D. Hilarii Pictauorum Episcopi Lucubrationes quotquot extant olim

451쪽

tum ita per corporales species exponitur, ut rationem spiritualem corporalia ipsa

Fori lici quanqlam implere noIssint, tamen ad corporata non muti tpmdsi tam enim dixisse ex utracu parte fluminis demostrati,arbores esse no arbore.bed quia

t mm ἶ- Iicae praedicationis fructus subministrans, idem ex vird Parnis cuius T id est pratilicationis uerba salutem gentibus per do strinam eloquii Et omnia quae non decidentis impartisitur: Et omnia,inqui quaecun faciet bene dirigemur. Iam no sicut in Adam domum eius oc statvita perturbantur, quia ille constitutae' immortalitatis beatitudine peccato transgressiae legis amisitsed per redeptionem ligni uitae,id est, dominica passione cum 1psi ligno uitae similes erimus, iam quic QId in nobis fiet,aeternum est. Aeternum autem cum beatitudinia sensu. Prospe

rabuntur enim omnia illa quae fient, non demutatione inceris, no natura infirma, cum incorruptio corruptionem, ec aeternitas infirmitatem, di torma dei tormam

terreno carnis absorpserit.Huic igitur plantato Iigno in tepore suo hos structus si os danti beatus ille uir erit similis, ipse quoque in paradiso pIantatus, ut plantatio dei non eradicanda permaneat in quo omnia a deo facta prospere dirigentur, nulla deinceps demutatione uel infirmitatis nostrae eradicanda uel temporis.Uemonstrata autem perfecta huius uiti beatitudine consequens erat quae impios poenam, R. t hu maneret,ostendere.Sequitur nam: Non sic impii no sic,sed laquam puluis quem 'r' hest uenius, facie terrae. Non est imp 3scoparativae huius beatitudiniSsipes teli sta,sed uagum eos,obtritam,uentilatu,disiperim & inquietum manet,ut exilia eorporalis seliditatis firmitate decussi ludibrio pulueris distexamur in poenam, non in nihilum dii lusi,ut sit in his materies poenalis,sed in inane ac leue ariduc , ut ludibriosae poenae,ec loco altero idem propheta meminit,dicens: mminuam eos ut puluerem ante faciem uenti, ut lutum platearum delebo illos. Comparatio itam ut beatitudinis,ita 8c poenae est constituta. Quod enim nullus Iabor est uerato puIuerem dissipare, & quam lutum in plateis ingredientes prope calcasse non sentiunt, ita poenae illi inferni lacile est impios desereatio dispargere, quos pecca torum ratio ec in lutum 2Iuerit, ec cominuerit inpulverem, non residia nem sibystantia firmitatis,cum puluis 8c lutum sint, & per id quod puluis ec lutum sunt, in nati ira tantum poenalis substantiae reseruati Et quia per hanc demutationem ob/tritae in philuerem firmitatis,non erit huius boni particesis, quod beato uiro ex filicta ligni dabitur in tempore.Ideo consequenter adiecit: Propterea n5 resurgunt

impii in iudicium. Non abolitio his qui utim puluis erunt per id quod non re/singunt dentinciatur, sed resurrectio his in iudicium denegatur. Non enim per id quod non eruntisenla carebit, quia Ium poenam facit quod non subsistit ad

452쪽

PRIMUM PSALMUM ENARRATIO poenam. Subsistunt autem qui erunt pulvis.Pulverem uero effici uel ariditate.uel attritu no est subsistendi amississe ita thirainsed in naturam alteram substitisse. Per id autem quod in iudicium non ressit ent,absolutum est non restirgendi eos cara isse naturased resurgendi in iudicium perdidis te ordinem. Qui autem resurreetionis N iudicii ordo intelligedus sit, dominiis in Evangeliis ostendi dicens: Qui credit in me,non iudicatur qui autem no credit,iam iudicatus est. Hoc est autem iudicium,quia lux uenit in mundum,& dilexerimi homines magis tenebras quam tu cem. Negligentem audientiam re incuriosam legentiu facilitatem dicti dominici sermo perturbat Cum enim dicit: Qui credit in me non iudicabiti ir,exemit iudi cio fideles. Et cum subiecit: Qui aute non credit,iam iudicatus est,non ad nisit aliudicium insideles. Ergo si credentes exemit, ec repulit infideles, nec in hos nec in illos iudicη Qrte permissa,quomodo conueniri sibi hoc quod tertium ait,existimatur:Hoc est autem iudicitim,quia lux uenit in mundum,α dilexerat homines magis tenebras quam lucem Non potest uideri locus reIictus esse iudicis,cum neminudeses, ne γ fideles sunt iudicandi.Et haec quidem ita esse auditoribus ne gentibus eclectoribus incuriosis uidebuntur, caeterv in se uerius ipsis uerborum pro prietas dicti intelligentia continet: Qui credit,inquit, non iudicabitur,quid enim

necesse est iudicare credentem Iudicium enim ex ambiguis rebus existit, re atariguitate adempta,iudicij non desideratur examen.Ex quo ne infideles quidem ne cesse est iudicare,quia ambiguitas quum insideles sint no resedit. Sed adempto incredentes non credentest iudicio, causam dominus iudici3 8cautores in quo tu dicari necesse esset adiecit. Sunt enim aliqui inter impios pios , qui medij unt, ex Sin utrom admixti, neutri tamen proprie, quia in id ipsum constiterint ex utrol: nec die bulum fidei admiscendi, quia sit illis aIiquid infidelitatis insertur nec infidelitati deputamdi,quia aliquid habeant &fidei.Plures nancv dei metus in ecclesia cotinet, d eosdem tamen ad secularia uicia seculi Nandimenta solicitant. Orant, quia timent: peccant, quia uolunt:Christianos se nucupant, quia bona est spes aeternitatis: gentilia agunt,quia blanda praesentia sunt rempq non manent, quia his dei nomen in honore est:pii non fiunt,quia quae pietati sunt aliena seelantu Et necesse est ea magis diligant per quae id quod se nuncupant esse non possunt, secundum nincupa tionis uoluntatem,operu uoluntate potiore. Et idcirco dominus posteaquam crodentes non iudicandos di no credentes iam iudicatos esse dixerat, addidit:Hoc est . autem iudicium,quia lux uenit in hunc mudum, ec dilexerunt homines magis te nebras quam Iumen. In eos ergo iudieiu est, quod iam ec in incredulos ac tum est, ct in credentes no neces tu est,quia magis tenebras quam lumen dilexerint,non

quod non dilexerint eclumen, sed quod dilectio illis fuerit maus propensa tene

.hrarum.Praeserti enim solet dilectioni ex comparatione dilectio,&hic iudiciu est, quia cum dilexerit Claristum, magis tamen tenebras dilexerat.Hi ergo iudicabuntur, quinem utpq non iudicabuntur,nem iam fuerint ut impq iudicare, in quoam praelata potius dilectione iudicium est. Et huius quidem euangelicae dispositio/nis tenuit propheta ration dicens:Propterea non resurgunt impii in iudicis, cppeccatores in consilio iustorum. Impηs iudicium, quia iam iudicati sunt, non re linquit peccatoribus autem,quos superiori sermone discemi ab imphs docuimus, coi lium iustorum, quia iudicandi sint,denegauit. Illos enim praeiudicatos impie ras iacit hos uero peccatum detinet iudicandos. Itam neo impietas quae iam iudicata est,peccatorum est permissa iudicio,ne eccatores qui iudicandi sunt,iustorum qui n5 iudicabuntur,meriti sani digni esse consilio.Et huius differentiae hine ordo proficiscitur. Quia cognoscit,inquit, dominus uiam iustoru, re uia impio rum peribit. Consilium iustorum peccatores ictu non ineunt,quia inam iusto P tum d

453쪽

- D. Η i L A R i I um dominus cognoscit. Cognoscit autem non ignorationis scientia, sed digna/tione noscendi. Ne enim his in deo passionum humanarum demutatio est,ut momodo de aliquid aut cognoscat aut nesciat. Beatus apostolus Paulus qua xatione a dco co/M cognoscat 'gnosceremur exposuit dicens: Si quis est in uobis propheta aut spiritalis, cogno/aut ignoret scat Quae seribo uobis quia domini sunt:si quis aute non cognoscit,non cognosce fur. Vos ergo cognosci a deo ostendit,qui quae dei sunt cognouerint,tunc cogno icendi cum cognouerint, dignationem scilicet cognitionis per meritum religio nis cognitae consequentes, ut quod cognoscitur non ignorantis profectus intella

ligatur esse, sed copliti. Absblute autem dominus ostendit in Adam at* Abra/ham peccatores se sinorare,cognoscere autem fideles.Nan Ads post peccatum dictum est: ses Adam Non quod deus quem adhuc in paradisio habebat,in paradiso esse nesciret,sed Fhd dum ubi sit interrogatur,indignus cognitione dei per id quod peccauit,ostenditur. Abraham ante diu ignoratus,scilicet ad quem septuagenarium dei iam suit sermo, eum se per oblationem Isaac fidelem domino pro hasset tali in diuinam familiaritatem dignatione sustipitur. Nunc comoui quia times dominum deum tuum, re non pepercisti dilecto filio tuo propter me. Non agnorabat uti Abrahae sidem,quam ei de generando Isaac credenti ec ad iustici/'am deputauerat. Sed qui magnum timoris sui dederat filium offerendo documentum, nunc cognostitur, nunc probatur, nunc dignus est qui non ignoretur. Scitatam deus ec agnoscit Zc nescit, cum Adam peccator nescitur, Zc A aliam fidelis agnoscitur,di us scilicet qui a deo nihil utim ignorante noscat Cognita ergo estem iustorum non iudicandorum uia, re idcirco peccatores iudicandi sunt eorum ' consillo.Ιmpη autem in iudicio non res iugent,quia deperdita eorum uia,iam sue rint iudicati per eum qui ait: Pater non iudicat quenquam, sed omne iudicium dedit filio domino Iesu Christo, qui est benedictus in secula seculorum Amen. Sine titulo apud Hebraeos H.

V xe stemuerunt gentes,& populi meditati sunt inania ) mures no

strum ambiguos facit apostolica autoritas, utrum psalmum hunc cohaerentem primo,ec ueluti primi extremum putem esse, an uero sitis iacentem,& secundum potius connumerent. Nanque in Actis apo stolarum primum hunc haberi, atque esse sub oratione Nati Pauli Aaiam 1ν. ita docemur: Nant uobis euangelizamus eam qus ad patres facta est repromise' si hanc deus expleuit filiis uestris, suscitans dominii nostrum Iesium,sicut in pSυ mo primo scriptum est:Filius meus es tu, ego hodie genui te, cum suscitauit eum a mortuis ampuus non regressiarum in interitum. Ob hanc ergo apostolicam au toritatem errore scribentium fieri creditur, ut in ordine secundus psalmus iste nu meretur, cum primus esse ipse doctore gentium testante i statur. Cognoscendastam ea ratio est, curae 1 nobis secundus esse intestigendus sit, & ab apostolo esse Primus ostensus sit.Medhs nan temporibus legis priusiqua unigenitus dei filius

Secreta hys ante secula manens deus,uestu homo nasceretur,poscente rege Ptolemaeo septuaritim ginta seniores liluos ueteris testamenti ex Hebraeis litetis in Graecas transtuler uti Erat autem iam a Mose antea iustitutum in synagoga omni septuaginta esse do/ seredo ictores. Nam idem Moses quamuis ueteris testamenti uerba in Isteris condidisset, tamen separatim quaedam ex occultis legis secretiora mysteria septuaginta seni, ribus,qui doctores deinceps manerent,intimauerat. Cuius doctrinae etiam domi nus in euangeliis memines dicens:Super cathedram Mosi, inquit,sederunt scribat

're pharisaei,omnia ergo quaecunm dixerint uobis seruate 8c facite: secundum ire to lacta einum nolite lacere. Aina erio horum mansit in posterum,quae ab ipso cripto

454쪽

s EcvNDVΜ ps ALMUM ENARRATIO. striptore legis accepta in hoc seniorum 8c numero ec seruitio conseruata est.Hiital seniores libros hos transferentes,ec spiritualem secundum Mosi traditionem occultarum cognitionum scientiam adepti,ambigue lingua Hebraica dicti 5c ua. ria quaedam ex se nunciantia, secundum uirtutes terum certis re propriis uerbo rum significationibus transtulerunt, doeirinae scientiam ultimodam illam sermo, num intelligentiam temperantes. Et ex eo sit ut qui postea transtulerunt, diuersis modis interpretantes, magnum gentibus attulerint errorem, dum occulte illius a Mose ' prophetae traditionis ignari, ea qLiae ambigue lingua Hebraea comme morata sunt,incertis ipsi indiciis aediderunt. Ambiguitatis autem linguae Hebrai cae unum asteremus exemplum,ex quo caetera istiusmodi esse ar* ut sunt, intelli gantur. Blesilli uerbum Hebraicum est:tres enim significantias in se habet id est, in principio, di in capite, in filio.Sed translatores 1eptuaginta in principio aedi derim caeteris diuersae transferentibus, di secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio.Sed perfecta horum septuaginta intera pretum autoritas manet. Primum qubdante aduentum corporalem domini tran/1ihil erunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguitur, tanto anteriores

interpretationis aetate,de hinc quod ipsi illi principes,doctores , synagogs di praeter scientiam Iegis,per Mosem quo* doctrina secretiori persecti innotueruli non improbabiles eise arbitri interpretandi, qui certissimi ec grauissimi erant autores docendi. Hi ergo psalmos inter cineros libros transserentes, di in numera redegerunt, ec in ordinem collocauerunt, & diapsalmis distinxeruim qui omnes seeun dum Hebraeos confusi re habebantur 5c habentura Horum igitur translationes

Hebraeis,tum lingua tantum sua utentibus,non erant necessariae.Ipsis tamen om

nibus diligenti 5c religiosa custodia obseruatis , quibus postea quam dominus Ie gem omnem sacramento & corporationis suae &passionis 5 resurrectionis im/pleuerat, cum his libris quos regii iidem transIatores aediderant collocatis, re si/desiter consonantibus repertis, indi Glubilis constituta est priuilegio doctrinae ec aetatis autoritas Beatus ergo apostolus Paulus secundum promistionem su am Hebraeus ex Hebraeis, etiam secundum Hebraicam cognitionem di fidem, palamum hunc primum esse dixi translatorum distinctione non usus, cui maximum hoc praedicandi ad synagogae principes studium erat,ut dominum nostrum Iesum

C H RI s T v II dei filium natum, passium,resurgentem,regnare in aeternum,ex doctrina legis ostenderet. Tenuit itam hunc modum, ut Hebraeus ipse 5 Hebraers praedicans Hebraeorum consuetudine uteretur. Sed nobis translatorum utendum autoritate erilegem non am uitate liter sed doctrina scientiae transferendum. Praestat autem nunc absiautissimam intelligentiam persionae temporis causae apo

OIica alitoritas.Nam quid in Ithro Actorum suorum de hoc eodem psaImo idem Apostoli senserint, uerbis ipsorum Ioquemur. Scriptum natam est: Et ipsis dicen tibus domine,tu es qui fecisti co Ium ec terram ec mare & omnia qus in illis sutit, qui per os patris nostri David sancti pueri tui dixissti: Quare fremuerunt gentes, re populi meditati sunt inania r Aststerum reges terrae, re principes conuenerunt

in unum adiuersum dominum,Waduersum Christum eius. Conuenerunt enim in ueritate in ciuitate ista aduersus Lanctum tuum fiIium Iesium,quem unxistime/rodes ec Pontius Pilatus, re populus Israel facere quanta manus tua re consilium praescribit fieri.Et nunc domine respice in minas illorum,ec da seruis tuis cum omni fiducia loqui uerbum tuum. Non ergo ambiguum est quid tanto anteriore tempore prophetiae psalmus ostenderit. Nam permixtim sibi in Herodeat 3 Pilato gentes frementes N populi uana meditantes,in unu cum ipsis suis principibus ecregibus astiterat. Comuni enim N praetoris re tetrarchs iudicio in dominu confirP x mata dam

Prosectae lis gendum pato Bres ib

rabula de res Ialis se ad ginta

Σται laesillai. vertit non puerum o

455쪽

φῖ D. N I L A R I I IN mata damnationis est passio. Et quidem diligenter secundum proplietica scienti amunicaim generi θc nomini singuloru qtioriim uerborum est proprietas coaptata. Ut gentes seemuerint,impetito scilicet motu i odito , dei filium in corpore

cernentes ec odientes,quae adeo fremuerint,ut corona spineam capiti copuli Nerint,veste regia indutu salutatione ait honore regis illuserini,harundine caput contuderint,aceto ac belle potauerint,lancea latus foderint. Cohors enim militum

Pilato subditorum ex fremitu irae intemperantis h. gessit. Populi autem inania meditati sunt, id est,inani in doctrinis dei meditatione uersati, eum per meditatio nem legis non intellexerunt qui praedicabatur in lege . Iam enim tum non tantum ex illa secundum Earnem Abrahae generatione synagoge populus abundabat,sed ex multis populis in nomine Israel populi nomine multorum popularum diuere sitas continebatur.De hoc in Actorum libro ita scribitur Erant autem in Hierus Iem habitantes ludati, uiri timentes dominum ab omni gente quae sub coelo est. Populi ita 3 isti meditati siunt inania, ex multis populis in unum populum com gregati. Reges quom adstiterut.Pilatus scilicet di Herodes,cum quibus reges terrae intelliguntur, oc uter ν pro legum quibus praeerant necessitate praesentiae suae adhibuit officium. Qisi autem impio irreligios in consilio multis couenientibus aduersusdominum tractabant, hi principes conueniunt in unum, frequenter scilicet in domum Cayph omnium sacerdotu principibus congregatis. Denim re ges terrae cognominati sunt, Herodes tetrarcha ec Pilatus praetor, quia iure terre/ni impern adli iterunt. Caeteri autem qui in unum conuenerunt, ecp principeS ierrae fiunt; neq; principes sacerdotu, quia nec itis regni sui praetori Romano re tetrari chae obtinebant subditi, nem ultra iam principes sacerdotum cognominari incre hantur, quia impq in deum ac dominum ipsius sacerdotij extitis lent. Et quia non Persona pu/ ambigitum est,ex persona dei patris secundum apostolica autoritatem psalmum tris contra coeptum esse, quippe cum dixerint: Qui per os patris nostri David sancti pueri Hieron tui dixisti, idcirco ad intelligendam personae demutationem ab interpretantibus mam interiectum diapsalma est, licet in libris Hebraeorum non contineretur. Persona ergo quae demutatur,apoli olorum esse intelligenda est dicentium: Dirumpamus uincula eorum, ecabriciamus a nobis iugum ipsorum Detestari eos necesse est quod arguunt Horum ergo qui fremuerunt,ta inania meditati sim uincula dirumpunt, ec iugum abi jciunt. Et non ambiguum cit quin disserat iugum abii core Θc uincula rumpere, quod utrano iitrim stiperius memorato ec generi di no mini coniuenit,oc uincula gentium rumpant, iugum autem populorum abiiciant: quia gentes peccatorum suorum uinculis colligantur a quibus absciuere se per inflfidelitatem non possunt, secundum quod dictum est: Pasciis peccatorum suorum constrictus est peccato Iudaei uero iugo legis onerantur,quod a se Apostoli abii: ciimt,beato Petro dicente: Nunc uero quid tentatis dominu ponere supra collum disicipulorum iugum,quod nem nos,nem patres nostri potuimus portare Hoc ergo populorum iugum a se abiiciunt, quia subditi ei si ierunt:uincula autem non si hi, sed gentibus dirumpunt.Et ita utrius* sermonis ratio seruata est, ut ubi uincula dirumpuntur, nullam perisnae sinae significantiam addant tibi uero abiiciunt iugum illic dicendo abiiciamus a nobis non de aliis quam de semetipsis Iocuti intel/ligatur,ut graui isto Sc intollerabili abiecto siuaui illi ec Ieui ad quod inuitati sunt,

' euangelicae sanctificationis se iugo subderent, gentium autem uinciaea per liber talem praedicationis abrumperent, secundum illud quod in eiusdem psalmi coin, memoratione dixerunt Et nunc domine respice in minas illorum,& da struis tuis cum omni fiducia loqui uerbum tuum, hae enim apostolicae doctrine omniu in fi/delitatum peccaminum Iaqucos abrumpunt. Et quia superius duplex persiona

456쪽

SECUNDUM ps ALMUM ENARRATIO Assseruata est cum ait:Aduersius dominum 5 aduersus Christum eius,gemina quo. nunc ridentis di subsannatis significatio cosecuta est.Non enim discernitur contumcia alterius ab altero, neq; discretus honor est religionis ad utrum3. Qui enimpcrgeminam patris N iiiij secundum se Iegitimam naturam in gloriam diuiditatis unum sunt, unum etia sunt uel in cotemptus iniuria uel in honore leue retiae,ec alter in altero aut honorificatur aut spernitur. Atm id ipsum dominus testatur di/cens: Sicut pater suscitat mortuos ec uiuificat,sic ec filius quos uult uiuificatiNec nim pater nidicat quenqud, sed omne iudicium dedit filio, ut omnes glorificent silium sicut honorificant pati em. ut non honorificat sil tu,non honorificat patremq ii ini sit illum. Non distinguitur honor, non discernitur contumelia, aequa inu trunq; reIigio expectatur. Et iniuria unitis, cotemptus utriusv est. Ita cum in uno utero spernatur, qtis unum sunt in diuinitate ambo per gloriam, unum quoque 1iuit ita religione ambo per honorem. Et nunc qui aduersus dominum conuene runt,coueneri int quo P adaersus Christum eius:& quos in coelo habitans irridet,

hos οἱ dominus subsannat. n quod non dominus es Iet semper in coelo, quippe qui de s e ipsb testatus sit: Nemo ascendit in coeltim nisi qui destendit de coelo, idius hominis qui est in coelo. Non abest ergo a coelo, quia cum de coelo descen

decit lilius hominis manens atav Ioquens est: tamen cum haec loqueretur in coelo, desesiaderat quidem filius hominis, sed per naturae uirtutem non aberat filius dei unde descenderat,nem se ex eo quod antea era tum cum homo est natus absum

Pserat,necli factus filius liominis, filius dei esse defecerat, sed a deo filius hominis, filius dei est, ut descendens de coelo filius dei essiet,&per uirtutem suae substa tiae idem filius hominis estet in coelo. Sed uolens propheta sub personae distinc'ione significare patrem, qui silio suo etiam in filio hominis cosistente in terris, in illa

aeterna sua sede ac beata maneret, re sine descensionis alicuius dispensatione to quiesceret,ait: Qui habitat in coelis irridebit eos,& dominus sub annabit eos. Vt per ess qui irrideret habitans in coelo intelligeretur, & dominus qui subsannaret e coelo Non ditari autem sub annare ec irridere:utrunm enim secundum uolunta tis affectum osti in oris efficitur. n* secundum intelligentia nostra per corpo/rales species diuinarum rerum sensus er Nonitur, ut subsannatio& risus in eluaenidis his qui aduersus dominum re aduersus Christum eius eouenerant nominare tur,non quod in incorporale deum aut re lutio aut obdactio oris incidcte sed ut ex naturae nostrae consuetudine nosteremus quale in impios esset iudiciu diuinae uoluntatis. Subsannati ergo & irrisi sinat, nan. qui testes falsos concinnaverant, qui proditionem mercati erant, qui super se ac Pios suos sanguinem eius recepe/rant,qui crucifige clamauerant, qui descende de cruce si filius dei es dixeram qui sepulchrum obsignauerant, qui resurrectionis silentium a militibus ec famam su/rati corporis emerant,perdiderunt tantum impietatis suae Iaborem, deus est quem crucifixerant,aeternus est cuius sepulchrum obsignauerat.Irridetur impietas dum ad illicita nititur, dum inconcessa expetit, dum quod obtinuisse se Drat amittit, dum deum esse quem tanqua hominem condemnat agnoscit. quod competenter hoc sequitur: Tunc loquetur ad eos in ira sua, re in indignatione sua contur habit eos. stea enim quam resurgente a mortuis deo,in quem mors per speciem corporis quod alueumpsit inciderat,temeritas in clivost impietatis irrisa est, usad eos quos stibiannauerat loquitur, eost in indignatione conturbat . Ac prius quam qui ille irae sermo ec quae haec indignationis perturbatio sit ostendamus.ammoneri legentes at v audientes oportet, ne aliquas demutationes passionu penurbationes p motuum cadere in deum credant. Nihil enim in aetema illam &pers

eiam naturam nouum incidit,uel qui ita est,ut qualis est,talis ec semper si ne ali

P 3 quando

457쪽

4ti,ndo no idem sit,potest effici aliquid aliud esse,quam semper est.Terrent istud

cauis habent generis,ut demutabiles fiant couersione nature,cum laemceror, placabilitate ira,beneuolentia ostensia, aequanimitatem inuidia αsecuritatem solicit ido perturbat. Sumus per haec aliud aliquando quam suimu cum eam quae praesens sit mentis affectionem, sub pens per inconstantia infirmitatem in nostram moritSappetitionis alterius inquietet,ic ex eo quod fuimus ti H Qquod sumus couersio nos repetina demutet.Deus aute beatus atl persectius pix feeiu no eget cui nihil deest,demutatione no nouus est, qui origine caret Ipse est,

qui quod est, non aliunde est, in sese est cum est, ad se est, suus sibi est, re ipse sibi

omnia est, carens omni demutatione nouitatis,qui nihil aliud quod in se posset imcidere per id quod ipse sibi totu totus est reliquit .Ex huius igitur optima ac bene' uola beatitudine, per dominu nostris Iesum Christu persectae omnes sunt coelestisum Θc inuisibiliu creationes, spiritualium Sc corporaliu costitutiones, no ut pro sectum sibi aliquem ex his, quibus orinne impertiebatur, quireret . Ne 3 enim quisquam eo indiget,quod ex se tribuit aut per id proficit,cui ad id quod est autor est Exteriora aut sunt quae asterunt profectu,quia ea quae inopiae medentur aliena sunt. Deus igitur ex quo omnia sunt, nullo eoru indiget,quibus id quod sunt esse largitus est,omnia uero ad prosecta eorum quae gignerentur creauit. Et quia lon gus erit sermo, si etiam de coelestibus re inuisibilibus inchoetur, ex nobis ipsis adq s prophetiae pisimus est,tractemus. Hominem no quod officio eius in aliquo eguerit instituit,sed qui bonus est participe beatitudinis suae codidit, Θc rationseanimal in usum largienus sternitatis suae uita sensus , perseci echoc ipsius ductis abs tute intelligitur .ait enim:Sed nunc IsraeI quid dominus deus tuus poscit a te, nisi ut timeas dominu deu tuu, ambules in omnibus uris eius,ec diligas eum,&seruias domino deo tuo ex toto corde tuo,& ex tota anima tua, ec custodias prae .cepta domini dei,& iustificationes eius quae ino praecipio tibi ut bene sit tibi. Nulltim a nobis,nisi innocetiae,& religionis, ecfidei obsequiu deus postulat. Amafise a nobis exigit, non utit amoris in se nostri fructu aliquem sui causis ipse percipi/ens, sed amore ipso nobis potius qui cum amabimus profuturo. Nam amari se,si bi nos obsequi idcirco at nobis expetit) ut digni beatitudinis suae ac bonitatis

munere per meritu amoris sui re obsequq iudicemur. Bonitatis aut usiis ut splen/dor solis,ut lumen ignis,lit odor succi,no praebenti proficit,sed utenti. Quod ergosiimus, profectus noster est potius quam eius, qui nos in id quod sumus instituit, quia deus bonorum eorum qias in se sunt aeterna non inuidens,in sensium nos at usum beatae suae nitatis assumit. Sed qui persedius ac honus est, nitate in nos Libreum apbi ac beatitudine sua no sine ratione ac modo usus incNam unicuit nostra liberia trium tem uite sensumi permisi non necessitatem alterutru affigiens, ut untimquen vonenreri natura num malumve esse lex geret sed qui nos per beneuolantia utendae eae in beatit dinis suaecreasset prosectum nobis ad id merita uitae innocentis honestsconstituit. Quid aute honoris ac praemii bonitatis necessitas mereretur, csi malos non esse uis quaedam n is conserta non sineret uoluntati ergo permissa bonitas est,ut praemia sibi uoluntas horitatis acquireret,ut esset nobis aeternae huius bea titudinis profec ius atm usus ex merito,non necessitas indiscreta perlege. Et quanquam nos ad uoluntatem bonitatis, id est, ad bene honeste , uiuendum per spem promerendae re utendae suae nitatis illiceret, enam tamen deuitate ec contemptae bonitatis adiecit. Vt cum libertatem nobis uoluntatis ad bonitate promerenaedam reliquisset,quia meritum necessitas naturae non haberet,libertate ipsam quo odie propositus e contrario poenae terror arguet et . Asm ita &per rationem aequi

ais iusti ad meritum Πεφῆ permissa libertas est,re per honitate dei uis libertatis

mesu con

458쪽

s EcvNDYΜ PsALHV M ENARRATIO. si metu costitutionis arctata est,ut bene uelle meriti spes moneret,malum nolle pro positae ultionis poena sibiaderet.tiam lais quibus ex uoluntatis libertate inalitia ma gis placuit,ultio constituta ira esse dei creditur, no quia indemutabilis illa dei quieta natura motu impetus turbidi incalescat,sed quod ille qui per constitutione pol nae maneat in pinnam,sentiat sibi autore huius constitutionis iratum. Poena enim patientis,ira eiie creditur decernentis. Ait ita irascitur deus, cum per poenae dolorem iram decreti in se sentiat esse punitus, quae non per demutationem naturae in iram ex placabilitate commota est, sed ex constitutione poenae ira sit puniendis. Hanc autem poenae constitutionem,iram nuncupari at esse,Ioannes in euange lio ostendit, dicens: Natio uiperarum, quis monstrauit uobis sugere a uentura ira Cum enim debitum illis esset,ob impietatem suam poeias constitutione puni ri,iram tamen hanc suturam poenitentiae consessione sumebant.Apostolus quom irs huius ita meminit,dicens:Quia si cum adhuc peccatores essemus Christus pro nobis mortuus est, multo magis iustificati nunc per sanguinem eius liberabimur ab ira per illum, iram uidelicet poenam manentis constitutionis ostendens. Nonitam ad demutationem deus mobilis est, nem ad aliud ex alio transferendus, cor

tae ipse costantisq; naturae est. Manet ut est quippe qui dixerit: Ego sum qui sitim,ec non demutor. Beata illa oc persecta aeternat, uirtutis bonitas non patitur confluersionem,nec demutatur ex esto in aliud motu accidentis instinctus. Et hoc idem hic sancto spiritu loquens propheta testatur, dicens: Deus iudex iustus, fortis ecmagnanimus,ntmquid irascetur per singulos dies si isi conuersi fueritis, adi/tim suum vibrabit, re arcum suum tetendit, Θc parauit illum: Et in eo paraui tua

fa mortis, sagittas suas arsuris operatus est . Non ergo ad iram magnanimus de mutatur, sed potens iudex poenam decretiit ad culpam. Nam non conuertenti

hus gladium vibrabit, re arcum tetendit, Zc in eo parauit uasa mortis, re sagittas suas arsuris operatus est. Operatus autem est non ad motum repentina irae, quae per cupiditatem ulciscendi subito accensa sit, sed operatus arsuris est,qui per im poenitentem uoluntatem ipsi se constituent urendos. Et his qui non conuertun tur, gladius vibratus est, non ex demutatione irae perimendos ad singulos. Ne enim qui magnanimus est per dies singulos irascitur, sed quia iudicitim decreuit, gladius eius ex poenae constitutione iam promptus est. Ipse autem poenalis tu die a spiritualia ministeria in gladio, arcu,raginis ij memorantur, quia praeparat habentur arsuris. Non eX motu irae temporariae praeparantur, sed ea ex decreticostitutione temperatissima deus bonitatis suae aequabilitate moderatus est, non occultam scilicet constitutionis ipsius huius seueritatem di incognitam relinquendo, terroremi, eius denunciationibus praemonendo,N ipsam illam constitutam, licet Ionga tamen ad peccati poenitentiam dilatione remorando, atque ideo po steaquam se uerant gentes,re adstiterant reges, posteaquam inania meditan tes populi in unum conuenerant aduersus dominum Christum , eius,& postea/

quam irrisi subsanatij sunt, subiectum est: Tunc loquetur ad eos in ira sua,ec

in indignatione sua conturbabit eos.)Qualiter autem loqui semper in ira sua do minus solitus sit, unum propheticae doctrinae grauissimum di maximum affere mus exemplum, Esaia dicente: Audite uerbum domini principes Sodomorum, attendite uerbum domini populus Gomorrae. .uo mihi multitudinem hostia eam uestrarum dicit dominus, plenas sum.Holocausta arietum, & adipem agnoνrum, & sanguinem taurorum 8c hircorum nolo Nec si ueniatis apparere in comιpecta meo, quis enim exquisiuit haec de manibus uestris Calcare aulam me am non apponetis: si asseratis similaginem, uanum est, thymiama abominatio

459쪽

- α D. HILARIIIae Neomenias uestras&festiuitates odit anima mea. Paeli enim mihi estis in hundantiam,iam no sustineo peccata uetitia,ec si extendatis manus,auerta oculos meos a uobis,di si multiplicetis precem,non ex audia uos: manus enim uestrae sanguine plenae sunt.Et haec quidem atrociare ena ira principes Sodominu gene rosam Ahrahae familia nuncupari, populum Gomorrae electum, in haereditatem Israel dici, improbabiles esse hostias, abominabiles solennitates, pertaesa ieiunia, auertendi ab consipectu adeuntium oculi, obstruendae ab auditu precantium au res quia manus sanguine plenae sunt. Quid hac comminatione gratitus est Quid his minis seuerius Sed uideamus qualiter in ira sua deus loquitur. Sequitur enim posteaquam dictum est,manus uestrς sanguine plens sunt: Lavamini,mundi estote,auferte nequitias ab animis uestris,a conspectu oculoru meoru Discite bonum facere, exquirite iudicium,liberate iniuria accipientem,iudicate orphano,& iusti/ficate viduam,& uenite arguamur, dicit dominus.Et si suerint delicta uestra sicut foenicium,ut niuem dealbabo.Si autem fuerint ut coccum,ut lanam candida em ciam. Et si uolueritis N exaudieritis me,quae bona sunt terrae maducabitis: quod si nolueritis,nem alidiueritis me, adius uos comedet. Os enim domini locutum est. Seqctitur terrore benignitas, ec quibus iam ultio criminis debita est iis adhue superest poenitentis conscientiae beata consessio. Non enim statim deus in ira sua perimit,sed Ioqititur,& dissimulata adhuc poena tantu in indignatione perturbat. Qui enim ut coccum re foenicia erant, redundanti in manus sanguine decolores, in niuem dealbescent,eruntq; ueste beati uelletis candidati. Et haec quidem ex au toritate testameti ueteris praesumpta sunt, uideamus an etiam in nouo dei ira talis esse intelligatur,ut salvet. iam Ioannes eos quos esse nasione viperarum ob ma/liciam paternae in se impietatis exprobrat, ita ad salutem monet: Facite dignu fru/ctum pinnitentiae. Et rursum dominus ipse: Venite ad me omnes qui laboratis econerati estis,oc ego uos reficiam.Frementibus aute aduersus se,ec non tantum in

passion sed etiam post passione,non dico in unum couenientibus,sed persecutionem ecclesiae, apostolom fugam, caedem mari una spirantibus, deus sic loquitur iratus:Saule Saule, quid me persequeris Ait autem: Quis es domine Dominus uero:Ego sum Iesus Nazarenus,quem tu persequeris. At ille tremes di pauens in eo quod sibi acciderat dixit:Domino,quid me uis lacere Hic loquitur iratus,sic in indignatione contumar,cum quihuxob meritum impietatis poena decreta est, ip sis per ammonitionem desinendi mali, metus ec terror affertur.Sed ne ipsam quis dem principalem θc maxima loquendi in ira ec indignatione conturbandi pretui cationem praetermisit propheta. Nant post id quod ait:Tunc loquetur ad eos in ira sua,&in sorore suo coturbabit eos,ut ostenderet qui illa irae sermo esset, us

eo conturbatio gigneretur,adiecit: Ego autem constitutus sum rex ab eo su/per Sion montem sanctum eius, annuncians praeceptum eius. Dominus dixit adme,filius meus es tu ego hodie genui te Postea me,& dabo tibi gentes haeredita tem tuam,& possessione tuam terminos ten e . Reges eos in uirga ferrea,t aquam uas figuli constinges eos. Iratus loquens ait in indignatione perturbans, α ira scendi modum temperat&loquenci. Nam nem iram dissimulat potestate prae Iata,nem a bonitate sua excidit terrore praemis , ut ad pietate nos metus eius, caius potestas esset demonstrata,vocaret.C5tiirbantur ergo frementes&uana meditantes, cum regem sciunt,cum filium dei audiunt,cum posse rem eum finiu te rae, 'c heredon esse gentium discunt, cum regendi ius in uirga ferrea ec eius esse cognoscunt, cum modo ac facilitate uasis figuli comminuendos populos intellis gunt.Sic loquitur iratus,sic conturbat indignans,non puniens admissam impieta rem,sed impoenitentem ad poenitentiae consessionem commemoratae potestatis

460쪽

sECUNDUM PsALMUM ENARRATIO *Hieri ore perturbans. Quanquam uero per spiritum prophetiae pro gerendis gesta memorantis, quia solitus sit non per ambiguam prouidentiam gerendorum deus futura pro praeteritis significare, absolute intelligi possit, omnia haec expersona unigeniti filii dei domini noItri Iesu Christi dieia esse, di infidelitas maxima sit, trepidhim ad ligc sensum ambigus opinionis afferre,tamen etiam euangelicis ait a Paetolicis doctrinis ostendendum est,nihil eorum prophetam quae gerenda praedicandat, essent non antea propiaetasse, maxime cum non exiguus ignorantibus atm simplicibus error oriatur in eo quod dictu est: Ego hodie genui te. Cum enim ante tempora unigenitus des filius maneat, non comiciliens esse intell1gitur, ut in die genitus sit, cum dies omnis in tempore sit. Tempora enim secundum praescri piam nobis Mose cognitione in hunc suu motu at cursim ab origine sicculi Scconstitutione dimens a stini,cu per momenta di horas 5c menses,ec annis reuolubili in se successione discreta sunt, institutumw est tempus di ex tepore, quia omnia tempor a mutua temporu substitutio re gignit re terminat. Atm ob id dies in tem/pore est,per quam tempus uniaersum inchoatu desinit, Sc desinens inchoatur. Unigenitus uero filius dei, ut dei uerbum est,ita deus erat uerbum,non cum Iem poribus est,sed ante temporamo in aliquo sed ante Omma est. Erat enim cum temPora facta simi, quippe qui ea secerit Erat ergo tem per. Non enim est definitus in tempore, non subiectus in numera, sed per quem est eorum omnium quaere sunt re eme dici possiant, origo, ipse ille ex infinitar aeternitatis suae ortu,ut ab aeterno genitus est persistit. Vt igitur dicti prophetici,quo ait: Ego hodie genui triratco post si intelligi, adhibenda nobis est euangelica oc apostolica ali prophetica autori tas,ut uel propheta de Apostolo,uel Apostola de propheta intelligamus. Tenenκclus autem idem euangelicorum dictorum ordo qui psalmi est.Nam idem primus est. Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius. Et nescio cui Christum regem esse ambigere sit tutum,latrone hoc ipQ in crucis pausione profitente: Memento mei domine, cum ueneris in regnum tuum . Sed non siifficit consessio latronis regem esse profitentis, testantur etiam adoraturi Alagi cum interrogant: Ubi est qui natus est rex Iudaeorum Testatur ec Pilatus interrogans: Tu es rex Iudeorum s Profitetur 5c dominus respondens: I ii dixisti. Non negat interrogatus, nec gloriatur humiliandus ad mortem, cum non sit nisi ex re sponsione consessio, itanem se protulit prosessionis autorem, neque interrogatae cognitionis ueritatem inuidit.Sed non sufficit respondisse qubd rex sit, audiamus etiam illud,& qui sit iste qui rex est. Princeps naiam sacerdotum etiam cum adia ramento interrogat,dicens: Adiuro te per deum uiuum,ut dicas si tu es Christus

filius dei. Et dicit illi Iesus: Tu dixisti. Interrosetio nunc quo non improbatur, sed di iactantia re gloriatio spontaneae proseitionis effugitatur. Quaesita tamen

ueritas non negatur, ac sic uerecundia humilitatis ec ueritatis consessito tempe ratur,ut sit ec in responsione osticiss,ec in interrogatione cognitio. Sed expectan

diis est, qui tandem sit responsionis huius prosectus, quod Christus filius dei est. Nempe quid sequitur ad id quod dictum est: Tu dixisti: Verum dico uobis, a

modo uidebitistilium hominis sedentem a dextris uirtutis dei,&uenientem in nubibus caeli: qui filius hominis est, idem ec filius dei est. Natura generositatis insilii hominis assumptione non deperit. Nam non idcirco non dei filius, inita ecliominis est filius. Non enim diluinitatis fit decessio, cum humilitatis accessio:nec per consortium infirmitatis contumeliam uirtus excepit, quippe cum infirmitavhonore sit donata uirtutis. Nam hominis filius a dextris dei assidet, ueniens cum coeli nubibus contuendus. Quo dicto prophetia consiummatur illa, quae dixit: Dixit dominus domino meo, sede a dextris meis. Donec ponam innimicos tu scabellum