장음표시 사용
51쪽
xcllsare aut collonestati lii piiiiiii linem moralis actionis intrinseee malae, tum quia etiam iste melus non perimit rationem voluntarii et liberi, eum etiam quia moralis ile rinitas talis actionis est immutabilis, ac major cujuscum lite physici lioni jactura. Hanc pariter humanorum actuum essentialem eoudiliouem l isendorsus i
30. Aliud voluntarii impedimentum est ignorantiu seu carentia convenientis cognitionis in subjecto intelligente. Missis aliis ignorantiae acceptionibus, spectabimus eam prout ad aetus voluntatis dieit respectum. Sic autem spectata, alia est quae instar causae inguit tu aetum volitum ipsuiu lue antecedit, quale nus ipsa non supposita talem actum voluntas non poneret, et dicitur inlecedens, quam si quis morali ad inlinia diligentia npoterat deponere, erit illi quoque inuincibilis, secus pincibilis. Alia ignorantia est, quae dumtaxat comitatur actu A positio nem, et qua etiam sublata actus fieret; et dicitur qualem habet is, qui in vineibiliter putans oecidere seram occidit hi
Stem, idem sae iurus eliam si errorem cognovisset. Haec ignorantia nec constituit voluntarium simplieiter, quia deest cognitio su seiens ex supposita invincibili ignorantia; nee in voluntarium p sitivum, quia actus iste non est coulra inclinationem agentis, erit itaque talis extrinsecus actus simpliciter non voluntarius, SuppuSi la semper in vincibili ignorantia. Redditur tamen hujusmodi actus etiam extrinsecus communiter voluntarius de consequenti qualonus eum tali ignorantia operans, detecto errore, laetatur de facto ipsumiliae approbat. Tertia acceptio ignorantiae spectat eam, quae dicitur com quen3 voluntatis actum, non quidem eum in cujus positionem in
i Pudei vel innuere turpissiuaa scelorum exempla. quae loco nuper
memorato ibio Ptolestatili uni nior alista nedum proleti. sed veluti in otii iii crimine ininluvia. et commiser lioue dumtaxat digna. eo quod propter tu lum patrata. impudenter exltibere non dubitat. Iloe eeite non est scelerum horrorem unimis lisminum ingerete, sed specie cujusdam innoxii velaminis ampliorem es si aeuis cupidi latibus aditum patefacere. atque ea confundere quae sunt apprime distinguenda. Aliud namque est, quod metus gravis cujusdam mali queat interdum excusole aclioticin contra legem i,unianam. quae versatur circa obiectum indili reus. aliud vero quod actio inli insece mala possit unquam Ob nael uita desinere esse talis: pii inum, quia leges humanae non Maligant communiter cum gravi in conliti octo, omnes ultro concellunt. alterum docendi itis auratae sive politis deius Palae Piote alautium morali mutius videtur dumtaxat demaudat inii.
52쪽
ssuit; sed aliquem alium vi cujus directe vel indireele fuit volita;
dieitur porro assecta iam eo qui directe ac positive vult et qua
rit ignorare e. s. legem aliquam ut liberius contra eam agat, Sum Pisa vero vel crassa in eo qui negligit addiscere praesertim ea quae sunt majoris momenti et ad recte operandum scitu necessaria, unde censetur talem ignorantiam indirecte velle. Utra lite haec modo dicta ignorantia consequens, Palel, quia antecedenter a voluntatis propensione orta fuit, rati nem voluntarii in causa a sub equenti voluntatis actu, qui cum e
jus vel si di eius influxu ponitur, nullatenus adimit. Verum ignorantia iantecedens et inoincibilis reddit acium sub ea positum simplieiter in voluntarium, quod postremum evidentissime probatur. Etenim in casu quo quis ex in vincibili ignorantia comederet earnes die velita, vel pulatis esse seram oecideret amicum, conditiones illae sub quibus ponuntur isti actus non sunt in se ac directe volitae, quia ipsis suppositis actus non fierent; non indir ele ae in causa, quia non sunt praevisae ob ignorantiam invincibilem, ergo actus isti sub formali eorum ratione non suunt a voluntale, sive nulla est voluntatis tendentia ad eos ut tales ; quin etiam quia detecto errore voluntas nulla lentis ad tale objectum leu-deret, praesens proseculio objecit sil voluntate in oppositum implieite renitente. Deinde eausa positionis istorum actuum , quae est ignorantia, supponitur in vinei bilis et prorsus involuntaria; e go aelus isti quoad cireumflantiam ignotam sunt sine cognitione, et contra actualem vel habitualem ei interpretativam voluntalis ii elinationem, ergo sunt simpliciter involuntarii. Quamvis enim e. g. eomestio illa ea mis et occisio, materialiter et quoad actus su stantiam sunt quid volitiim, non tamen formaliter et sub ea ratione quatenus est comestio velita, et occisio hominis atque ami ei, sub hoe namque respectu sunt sine cognitione, et contra vo Iunialis agentis inclinationem. 32. Postremum voluntarii impedimentum solet speetari conmcupiscentia, sumi lurque hie stheologi namque potissime eam eon-Fiderant, velut partis inferioris adversus superiorem, sive sensibili latis adversus rationem, luctam et rebellionem, quae in praesenti humanae naturae eonditione est esseelus et poena originalis
peccati pro vehementiori quodam sensitivi appetitus impetu, qui
rationis judicium solet interdum perturbare, sive tandesii exeratur iuxta concupiscentem appetendi modum , quo ad bona sensibilia prosequenda et mala propulsanda, sive juxta irascentem, quo V
53쪽
Itili ad vindictam e. alit ultionem sumendam, incitamur. Co cupiscentia utroque hoc modo considerata , divi lilii r in antec
Antecedens illa e l ι piae nullo pra 'stipposito voluntatis actu, ex aliipia dii in laxat physica aut morali causa, a milii A tamen independenti, ortum et inere mentum ducit. Sic phy lea sensibilitati nostrae crinien ip ratio e l De luenter illius caum; unde ipii acrimonia et subtilitate humorii in sanguini- I te servore caeleris Praestant, ii propter inllinam animae cum corpore unionem stitit quoque ad concupi cendum et irascendum promptiores faciliores Ille . illic etiam spectat diversitas regionum, coeli tenui laς vel ei assilies, ipsaque dissimili ludu alimentorum, nec non peculiaris quaedam puerori minstilutio sive educatio antecedens etiam pellectit in rati an is usum sermonesque jam lunc audiit et in peela majorum exempla. uti-rum tria prima ipsam phy leae cuiatorii in temperationis diversitatem inducentia, diversarum na 'tonii in vel ejusdem nationis diversarum conditionum h0mines, alius aliis seri id inros, ad eadem olis jecla magis minusve vehementer asseelos et propensos reddunt:
alia vero duo, puerulos ad imitandum majores naturaliter inclinatos, atque mulli, delicata , in omnem partem flexibili naturaelem peralio ite praeditos, ad concipiendas, fovendas , augendas pie peculiares quasdam propensiones et assectiones mira prorsus facilitate inducunt. Quis enim ignorat, quod instar prodigii habendum foret, si puerulus inter ira eundos et molles diu degens, non facile ad iram cunei laretur, voluptatemque non seclareturi' Haud secus, ac si filii is ruricolae ad culturam agrorum , Venaloris advenandum nullam propensionem assae lionei pie halleret. Concupiscentia consequens liuosdam voluntatis jubentis aut permittentis ac lus subsequitur habeturque in iis qui scienter conjiciunt se in lales occasiones, talia loca et personas adeunt, ea
runt lite coiislletudine et consortio perliminiur, quae lier Se , cupiditatem atque iram conellant, qui frequenter iteralis ae libus habitum concupiscendi et irascendi sibi comparant, ele. Haec eo cupiscentia ut pule voluntarie inducta , etsi ipiandoque transiret in speciem qua instam furoris, actum sub el cum ejus influxu positum relinipieret saltem in causa voluntarium ; de ipςa itaque quaeri
non solet nec debet, utrum voluntarium minuat aut tollat. 33. Quod vero spectat concupiscentiam antecedentem , ne haec ipi ideiri rationem voluntarii ab actu voli inlatis subtrahere dicenda est, cum evidens sit actiones cum tali concupiscentia sive
54쪽
nillilli late vel ira lis silas remanere revera actiones hillnanas. Ordoti en i e naturalis ii, istillat, ut inferioris partis propensiones sub- sint rationis judicio , et ilite saltem in eo obleiulierent , spiod licet rationalem appetitum aut v0luntatem valeant in actibus primo
primis ad aliis i id expetendum ineliare ; reflexam tamen obiecit
Prosecutionem, in poles tale volunt alis, piae solius rationis dir cliuni subjicitur, relinquani. Porro actiones revera humanae Sunt Voluntat tae. Insuper, quod non adimit sussieientem rationis rest 1iunem et voluntatis propensiunem , non reddit actum in voluntarium : talis est cuneupiscentia antecedens: causae namque illae Fuperius memoratast a nubis iudeliendentes, nun Solent, ut experientia proba i , sensitivi appetitus vel lenientia in ila augere, ut i a
iionis usum praepediant i et si id unquam accideret, italis coneu lii scentia transiret in furorem , habet eique speetem cujusdam in firmitatis sive dementiae, de quo non loquimur ; remanet itaque in actu cum dicta concupiscentia posito sufficiens rationalis cognitio Objecti, sinis, et circuitis iantiarum ill , quod tantum ad rationem
3ὶ Qui obj tuin. finem et cireumstantias actionis ratione advesetit. nedum liubet id quod ad aelum simpliciter voluntari uiri. sed etiam li
berum requiritur: pcrpensio enim nccurata eorum constituit Rclum reverae huit atratui. et nequii non suppeditate rationale i Mivum ud se co
hibendum a volendo. ecincupiscentiamque reprimendam. qualidis ut ira P nescriptum reetne rationis porrigitur. Quoniam tamen actus cupiditatis Vel irae praeseletilia repeti linus. per urbando judicium rationis eum qu dammodo avocat a longiori et profundiori consideratione motivorum. quo. Voluntatem deterrere possent a inli uclione ponenda. hinc quamvis non reddat Rctio item secundum se involuntariam et non liberam . minuit nihilo- itim S pei clio Mein. ut ita dicam. extensivam et accidentalem actus liberi relate ad iii pii tabilitatem. Quis enim non videt. minus quodammodo Crat Pan dum esse eum, qui paucioribus minusque persecte cognitis moli vis a crimine ab terrenii hus illud patravit . prao alio qui et longe plura et Peι sectius perspecta habuerat uioliva se cohibendi a scelere. quamvis uterque luoad substantium actus ne lite liber fuerit Unde et humana justitia iii imputandis criminibus poetiisque exigendis. solet habere rationem maioris Rut minoris ignoratiliae sive pelticlionis quoad cognitionem. et Pim et lit iii sirnii latis dimanantis ab antecedente concupiscentia praecipue si repenti- DR E. g. in motibus irae aut Odii. Atque hinc palei quid sit discriminis inter scelera gnorantiae. insonitatis et purae malitiae: quini postremum
maxime Elii et iii eo. qin tu plena luce sive pullecta atque ampla tii olivis imi se cohibendi a scelelu cognitione. nulla iunia, ac ius concupiscent in ara in te dente. aut si a uia relaxans conclipiscentine consequentis. illud adrnittit. Quia porro. ut nuper vidimus. etiam ni lux retens Concupiscentia voluntarii et lilieri vationem humano actui non ad iiiii l. plui tutaeque illius Ptot elisiolim vergant ad obicela, quae ex lioliis Piaesci ipio ἔ PPuiure u
55쪽
voliti larii etiam perseeli , ex parie intellectus praerequiritur et si isticit. Oilia vero iii ad ipiod a coneu piseentia impellimur, ut jucundum solet a nobis apprehendi et voluntas ad objecta jucunda sponte sua propendet, hine concupiscentia ista nediim tollit aut ininuit, quin potius auget voluntati R propensionem ad actum.
Nullo igitur ex eapite in voluntari uin diei potest, quod sit eum
tali eoncupiscentia. erum in piles, concupiscentiam hane saltem minuere voluntarium , haud seeus , quam metus. Elenim et quae fiunt ex tali concupiscentia ipsa sublata non fierent , et ipsa reddit actionem molestam : ipii enim eoncupiscentia illecli, libidini e . g. aut irae indulgent, aliquam repugnantiam interdum experiuntur. R. Patitas a metu desumpta nullatenus subsistit, metuq namque minuit quodammodo voluntarium non ideo tantum quia sublato metu actio non fieret, sed quia aliquatenus reni lenie luntate et eum quadam molestia ae lis illa ponitur , scilieet, urgente dumtaxat necessi late medii ad deelinandum majus malum:
e contra in aetione ex concupiscentia , eum etiam Sumere e. g.
vindictam exhibeatur ut liuid jucundum , nisus et pro suo voluntatis ad actum nequaquam minuitur sed potius augetur. Atquelas est. sequitur vehementer reprehendenduin es e Puselidor filiin. sicut vel et ipse Barbeyrae in eum aniniadvoluit. eo qii H De ossis. hom. et Cis. lib. t. mp. I. asserere non dubitaverit: si quis Mehemelioribus animi Perturbationibus eviditatibusqtie sit obnoxius. quibus resistere non valeat. posse semper aliquo modo illis sine crimine satisferi. Nonne hoc est. gravissima scelera quae ex velletnentiori colici piscentia ccuran util- ter dimanant. velle collonestare t Turpius adhue a veritale recedunt. et in majorem perniciem incaulae iuventutis antinos pertrahunt plerique impiorum scioloratio. qua scriptis qua blanda voce identidem oggerentes. et instar eiijuviant vellit Haluralis principii insinuantes. Propensionibus naturae esse obsecundandum:
quasi nempe homo, aut instar bruim uin physicis dumtaxat legibus subjiceretur, aut illius propensiones cupiditatesque non nisi a l id quod aequum. Iinnestumque et cum ratione consentiens fuerit, semper impellerent Quid itaquei poteritne esse a crimine innoxium suffragari etiam illis Daturae Propensionibus quae e. g. ad ultione ii sumendam . vel turpem ntiquam cupiditatem explendam solent haud laro urgeret Num iiiiii vel ipsi ei linici Philosophi non docuerunt contrarium t sustine et absune i nil liaec duo
emnia moralia praecepta. et viam assequemiae virtutis revocarunt. Quod congruit etiam etini doctrina divinae sapientiae nobis superne revelata rviritu ambula c. et desideria carnis nou Persicietis: caro cuim con-CuPiscit adversias viritum. Viritus aduersus earnem : haec enim sibi iuvicem adoersaviar. Galatas Coi'. o. V. 16. et seq. .
56쪽
propter stantilem rationem iucundi latis, ae lionis repugnantia quam
nlisellii ii:es concupiscet iliae interdum experiuntur, non oritur ex
ipsa rationis natura sicut in melii, sed ex aliqua apprehensione ex irinu ea subsecuturi mali e. g. jacturae sanitalis propriae , etc. vel iandem ex ipsa physicarum eortu ris virium defatigatione , quae solet comitari nimiam atque smluenter iteratam concupiscentiae satisfactionem.
34. Liberias indisserentiae seu liberum arbitrium voluntatis no trae, est fundamentum imputabilitatis actionum humanarum. Hoc evi-d illissi ille patebit, si in actu hii mano distinguamus pliysi eam ejus entila lena seu moἰum quemdam voluntatis proseqtieulis proprium objecliam, se pie determinantis, quod est veluti ma teria ipsius actus voluntarii, ab ipso dominio actuali vel di aereio voluntatis ad quodlilaei opposit rum se ip am nee lentis, a quo motus ipse physicus voluntatis seu phy-Fica enlitas ac ius dependet, quodque constituit actus humani liberi formalis utem. Distinctio haec aeque lutum habet in aetibus elicitis ac imperatis, in voluntario directo ac in directo et c. Iam veros irinali las ista humanorum ae tuum eonstituit ipsam imputatialitatem eomitu, quae proinde non est aliud quam , ProPrietas illa moralis ot cujus actio tribuitur alicui tamquam Nero ejus a tictori et domino, quique pro ipsa et ejus naturai, vis euentis rationem reddere tenetur; sive ipse agens acti 'in illam phr,ice quoque produxerit, sive ut ab aliis produceretur, ulcumque promovendo vel impediendo effeceri l. imputabilitas ista actuum est certe pro ordine murali aliquid positivum ac reale, utpote assectionum seu altributionum positivarum capax, sive tandem materiale ipsius aclionis fuerit liliy-Ficus voluntatis motus, sive ejusdem physici motus privatio. Disesert autem imputabilitas a moralitate ac luum humanorum de qua loquellatir in seipienti articulo, quaeque respicit bonitatem, h0n Statem , etc. actionum derivatam ab immutabili omnis rectitudinis norma ; cum actus humanus etiam indisserens, sive praescindendo saltem ab ejus reclitudine in genere morum, adhuc alicui lam pia in ejus auctori imputari tu test; estque per Se formaliter , Seu lami piam liber et imputabilis si,ectatus, capax tantum istius
57쪽
1 ralitatis seu ive lilii linis et honestalis, aut en iitrarii desectus. Alimi in stiper revera in se est impulare alieni aetionem , aliud inipulam eju dem actionis in cli ludi ueni vel deformitatem; riam vis communiter haec duo pro eodem sui nantur tum quia nequil esse
actus proprio sensu moralis nisi simul fuerit lilier , ae proinde impii labilis , tum ex suppositione , nullum scilicet aetum revera humanum et sing larem seu in individuo indisseren in esse. 35. Aeliones quasdam esse hominibus imputabiles, nemo nisi is qui liberii in hominis arbitrium inficiatur , in dubium rovocare potest. Et sane, vi liberi arbitrii omnis actus humanus ut talis, ita est in potestate agentis, ut ab eo pendeat illius positio vel non positio: atqui ille censetur merito alicuitis actionis auctor ac dominus et in illum possunt rejiei omnia evenia quae ex illa aetione naturaliter suunt, in cujus polestate erat illam
actionem ponere vel non ponere; ergo eum hoc constituat impii labilitatem palel asserium. Praeterea , communi omnium judicio ac sententia, quibus sua et ijusvis conscientia sponte suffraga tur , tertissimum habetur , posse hominem quarumdam suarum actionum talem auctorem eenseri, ut earumdem ab illo ratio jure
laetatur, effectus lue qui natura ab his prossutini illi merito tribui queant λ cum non alia sit causa cur quis non possit queri quod sibi quaedam actio impuletur , nisi ii iod ipse sciens voletisque illam ediderit; ei imperilissimi quique morialium, id i super facto
aut omisso aliquo accusantur , non essteaciorem se prasse excusationem asserre pulent, quam si dicant, penes se non stetisse ,
quominus id saelum vel non laetum fuerit. Atque de hoc sere
Facile aulem palebit, quae tiam sunt actiones hominibus actu imputandae, si, ut par est, imputabilitatem distinguas G -- Putatione , quae quidem supponit illam , sed insuper requirit it bilum aliquod seu moralem neeessitatem lil talem actum ponendi
t Debilum in sῖva litoralis nece ilas actilin ponendi va omittenti; tunc est simpliciter necessaria quando ex iustilia ui putatio alicuius aciiis fieri dehet. idque praesertim si fiat scrino de imputatione ad eulpam et Poenam: actus namque liber et moraliter honus . etsi absque omniti Messitate morali sive debito positas. recte nil meritum imputatur etiali ex sola nequitate. Similiter si daretur hunionus actus positus delibet a te. qui tamen si ib omni respeelu esset indifferens. iste ei uritie eventus Possent iiiipulari agenii tamquam domino vel causae morali. licet nullam me- viii aut demeriti rationem contineant. Verum liaec melius intelligi poterunt ex dicendis in quaestionibus uiox subsequeri lib.is.
58쪽
vel non ponendi in illo, eui is pra Nerii tu ad meritiina vel di meritum impii latii r ; eonsistitque in illo itidie in objective reali, quo speelatis omniinas iam agentis quam actionis et objecti adjunctis , determinatur veram imputandi rationem lueum habere. Praeterea in genere scire etiam si istici et, omnes actus et eventus qui voluntatis deliberatae impi rio dimete vel indirecte non sui di in tur , quique non sunt voluntarii vel qui sunt prorsus involuntarii ob illatam vim aut ob invincibilem ignorantiam , merito
imputari non posse, cum actus liber suppnnat necessario Voluntarium. 36. Iinpii tabilitatem subse iiiiiiir alia generalis actuum liuinan mim proprietas, ex qiua scilicet digni sunt laude aut vituperationi , praemio aut poena. Cum enim actus humanus vel hoc ipso quod esti lupillat,ilis, vel polius ex ejus relatione ad aliquam et praesertim iniimulabilem reclitudinis normam, ut mox videbimus, in ordine morali constituatur, habeatque rationem moralis bonitalis vel malitiae; elimque per se honuial laude, malum autem morale vituperatione dignum sit , laus vero et Filii peratio , tamquam esseclus approbationis et reprobationis illorii in actuum , praemii et poenae conditionem contineant; se pii liir actus humanos impii talii les, laudis vel vituperationis , praemii vel Poenae clij lisdalli revera a Mespiendae a plus esse. Atque hoe de actibus humanis etiam in se consideralis verum est: quod si respectu ad alι urn, qtiod ratio meriti et demeriti postulare videtur, considerentur; evidens erit eos quoque meriti et demeriti rationem continere , quando ad prus cium , id est emolumentum vel detrimentum et damnum alterius quadam praesertim peculiari ratione diriguntur. Et quia iam rospectu hominum, quam Dei ratio hare meriti accipi potest, ulmi it - lite breviter considerabimias praesertim adversus Pulandalsum it qui de utroque non recte Sentit. Monemus autem IV, actus qui emolumentum alteri adserunt ut habeant meritum apud illum, det aere illi imputari per manifestam vel tacitam aeceptationem, quae dici solet imputatio pasMPa; invitus namque rationabiliter, nil rependere pro emolumento tenetur. 2', actionem meritoriam non debere esse alteri ex peculiari conventione debilam, qui enim ex conventione restituit quantum e. g. ab altero aecepit, nihil in ejus eonfert prosectum i2ὶ .
t De Itire natum et genti. lib. I. Cast. 9. 2ὶ S in qui et aliam conditionem adjiciuui . scilicet. nihil mereri eum qin tantum se abstinet ab injuria vel detrimento alteri inue inuol
59쪽
. ', meritiam , de qtio nunc lollitimur, desii initur ex ratione it,filiiqaeliis in ordine naturali speciali , quod enim halisellir ex dignita loel statu personae operantis , portinet praecipue ad ordinem supernaturaleiii, ideoque est extra ambilum moralis plii lusopitiae. 37. t Iis positis, sic suadetur doctrina haec irastra quoad primam partem. Si aelus quidam homi mim v x se ac ex modo et fine lilia ad alios homines dirigun 'ur vergant in eurum pro seclum volnocumentum habent meriti rationem sunt lite digni proemio vel p.iona ; atqui ita est; quis enim poterit negare , siil''m e. g. cnu- ferre egeno, paternum asseclum subditis exhibere, sponte pro incolumitale patriae vilam perieulo objicere; vel e eontra patriam iiii micis prodere et c. es,e hujusmodi actus p Praeterea, idem est sundamentum grati nidinis ac merili, grati ludo enim sive gratia, ut
probant Doctores et videri potest apud S. Τhomam it , est pars
justitiae , rest ectu praesertim animi grati, et est virtus Per quam redditur debitum benefactoribus , atqui actus , qui exclusa peculiari conventione in commodum et prosectum aliorum diriguntur sunt fundamentum gratitudinis; ergo et ni trili. Etenim nemo existimat se ad ossicium gratitudinis leneri, nisi erga eum , qui
fuerit de ip o benem eriliis, qui scilicet aliquid in prosocium ii' ius praesiitit. Item hanc pulcherrime declarat S. Ilio inas 2 . is Me
ast si liare ita intelligatur. ut nihil mereatur qui ditin laxat ex impotentia noeenili se collibet ab inseretido detrimetito, res per se est nimis nintillesta. nec peculiari exceptione notanda: si vero quis ullis tioli noceat ex amore virtutis et aequi talis. salsum est illum ut hil mereti i existimationem namque viri probi ei aequi apud omnes liabere debet. cum generale de-hilum aliquid praesititidi . iiiiiiiiii e impudit quominus id ipsum ex motivo viri illis exilibeatur. virtus nutem lier se me itum saltem laudis et boni testimonii expostulat. Quia vero prsecipua dissicultas liiij us quaestionis demerito sita ost in eoia susione liaruin notio nutri. ideo et in expositio De se cundae conditionis addidimus voces. ex peculiari con ensione debitam iquod ulterius adhue limitandiun videtur: nedum enim generalis obligatio ex lege dimanans mei iii rationein non excludit . sed nec ipsa peculiaris conventio. Nain in primis. qui Praestat id quod ex peeuliari conventione Praestandum spopondii . liabet Fallem meritum et jus. ut quod in conventione paclum suovi ab altero similiter piaestetur. Deinde quando id quod vi conventionis sive paeli est exhibendulii. ex virtutis et rationis praescripto accurato. aut peculiari quadam Curn . assectu amoris . benevolentiae etc. exhibetur. e. g. si filius erga patrem. famulus erga dominum ita se geraiit. habent meritum ut famulus a domino praeter dubitam
mercedem filius a Patre praeter curam Palaruam comineudationem saltem virtutis consequamur. r Summae Theolog. Part. t. a. quaest. 6o. artic. 5.
60쪽
is ritum oel demeritum illei in lir in nriline ait retri initionem , is quae si feci indiim justitiam. Retribulio autem seeundum justitiamst alicui ex eo, litod agit in prosectum, vel nocumentum al-
., teritis. Est autem considerandum quod unus liti, lite in aliqua ,, societate vivens est aliquo modo parq et membrum totius so-
ei elatis. Quicumque ergo agit aliis iid in bonum , vel malumis alicujus in sotietate exi lentig , hoc redundat in totam soci talem : sicut qui laedit manum , per con equens laedit homi- , , nem. Cum ergo altiluis agit in bonum, vel malum alterius, , singularis personae, ea dit ibi dupliciter ratio mhriti vel deis meriti. Uno modo, secundum iriud debetur ei retributio a ,, singulari persona, quam juvat, vel offendit. Alio modo, s D eiiudum quod debetur ei retributio a toto collegio. Quando vero aliqui ordinat actum suum direele in bonum , vel ma- luna lolius collegii, debetur ei retributio, prιrno quidem, et is principaliter a toto collegio , secundario vero ab omni biis is collegii partibus. Cum vero ali ii iis agit, quod in bonum pro- is priuila vel malum vergit, etiam delietur ei retributio , in quanis linii etiam hoc vergit in coinmune, secundum quod ipse estis pars collegii,, .
Atque hine illud quoque eolliges, quod litet quis generali
ratione teneatiar ali piid praestare, tamen si actus ejus in pr fectum alteritis vergant, quod tantum est de ratione merili; meritum ex ipso et jus ad retrihulionem hallet. Sic artis medi- eae peritus quamvis generali lege naturae, vel particulari sui OD scii teneatur aegris civibus opem ferre, non desinit per huc rationem ni stilli apud cites, et jus ad retributionem habere. Quod si singulari quoque modo et eum vitae propriae discrimine e. g.
grassante tu , ei, iuni necessitati non defuit, singularem retributionem a lola coiiam iiiii late meretur. Id ipsum erili potest, ex ordine quem debitae eliam actiones habent ad finem, cujus aς-Seculio cum non ex necessitate, sed ex agentis eleelione ac dispositione ordinantis conlingat, ratiouem in se praemii meritum subsequenti; eontius i. 38. Ex postrema ratione ordinis actionum humanarum ad stapin, eruitur etiam ratio meriti earum respectu Dei, quod se- ciuido loco probandum assumpsimus. Cum enim actibus nostristit, uiis ad felicitatis adeptionem tendamus, et Deus talem ordin tu eorum Statueril necesse est, ut custodientes hunc ordinem, sit em l ostrum assequamur, quod est praemiari, recedentes ab