장음표시 사용
121쪽
vel praemium bona hujus vitae possunt asserre illi, qui in eu indiendis naturae legibiis , tamae , sanitatis , vel etiam ipsius vilae jacturam quandoque palitur lily Restat igitur ut saltem pro sutura 3 ita naturales leges perlaeta sane lione non destituantur, quod in altera assertionis nostrae parte proposuimus quodque superest modo proliandii m. 75. Probatur itaque assertio quoad seeundam partem. 1'. suadente ipso naturali lumine rationis ex probata nuper insufficientia sane lionis quae in praesenti vita habetur, sponte sua fuit eam perfici debere in vita sutura , ne ordo divinae sapientiae insipienter constitutus, et homines aptissimo ae unico , speelala eorum natura, medio quale est esticax praemii ac poenae repraesent uo ad snem suum assequendum , destituli esse dicantur. 2'. Certum est, legum naturalium observationem mentis humanae saeuitales in dies perseere, earumque legum violationem
easdem saeuitales deturpare, iisdemque leolms tamquam mediis hominem a Deo dirigi ad asseeulionem perseetae selieitalis quae in praesenti vita minime oblinetur; eum itaque perseelio illa aut
deturpalio saeuitatu in , non nisi eum exitu vitae Praesentis et oi servationis aut violationis naturalium legum , complementum ae-eipiant , consequens est ut Deus , cujus et justitia naturalium d norum usum et abusum nequit ex aequo pensare et sapientia haud indisserentem mediorum eum suis asseeutione proportionem delerminavit , necessario debeat conservatores legum per certam peresectae selieitalis adeptionem, violatores per ejusdem amarissimam amissionem , tamquam vero Praemio et poena asseere. Cum au-
a. expositas comprehendunt. Et sane. quamvis impii stimulos eonscientiae neque tit pisi sus extinguere . eos lamen retundunt. hinc latis sanelio nedum pro ratione majoris numeri scelerum non augetur sed tinui ἱ-
nui iuri sicut etiam in viris probis majoribus virtu uni ac boni moralis gradibus non semper respondet major intrinseca reprobatio galidiumque eonscientiae. Similiter malum physieum quod solet subsequi in aliun mor te a vaserrimis impiis plerumque declinari potest i cum e eontra etiam illi qui e. g. temperantiae virtutem apprime colunt cum infirma valetudine interdum luelari coguntur. Et demum nihil dieamus de extraordinaria illa impiorum Conatuum repressione . quae vel ex hoc ipso quod admodum raro aceidat. per se insulsitientiam hujusmodi sanctionis satis superque de-
122쪽
tem hoc erea luris rationalibus obveniat, noli ex necessitate eorum essentiae et operationis, sed tantum ex naturali ordinatione et libera eorum electione, sicut meriti aut demeriti veram rationem supponit, ita naturalis ac verae sanctionis propriam conditionem
3'. Naturalium legum imposilio , est evidentissimus rectitudini; divinae voluntatis ac sapientiae esseelus ; earum proinde custodiam , ut superius probatum est ili, Deus sine ra ae necessaria voluntate praecipit velat pie vlulationem: jam vero si nullam earii mdem legum et praesertim persectam sanctionem Deus constituisset , exeeulionem sui decreti velut in beneplacito hominum reliquisset, seque de eorum ac ordinis a se constituti hono parum sollieitum esse probaret ; quod idem esset, ac legi suae saltem extrinseeam esseaeia in adimere, et eam instar meri consilii sp clare. Praeterea Deus hae ratione similem se exhiberet squod nefas est supponere illi humano principi ae legislatori , qui ex aequo pensaret subditum fidelem ei obsequentem ac praevariealorem et
4'. In ordine rei im physico, omnes eventus inordinalionem quamdam iii dii centes, videmus esse redactos seu siil ordinatos ad ejusdem ordinis stabilitatem magis magisque firmandam; si itaque moralis ordinis violatis per Mnctionem et quidem Persectam, insallibiliter, exacte ei complete non restitueretur, ordo moralis physieo ordine imperseelior, nee humanae naturae sussicienter a commodatus foret; quod est eontra divinam sapientiam et i, ni talem. Uuod magis adhue eonfirmabitur si animadvertas , in praesenti vita non modo virtutem passim sine adaequato praemio, vilium sine adaequato supplicio remanere , sed etiam illam in damnum sui cultoribus istud in emolumentum delinquentibus interdum eedere ; hominem lite liberiim ae essentialiter naturali Iegi subjectum, leneri reddere rationem de ae libus suis praesertim internis , qui in vila praesenti humanum iudicium communiter es- sugere solent. 5 . Tandem haud exiguum pondus hae in re habet, vetustissima atque universalis omnium gentium consensio, in admiselendis praemiis et poenis alterius vitae, iuxta meritum nempe , vel demeritum ae lionum vitae praesentis, quae colligitur vel ex ipsis sabulosis etlinicoriim narrationibus, atque poetarum sigmen
123쪽
lis, circa sedem, qualitatem aliave adjunela horum praemiorum
76. Allatae probationes ex ineunt simul tauram alterius vitae legis naturalis sanctionem debere esse perseelam, id est in s ι- cienti praemio ac poena constitutam ζ poena autem ista non salis exhiberetur per meram ex elusionem a se licitate , nisi haec exclusio eum statu positivae infelicitatis supponatur Deiata : qui enim n lurales violant leges, praeler neglectum tendentiae in proprium snem , positivae inordinali tuis reos se constituunt. Porro sinicientia haec poenae constituentis sane lionem, vel respicit dumtaxat estieaeiam motivi ad prudenter agendum requisiti, et a legum violatione ut par est abstrahentis, et si e spectata sorte non postulat ejusdem poenae perennitalem ; vel sumitur relate ad pra sentem humanae naturae eonditionem , per Oppositionem ad si lum persectae felicitatis ac praemii, et graritalem demeriti seuolsensae , quae ex naturalium legum violatione in Deum legisl torem redundat, atque respectu ad irrepa rMilem ex sui natura ordinis perpersionem induelam ab eadem gravi ossensa, et tune
idetur necessario postulare aeternitatem poenae eonfli luentis sa
elionem persectam; quod postremum si opus foret adstruere , et ab increduloriim oppositionibuA vindicare, id laeile praestaremus ope notionum in inela phrsi ea sit expositarum, quaeque etiam sa-cile ex nuper dictis sive indiealis erui possunt. Nunc itaque occurrendum est dumtaxat iis quae eun ira legis naturalis sanctii nem, quaecumque tandem sit poenarum duratio, possent opponi.
allic. i. n. 28. in respons. ad 3 . et in notis ibidem post iis . ubiliaec argumenta uberius euueleantur fitque satis quibusdam impiorum op positionibus. quas urgent Contra poenarum perenni latem. Porro facta baiae animadversio circa si asscient am Et pei sectionem sanctionis alterius vilae .suppe litat modum non declinnndi sed solvendi si quis proponeret s
qtienterii dissiculi alem: vel alterius vitne sanctio, quam vindicatis. sui P nitur perennis . vel dumi Xut sit tempus duratura. si Primum. erit contra talionem . ex P rle Bel et tiliRiis poenai uui : sν alterum . et it insussiciens . utpote tacite contemnenda. Patet autem in hoc argumento negandam esse
primam minoris illationem . allerani vero juxta id quod indicavimus. distinguendam i e lenian si sola ratio sufficientis molivi ad prudenter agendum sique a legis violatione cohibetidum eonsideretur . sanctio cujusdam poenae gravis et salis diuturnae. licet non perennis . videtur sus cele : quis namque Sanae mentis posset censere se prudenter agere te ses violando proprioque appetitui satisfaciendo . si cerio seiret sibi. pro hae lesum violatione ei laevissima piaebentis vitae voluptate. luendam
124쪽
Αique hie in primis locum habere possunt dissieultates iam
alias solutae fit, sellieet, nullum esse apud Deum meritum humanarum actionum , eo quod omnia nostra Deo debeamus, nihilque illi tribuimus unde retribtilionem possimus expectare, etc. eas itaque si proponerentur solves ex dictis ibidem. Si vero quis opponeret, virtutem esse sibimetipSi praemium ratione nativae suae
pulehritudinis, inlimi gaudii et e. vitium sibimet ipsi poenam ratione suae turpitudinis , angoris animi ele. Deilis est responsio ex fundamento; talem nempe sane lionem inadaequatam et insus5eientem esse. Quis enim demptu omni praemio et poena vitae suturae , sentiet se ad virtutis cultum et fugam vilii susseienter impelli , in arduis praesertim et cum praesentis vitae selieitale pii-gnantibiis adjunctis 8 Nonne praemium et poena, etiam ad humanarum legum eustodiam , est esseacissimi ina adjumentum p77. Diei quoque pol est 1', nullam Deum habere rationem insigendi poenam, eum transgressione legum nullatenus ossendatur, neque haee ipsi displiceat eum non fiat contra, aut Praeter voluntatem; si enim vellet posset illam imp dire. 2'. Necessitalem hane sanctionis ei poenae inferre ex justitia et sapientia di vina , idem est ae instar humanarum perseelionum Dei attributaeonsiderare , quod est indignum Deo, praesertim cum ut auctorcodicis naturae ait, idea entis insulte perfecti , infuit que boni excludat plane ideam entis vindictam amantis ; absilrdiimque sit supponere late ens crudeli reos torquendi
exercitio oblectari. Respond. ad 1 . Neg. assertum quod probationes non evineunt. Deus quidem peccatis seu violatione legum nullatenus ossenditur, qualenus intrinseeam aliquam status sui mutationem non
admiliit nee aliquid de sua perseelione et beatitudine eidem detrahitur; minime vero non ossenditur, quasi talis violatio pro ipso indisserens soret; etenim creatura sic agendo , quiantum in se est positive inhonorat Deum, detrectans dehi tam subjeetionem reetissimae ejusdem voluntati : quod pariler vere displicet Deo, non quidem per molestam quamdam ac intrinsecam displicentiae
esse gravissimam poenam . etsi per plura e. g. annorum millia dum laxat duratur in I Quod si alia modo indicata sanctionis adjuncta considerentur
eam debere esse peretinem mavit te insertur et et tunc Oeeurrendum est
quoque impiorum sophismatibus quibus Poenarum perennitalem, quasi es
set contra ratiovem . solent impugnare. iὶ Part. r. mp. a. articus a. n. 59.
125쪽
amelionem sed per displieentiam, quam vocant signi, eum sundamento in re quatenus nempe ita se gerit et debet gerere ad
extra sive erga creaturas , ac si revera earum praevaricationesi pri molestiam afferrent. Falsum autem est transgressionem legum non seri contra aut praeter divinam voluntatem , nisi hoe sensu , quod sei licet non fial eo inscio, vel propter extrin eca qua dam impedimenta ei necessitatem, eoaelionem aut violentiam inserentia , impedire non valente. Ex eo autem quod si Deus vellet, posset hanc transgressionem legum impedire sequitur lanium eam non seri contra absolutam ac sicacem divinam voluntatem, euius defeetus propter suppositam permissionem tonsistit arprime cum Tera, positim ae sincera, licet ex parte objeeti hypotheliea, divina voluntate talem legum violationem revera prohibente , suffieientemite manifestata per ipsam aeternae divinae rationis participationem humanae menti laclam et per stimulos eonscientiae eidem attribulos; contra igitur et praeter hane divinam voluntatem si legum transgressio; ideoque et vere offendit Deum et displieet ei modo supradicto. Bine vero ad 2 plana si responsio, eum attribula divina ex quibus insertur necessitas sanctionis, instar humanarum pedi sectionum non apprehendimus, ab iis omnem imperfectionem, aut intrinseeam laesionem excludimus, relationem eorum ad opera extrinseca, non a rebus ipsis , sed ab aeterno ordine sapientiae in ideis Dei existente, desumimus. Unde etiam eum ipis sapientia divina postulet ut naturalis ordo per delicta ab iniquis vi latus resarciatur per poenam, hoc non pugnat cum idea entis infnite Perfecti et boni, sed potius ab ipsa di manat; nam
et ratio perseela ordinis, sicut sapienter observat S. Thomas si , necessario exigit, ut qui eumque contra ordinem insurgit ab eo ordine et principe Ordinis deprimatur, ei non foret certe eL Leius dignus sapientiae ac bonitalis eujusvis gubernatoris, adjicere aequali sorti legum conservatores et violatores. Horum itaque poenas determinare ad resarciendam ordinis violationem, non est proprie esse amantem vindictae, aut ex aliqua passione ad eam impelli, obieelationemque in miserorum aerumnis atque trucialibus inquirere; qiiod nec cum idea honesti legislatoris ae judicis
78. Opponunt denique. i', poenas hujusmodi naturales a
i) Summae Theolog. pari. I. a. quaest. 87. Mucul. 1.
126쪽
Deo Statillas, non esse reperia poenas, cum sint latentes et notrarbitrariae. 2', ea g esse inutiles, cum poena ordinetur ad ei nondationem rei, et in altera vita non sit amplius lueus emendationi . Bespond. ad 1 . Linde seiunt adversarii naturam pinmarii mrequirere ut sint sensibiles, et ab arbitrio legislatoris necessario dependeant Z Num e. g. pudor , conlaxio et angor tulernus auia mi , quo quis assieilur dum ejus oee ullum delictum iis praesertim quibus displicet manifestatur, veram poenae rationem non habet 'An publicae quietis perluctatio , esseclus lite inde dimanantes , non
sunt verum ac dignum supplicium, quo cives tumultuantes natu raliter pictiuntur r Praeterea , major et verior certe est poena ,
quae majori bono nos privat, qualis prosecto est positiva e. g. impiorum propter eorum delicta ab ultimo fine et perseeia seliei- late exclusio, quae vel solo rationis lumine sussicienter insertur, atque in antecessum quodammodo manifestatur iis extraordinariis eventis, quibus divina providentia non numquam in hae vita im- Piorum conatus evidenter deprimit, majoribusque suppliciis eos manentibus in vila sutura vel illi praeludit. Ad 2 ' diei mus, finem ad quem ordinatur poena , non esse
solum veI praeeipuum emendati inem rei; etenim poenarum eum- minatio resertur ad sui uitios retrahendos a violatione legum , et ad earumdem custodiam promovendam ; actualis vero quarii
dam poenarum in Melio , praeter emendationem rei vel aliorum ab ejus exemplo, respicit praecipue restitutionem justitiae et orilinis violati , quantum fieri potest, ad aequalitatem ; secus poenae illae locum habere non possent, sirentque injustae , quibus assiciuntur etiam ab humana justitia delinquentes seclusa eorum emendati ne, vel etiam spe emendationis. Hanc ordinis violati restitutionem
mediante poena aptissime exponit S. Τhomas it . Ad perseelam Dei bonitatem pertinet, quod nihil inordinatum in rebus re-
,, linquat . . . sub ordine aratem justitiae , quae ad aequali talem is reducit, comprehenduntur ea , quae debilam 'lii: nlitatem ex D eedunt: excedit autem homo debitum suae quanti talis gradum, is dum voluntatem suam divinae voluntati praeseri satisfaciendo
se ei contra ordinem Dei, quae quidem inaequalitas tollitur, duinis contra voluntatem suam homo aliquid pali eogitur secundum M ordinationem D. Ex his autem facile potest inferri, quod Si Perver,io ordinis ex parte holui uis fuerit ratione sui irreparabilis,
127쪽
t,eret fieri per poenam aetern- , niillii etiam habito respeelusu in spi illis emendat iunis ; ipi nil pariter pluribus ostendit S. Thomasti , luod pie confirmat doctrinam expositam paulo sulterius l2 .
DE PROPRIETATIBER LEGIS NATURALH EadsuLE PRINCIPIO COGNITIONAE
79. Explicatis ea pile praecedenti, quae ad legis naturalis existentiam ei essentiam, vel naturam spectant, ut nihil hae in re de ideretur , de ejus proprietatibus et cognitionis principio remanet investigandum. Et quia etiam de uniuersalitate legis naturalis quantum satis suit iam l3ὶ indicavimus , nunc perspicui: tatem et certitudinem , ac aeternitatem et in ultabilitatem, quae sunt praeeipuae ejus proprietate , breviter expendemus ; de ejusdem namque unitate nihil est in particulari determinandum, eum lieet pluribus coalescat praeceptis vel principiis , omnia lamen et ei rea idem intrinsecum boni ac mali discrimen versantur, et ad eumdem finem persectae felicitatis hominem ordinant.
80. Non de perspicui tale, ut ita dicam obieetiva, vel de quadam mentis elaritate, sed de facili cognitione praeceptoriim legis naturalis, in prima hujus articuli parte sermonem institu mus , ad complementum eorum, quae breviter, loco nuper indiealo , dicta sunt de legis naturalis promulgatisne, quae non cen eretur sufficiens nisi fallem quoad generalia sua prineipia lex naturalis neminem latere p0sset. In altera vero parte, non jam impetimus errorem Hobbesii asserentis 4 , citra revelationem divinam , neminem de naturali lege posse habere certitudinem, id
5ὶ Capit. praecedent. allic. v. n. G. cor. 24
έὶ De cive cap. I. et Leviathan P. 2έ.
128쪽
enim iam praesti limus ill , sed eorum peruleiosam senteuliam refellemus , qui generatim autumant quaestiones morales non nisi probabiles esse, veraeque certitudinis ae demonstrationis expertes.
Generariora Iegis naturalis principia adeo per se manis ata et cognitufacilia sunt, ut a nemine inoincibiliter ignorari possint: morales autem quaestiones his principiis innixae, demonstrationi ac certitudini proprie dictae subjiciuntur. 81. Ut melius intelligatur si aliis quaestionis distinguunt eoiis muniter metores post S. Thomam, principia vel leges naturales in tres classes: quaedam enim sunt uniNersalissima , et velut sindamentit m aliorum e. g. bonum est faciendum , malum fugiendum ; alia magis determinata, quae ex primis imm diata et Deili deductione prosiliunt e. g. egeno esse OPem fere Eam , neminem laedendum', etc. postrema tandem quae ex utriinque praecedentibus mediata et difficili ratioei natione deducuntur, qualia sunt quae e. g. respiciunt nonnullos contractus sive paclii nes. De his postremis posse dari etiam in vinei bilem ignorantiam, sere omnes eonsentiunt ; eum certissimn m sit pleros lite hominum subtilioris eonsiderationis et difficilioris ratiocinalionis non esse capaces , Dequenterque non habere a quo instruantur; id quod sus- seienter expressit S. I homas f 2ὶ: is Quaedam vero sunt syra ,, cepta legis naturassis , ad quorum judicium requiri iur multari consideratio diversarum circumstantiarum, quas considerare di- ,, ligenter non est eujuslibet, sed sapientiam ; sicut eonsiderareis particulares eonelusiones scientiarum non pertinet ad omnes , ,, sed ad solas philosophos . . . Quaedam vero sunt, quae si ibit liori eonsideratione rationis a sapientibus judicantur esse obseris vanda ; et ista sie sunt de lege naturae , ut lamen indigeantis disciplina, qua minores a sapientibus instruantur: sieut illud
82. Probatur itaque prima pars nostrae assertionis, quoad generaliora scilicei legis naturalis principia , et ratio multiplex
ci p. proxime praece leti L artie. u. per lotuin. et Summae Theolog. parti I. I. qu est. I o. rite. 1.
129쪽
esse potest: l', ex eo quod hujusmodi notiones fiant medium adi ina providentia in lentum, quo homines ad felicitatis asseeutionem ordinantur; intererat igitur illam , eas notiones omnium ea plui aeeommodatas reddere. 2 quia contrarium adversaretur quoque divinae bonitali, cum non videretur saltem aeque, in rebus apprime necessariis squalis est cognitio horum principiorum , omnium hi,minum felicitati prospexisse. 3', ex saeto ipso , pro quo stat eommunis omnium sensus. Quis enim nisi prorsus ratione desti luatur , vel non intelligit generalissima prinei pia ordinem navi resem esse seroandum, Deum honorandum, ele Z Vel non valet eernere immediatas eorum consecutiones e. g. lem perale, eas te,
honeste esse vivendum , a periurio et iniuriosis in Deum verbis esse abstinendum, ele. 8 4', Quia hujusmodi principia sunt velut spontaneus nostrae rationalitatis Ductus ; ea igitur nativo rati nis lumine quilibet facile delegere potest; praesertim eum ad id sussciens esse videatur ipse naturalis ae moralis nostrae r sonali talis instinctus seu sensus, et ad id quod rectum est, nisi pravis asseelibus obruti suerimus , sponte seramur. Unde optime inquit Seneea it . Nulla praeclusa est Virtus; nec est qui quam gentis ullius , qui ducem naturam nactus, ad Nise tutem Perpenire non Possit. 83. Potest quis sie arguere tontra has probationes. Si resila foret, undenam tot dissiculi ales et euntentiones inter ipsos d elores, in quibusdam moralibus quaestionibus determinandis PNonne plerique etiam circa seeundaria principia seu immedia lasdeductiones errarunt pRespond. ad 1 . Hujusmodi disseultates et eontentiones eo muniter aecidunt ei rea deductiones remotiores, non vero ei rea ΚΘ neraliora prinei pia, et landantur non in obscuritate rei, sed plerumque in singularitalis et novi latis amore, an inioque a pravis asse-etionibus haud immuni. Quod si sermo sat de secundariis principiis , eonsulto in mi in elatione propositionis diximus, ea elara et cognitu facilia esse per se speelata , quia sicut recte monet Billitari ius l2ὶ, si eonsiderentur, ut vestita quibusdam ei reumstantiis bonis ei apparenter inhonestatem removentibus, e. g. mentiri leuiter ad salvandam patriam , vel vi iam innocentis; furari ad serendam opem graviter indigenti, etc. tunc ratione talium
130쪽
adjunctorum huiusmodi principia evadunt obscura, tran eunt lite ad tertiam veluti elassem ; ideoque circa ista et rudiores lioni ines ad breve praesertim tempus, polemini in invincibili manere ignorantia ; et melores de ipsis ad invicem contendere ; sicut reveraaeeidit relate ad ea sum ex . gr. in quo quaeritur, uirum judex, propter allegata , ut dicitur, et probata, possit nec ne morti
damnare reum , quem prisata cognosceret scientia esse revera
innocentem l l . Unde etiam satile colligitur distinelio laetenda et responsio danda ad id quod secundo loco opponitur.
εὶ In qui rati ,ne circa casum propositum . iitriusqiie sive assirmanti: negantis sentei itine Patroni . ultro tiseluiuii l . inson is tamquam rei necem et damnationem ad necem esse quid intrita seco malum et Per se a lege naturali velitum i at primae sententiae adsertores, nutumant dumtaxat contrarium posse colligi si constiterentur casus propositi adiuncta. scilicet, personae Pubblicae in iudice . communis boni in strina legum poenalium et ordinis publici custodia. nec non necessitatis praecludendi viam occultae iudicum traudi ete. Negantem sententiam vindicantes putant hujusti odi rationes infusi ieientes esse . cum et conscientia iudieis tamquam Pu Personae nunquam debeat esse in oppositione cum ejusdem conscientia tamquam homimis rationalis. et ratio boni communis quoad firmam legitin et ordinis publici custodiam aliter possit integra servari . nempe , si iudex pro liae vice suum ossicium deponens patroni sive defensoris partes suscipiat. accusatorum vel testium. si valet. ignorantiam aut calumnias detegat. inii ocentiamque vindicet. ves si id praestare non potest . saltem n sententia serenda se eohibeat. aliisque iudicibus cnon enim est sermo de judico supremo. hie namque aliud medium haberet innocentem a Poenunctis liberandi eam relinquat, qui sine conseieuliae lucta vim legum poterunt vindicare. Unde patet hae iratione legum poenalium et ordinis p blici lirini talein nullatenus violari . pugnam conscientiae judicis excludi . insontisque incoluntliati pro viribus provideri. ideoque inquiunt non va tere priritalem quae solet desumi ab expugnatore e. g. vel defensore urbis.
qui ratione boni communis possunt etiam insontes diserimini certae moriis obiicere: hoc enim tantii in obtinet, quando non est alius modufi equus bono eoanninni providendi. Similiter quia poena mortis et sententiavi licunt de ipsa soleat proferri communiter in adeo aisnifestis circumflan- iis . ut nullas supponendae et fingon lao privat ne scientiae de innoceutia accusati locus relinquatur. Patet hujusmodi casum non nisi raro admodum Possu evenire . ideoque non esse timendum ne via aperiatur occultae iu-4licum fraudi . reos tamquam si essent in noeentes remittendi detrectando sententiae prolationem juxta allegata et Pi ,riata. Tandem aiunt . iudieem si in casu privatae scietiliae de invocentia accusati ita se gesserit. facturum Esse ad mentem ipsarum legum sive potius suprem e civilis potestatis . quoecerte . quantum in ipsa est. sicut optat. reor tui punitionem . ita non vult civium innocentium in tertium . et aliunde esse simul consulturiun gravi obligationi. praeseriendi maius malum sive amissionem vitae proximi. mi uoti uralis Pi optio . quale est incommodum suscipiendi Patries defensoris .