad beate neque ad misere vivendum quicquam Valent ). Sunt tamen conamoda atque incommoda vitae quae apienti appetere quidem licet, ita tamen, ut Virtus integi maneat.' διάφορα sunt . . ita, mors, bona valetudo, morbus, puIchritudo, deformitas, divitiae, paupertas et aic porro. aec ἀδιάφορα dividuntur in προηγνώνα, praecipua, praeposita, Producta l. e. ea, quae secundum naturam sunt, quae sumenda et quadam aestimatione dignanda sunt, et in ἀποπροηγμένω remota, ejecta, Hectanea , quae naturae sunt contraria, atque nulla aestimatione dignanda ). Horum, προηγ/μνων alia sunt per se praeposita alia quod aliquid metunt, ut pecunia alia quod utrumque, ut integri sensus ). - Similiter dividebant noπροηρομνα ' . Denique iis ipsis, quae praeposita sunt et 4 Pin. IV. 25. :
253쪽
reiecta, alia interiecta uut, in quibus ponebant nihil
omnino esse ramenti. - Quam vehementer lapsi sint Stoici in ponendis διαφοροις, sane quam acute demonstravit Cicero in quarto libro de Finibus ' .
Pervenimus denique ad tertiam philosophiae moralis partem, quae est de ossiciis. Ollicium καθῆκον definitur apud Stobacum in zo κολουθον ἐν γῆ, πραχθὲν ἐυλογον Πολυγι ιν εχει Sed duplexiposuerunt ossicium, persectum atque medium. καθηκον igitur duas liabet significationes primum iudicat om iiiii osticium; ciuile opponitur sensu isti ictiori, pcxsecto ossicio κατορθω/ιατι καθήκοντι eλε ω' , a quo intelligendum est medium ossicium /ιέ-H. Os sola media seu communia sapientis atque insipientis sunt κατορ ριατα recta aut recte facta omnes virtutis numeros continent et plena virtutis viperficiuntur. μαθη o disserunt ab iis, si honosti Vim qu peraguntur, spectas. Sapiens suas actiones cum eleritate quadam et sine labore persicit insia
254쪽
Piens vero cum contentione atque labore' . Haec Butem sunt καθηκοντα Stoici doctrinam de Teiis Secundum Ddtuor virtutes cardinales divisissu videntur quam quidem divisionem etiam Cicero sequiatus es Strici autem dixerunt, in quaque actione officiis
Congrua, omnes virtutes consociatas copulatasque esse debere Nam etsi actio unam honesti partem exhi- heret, rationem tamen ceterarum quoque retulum esse habendam. CAPUT ALTERUM.
DE CICERONIS LIBRIS DE OFFICIIS.
XI. Hi do Teiorum doctrina praemissis, videamus, quomodo Cicer eandem doctrinam in libris do ossicii pertractaverit Cicero omnem de ossiciis duplicem esse dicit quaestimem unum genus rase, quod Perimeat ad finem bonorum, a D ducantur ossicia persecta, uuae ad sapientiam reserantur alterum positum esse in Waeceptis, quae ad institutionem communis vitae Pertineant a quo ducantur Osiicia communia. Haec media ossicia exponit Cicero in libris suis cognominibus, in quibus non persectus liomo planeque sapiens proponi debet, sed vir mutuo bonus, qui media seu
255쪽
eommunia illa ossicia servat. Apprime in conscriberi dis his libris hoc consilium animo comprehensum habuisse Videtur, ut virum civilem effingeret atque inormaret, qui cum dignitate civitati regundae atque ad ministrandae praeesse posset. Cujus quidem rei caussae lacile perspici possunt Primum enim Ciceronio manae reipublicae conditio, Romanorumque ingenium atque ita spectanda erat tum vero et ipse noster philosophus superioribus temporibus amplissima civitatis munera gesserat, et hos de officiis libros in silii, reipublicae administrationem adituri, gratiam comΡΟ- fuerat ). De ossicio in universum, de ejus notione, distribution paucissimis Cicer posuit. Miratur, Panaetium non desinisse ), quid case offrium, quum omnis quae ratione suscipitur de aliqua ro institutio debeat a definitione Prosicisci, ut intolligatur, quid sit id, de quo disputetur maec Verba mirifice torserunt atque vexaverunt Viros doctos Nam ipse ieero non dinuisse videtur, quid esset ossicium, sed tantum, quo modo ossicium ii videretur, exposuisse. Belerus, doctis-
5 CL Lilii commentat. I. Iaud P. 18.6 an Panaetii reprehensionein diluere conatus est Lm-den de auaelio P. 4 et 10 sq. haud satis recte,
V. Biulces in las laudata . M. cuius do hoc nostro loco sententia cum Lyndeuii eutetitia conspirat.
256쪽
simus liorum librorum interpres ), si accurate Cic ronis verba dispicerentur, desinui hoc loco ossicium
medium ' , judicavit. Iledium scilicet osIicium id
esse, quod cur lactum sit, ratio probabilis reddi pos sit.' Hanc autem esse illam ipsam rem, de qua ab auctore, qui his libris honestatis Virtutisque praecepta ad usum communis Vitae in epublica transserat, suscipiatur disputatio. Itaque consulto Cicero mis movere officii universi APlanationem, utpote ab hoc loco alienam, atque ad medii ossici definitionem ut accedat, satis habere distinAisse, ossicium dupliciter dici Quae quidem sententia bene sese Videtur habere. Cicero ossicia tu tres partes divisit, secundum ti ipliacem consilii capiendi deliberationem, quae, ut ratio probabilis reddi possit, cur ossicium factum sit, antecedat necesse est Cadit enim vel cin rationem honesti liber primus, ubi de eo, quod honestum est, disputatui et duobus propositis honestis, utrum honestius : vel in rationem utilitatis liber secundus de eo, quod utile si et duobus propositis utilibus, utrum lilius : tertium denique dubitandi genus est, quum pugnax Videtur cum honesto id, quod videtur esse utile liber tertius . Ita uiuque existunt partes:
257쪽
prima de honesto, altera de eo, utrum e duobus Propositis honestis praeserendum sit, tertia do utili, quarta de eo, utrum e duobus propositis utilibus praeserendum sit, quinta denique de pugna utilis cum honesto.
Jam vero Cicero doctrinam de ossiciis secundum quatuor virtutes cardinales divisit quae divisio stoicis usitata suisse videturi Sunt igitur ossicia. prudentiae, justitiae, moderationis et militudinis Alia quoque divisio erat secundum tres humanae naturae artes, quas supra nominavimus, ita qui lena, ut omnis actio, ossiciis congrua consisteret in subjicienda et regunda naturae appetitione, et in excolenda ratione atque societate. In hac divisione honesta actio ex una virtute fluxus videtur quae divisio et melior censenda est et magis Stoicorum morali doctrinae consentaneae Altera divi si si ponitur, singula virtus a ceteris
Prudentia in Veri cognitione posita est j. Hane virtutem paucis complexus est Cicero, sive quod hic locus a Panaetio, qui populaxiter lios de ossicio libi consecit, breviter erat apositus, sive quod subtilior
258쪽
ille erat, quam pro Romanorum quibus liae scripsit ingenio atque indole. In eo autem lapsus est Cicero, quod hanc virtutem in genus naturale et honestum ue in moralem et physicam cognitionem divisit. In morali enim doctrina a morali cognitione omnia proficisci debent, non ab alia intelligentia. Itaque tantum φρονοιν, moralem intelligentiam, primo loco ponere potuit; sed artes non veluti Virtutes poni potucrunt, sed veluti saeuitates, quas moralis intelligentia excolere
debet. Sed vero est simile, hunc errorem non priamum a Cicerone esse commissum, sed jam a Panaetio. - um reliquae virtutes quae dicuntur a
dinales sequuntur justitia, cui etiam beneficentia, aequitas, gratus animus et ossicia, quibus vitae societas continetur subjiciuntur magnitudo animi seu se titudo, quae ex appetitione principatus existit ' :temperantia et modestia, ad quam etiam id refertur, quod latino dicitur decorum πρεσπον), quod quum in aliis virtutibus, tum inprimis in temperantia apparet Decorum duplici ratione divisit primum generale quoddam decorum est, quod in omni hone
state versatur. Hoc decorum id est, quod consenta
259쪽
neum est hominis excellentia in eo, quo natura ejus reliquis animalibus dissert tum aliud est huic subjectum, quod pertinet ad singulas attes honestatis,
III. Pauaetius triplicem tantum putavit esse rationem, in qua deliberare homines et consultare de ossicio solerent, primum honestumne factu sit an turpe, quod in deliberationem cadit tum utile sit necne: denique si id, quod speciem haberet honesti, pugnaret eum eo, quod utile videretur, quomodo ea discerni Oporteret. De duobus generibus primis Panaetius tribus libris explicavit ); de tertio autem genere deinceps se scripsit dicturum, nec insolvit, quod Promi-
miserat. Hanc partem, a Panaetio praetermissam, eXPlevit Cicero, maximam partem, ut videtur, suo Marte ). Verum hac triplici divisione a Panaetio facta duo Pvaeiudimissa esse censuit Cicero ' . Nec enim solum, utrum honestum an turpe sit, deliberari solet; sed etiam, duobus propositis honestis, uti una honestius, itemque, duobus propositis utilibus, utrum utilius. Et hunc quoquo ossiciorum locuna, a auaeti Fracturinissinu,
260쪽
explanavit Cic o quem locum gravissimi momenti esse, latuit Beserus V. C. ' . Nam eliqua magis
politica et oeconomica ease, ethica autem eatenus tantum, quod rationi consentaneum sit, ut ad virtutis usum ea re Paremuβ, quibus actio vitae contianetur, atque ea de causa etiam utilitates nobis comparemus. Cui quidem sententiae equidem haud accestaserim; nam summi quique moralis doctrinae phil sophi hanc partem non posueruiat. Etenim si primatiae moralis docti inae uotiones ceurate diligento quo constitutae sunt, hac Philo4Ophiae Parte, quast dicitur et hic casuistica, supersedere possumus tu hac enim, quae in principiis Praeter βεα unt, repetuntur. In disputatione de utili liber secundus)primum agitur de utili universe, deinde ea rerum utilium genera numerantur, quae ad liominem augendum honestandumque pertinent, de gratia et gloria, qua nos cum vi et diguitute tum Buctu quoque suo ducunt de ceteris obiter tantum. Partim etiam agitur de ratione, qua lilia dipisci possimus. Quae ais vitam hominiuia pertinent, partim sunt inanima, partim animata: horum autem alia rationis experita sunt, alia ratione utentia. Beneficetilia et liberalitas,