장음표시 사용
111쪽
necessitate siti pote qui majori potestate praedili, plus mali maioremque boni eommunis et partieularis iacturam, si eaeIeges fuissent, caeteris praestare valenti legibus naturalibus dirigendiae obligandi erant; ne videlicet divina sapientia et providentia
deesse videretur in his , quae maxime ejus ordinationem ac curam ex sui natura requirunt. 3', eam esse stillitienter humano generi promulgatam , tum quia nemo pleno rationis usu praeditus , generalia hujus legis principia, seu prima pracli ea rationis die tamina unquam ignoravit, sicut tota humana docet historia ii , quamvis nonnulla eorum a plerisque populis harbaris plus minusve deturpata suemini; cum etiam quia nequit in vineibiliter ignorari, dari quemdam sapientissimum , Omnip0tentem, et beneficum humanae rationalis naturae conditorem et gubernatorem , qui eam , ad eonvenientem sui finis adeptionem, legibus communivit. Omnia haec eleganter expressit Tullius l2ὶ dum ait: ,, Est quidem vera lex recta ratio naturae eongruen ; dissum, , in omnes, c0nstans, sempiterna ; quae v et ad ossicium jii- bendo , vetando a fraude deterreat; quae tamen neque pro- bos frustra jubet aut vetat, nec improbos jubendo aut velando,, movet. Huic legi nec obrogari fas est, neque de gari ex hae, , aliquid licet, ne lue tota abrogari potest : nec vero aut per senais tum aut per populum solvi hac lege possumus : neque est qua is rendus explanator aut interpres ejus alius: nec erit alia lex R ,, mae, alia Athenis; alia nunc, alia positi ac sed et omnes gentes, , et omni tempore una lex et sempiterna et immutabilis conis tinebit ; unusque erit communis quasi magister et imperator, , omnium Deus; ille legis hujus inventor, disceptator, lator; , , cui qui non parebit, ipse se fugiet ac naturam hominis aseis pernatus, hoc ipso luet maximas poenas, etiamsi celera sup-
, , pl e a, quae putantur, effugerit se 3ὶ .
i Vide testimoniuiti Tullii superius allatum Part. I. cap. a. artic. 5.
et De Republiea. Fragmentorum libr. S. cap. 22. Prout resui l Lacinii-lius Diuinari Insitivom libr. 6. cap. 8. Vide lioruna fiagineia lorum De re publica eollectionem et editionem ab Eminent. viro Angelo Maio sa- clam Rotnae r 8au. 5 Te,iii nonium istud Tullii omnia legis naturalis constitutiva quinet alias proprietates a nobis inserius exponendas compreliendit. Porro quae late modo diximus pluribus hac de re quaestionibus propo uerulis simul salisi sciunt. It vindieatum est ius Dei legem hominibus imponendi. 2 . eiusdem iuris sive potestatis veri characteres salsis illusis exclusis assignati suciunt.
112쪽
69. Opponunt I'. Etiam binita animalia participant de r tione disinse sapientiae ordinantis; ergo et ipsa si abjici im-liir proprie dictae legi. Deinde, quia homo est maxime sui iuris , seu liber, minus eune lis entibus legi subjiciendus erat; praesertim quod per legem impositam, nimis donum libertatis
Resp. ad l . Bruta animalia irrationali dumtaxat modo partieipant rationem divinae sapientiae ordinantis ; unde eorii mordinalio legis tantum physiose denominationem habere potest, non autem moralis, quae necessario postulat subiectum liberiimae proinde rationale. Ad r. I videntissima ratio palam ostendit, voluntatem absolute liberam nulli legi subjee iam et lamen recte ordinatam, illam tantum posse esse cui rectitudo est essentialis, quaeque proinde ipsa sibi lex est , qualis uni et soli Deo convenit: voluntati autemerealae et liberae , ill pote deseelibili, maxime conveniens et i, num quin et necessarium fuit subjici, ei dirigi a lege praese lim naturali ei divina , quae absque periculo erroris rationalemereaturam in proprium finem ordinat. Ilaec porro subjelio humanae voluntatis eam apprime perscit, quin donum illius libertatis imminuat; cum et non experiri aut non habere necessit lem moralem dirigendi actiones suas ad assequendam propriam selicitatem, non est perseelio sed imperfectio, et libertas volu latis erealae nulli legi subjecta , non est libertas sed licentia.
Instant. Homo eum primum oritur non est compos ratio
nis , ideoque in eapax legis; oritur itaque exleae, dictata vero
praeitea rationis sunt si uetus sponte adulescentes ex ipsa nostra
rationalitate. Praeterea , etsi quaedam voluntas Dei ei rea hujusmodi dictamina supponi possit, tamen quia lex non habetur nisi talis voluntas legislatoris intimetur, nihilque est quod necessitat Deum ad hane inlimalioneui, cum sit liber ; nequit ex ratione constare legem hane latam suisse. Quid quodῖ Si hoc constaret, lex divina posiliva seu revelata ei rea praecepta moralia , foret ditenda inutilis. Respou. ad 1 . Conformatio rationis in concreto, seu dispi filio animi rationalis ad praeli ea dictata habenda, optime con
S'. existentia legis naturalis adsimicta. 4'. eiusdem legis vera et pros,i aratio constituta. 5r universalitas absoluta indicata. 6.' plotimigatio sulficietis Vindicata: quaniquam haec Post retria melius adhuc innotescet ex dicendis capite sequenti de perspicuitate ejusdein lesis naturalis.
113쪽
eipi potest in animo etiam diim aetuali usu rationis desiliuitur vel impeditur, ut enim observavimus superius il , lex naturalis spretata quatenus in subjecto non solum potest eonsiderari in actu sed et in ol seu potentia habitualiter sive permanenter in rationali animo nostro existente ; unde patet, sinum esse animum oriri, vel quandoque saltem esse simpliciter exlegem. Praetica vero et actualia rationis nostrae dictata, sunt utique fruetus spontanei ipsius rationali talis, quatenus non sunt necessario coneipienda instar idearum ingenitarum; non autem ita spontanei , quasi non penderent a participalione rationis divinae sapientiae ordinantis, vel possent non dicere respeetum ad Deum ut legislatorem; aut quasi etiam quoad potentiam non pertinerent ad neeessariam naturae nostrae constitutionem. Ad 2. ' Si eut supposita prudenti providentia et gubernatione divina ei rea homines, non poterat Deus non velle ordinationem suae sapientiae eorumdem rationi participare, ita eonsequenter vi eiusdem providentiae non poterat non velle ejusdem ordinationis manifestalionem, quod tantum signifieare potest in casu praesenti intimatio ; quam ipsum judicium reciae rationis, insi-ium naturaliter hominibus suffieienter indieat, vel ex eo quod dueeat talem divinam providentiam, quae Deum decet, estque moraliter necessaria ad plenum dominium ejus , et debitam subjectionem hominis ad ipsum, in qua providentia haec Iegislatioeontinetur.
Ad id quod postremo Ioeo additur dicimus primo, nonne
firmior est veritatis eognitio dupliei polius quam uno cognitionis medio eomparata, et motivo certitudinis sussultap Deinde iniimatio per legem divinam positivam moralium praeceptorum, etiam sola ratione cognitorum, prodest saltem ad arguendam humanae meniis et cordis perversi talem ut ait S. Augustinus 2ὶ: Ne sibi homines aliquid defuisse quererentur, script m eu in tabulis quod in cordibus non legebatnt. Non enim scriPtum non habeb-t, sed legere nolebant. 70. Opponunt II', eum Christiano Thomasio et Fleischerocontendentibus ordinationem divinae sapientiae nnn praeceptis sed monilis et consiliiq dumtaxat eonstare. i', quia ratio sibi relicta nescii, quod Deum debeat concipere ut regem aut dominum.
114쪽
2', quia sapientis est magis eoncipere Deum ni doetorem iuri naturae , quam ut legislatorem , potius ut patrem, quam ut d minum I doctoris autem et patris jussa, polius sunt consilia quam imperia. 3', quia si concipiatur Deus ut dominus imperans, videretur suam utilitatem more de Otico quaerere. 4', si consu- lamus agendi modum et conscientiam , dum ex . gr. res necessarias ad vitam prosequimur , noxia declinamus ; vel dum leges naturales aut honesti regulas sectamur, mox deprehendimus, nos non jussa quaedam alleriuq executioni mandare , sed necessarium naturae instinctum sequi , qui nos docet, haec ad nostri conservationem, vel ad selieitatem et tranquillitalem vitae pertinere.
Respond. neg. Amtec. euius probationes, sunt merae et gratuitae assertiones. Ad i . et I . dicimus id salsum esse, ut pa-lel ex fundamento , et ex eo, quod secus ratio sibi rei tela neque se ire deberet, Deum esse hominis creatorem, conservatorem ac gubernatorem, cum quibus notionibus immediate nectitur conceptus supremi Domini ac regis; evius quidem summa persectio ac bonitas, praebet quoque rationem spectandi ejus regimen lamquam sapientissimi duetoris, vel magistri et amantissimi patris, at non excludit aequalem necessitatem agnoscendi in ipso veram rationem domini, legislatoris, ae iudicis eui suae sapientiae o dinationes nequeunt esse indisserentes. Unde et quod ex ineunda assertione insertur, non valet nisi sermo esset de ductore et patre , qui non est simul prineeps , vel qui non agit ut princeps et legislator; quamquam eliam patris ordinationes, stium ad finem honestum, vi paternae auctoritatis, dirigentis , non sunt communiter mera consalia sed jussa, veram obedientiam ex pare. te filii postulantia. Ad 3 , negari debet suppositum quasi non daretur medium inter dominum imperio arbitrario et despotice subditos guberenantem , omniaque etiam cum oppressione subditorum in propriam utilitatem trahentem, et merum doetorem vel consiliarium moni-la ant consilia dumtaxat praebentem. Hoc utique sapientis et recla ratione utentis est, exhibere sibi, uti debet, Deum sapientissiina sua dispositione et imperio etiam in ordinatione ere iurarum ad gloriam suam , tamquam ad unicum finem operis seipso dignum , earum dignitati et utilitati potius quam suae, cum nullius rei sit indigus, conbuluisse.
115쪽
Ad 4 antecedentis probationem quod adsertur, silum est
in mera confusione eorum, quae apprime sunt distinguenda; aliud namque est , quod dum quis sola sen ibili late illectus libum ex . gr. aut polum sumit, nillil in liue intendat praeier salissaelionem exigentiae naturae et implicite ejusdem naturae eonservatio nem ; aliud vero quod reflexe et ex rationis praeseripio operaus nequeat vel non debeat in his aut similibus ae libus agnoscere, se non esse vitae suae dominum, ideoque sibi incumbere onus sive debitum honesiis mediis eam eonservandi : contrarium qui statuit, eamdem brutis ac hominibus eonditionem assignat. Similiter aliud est, quod dum quis regulis honestalis obsecundans cohibet se ex. gr. a sumenda vindicta, vel subvenit necessitati
alicuius egeni, possit id dirigere ad aliquam etiam hujus vitae
felicitatem vel e . g. animi tranquillitatem assequendam ; aliud vom , quod in nullo easu ac eireumflanitis idipsum praestandi, n cessitatem ac debitum, seclusa etiam praesentis vitae felicitate, agnoscere valeat : quod postremum sal um est. I andem nimis perniciose impulsus necessarius ad ponendas quasdam actiones m rates seu sensus moralis, simplieiter instinctus naturae a pellatur, cum instinctus sensitisus tum ratione obieeti tum se quentis oppositionis cum sensu morali tolo genere ad invicem
71. Ad intrinseram legis naturalis eonstitutionem, praeter dieta de ejus fundamento , ubi ratio essentialis ejusdem con
ubi ostendimus sensum moralem in ipsa tiostra rationali natura iandari. ideoque spectandum et vocandum esse irastinctum ationalem. non vero sen sitivum. Hoe insuper utriusque discrimen apprime notandum est. In si inclussensitivus qui tamen in iiominibus propter eoitim OiMinatiotiem in vitam socialem et donum rationali talis est exiguus iii comparatione ad pleraque animalia bruta respicii dumtaxat quasdam e. g. Propensiones ad .clus conservationi vitae animalis positive inset vientes. vel horrorem ab aliquo lapsu . sensibili dolore etc. e contra sensus moralis polligit se ad obiecta mere intellectualia . qualia sunt. e. s. consorinitas vel deformitas ulicujus aclionis a regula motuin . quam sponte adprobamus ves reprobamus. Pro 'sequimur vel refugimus. Praeterea quod secundum sensum moralem efit
116쪽
ceptus et obligationis prinei pium ; et de eristentia, ulti ejusdem
promulgatio ac universalitas haud dissicile suerunt determinala, pertinet quoque sanctio id est, deter nario praemia, et praesertim Pseuae rePendendae custodientibus aut violantibus legem; sive tandem ipsum essentialem legis eo eplum ingrediatur , sive tantum ad quamdam majorem ejusdem legis auctoritatem vel firmitatem et prudentem legislatoris agendi modum, sit necessaria. Α qua re possumus etiam in praesenti quaestione praeseindere. Quamvis autem exemplum humani superioris cujus legibus ipsius subditi revera obligarentur, etsi ipse ob aliquam causam praemii aut poenae, pro eustodia vel violatione legis, retribuendae, potestate destitueretur, videatur minime repugnare; id tamen sorte inde tantum oritur quod humano legitimo superiori teneamur obedire vi ipsius naturalis legis, quae liabet adnexam sane lionem quam nemo, etsi humanam declinasset, emig
re valel; quodque in hae suppositione non de impositione i quae solet spectari tamquam indicium sineerae voluntatis obligandi sed
de exeetitione sanctionis dumtaxat agatur , ipsit isque insuper ex eulionis impedimentum a voluntate superioris statuatur independens. Si vero deseelum sanctionis apprehendas manare ab imbecillitate superioris vel a non sincera voluntate obligandi , statim ratio detegere poterit motivii in legem illam non considerandi ut Iegem aut eum mero consilio confundendi. Verum quidem est legisla-lorem sive superiorem habere posse aliud medium, praeter sa elionem , manifestandi sinceram suam voluntatem obligandi sui, dilos ; at hac etiam manifestatione supposita, si omnis approba lio custodiae ei reprobalio violationis legis statuatur ex parte superioris deesse, iam subditi saltem de consequenti poterunt rectissime eam non considerare ui I gem. Neque addas, quod si lex illa justa et eum exigentia ordinis naturalis conveniens Surrenatur, iam exclusa etiam sanetione adesset ratio eam haben
di pro vera lege. Etenim exestplio ista nil valet, si ipsa exi
gentia ordinis naturalis rationem verae legis non contineat ; si autem conlinere dieatur, qtia tio redueitur ad id quod superius
diximus de obligatione obediendi humano superiori vi ipsius legis naturalis.
gratuin . evadit frequentei inolesiuiti relate ad instinctum sensiti. um . et vieissiin . Sic porrigere tuatilim cadenti. opem ferro purulento aegroto ra tiotii placet. displicet sensibilitati: contrarium accidit duin quis e. g. iv.rdinatae concupiscentiae si aena telaxate contundit.
117쪽
Atque hare valent quoque relate ad necessitalem sane lionis in conceptu essentiali divinae legis; nisi quod relale ad Deum hare alia fieri posset exceptio , sellieei, videri nullam esse in hoc repugnantiam quod Deus aliquid juberet, hominesque len rentur illud praestare , ideo uniee quia Detis pult et julet. V rem istud in primis saltem relinqueret intrinseeam sanctionem ex rei natura manantem. Deinde, quia si Deus ei rea illius jugsien todiam aut violationem indisserens esse supponatur, a sortiori illud hominibus iamquam quid itidisseremi debebii videri; et praeterea late praeceptum aut lex consentaneum non foret saltem prae
senii consillulioni hominis , ordinali ad agendum ex molivo propriae selieitatis. Porro sanelio potest speetari vel tamquam intrinseca, quae scilicet ex ipsa consormitate vel deformitate actus a lege , instar cujusdam praemii vel poenae in approbatione vel reprobatione eo sistentis , di manat; vel extrinseca in bono vel malo aliunde proveniente sita. Utraque similiter sanctio pro Praesenti aut profutura vita potest et debet considerari; et vel sufficiens ae perfecta, quae scilicet meritum vel demeritum adae piet, hominemque ut par est ad legis eustodiam impellat, et ab ejus violatione deterreat; vel e eontra Duufcιens ae i erfecta. Nos ut appareat ex liae etiam parte legis naturalis persectioni nihil deesse, viqite Auctoris codicis naturae, aliorumque recentiorum insaniam , arbitrantium poenarum impositionem eum idea Dei pugnare, vel saltem lumine naturali probari non posse, coerceamus, Sequentem statuimus propositionem, supposita animi nostri na
Q Si quis soria arbitraretur non posse hic a nobῖs supponi an Ima
in ininior lalilaletn. oo quod haec soleat a quibusdam inelnphysicis ex ip- necessitate praemii et poenae in altera vita retribuendae probari , is ait illiadvertat oportet plura alia diversa ad eamdem rem evincendrini haberi algumenta . ideoque illud non esse necessario urgendum. Quod si in metaphysica inter caeteras alias tali etiam probatione quis usus suisset. deberet ab eadem in praesenti quaestione praescindere sive eam non consid rati. Praeterea hujustiiodi probatio . eum merilum et demeritum human rum actionum ratione sui sit quid finitum nec proinde postulet durati nem praemii et poenae nisi finitam . per se sola animarum immoriali talem minime evinctii ex ea enim sequeretur dumtaxat animos nostras post praesentem vitam debere esse ad Miquod tempus superstites.
118쪽
Deus adjecit naturali legi sa nctionem non modo imperfectam et ρro Pr esensi oua, sed etiam Perfectam quae futuram seit m respicit. 72. Probatur assertio quoad primam partem. Et l', quidem, cuin leges naturales illa praelica rationis principia comprehemiant, quae ordinem rationis tum ad se ipsam, cum relate ad Di tim et ad alios homines sive seorsim sive in societate constitutos, respiciam; eumque huius ordinis custodia oriane genus virtutum inducens, maiorem pii rioremque, quae in vita praesenti expectari potest, felicitatem secum serat ; et e contra ejusdem o dinis frequens violatio omnimodam vitae perturbationem ac ins licitatem indueai: palel legem naturalem , secundum divinam prae ordinationem, secum ipsa ferre aliquod naturale suae observati nis praemium et violationis poenam , sive intrinsecam sanctionem . 2'. Quae lege naturali sunt prohibita rectae rationi et conscientiae adversantur ; quae vero praetepta , eidem apprime con veniunt : hine autem moraliter fit, ut legi obsecundantes interius gaudium, suavem laetitiam ae tranquillitatem ex recist factorum
approbatione, adversantes e contra , internam conia tonem , ama
ram tristitiam ac suimet ipsorum horrorem ex laetio judicio conscientiam Meleris improbante, experiantur. Unde et Seneea it recti si me inquit: Mulitia ipsa maximiam Partem ueneni
sui bibit; ei S. Augustinus i2ὶ: Iussisti Domine et sic est,
ut omnis cmimus inordinatus poena sit sui φsius. Harum porro asseelionum internum sensum cum non sit in hominis p testate prorsus ex linguere aut immulare, consequens est, ut internae ac naturalis et ijusdam earumdem legum sanet innis rationem talis sensus innuat, praesertim quod ad agnoscendam talis suae conformalionis ac institutionis dependentiam ab alio , quem liliel naturalis ratio necessario impellat. 3'. Ex ordinatione profecto divina et non aliunde Delum videmus , ut malum Physicum eum malo morali , et buntim physicum eum bono morali sint communiter et quasi natura-
119쪽
liter connexa sie e. g. moderatio passionum et virtus temperarmitae non modo perficiunt animi facultates, sed etiam vegetum si mant valetudinis flatum , vitamque diuturniorem atque ad omnia domesticae et civilis vitae munia olae inda idoneam reddunt: seens ac ingluvies e. g. et libido, quae praeter oppositos esseetiis, aliis
quoque hominibus si ab iis deprehendantur , nos invisos atque despectos esseiunt. Quin etiam peculiari pariter divinae providentiae dispositione seri solet, ut frequenter media impra porti nata sed ad normam ius liliae et honestatis adhibita , optatum et selicem exitum sive finem habeant; iniquitatis vero ae injustitiae
conatus ad regulas artis apprime concinnali, esseciu suo turpiteriit, ni ide ui frustrentur. Haec vero omnia earumdem naturalium legum ali litatem praesentis eliam vitae extrinsecam sanctionem salis superilue patefaciunt.
73. Partim autem proficies dicendo, etiam vilia legumque violationes suam voluptatem et gaudium habere , injustitiamque haud raro inullum commodi et emolumenti asserre : deinde plurimis hujus mundi malis aeque bonos seu naturalis legis eust
des , quam malos obnoxios esse.
Respond. ad Hare et similia probant dumtaxat, hujusmodi sanctionem persectam et sufficientem non esse, quod lisenter eoneedimus, ipsique mox probaturi sumus, minime vero vim nostrae demonstrationis elevant; siquidem praeeipua argumenta allata pondus suum retinent, eum tandentur in illis bonis ae malis quae virtutem vel vilium pedissequa ae fideli ratione eomita tur. Habent quidem vitia qlialemcumque voluptatem et eommodum , at cum amara recordatione et stimulis eonscientiae conjuncta, et ita comparata, ut frequenter propter unius vehementioris cupidi latis impeditam satisfactionem moeror exortus, eorum etiam gratis,imum sensum vel penitus ex linguat vel in majoris angu-Kliae causam convertat; gaudium vero, voluptas et emolumenta
ex virtute progenita, puriora sunt magisque stabilia et sincera, utpote simili vicissitudini haud subjecta , atque bonae conseientiae testimonio et suavi recordationi , se esse tales quales ex rationis praescripto esse debent, sociata. Hi ite ad 2 . idem sere dicendum est. Etenim inter ipsa mala aerumnasque naturae humanae inhaerentes, vel ab aecidentalibus eventis dependentes , quibus frequenter non secus probi ae improbi asseiuntur, maxima est probitalis ei virtutis utilitas : viruam lite m0deraetae mentis plerassie eorum malorum vel praevertit
120쪽
vel amovet , quae declinare non valet eorum vim retandit aequo animo tolerando. Unde sapienter inquit Isocrates il): Nihil magis rationi adpersatur, quam eorum opinis , qui quamvis existimeret justitiam in se ρeschriorem Diisque accepti rem esse quam injustitiam, nihilominus sibi 'gwnt itac Omparatω esse humanω res, ut eae improbitate plus ha riatur emolumenti quam ex honestate. 74. Quamvis autem generatim loquendo, virlus vilio nativo suo splendoi e praecellat, bonaqtie illam subsequentia , et mala ex vilio parta , selieitalis aut infelicita liq slatum constituendo, sa eiiunem quamdam legum divin naturalium praeseserant; attamen haec est tantum imperfecta et valde in Alissetens. Etenim sanctio perseela talis esse debet ut semper ac in quolibet casu creaturam rationalem valeat, quantum in se est, sussieienter determinare ad legis custodiam; quod fieri nequit nisi per repraesentalionem hujusmodi boni et mali, quod proprium et innatum persectae felicitatis amorem respiciat, quodque instar praemii vel
poenae custodiam aut violationem legum sit bsequens , utriusque intensioni sil ex aequo proportionale ; et quidem ita ut longe majus debeat esse praemium aul poena quae proponuntur, quam sit detrimentum subeundum, aut dissieu Itales superandae tu fideli ae integra legum observatione. Porro supra dicta vitae praesentis sanelio talis non est, nee enim in praesenti vila graditi ac in len ioni virtutis aut malitiae, respondet semper gradus felicitatis aut miseriae praesertim proportionalus ; impiorum namque animus mali patrali consuetudino Obdurescens, minus aculeis eonscientiae torquetur I pessimi esseelus alienae malitiae ae injustitiae , publieaeque aerumnae aeque bonos ac malos communiter vexant , imo non raro ipsa proborum iustitia ae fidelitas , invidorum odia , calumnias ae pers
cutiones non modo sustinere cogitur, sed armatam adversum seipsam humani judieis manum illam formidat, a qua suam defensionem et praesidium praestolabatur 2 . Quam denique utilitatem
2ὶ Ne ex liis quae modo diximus. de frequenti proborum infelicitate
variisque aeruimiis atque oppressionibus quibus in vita praesenti subjiciuntur. adversus divinatu providelitiain quidquain inseratur . quasi ncilipe de Probis cirrain tion haberet. improbus autem iii uietiori aut saltem in aequali cuili ipsis conditione constitueret . videndae sunt unlidissimae hi jus
modi diuiuae Purmissionis aut dispositionis rationes, sitias facile reperies