D. Hilarii Pictauorum Episcopi Lucubrationes quotquot extant olim

441쪽

Mq. D. Η i L A R I I 3 Nantequam nascatur, prophetatum,proplicta dicente:Altarium,altarium haec esca dominus:Ecce filius nascetur Dalild,Iosias nomen eius .Pcr quod non incredibile esse oportere, ut Samuhel a Mose praedicatus sit, maxime cum secundum Hie1eκmiam dicentem: nec si stet Moses oc Samuhel, Mosi cognominatus di coaequa Esdra psalmo tus sit cx merito sanctitatis. ae traditio ab Esdra cst, quantum creditur, psalmos rani Aristari post captiuitatem in unum librum colligente. Prophetia si falsa aut improbabilis chus existimabitur, ab his qui contradicunt autores horum psalmoru demonstrari ne

cesse est. Ab lutum erit m est,nd potuisse eos nisi prophetis prophetantibus pro Psalmi canunt metari. Non est ergo ambigendum,ea quae in psalmis dic sta sunt,secundum euaneuangelicam gelicam praedicationem intelligi oportere, ut exqviacuno licet persona prophe historiam tiae spiritus sit Ioquutus, tamen totum illud ad cognitionem aduentus domini no stii testu Christi, ec corporationis, ec passionis, ec regni, ec resurreetionis nostrae obscuritas is gloriae uirtutem i, referatur.Sunt autem omnes prophetiae ad mundialem sensum psalmis ec prudentiam seculi clauis atm obsignatae,secundum illud Esaiae Et erunt uobis omnia uerba haec tanqua eloquia litat huius signati. abu si quidem liomini sci/enti literas dicetur lege ista, dicet:non possum legcre signatum est enim. Et si da hitur liber hic in manus hominis ne cientis literas, dc dicetur: lege hunc, respon/det:nescio literas. Imperitia Iogendi ec intelligendi librum prophetiae sub persona utriusq; hominis monstrata est,cum intelligentia docti ad legendum, signaculum clausi milietii non adeuntis illius indoc i ignorationi per comunem utriusty intel/summa crgu ligendi inopiam comparatur. Sunt enim uniuersa allegoricis re typicis contexta menti psalmo uirtutibus, per quae omnia unigeniti dei filii in corpore re gignendi,& patiendi 8crum moriendi,&resurgendi,& in aeternum conglorificatis sibi qui in eum crediderint, regnandi, ec caeteros iudicandi sacramenta panduntur. Et quia scribae N pharisaei

dei filium natum in corpore no recipientes, omnibus propheticae intelligentiae aditum denegarent,sub dentinctatione poenae ita a domino arguuntur: Uae uobiis Ie/cis doctores, qui abstulistis clauem scientiae,ipsi non introistis,& introeuntes nota finitis introire.Negantes enim Christum, cuius aduentus opus est prophetarum, clauem scientis abstulerimi, quia cognitionem legis,quae aduentum domini cor poreum praedicauit, fides corporei aduentus abnegata praecludit. Et hoc quidem ex omni scripturarum propheticaru genere dictum esse intelligendum est, ut nisi in aduentum domini ex uirgine in hominem procreandi intellectae ec recognitae fuerint,intelligentiarum uis obsignata habeatur ec clausa. men nequaqua psal Fides aperit morum librJ nisi per fidem aduentus eius posse intelligi,ita beati Ioannis Apoca propbetis lypsi docemur.Et angelo Philodelphie:Ecclesiae strihe. Haec dicit sanctus &uerus recondita qui habet claues David, qui aperit, nemo claudet: qui claudit, ae nemo aperiet. Clavem igitur David habet, quia ipse per haec ut quadam signacula quae decor poralitate eius,ec passione, di morte,& resurrectione, ec gloria,& regno, ec iudi cio David de eo in ps almis prophetat, absoluit, aperies quod nemo claudet 8 claudens quod nemo aperiet. Quia per haec quae in illo expleta est prophetia,aperiet, quod nemo praecludet: ec contra expletae in eo prophetiae fide abnegata, claudet quod nemo possit aperire. Nullus enim nisi ille in quo haec prophetata ec expleta sunt,esauem intelligentiae huius impartiet.Denim id ipsum comequenter docuit, dicens: Et vidi super dextram sedentes in throno librum scriptum deintus di desoris signatum signaculis septem, re uidi alterum angelum ualidum, praedicantem uoce magna: uis est dignus aperire libum ec soluere signacula eius Et nemo potuit,nem in coelo,nem in terra, nem infra terram aperire libru,nem uidere ipsium. Et flebam,quia nemo dignus repertus esset aperire libru, ne* uidere ipsim Etu

nus de senioribus ait mihi: Noli flere ecce uicit leo de tribu Iuda radix David aperire li/

442쪽

PSAL. Ex PLANATIONEM PROLOGUshrum, de septem signactita eius. Liber iste N praeterita di sutura in his,quae intus ec foris scripta erant, continens, a nemine dignus est aperiri, & apostoli fletus ob deiiderium intelligentiae, di dolorem difficultatis exoritur. Sed Lucit leo ex tribu Iuda, oc radix Dauid librum di signacula eius aperire, quia solus septem illa, quae superius docuimus,lignacula,quibus liber clausus est,per sacramentum corpora , tionis suae 5c diuinitatis absoluit. Id ipsum autem dominus post resurrecticute te status est,clicens: Quonia oportet omnia impleri quae scripta sunt in lege Moysi, re in prophetis, di psalmis de me. Per haec ergo omnis prophetiae libcr re signa eas ec clausus est, quia creditis his quae impleta per eum sunt,cuncta illa quae sig/nata ec clausa sunt,& aperiemur, absoluentur,ec tanquam omnia diuino spiri tu per David dicta esse, ipsa domini professione noscemus. Tatale etiam id ipsum prophetiae huius species edocet supernae Sc coelestis in eo doctrinam scientiae eraritille. Eo enim arcano prophetatum est Graecepsalterio, Hebraice Nabia nun/ Glimum cupas ,quod unum omnium musicorum organorum rectissimum est, nihil in seues peritersium cotinens, uel obliquum.Neo quod ex inserioribus locis in sonum concentus musici commouetur,sed in sormam dominici corporis constitutum oraganum, sine ullo inflexu deflexuue directum est organu ex supernis commotum re impulsitim, di in cantionem supernae ec coelestis institutionis animat 'non hu/mili & terreno spiritu,ut estera terrae organa,per na.Non enim ille humilia ato christi eου terrena in ipso corporis sui organo praedicauit, sicut ipse testatus est: Qui est de pu, psalle terra,de terra est,& de terra loquitur: qui autem de coelo uenit, quae uidit ec audi num estuit, testatur. Per hunc ergo supernum spiritum deus cantatur in psalmis in se a dominici corporis, in quo coelestis spiritus est loquutus, serma quoin terreni holus re musici 5 ex superni s concinentis organi comparata. Non est autem igno randum,discretum apud Hebraeos numerum esse psalmorum,sed sine ordinis an Quotussissnotatione esse conscriptos. Non enim illic primus, secundus,aut iertius,aut qui, psalmsquagesimus,aut centesimus praenotatur,sed sine praescriptione aliqua ordinis nu metit, permixti sunt .Esdras enim,ut antiqvs traditiones serunt,incopositos eos, re pro autorum ac tempora diuersitate dispersos, in uolumen unum collegit S retulit. Sed septuaginta seniores secundum Moysi traditionem ad custodiam legis septuagintare doctrina in synagrea manentes, posteaquam illis a rege Ptolemaeo tranSsee addiderunt rendae ex hebraeo in Graecum sermonem totius legis cura mandata est, spirituali numeras eccoelesti scientia uirtutes psalmorum intelligentes, in numerum eos ato ordi nem redegerunt,singulis quibuis numeris pro efficientia sua re abs tutione per sectis perfectora Sc enicientium psalmoram ordinem deputantes. Et quanquam id ipsum ex singulorum psalmorum uirtutibus intelligi possit, tamen absolutissi/me in gestorum ec temporum historia docemur, psalmoru scilicet collationes se

mineum persectorum numerorum esse efficientiam ordinatas. Psalmus enim ter/ Mysteria nu/tius secundum historiam quinquagesimo psalmo posterior est. Inscriptionano merorum in utrius* multo interuallo temporis aetatisc, diuersa est. Nam ille quae sub Vria & psalmi David sunt gesta, complectitur: ille autem fugam David Absalon filio suo olim

persequentesmificat:& uirtus ac sacramentu numeri perficit, hunc re illum pro competentibus ec sibi congruis numeris collocari.Inscriptio uero quinquagesimi

psalmi secundum historiam quinquagesimi reprimi psalmi instriptione posterior est. Sed quinquagesimi numeri uirtus reperfectio exigebat, & Doech Idumaei

impaenitens in David odium postulabat,anteriorem postponi,& posteriore anto ferri,ut remissio peccatoru in numero quinquagesimo collocaretur,re poena per fidiae numerum constitutae remissionis excedens careret uenia,cum re tempus renumerum pinnitentiae perdidisset.Nam cum in quinquagesimo, in quo est se a.

443쪽

D. HILARII IMta abbatorum secundum Icibilet anni praeformationem peccatorum remissio sit

constituta, competenter hic psalmus in quo poenitentia antelata peccatorum remissio postulatur,in ordine est huius numeri collocatus.Tribus uero quinquage simus psalmorum libris continetur, ec hoc ex ratione ac numcro beatae illius no

strae expectationis existit. anm qui ec primae quinquagesimae secundae,dei de quinquagesimum psalmum, retertiae rursum quinquagesimae in qua finis est, libri consummatione diligenaer aduertat, prouidentiam dispositorum in hunc ora dinem psalmorum cum dispensatione salutis nostrae intelliget conuenire.Clim e nim primus gradus sit ad salutem, in nouum hominem post peccatotum remissionem renasci, sit j post paenitentiae confessionem regnum illud domini in sanctae illius ciuitatis ec coelestis Hierusalem tempora reseruatum,& postea consumma ta in nos coelesti gloria in dei patris regnum per regnum filii proficiamus, in qtro debitas deo laudes uniuersitas spiritum prata abit, facile intelligimus in singulis

psalmorum uirtutibus sub quinquagenariae numero collocatis sacramentum di spensationis huius quinquagenariae c5tineri.Esse autem haec sabbata fabbatorum ordis, in e , septenarius numerus per septem in septuplum connumeratus ostendit.Qtiem tauangelio men O oadem,quia Aes eadem prima,quae octaua secundum euangelicam ple/nitudinem in ultimo sabbato adiectaconsummat.Et haec quidem sabbata sabbatorum ea ab apostolis religione Ictrata sunt, ut his quinquagesimae diebus nullus ne* in terram strato corpore adoraret, in ieiunio festiuitatem spiritualis huius Matitudincis impediret : quod id ipsum extrinsecus etiam in diebus dominicis est constitutum,qui ultra sabbati numerum per plenitudinem euangelicae praedicationis accedunt. Nanm cum in septimo die sabbati sit ec nomen ec obseruantia conflstituta, tamen nos inoctava die, quae Θc ipsa prima est, persere sabbati festiuitate laetamur. Et dignum est hanc re adis persectam sacramentis c estibus uirtu/tem in psalmo eo qui octauo in ninnero disipositus est,contueri,cui pro torculari bus adiectis est vasculis in nouos seu stus praeparatis,*ad sementis musti liquo rem continendum innovatis. Et numerus iste ad percipiendo fructus euangeli cos caducis his corporum nostrorum vasculis resormatis secundum ogdoadem est euangelicam destinat .Et hoc psalmi istius textus ec sermo testatur. Og a dis quom istius uirtus,etiam in uiritne sexti psalmi re numeri,quo pro octauo oratio est continetur, ec hoc numeri ratio perficit, ut ei in sexto pro octauo esset ora tio,& in octauo titulus pro torcularibus adderetur.Tribus autem innumeris haec torcularium superscriptio reperitur. Nam re octauus,ec octogesimus,ec odi QOsimustertius psalmus hunc habet titulum, ut in numeris perseetis perfectae huius beatitudinis ordo consisteret,ita tamen ut simplicem ogdoadem, α omoadis draraas eadem faciamentum triadis, quae a nostris trinitas est nuncupata, concIuderet. Et hanc quidem ogdoadis perseetionem etiam in centesimo at 3 decimooctauo psalmo cognoscere possumus. Nam in octonum numerum per octonos uersiis secundum Hebraeos singularum literarum intria collecta sint, sed ec ipsa uirtus psalmi sacramentum Noadis edocet. Sunt autem in eo Ogdoades uiginti duo. Nam octoni uersus singulatum literarum ini ijs deputantur, ec hoc ea ratione citur, quia psalmus iste perfectum uirum secundum doctrinam euangelicam consummat per omnes uiginti Sc duas hebraei serm is literas, sub secramelo doadis erudiremur. Et ea causa est, ut in tuginitiduos libros lex testamenti ueteris

deputetur,ut cum literarum numero conuenirent. Qui ita seci Indum traditiones

ueterum deputantur,ut Moysi sint libit quin ,Iesu Naue sextus, Iudicu ec Ruth

timus, primus Zc sintndus regnoru in octauum, tertius 8c quartus in nonum,

Par pomenon duo indecimum sint, stilones dierum Esdrae in undecimum, liber piab

444쪽

ps A L. Ex PLANATIONEM PROLOGUI her psalmortim in dirodecimum: Salomonis prouerbia Ecclesiastes,Cantlaa caneticorum in tertiumdecimum, re quartamdecima,& quintumdecimia: Duodecim autem prophete in sextumdecimum. Esaias deinde re Hieremias cum Iamentatione ec epistola. sed θc Daniel, re Ezechiel, ec Io N Hester, uiginti & duorum It

Norum numerum consummerit. Quibusdam autem uisium est,additis Tobia re Iudith vigintiquatuor libros secundum numerum Graecarum literarum connu merare. Romana quom lingua media inter Hebraeos Graecos , colle ista,quia bis Trer singua maxime tribus linguis sacramentum uoluntatis dei,& beati regni expectatio praedicatur : ex quo illud Pilati suit, ut his tribus linguis regem Iudaeorum dominum Iesum Christum esse praescriberet Nam quamuis multae barbarae gentes de cognitione secundam apostolorum praedicationem, Sc manentium hodie illic ecclesia/rum fidem adeptae sint, tamen specialiter euangelica doctrina in Romani im pertj si1b quo Hebraei 5c Greci continentur,sede consistit.Consequens autem est, secundum octonarium hunc uiginti re duarum ogdoadum numerum,eum quisitabiectus est, in quindecim canticis graduum psalmorum numerum contineri.

Post perfectam enim illam praecedentia ogdoadum doctrinam hoc canticum gra/duum in quindecim psalmis,*duobus persectis numeris oportuit uenire, hebdomadescilicet Sc ogdoade,id est,septimo & octauo numero. m per obseruantiam legis, quae in hebdomade est constituta, ec euangelicum profectum qui Og doadis, A praesenti religione, re sperata expectatione perficitur, isto cantico graeduum in coelestia dc aeterna conscenditur. Nam Sc in templo per hunc numerum graduum principes sacerdotum in sanctorum sancta costendebant, ut quianem hebdomas legis sine euangeliorum o oade, nem ogdoas euangeliorum sine Ie/ .gis hebdomade uirum posset praestare persectum, quisquis illa perfecte credidis se in his perfectis 5c beatis sanctis sanctorum persectum hunc uirum,qui in quindecim gradi Iam cantico est, hebdomadis re o oadis numerum locaret. Quan/ TisulipsisImo quam uero haec a nobis secundum numeros sine legis obseruatione complacitos, quid b re in sacramento euangelico distributos ita dicta sint, tamen ahsolutius uniuscu/-mI itis numeri uirtutem ex superscripstonis psalmorum oc dictorum ipsorum intelν ster

ligentia consequamur Sunt autem superscriptionum omnium tituli diuersi.Nam praeter eos qui autorum suorum nominibus,aut causara uel temporum significa,

tionibus praenotantur,sunt alii quibus titulus in finem est: at a quibus tantum psalmus cantici,ueI canticum psalmi,& necesse est diuersas causas diuersara super i scriptionum extitisse . Non enim sine causa tantum rerum diuersitate hic titulo

rum ordo conuenitur, ut nunc in finem, nunc psalmus, nunc canticum,nunc can

ticum psalmi, nepsalmus cantici, ad distinctionem psalmi quae subiaceat praeseratur.Et quanquam in singulis quibus m psalmis singularum quaruml inscriptio

num causas praestare nitamur, tamen ad compendium studiosae intelligentiae in breuem sermonem uirtutem si perscriptionu omnium coartamus. Finis est,cuiu3 Titulas in is causa caetera sunt,ipsum aute nulli es 3 causam suam praestat. Ob snem enim om/ nem, Fid

nia,nihil uero aliud post finem. Nanis ad finem tenditur, sed in sine definitur, ita uelit finis N anteriorum persectio est,reex se nihil in aliquid aliud protendens,propria 'in semetipso ipsa possessio est. Psalmi igitur qui instribuntur,in finem,tituli inte,

ligendi sunt, ut ex persectis at in absolutis honorum aeternorum doctrinis ec spe ciebus existant, quia ad ea quae intus dicuntur, fidei se nostrae cursius extendat, re in his nullo ulteriore procursa ipso suo optatae adeptae beatitudinis sine reλ psalmos, exi quiescat.In musicis uero artibu hae sunt officiorum Sc generum uarietates. Psal/ n cum, simimus est, m cessante uoce pulsus tantum organi coci mentis auditur. Canticum qη modo est,cum cantantium chorus libertate sua utens,nem in consonu organi adstrictus d strant. 2 O 3 obsequium

445쪽

D. Η I L A R I I I Nobsequium,hymno canorae tantum uocis exultat. Canticu autem psaImi est,eum organo praecinente subsequens ic aemula organo uox chori canentis auditur,mo dum psalterii modulis uocis imitata.Psalmus uero cantici est,cu choro ante canente humans cantationis hymno ars organi cosonantis aptatur,uOCLSU modulis praecinentis pari psalteria suauitate modulatur. His ergo quatuor musicae artis gene

tibus competentes singulis qui hiis. psalmis superscriptiones sunt coaptatae. Εκ uirtutibus autem psalmoru, ec ipsis doctuinae musicae diuersitatis causa uniuscu/Ulανι ius* superscriptionis ostenditur.In eo psalmo,in quo tantum psalmus inscribitur, fidelium operum, ec religiosem gestorum,aut doebina,aut confessio continetur, cum propheta comemorando quae egerit, ad doctrina nos gestorum similium in stituit,motu co in ei organi nostri ad pios officioru usus temperato. At uero cum coli cam Cantica tantum in titulo ponitu scientia in eo spiritualis' intelligentia coelestia arcani,quam quis per cognitione sapientis consequitur,eristit,cum comemoratis fidei his operibus, solam doctrina persectae de deo cognitionis ostendit.Non enim statim omnis scientia in bono opere est,nem rursum omne opus honum ueram sciccntisum entiam consequitur.De quo est illud, qui in tertio superscriptionu genere di canti psalmi cum psalmi, cum bonorum operum efficientiae scientia ec doctrina coniungitur, Prius enim in bonis operibus uiuendu est,ut persecta posset ea quae deinceps suci cedit diuini sacramenti esse cognitio,secundam id quod dic qum est: Desiderasti sapientiam,serua mandata, dominus praestabit tibi eandem. Praestat ergo dominus sapientiam his,qui per metitum operum gratiam intelligentiae consequuntur. Ex his ergo operum do s. inest, D s pialmi illius qui cantico psalmi superscribitur, nudiri eo/ erit causa noscenda Vbi autem est psalmus cantici illic per comtionis scientiam tiri usus boni operis tractatur,cum quando desiderata nobis fidelium gestorum efficientiam praestet anterior de deo adepta cognitio.Haec imtur musicae artis quadrifaria diuersitas, malmorum est diuersitati coaptata, ut ps almus per organi corpore motum in comemoratione gestoru sit.Cantica uero per sapientiae cognitione ha/heat in se doctrinae scientia.Canticum uero psalmi est,cum praeeunte gestoru me rito cognitio praestatu Psalmus deinde cantici,cum per adeptae scientiae cognitionem fidelium gestorii opus inchoatur regeritur. Per has ergo superscriptionu proprietates intelligentia psalmoru quaerere oportebit, quia uniculo generi prophe Proprietate tituloru unuquod genus music coparationas aptatu est. Eos uero qui sine inscciptione ulla simificationis alicuius habeantur,ut est primus uel secundus,& caeteri coplures alit,intelligendu est ex doctrina spiritus sancti ad sporitualem cognitione generalis scientiae fuime cantatos,ut unusquiij ex his secum dum fidei suae synceritate,rationem intelligentiae spiritualis expeteret. Aliae uero superscriptiones,quae aut res gestas secundu historia significant,aut tempora, aut dies, aut aliud aliquid coplexae sunt,uel ex interpretatione nomina, ueI ex eomparatione gestoru, uel ex consimilia specie, ex quibus rebus psalmus cosistat ostem

dunt, ut sicubi est pro die fabbati, aut pro occultis sist, aut pro die octaua, per cor. poralem superscriptionsi significantia spiritualis psalmi intelligat aeditio: uel cum illius David, uel illi David, uel Absalon, uel Saul, uel Doech in titula sub gesto rum historia praenotantur, in eo per nominu qualitates ut illi,uel illius David,aiuper nominum uirtutes, ut est Absalo re prophetia quae in psalmo sit, cosequan/ psalma diapsalma uero,quod interiectum in plurimis psalmis est,cognoscendil est demutatione sensus sub couersione modi musici inchoati, ut si ubi dia palma i tercesserit,aut aliquid aliud dici,aut etiam ab altero dici,aut in altero artis musicae modulo cantati intelligendum sit,& de personis ac sensibus ubi dia psalma intercedere reperiemus,inuone afferre tentabimus . Caetera modum musici disiciplinam conserua

446쪽

PRIMUM PsALAIUn EMARRATIO. conseruare translatio Graeca ec Latina no potuit. Haec autem in copendiosam tae c. rmentiitatem festiuis ad ipsam psalmoru expositionem sermo collegit. Est aut diligens Perpensium cs iudicium expositionis psalmi uniuscuiusm praestandu, ut cognosca gur qua unuiquiso eorum claue intelligentiae aperiendus sit. Nam liber omnis si/ claris psalmimilis est urbi pulchrae atq; magnae, cui complures aedes diuersiaech sint, quarum so res propriis clauibus diuersis , cIaudantur, quae cum unum in Iocu congestae per mixtaec, sint,volenti unamquan aedem aperire,maxim1 ignaro afferant difficultatem,ut claues uniuscultas aedis inueniat,aut iamiliaris scientia cognita clauem cito ex copia illa cogestae in unum qualitatis eligere, aut ingentis laboris aptam eccongruam clauem aperiendi uniuscuiusm aditus inuenire, quia ratio ec qualitas non sinat,no suas claues claustris disparibus coaptare.Ita 3 secundum domini misi cordia aperiendi unuscuius p psalmi clauem repertur cliuius ipsius primi psalmi aditum propria sua re congrua cIaue pandamus.

Rincipalis haec in psalmis intelligetia est, ex cuius persona,vel in quem Personis a quo

ea quae die a sunt intelligi oporteat, posse discernere. Non enim unis Erineu informista indiscreta eorum est constitutio, ut non ecautores habeant, Sc genera diuersa. Inuenimus enim in his frequenter personam dei pa tris solere proponi, ut in octogesi octavo, cum dicitur: Exaltavi electam de plohe mea. Inueni David seruum meum,in OIeo sancto meo unxi eum. Ipse inuoca hit me, pater meus es tu, ec inceptor salutis meae. Et ego primogenitum ponam eam excelsum siuper reges terrae. Personam uero filii in pIurimis sere introduci,ut in decimoseptimo psalmo: Populus que no cognoui,seruiuit mihi:Sc in uicesimo primo psalmo: Diuiserunt sibi uestimenta mea, ec super uestem meam miserunt sordem. Hanc autem primum psalmum uel ex persona patris, UeI ex persena filii Augustino non posse intelligi,ipse abs bluit ec docet, cum in eo ait:Sed in lege domini uolun/ docet Ree dicitas eius,& in lege eius meditabitur die ac nocte. In eo enim psalmo,in quo perso/ persona paenam patris designati meminimus, propria ec apta memorantur,cum dicitur: Ipse tris inuocabit me, pater meus es tu deus meus, re susceptor salutis meae. Et in eo quo filius loqui docetur, ipse se ex his quae commemorat dictoriim suorum prosit et ut autorem,dicens: Populus quem non cognoui seruiuit m illi. Dum enim & patet dicit: inuocauit me, & filius ait: Populus seruiuit mihi, ipsos se esse qui de se Io/quuntur,ostendunt. At uero nunc cum dicitur: sed in lege domini uoluntas elusi nulla domini peribita de se loquentis ostenditur,sed alterius potius ineati eius sci hcet uiri,cuius in Iege domini uoluntas sit.Persona itam prophetae,cuius ore spiri tus sanctus loquitur, nune esse noscenda est officio oris eius ad comptionem nos sacramentis spiritualibus erudiens. Et cum haec Ioquatur,quaerendum est de quo uiro eum loqui intelligere debeamus. Ait enim: Beatus uir qui no ab at in consilio impiorcura, Rin uia peccatorum non stetit,& in cathedra pestilentiae non sedit,

Sed in lege domini uoluntas eius,*in lege eius meditabitur die ac nocte. Et erit tanqua lignum quod plantatum est serus decursiis aquarum,quod fructum iumdabit in tempore suo. Et solium eius non defluet, ec omnia quaecunm faciet, ne dirigentur. Multos uel praesenti sermone uel ex Iiteris ac scriptis eoin comperi ita sensisse de psalmo,quod significari in eo dominus noster Iesus Christus atm intelligi debeat,cuius beatitudo in his quae subiecta fiant,praedicetur.Sed id nec modo, nec ratione docuere, bonae quide opinionis affectu,quia omnis ad eum prophetia est reserenda palmoru. Sed ubi ec quando ad eum prophetiae ipsius sermo se relaxa rationabilis scientiae discernenda est ueritate.Ea autem quae in exordio psalmi

posita sunt,minime personae eius dignitatiij cduentu ec incauta hanc ita praedio vi candi

447쪽

candi facilitate ipsa illa coargu quae cotinentur in Psalmo. Cum enim dicitur:3 in lege domina uolutas eicrs,ctim lex per dei siliu lata ii quomodo ad eum ob id bea/titudo reseretur, quia uoluntas eius in Iege domini fuerit, cu dominus ipse sit lexe Quod aute lex eius sit in psalmo septuagesimoseptimo ipse testatu quod ait: Atatendite populus inlegem meam, inclinate aures uestras in uerba oris mei. Aperbam in parabolis os meum Et hec Matthsus euangelista ab eo esse dicta cosirmat, dicens: Ideo in parabolis loquebatur,ut impleretur quod dictum est: Aperiam inlparabolis os meum. Prophetiam ergo si iam rebus dominus expleuit. Nam in his in quibus loquuturum se spoponderat, parabolis est loquatus. Id autem quod ait: Et erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquar Lim,in quo comparative beatitudinis profectus ostenditur,quomodo personae eius poterit coaptari ut sit dei filio plantatum lignum beatius ob quod beatus sit, quia aliquando sis

momodo igi militudinem eius profectus beatitudinis consequatur.Dehinc cum secundum SMiur dieitur uiis pientiam ec Apostolum, ec ante secula, re ante tempora aeterna si,di primogeni ui eν lux' tus omnis creaturae sit 8c in ip ,ec per ipsum creata suntomnia, quomodo his rebus cum siet similis, beatus est, quae ab ipso sunt instituta csi ne* creatores uirtus ad beatudinis suae persectionem comparatione egeat creaturae, nem primogeniti antiquitas in eo quod erit tanqua Iignum, tempus praeposterae comparationis ad mittat. Id enim quod erit per expeAandium adhuc tempus,no potest uideri ut aut fuerit,aut iam sit in reru natura.Quicquid aute iam est, non eget dilatione temporis ut ad aliquid inchoetur, quia antiquitate exordii sui iam permanet. Ita quia haec a diuinitate unigeniti filii dei domini nostri Iesu Christi intelligutur aliena uis ille hic a propheta beatus prςdicari opinandus est,qui se ei corpori quod dominus assiimpsit,in quo homo natus est,cdformem studio aeqtuitatis,&totius iustitis persectione prestiterit Et sane id intelligi Nortere senior psalmi expositio monstra surivia detu bit. Speciosissimu autem hoc oc digni stimum incipiendoru)psalmorum sanctisipiamenti lotia, humpsit exordium,ut humanam infirmitatem per spem beatitudinis ad innopsalmi cens religionis studium adhortaretur, ut lacramentum dei corporati doceret, ut communione gloriae coelestis polliceretur, ut poenam iudicij denunciaret,ut disserentiam resurrectionis ostenderet, ut prouidentia dei in retributione monstraret Persecta stilicet consiimmat ac, ratione tantae prouidentiae ordinem inchoauit, ut hominum imbecillitate ad fidei studium beati uiri spes illiceret,sipei beatitudinem comparata ligni similitudo conderet, in lentem impietatem intra metum denunciata impiis seueritas codicere meriti differentiam in consilῆς sanctorum coditionis ordo distingueret, dei magnificentiam in cognoscendis iustorum viis aequitas

constituta monstraret.NLinc re res ipsas*eorum uerba tractemus. DIVI HILARII PICTAVORUM EPISCOPI

in primum Psalmum enarratio. Ε Α Υ v s uir qui non abiit in cosilio impiorsi, re in uia peccatorii no stetit,& in cathedra pestilentiae no sedit. Sed iri Iege domini uolutas eius, Zc in lege eius meditabitur die ac nocte. Quitam genera obseruantia heato uiro ibesse propheta comemorat.Prima in impiorE consiliu no eundi altera in peccatoria uia no cosstendi, tertia in cathedra pestilentiae no sedendi,tum deinde uolutatis in lege domini ponen ds,postrema in ea die noctiuc, medit adi.Ergo necesse est differre impia a peccatore, peccatore a pestilente, maxime in sit impiis costili, pee catori uia,cathedra pestilenti. De hinc cuincosiliu impioru eatur potius stetur, in uia

448쪽

IN PRIMUM PsALMUM ENARRATIO Hi n lita uero peccatoris stetiir magis quam eatur. Qtiarum rerum causas ut intellila Impius gere possimus disceritendum est,quanto differat peccator ab impio,ut per id intes e tor quod ligi possit, cur peccatori uia, re impio consilium deputetur. Dehinc cur &in uia differat standum, re in consiliu eundum sit, cum humana consuetudo, oc in consilio stan/dum, di in ilia eundum esse decernat. Non omnis qui peccator est, di impius est. Impius autem non potest non esse peccator.Etsiimamus ex usu conscientiae communis exemplum. Patres suos amare possiunt si iij, licet ebriosi sint, re lascivi, prodigi, ec inter haec uicia carent impietat qui non carent crimine. Impti siero Ii Impietas exidcet in praecipuis sint continentiae frugalitatisin uirilitibus, omne tamen quod proprie cuiam aliud crura impietatem erit crimen in contumelia parentis excedunt. Igi tur secundam hoc propositum exemplum, impium discerni a peccatore non du hiam est, ec impios quidem eos esse natura ipsa iudicii communis ostendit, qui cognitionem dei expetere fastidiunt,qui nullum esse mundi creatorem irre Iigiosa opinione praesumui, qui mundum in hunc habitum ornatum* fortuitis motibus constitisse comemorant:qui ne quod iudiciu creatori suo ob uitam recte crimino seue digesta relinquat, uolunt ex naturae necessitate se nasci, & ex eadem rirrim necessitate distatui Horam igitur omne consilium fluctuans, incertu ac uacuum

est, ec in eisdem ac per eadem sine ulla consistendi statione desertur. Non enim tenet modum definitionis alicuius.Creatorem mundi disputatio docere ausa non Est Ctim enim quaeras cur mundus factus sithec quando,Nin quantum, & utrum mundus l1omini, an homo mundo, ec mors ob quid uel quous p ues qualis, circa haec impietatis suae consilia agitur semper, A uadit, loco consistendi in his consit is non reperto.Sunt & alia consilia impiorum,eorum scilicet qui in lisresim deIapsi, nec noui,nec vetetis testamenti legibus continentur.Quoru sermo in orbem sem/ver 8c circulum erroris inflexus,nihiI tenens,& in nullo cosistens,indefinitae scientiae cursit recursui, laetatur. Quorum impietatis est,cleum non ex dei ipsius pro fessione,sed ex arbitrii mi uoluntate metiri, ignorantes no minoris impietatis essecleum fingere quam negare. A quibus cum requiras quo spei ac fidei suae fine sic sentiant,confundantur perturbantur,dissimulant cum euant,&finem ipsum eius de qua quaeritur disputationis euitant.Beatus ergo uir est qui in hoc impioru consitum no abht,id est, qui ipsam illam in hoc cosilium eundi non admiserit uolunta .rem:quia quae impia rimi uel cogitasse iam crimen sit. Sequens aute est, ut qui in Vis peccao impiorum consiliu non abii in peccatoru quo uia no stet. Rures enim sunt qui rum quid cum per consessionem dei ab impietate discreti sunt, non tamen a peccato per id liheti sunt.In ecclesa quide manentes,sed ecclesis disciplina non tenentes,ut auari, ehfiosi,t Imultuosi, procaces, superbi,simulatores,medaces,rapaces.Et ad ii quidem nos uiua naturae nostrς propellit instinctus. Sed ut utile est,nos a uia hac qua fecimur abscedere, sic nem c5sistere illic,adhibito decedendi ex ea non moroso re cursu.Et idcirco beatus uir est,qui in uia peccatorii non stetit, tura quidem in uiam hanc deferente, sed ex uia hac fidei religione reserente. Tertius quom hic ob btinendae beatitudinis ordo est,in cathedra pestilentiae non sedere.Sederut in cathe cithedra mora Moysi pharisaei docete sedit re Pilanis in tribunali. Cuius itam cathedrae sese stilentiasionem existimabimus pestilente Non utim Mim,dominus enim sedentem po/tius quam sessione cathrectae improba si dicit:Super cathedra inquit, Moysi se

derint scribae pharisae quaecunm dixerint facite,quae aut faciunt,facere nolite. Cathedrae huius sessio pestilens no est,cuius obedientia dominica autoritate principitur.Illa ergo erit pestilens, cuius colamu PiIatus manus abluedo deuitat. Multos enim etia in metu dei costitutos, secularisi tamen honora ambitio corrumpit,

ec uolunt ecclesiae legibus subditi sori legibus iudicare.Sed quanqua ad haec ipsa officia

449쪽

seeidaria ne γ officia quae agunt, ferat secum religiosiam uoluntate, benevolos sese cotinentest, goria perieu/ Praestando,tamen necesse est corum in quibus diLiersabuntur negocioru quodam Iosa elaritas pestilenti contagio polluantur. Publicarum enim causarum ordo manere eos hio de bonis lentes etiam in ecclesiasticae legis sanctitate non sinit.Et quamuis religiosi proposili tenaces sint,tamen necessitate sedis obtentae cum ad contumeliam,cum ad iniitriam,cum ad poenam cunctante licet uoluntate coguntur, facit eos necessitatis ip/sius participes,cum tanqua lue morbida imbuuntur.Et idcirco hanc coram catlaedram pestilentiae propheta cognominat, quia contagione siua uoluntatem religio

sis mentis inficiunt Sed beatitudinem uiri nondum,uel in impiorum consiliu non ist uel in peccatorum uia nonuetisse,uel in pestilentiae cathedra non sedisse, consummat. ssunt enim haec re in seculari uiro reperiri,ut unum deum esse, creato x rem mundi opinetur, ut a peccatis se per studium modestiae, innocentiae referat, ut honorum dignitatibus priuatae oc tranquillae uitae ocium anteponat. Sed persectum nunc deo uirum propheta conformans,& quem in magnis aeternae beatudi ius constituat exemplis,non comunibus eum ad id docet usurum esse uirtutibus, sed his consummandu esse, ut beatus sit,que sequuntur: Sed in lege domini uo luntas eius. Abstentio stiperiorum inutilis est, nisi in consequentia adhibeatur in Legis demini tentio,stilicet ut in lege domini uoluntas sit. Non expediat propheta ut metus sit. - mediistis plures enim intra legem metus cohibet, paucos uero uoluntas constituit in lege. Quia timoris est,non audere timenda negligere: persectae uero religionis est,praescriptis uelle parere. Et idcirco beatus ille est,cuius in dei lege no timor est,sed uoluntas.Sed deest interdum Saliquid uoluntati.Et perfectam beatitudinem solum uelle non obtine nisi uoluntatem sequatur operatio.Sequitur nan : Et in lege eius meditabitur die ac nocte.)Beata hunc uir u cotinua legis meditatio dii ei esse cosummat Sed sorte id humanae infirmitatis natura no patitur, per quam qui scendum,dormienda,cibo uacandum est b quae a sipe consequendae beatitudinis ex necessitate naturalium decidamus, cum aliquando a meditatione diurna atm

nocturna negocij corporalis intercessione sit desinendi . Simile quo huic dictio

Apostoli dictum est:Sine intermissione orantes. asi uero no recuperado uires roditatio in suas naturae nostrae necessitas possit sine interpellatione teporis semper orare. Me Astis est ditatis ita legis non solum in uerbis legendi est, sed in opere ec religionernem uelibros tantum re scripturas recenseamus,sed ut ea quae scripturis ac libris cotinentur, gestis rebus c, meditemur, ec diurna nocturna 3 opera legem semper exerce/ant,ut illud apostoli est: Omnia quaecunm facitis,in gloria dei facite, siue cit man ducatis,sive cum bibitis, siue cum aliud agitis. Per hoc enim efficitur, ut sine intermissione oremus,cum per opera deo placita,& in gloria eius semper exercita sancti cuiuis uiri uita omnis oratio fit, ac sic secundum legem noctu die. uiuendo, uita ipsa nocturna legis erit Zc diurna meditatio.Sed consiummata uiri huius bea/titudine, qui impiorum consiliis,& peccatorum vijs, re pestillentiae cathedra se ab stinens dei legem uolens die ec nocte meditetur,docendum est quantus ci lauctus acquisita huius beatitudinis sit laturus. Velle enim beatum esse,ex beatudinis ipEt erit idn/ sius expectatione prosiciscitur. Sequitur nans: Et erit tanquam lignum quod iam iῖ Am plantatum est secus decursus aquarum,quod suctuuium dabit in icmpore sito. Et solium eius non defluet. Ridiculum hoc sorte di ineptum comparatae beatudinis creditur exemplum, in quo ligni plantatio secus decuris aquarum, fructus sui datio secundum suum tempus, ec solium eius non defluens prcedi a tur. Haec quidem seeundum homines seculi nulla sorte existimabuntur. Sed uideamus se cundum propheticam doctrinam, quanta in his ipsis rebus ac uerbis comparatae

heritidirus gloria condocetur,inltro Genesis ubi plantatum a deo paradisium le/gislator

450쪽

pRIMUM PsALMUM ENARRATIO M. gislator ostendit: Omne quom ligntim specie puIchrum Nad ustum bonum pro dacium csse monstrauit, eme quo ἴ oc in medio paradisi lignum uitae, ec lignum sciendi boni Jc mali exposuit, irrigari deinde paraditum flumine, quod postea inquatuor principia diuiuina sit. Quod autem ei et hoc lignum uitae,propheta Salo Prouer. F. sed mon docuit, dicens de adoratione sapientiar: Lignum uitae est omnibus qui com/ a dis uerbiu plectuntur eam, Sc qui incumbunt in eam sicut in domino. Lignum ergo hoe uiuens ei nem selum uiuens,sed etiam rationale. Rationale aurem in tantum,ut fructum det. Det uero non confuse, non importune, sed tempore suo. Et planta tum hoc lignum est secus decursus aquarii in possessione scilicet regni dei, id est, in paradiso,& unde flumen exiens in quatuor principia diuiditur. Non enim ait: Post decursus aquarum, sed secus decursus aquaru, unde primum decursus aqua/rum diuisiones sortiuntur. Illic enim plantatum hoc lignum est quo Iatronem iI lum se domino confitentem dominus qui sapientia est introducit,dicens: Amen dico tibi,hodie mecum eris in paradiso.Et quia sapientia,qui Christus est,tignum uitae cognominari de sacramento futurae corporationis re passionis prophetica autoritate docuimus, etiam ex euangeths intelligentiae huius est proprietas astru/enda . Dominus nant ipse se arbori comparauit, cum in BeeIetebub daemonia

eum Iudaei erjcere dixit sent: Aut facit inquit,arborem bonam ec fructus eius bo nos,aut facite arborem malam 8c seuctus eius malos ta Ductu enim arbor cogno chridas an scitur, quia cum lauctus esset optimus daemonia e icer Beelzebub eum,cuius seu borctus pessimi sint, esse dicebant. Huius quore beati ligni non dedignatus est in se docere virtute,cum pergens ad crucem ait: Quia si in humido ligno haec faciunt, in arido quid fiet Per humidi lignes exemplum nihil in se ariditati mortis obnoxi uni esse significat.Huic itam Iigno beatus ille uir similis fi et,cum translati latronis in paradisum modo secundam decursus aquarum re ipse plantetur,Wfiet beata illa Zc non eradicanda nouella plantatio,quam in euanget is dominus significat cum de aliena plantatione coqueritur,dicens: Omnis plantatio quam non plantauit pater meus eradicabitur.Hoc enim lignu dabit seuctus suos. Vbicunιν autem de fiuctibus arborum aliquid diuinus sermo significat, facere potius eas Ductum quam dare memorat,cu ait:Non potest arbor bona fiuctus malos facere. Et cum secundum Esaiam querela de uinea est:Expectaui,inquit,ut faceret uvas, secit autem Oinas. Lignum autem dabit structus suos arbitrio dandi ec ratione modera/tum. Nam in tepore suo dabit. Et quo tandem tempore Nempe eo de quo bea tepore si tus Apostolus ait: Notum uobis facere sacramentum uoluntatis suae, secundum beneplacitum quod proposuit in ipso in disipensationem plenitudinis temporum Hoc ergo dispensationis est tempus,quo re accipiendi Zc dandi opportunitas temperatur,cum suum erit tempus, ut accipiant quibus dabit: temporis aute mora in plenitudine temporum pendet. Dispensatio enim dandi lauctus plenitudini tem/porum seruaturita qui tandem hic iuspendendus erit fiuctus. Nempe ille de quo idem Apostolus memini dicens: Et transformauit corpus humilitatis nostrae conformatum corpori gloriae suae. Hos ergo nobis fiuctus suos dabit,quos iam in eo quem sibi assumpsit,ec qui significatur in ligno,homine perficit, quem in immor/talitatis suae naturam ablarpta mortalitate tratus adit. Erit ergo ut hoc Iignum Matus ille uir, tum quando ipse in gloriam dei domino suo consormis adstiterit. Folium autem ligni huius non defluet.)Nec mirum si folia eius no defluunt,ca Et solium elaetus Ductus dabuntur potius quam decident, non maturitate depulsi, non ut exto non defigetriore decussi, sed rationalis officη dispensiatione dimensi. Et quid in foliis signifiγcet ex compyratione rerum corporalium absolutum est. Nano hanc esse natu/ram soliorum contuemur, ut ad custodiam fiuctuum fiuctibus ipsis circumiecta