장음표시 사용
71쪽
si enim relleeleiunt et praeimliealam opinionem deponerent hane necessitatem agnoscerent. Insuper, quia in hi minibus moralis boni studiosis propter constantem vuluntatem honeste agendi lates actus per se ac virtualiter in sinent honestum diriguntur, et quia omisesio talis sinis eirca haec minima censetur minimum precatum, ideo haee caelem luin viri honesti parvi pendere solent. Dicunt quoque , nun semper tenemur agere propter finem ultimum, et aliunde ne piit dici actus malus si tantum ad aliquam naturae commoditatem reseratur ; in delectatione namque sensibili sistere tamquam in sine non est quid inordinatum , quando deleelatio est sinis a natura in lenius, ut recreatio aurium ex mustea , narium ex odore ele. Praeterea spuere e. g. Ob levem indigentiam et eommodum naturae, non est actu fi malus, ut Pule carens inhonestate, neque moraliter bonus, cum nenia laude dignum existimabit quemquam, eo quod spueri l. Veriim respondemus ad i . non semper quidem nos leueri agere propter sinem ultimum e licite , attamen quia deliberatuagendo prohibemur non sequi directionem rationis in sinem honestum , jam hoc ipso tenemur implicite aetionem delitaera iam in finem ultimum dirigere. Aliquem actum ad commodum etiam Ner silivae naturae referre, non est malum, si fiat iuxta rationis dictamen, at hoc ipso erit honestum; agere namque propter leva- meu et cuminudum, seu rectam habitudinem contoris ad suas et animae lanctiones necessariam , non est idem ac quaerere dele- elationem sensibilem propter se ipsam , quod utique est inordinatum , ideoque negatur suppositum delectationem hanc esse unquam intentam a natura pro tali fine hominis delit,erale agentis. Ad 2. ' dicimus, spuere , aliosque similes actus , Si di liberale siau, propter necessitatem naturae ae juxta dic lamen rati nis et sicut hominem decet, esse moraliter bonus , hominemque esse laude dignum, non quia hare facit, sed quia rationis di- clamini obsecundat. Ponere land ma lales actus, ratione solius exere iiii libertatis semel et iterum, foret honestum; saepius, inane
47. Denique non est praetermittendus Barbeyrae sit, qui doctrinam hane de indisserentia actuum humanorum , more solito ii ridet , in lutens 1', innumeros dari actus indisserentes , cum innumera sint, quae nec a Deo nec ab hominibus jubentur vel
iὶ Iu Pseu cloisit de jure naturae et gentium clib. I. OP. 7. x
72쪽
velantur, quae proinde sacere vel non sacere, nee est b'mim , nec malum; 2' , Distinetionem actionis tantum ex obieeto i disserentis , esse ideam chimerieam scholasticorum ; igitur ex. g. sallatio, etiam in aetii singulari erit indisserens; 3'. Aetionem e. g. quae non est praecepta a lege, licet ex bona intentione fiat, non esse bonam nisi negalice, id est, non malam, ergo indisserentem. Verum, aliud est plura esse nee praecepta nec prohibila, ideo lite libero nostro arbitrio reliela; aliud vero, ita esse nobis subjecia , ut dum libere ad aliquid obieeiive indisserens de-I Tmina litur , non debeamus inlendere finem honestum, possi inuisque rationabiliter sensibilem deleelationem pro sine habere. .Conceptus abstractos, qui habent fundamentum reale esse chimaericos, mera calumnia est , secus etiam conceptus e. g. lineae chimaericus erit, quia singularis linea est semper vel curva vel recta. Aelio licet non praeeepta, quae ad bonum virtutis dirigitur, positioe bona est; talis autem censetur actio quae fit propter aliquem sinem honesiuili , virlitaliter namque ad ultimum
sinem refertur. Unde S. I homas iij inquit: , , Omnis sinis a ,, ratione deliberaliva in lenius pertinet ad bonum alicujus vi , , tulis, vel malum alicujus vitii. Nam hoc ipsum , quod aliis quis agit ordinate ad sustentationem, vel quietem sui corpo- ,, ris, ad bonum virtutis ordinatur in eo, qui corpus suum ορο , , dinat ad bonum virtutis. Et idem patet in aliis.,, 48. Inter antiquos , Epicurei, caelerique de quibus Tullius l2l omnia voluptate vel utilitate dimetientes, boni et mali moralis , honesti et inhonesti naturale diserimen sustulerunt. Eorum vestigia premunt pleri lite recentiores impii, inter quos Spinosa, et Ilobhesius l3ὶ qui ab Uinionibus arbitrariis holiti nutu , vel ab arbitruria legum civilium constitutione , huc di crimen repelli l4 . Ι'ulandorsus , quem sequvulur Coc-
r Summae Theori. Part. t. a. quaest. I 8 arti 9. ad 5 . zὶ De sis. libr. S. cap. 22. et seqq. De finib. lib. a. ca P. Io et seqq. 52 υι ι athan et lib. de Cri . enp. s. et a. Ab eadem sententia noti procul receditni QSmilli et LoLeqiisi uiri Primus utilitaten et pulchritudinem inter se plane cohaerere au- tittanns. quodque aptum est ad asserenda et nolirmenta . id simul pulchrum esse: cum tulem animi constitutionem detexisset. ut quod Pulchi uim est eidein Placeat sitque obieetamento . quo aulein delectatur id necessario ab eo ad.
73쪽
eejus et ex parte IIoinrecitis, arbitratur diserimen line a libera Dei poluntate et lege positioia pendere , ita ui tamquam inventum scholasticorum respuat differentiam istam moralium actionum , se ilicet : quasdam esse praeceptas quia sunt b uae, quosdam Ocro bonas quia PraecePtae, et item: quας-dam esse prohibitas quia mala e, qua d- Uero malas quis prohibitae. Adversus hos omnes generatim probabimus dari imtrinsecum discrimen inter bonum et malum morale, qua dam in rates actiones esse bonas, honestas, alias malas et turpes, citra
omnem reflexionem , ad ullam legem humanam, vel eliam p siilvam divinam a libera Dei voluntate manantem. Ad pleniorem quaestionis intelligentiam advertendum est, hypothesim istam in qua statuitur , aliquas actiones esse ita mi raliter bonas , aliquas ita malas , ut etiam si per impossibile
Deus illas non praeciperet has non vetaret , adhuc remanerent tales, convenientes scilicet vel repugnantes naturali rationi, esse abstractionem mentalem, prae eindentem a Deo, minime autem exeludentem eum, ejus lite sapientiae necessariam ordinationem. Deinde supponi hic quoque rationalem naturam siculi est, conformalam cum absurdum prorsus videatur , exclusa omni absoluta ac immutabili realitate et ordine eius lite sundamento, velle adhue disputare de convenientia et discrepantia aliquarum realitati im et ordinis, eaqtie admitterer praesertim quod , nec concipi valeant humani actus ut proprie morales ante ipςam etiam ratiGnem spe elatam velut naturalem eorum normam it . II is positis sit
probari. infert proinde omnes nitimi assectiones voluptatena aut utilitatem asserentes rationein boni virtutisque moralis conlittere. Sin illi censet ea esse bona et approbanda. quae a sim elatoribus ni' pi obatum iri perspicimus , quaeque ipsi ad milleremus et approbareitius si in illorum loeum essemus substituti : quo fit ut ex alieno sens:i . et non ex rei natura aut necessaria rationalitatis nostrae constitutiona . quisque debent de nctuum si cirrum bonitate mit malitia morali tui licare. Non abludit Loke qui vir lutem bonumqtie nul malum morale ex ho-niitium opillio uibiis erui atque ad legem opinionis i vocari censuit. Virile nec exhorruit neianilissima saeta de morum corruptione apuit diversas es et populos accurate et studiosissime recensere. Verum in lι . nimio dumtaxat aestu ingenitas viriuiis et honestatis ideas impugnnndi . videtur suisse abi plus . melioraque certe docuisset si reiectis etiam ideis ingeniit altu i moralitatis sit nilainenlitin . quam mulabilem omnibit que erroi ibu gobnoxiam imminum opinionem. Posuisset.
1 vide dicia superius D. i in nota ibidem Posita.
74쪽
Datur intrinsecum boni et mali moralis discrimen , ab opinionibus et arbitrariis hominum statutis, a lege humana et etiam positisa disina , id est, a libera dioisna voluntate manante, prorsus independens. 49. Assertio statuta pluribus evincitur argumentis. t.' Ex supposita melorum distinctione inter actiones prohibitas , ilitia malae , et malas quia prohibilae, quae distinctio communi sensu probatur , cum etiam si positivam aut humanam legem e sitatione semoveamus, adhue lini cui lue turpe ac malum videri delieal a rationis regula rectoque ordine declinare, lioliesium ac bonum utrique suas aetiones consurinare: bonum enim est unicii i lite enti juxta exigentiam suae naturae.agere, et in homine omnia ordinantur sub ratione tamquam sub naturali ei nobili ri eorum principio discernente.
tum morale, tollitur fundamentum legis humanae et positivae divinae. Quid enim p Est ne ex se bonum iisdem legibus subj ei, et malum reluctari, vel neutrum eorum p Si primum , ergo ante conceptum harum legum datur alii piid ex se malum ; si alterum ; ergo leges illae utpote indisserentes, nullam speciem honi vel mali moralis determinabunt.
amandus, nemo laedendus ele. , quae ex sui natura animum ad assensum cogunt, vimque rationali tali inserunt, non secus ac illa theoreti ea , e g. idem nequit simul GSe et non esse , totum est majus Sua parte etc., ergo sicut ex hiq ante omnem conventionem et pactionem, quaedam naturaliter vera di manant iudicia ', ita ex illis quaedam actiones naturaliter, ac per se bonae ei honestae , iisdemque oppositae malae et inhonestae.
ordinem corpus litiminis est propter animam et inferiores virtutes animae propter rationem ; est igitur naturaliter rectum liuod sic procuretur ab homine corpus , et inferiores vires anima , ut ex hoc ei aelus rationis , et bonum ipsius minime impediatur ,
75쪽
si atilem secus accideret, erit naturaliter peccatum; vinulentiae igitur , comessationes et alia inordinata, quae liberum judietum rationi esse non sinunt, sunt naturaliter mala. Deinde, cum homo naturaliter ordinetur tu Deum sicut in finem, hinc ea , quae du- eunt in cognitionem et amorem Dei, sunt naturaliter recta, quae vero e contrario se habent, sunt naturaliter , homini in ala. Palet igitur quod bonum et malum in humanis actibnς nunsolum sunt Meundum legis positionem, sed etiam secundum naturalem ordinem. 5' Denique, si omne diςerimen boni moralis a malo, penderet a sola positiva divina voluntate et lege potui set Deus sacere ut cuncta , quae nune sunt moraliter bona esseut mala, et vieissim , ideoque potuisset efficere ut bonum esset ipsum odio hallere, proximum laedere et c. malum vero itisum diligere, proximu henefacere etc. quod evidentissimam involvit absurdilatem ; reddit lite impossibile medium cognoscendi lexcepta divina revelatione j quid Deus revera naturaliter praecepit, et quid prohibuit, ut patet assumpto exemplo ab iis quae sub divina revera positiva lege conlinentur il .
50. Dissicultates , quae desumerentur ex modo quo in pa tieulari moralitas in humanos actus dimanat, solutas habes superius 2 . Objicienti autem discrepantiam opinionum circa actus turpes et honestos, diversasque populorum nefandas consuetudines , et modum agendi notioni intrin reae malitiae contrarium ;respondebis, haec vel non fuisse actus, qui illimedia lana secuinserunt maliliam , aut bonitatem , vel simul conqlitisse cum generali cognitione intrinseci discriminis bsiti a malo. Aliud namque est, quod ei philosophi disputent interdum de honesiale vel inhonestate alieiijus actus ubi immediata non egi oppost io cum ratione , quod lite nonnullae nationes ac populi exemplo malorum
i Quaena in o. g. deterni in ala dies eiilliti divino sit dicanda, quid. nam de retriis erealis in sacrifici ui h Deo osserendulii. etc. talpolo a linsiliva divina voluntate dependentia sciri nequeunt nisi supposita divina ro Velalione. Porro eaedem res sublato Praecepto aut pirallit,ilione desinui tesse bonae aut malae moraliter. Possutiaque ita oppositum mulari: sic sublato vetito antiquae legis e. g. de non edenda carne sirina. et Praece pio de quibusdam sacrificiis frugunt ei animalium . desiit ratio mali aut lvini moralis. quae in illis continebatur, quin cliam si quis eas lamquam si esseni nil huc velitae aut Praeceptae servaret. nclus liuius uio li a mala morali imi miles haini es, utit.
76쪽
aliis lite de causis possint sitian inpie qtiosita lil illi pes actus colit nestare ; ali iiii vero , qtiod etiam immediale turpia ac inlisia possint in controversiam vocari, aut a recla ratione praedilis non videri ; eum praeterea praxis opposita cuidam rationali cognitioni, voluntatis abusum non autem etiam desectum necessarii die taminis rationis arguit it . Unde merito ait Τullius Quae natio, , n0n eomitatem, non benignitalem , non gratum animum , et
is tinneseii memorem diligit Z Quae superbos , quae maleficos ,
is quae criideles, quae ingratos non aspernatur, non odit Z ,, et insertus, , Haec autem in opinione existimare , non in natura po- is sita, vere dementis est. Nam, nec arboris, nec equi virius, is quae dicitur lin quo abii limii r nomineὶ tu opinione sita est, sed in natura, , . Urgeni IIobiwsiani. In statu naturae ante quamlibet eonventionem, nulla lex est, nullis officiis erga alios homo ad irino-liir; habetque facultatem naturalem, certe non inutilem , faciendi quidquid ad sui eonservationem utile judicaveril ; ergo naturaliter omnia ei lieila sunt, nihilque per se malum. R. 1', negando suppositum , si tum hunc niurae alibi quam in mente adversariorum unquam extitisse , elim homo naturaliter sit socialis, et foeteias praesertim ei vilis nequeat subsistere sine mulitis ossiciis, quin etiam legibus politicae potestalis , a qua gubernatur. 2'. Esto, talem flatum naturae per c gitationem apprehendamus: nullae quidem in eo forent leges humanae , ideo Ille nulla earum praevaricatio; at adhuc subsisteret omnis recti ludi uis immulabilis norma , scilicet, sapientia divina seu lex aeterna, ab eaque dimanans nostrae rationalitatis talisci insui nialio, qualem ordo et natura rerum postulat, quae rationalitatis consorinatio in se considerata , praeberet fundamentum, ut in probationibus ostendimus, intrinseci diseri minis inter bonum et malum morale; ergo tune etiam inhonestum ac malum foret, odio prosequi e. g. Deum et proximum, aliquem laedere , etc. 3'. Habet sane homo utpote liber naturalem facultatem phvsicam, etiam Deum e. g. ae parentes inhonoraudi; niim propterea, quod hoc ipsi est illieitum ei contra rationem , dicenda erit haec
saeullas in se speelata inutilis p Prineipium , utilitate ho-
iὶ Vide quoque iam alias dicta Logicae pari. a. aletic. s. tr. GG.
77쪽
nestatem esse metiendam , letorrimum est, omnem ille natura
lem ordinem subvertit, cunctis esseaenis eupiditatibus aditum patefaciendo iij. Praeterea, eum ordinis moralis perversio , qtiae coliti latur actus a ratione distarmes sit maximum malorum humanae naturae , nihil potest esse remem utile , id est , et erum homini emolumentum adserens , quod simul non fuerit moraliter bonum et honestum. Vide de hoe egregie disserentem
5l. Opponit Pusendorsus lat. 1'. Cum moralitas humana
rum actionum oriatur ex comenientia aut disconuenientia a
norma seu lege, lem pero sit jussum superioris , non a Paret, quomodo honestas arui turpitudo intelligi possit ante legem et citra superioris impositionem. 2'. Qui seeus agunt , aeternam quamdam aetionum humanarum statuentes regulam, Deo adjungunt principium aliquod coaeternum , extrinsecum, quod ipse in assignαndis rerum formis sequi necessum habuerit. 3'. Falendum est, Deiam stetit caetera omnia ita et hominem liberrime creasse, ideoque in beneplacilo ejus suisse qualem oellet ipsi naturam assignare ; nil igitur potest esse quod homini absoluta necessitate eonveniat citra bene
placitum R. ad 1 . Pulandorsium in hae vehementer hallucinari, quod
i Utilitas vulgari sensu Meepla cum nee tu duorum lio minum men o e .lmii ideae subjiciatur sive respondeat. et pro diversis singulorum a Deilauibus . conditione vil seque adjunctis sit diversa. si ope ipsius foret mellenda honestas. liare quoque iisdem mutationibus subjiceretur. Hine et Ieremias Betilliam Poneus pro sundamento socialis ordinis . bonitalis et justitiae a legibuι ii innantis titilitatem. eum advertisset huiusmodi principii arbitrariam. vagam et valde mutabilem significationem. conatur determinare in quo ratio boni et felicitatis humanae sita est: velum quia lianc quoque voluit constituere in eo quod maximam hom ni voluptatem oblectantentumque Paril. malum vero in eo quod molestiam ac laedium. quae pariter admodum vagam mutabilemque significalionem habent. nihilque dari potest magis inconstans et pro hominum diversi tale magis diversum . qunm voluptas. gaudium. taedium etc. in utroque itaque constituendo proeul a verilate re Mit. Vera etenim utilitas sincerumque hominis Oblectamensum nequeunt esse a iustitia tionestaleque sejuncta . uti Brgumentum quod subjicimus manifeste ostendit: si hoc ipso ista aliud sui principium sive standamentum agnoscant oportet. 2 De Legib. libr. i. cap. 16. et i 8. Defici. libr. 5. cap. a. et seqq. I De iure naturi et gent. libr. I. cap. I. ῆ. 6.
78쪽
non distinguat legem positivam Dei a libera Dei voluntate manantem , a norma quadam na tirali, quae in ordine ac natura rerum , rationisque nostras naturali eonstitutione in primis deprehenditur, ei. licet a dii tua sapientia omnia ordinante di manet, ad eamque debeat referri, uti videbimus, praescindit tamen pror sus a libera divina voluntate , atque in se considerata medium est agnoscendi radicatem et fundamentalem actionum moralitatem ; quae muralitas etiam dici potest, ut sapienter advertit Finelii it , intrinseca et formalis , sed imperfecta, si com paretur eum extrinseca et absoluta, quae a lege extrinseca et proprie dicta prosuit. Ad duo alia in objectione posita, eum solida eorum solutio dari nequeat nisi uniea , et haec in suppositione doctrinae , quae in metaphySica solet explicari, ei rea possibilitatis naturam et rerum essentias l2 ; respondebimus verbis dignissimi mei ani cessoris. Itaque ad 2 . se Nullum aliud principium Deo coaelei
, , num statuimus, quam ipsam dioinam naturam , quae Diu ,, nilim rerum ac naturarum fons est atque exemplar. Adjun-
,, simus etiam , si Piisendorlio plaeet, divinam rationem, sturae ,, voluntatem dirigit in ferendis legibus, cujus quidem divinae
,, rationis deriUalio quaedam est humana , et consequenteris immediata nostrarum aeuonum norma censetur. Jam vero in se his omnibus nullum ab urdum Ad M'. Omnes quidem salemur Deum nulla necessitate ad- , , sitietum fuisse ad creandum hominem , at homini potuisse Deum is quam vellet, seu quamlibet aliam assignare naturam considen- , , ter negamus. Homo enim nee essario est animal rationale so- , , ciale , ad Deum tamquam ad finem suum ultimum naturaliteris tenden9. Ita lue existentia quidem hominis a libera Dei volun- ,, iate pendet, at natura , seu essentia hominis quemadmoduin ,, et aliarum rerum Omnium , pendet solum ab aeternia alipieis immutabili idea, quae in intelleelu divinia, nece,sario exi-
79쪽
,, slii. Cum igillir natura hominis in se specta la necessaria sit, , , atque immulabilis, facile intelligitur, qua ratione actioni liii - manae convenire possit aliqua asseelio etiam moralis, quae ex is necessitate intrinseca promanet in pilenitenter a libera Dei l
,, gem serentis voluntate ,, .
Urgei Pulandorsus il . In obscuro manet, hac Seutfutia i de intrinseea morali tale admissa, quinam demiam sistilli actus in se illiciti, et quo indicio ab aliis actibus lia
quido internoscantur; quae item ratio sit proxima, quare sidem lades sint. Ait praeterea , xia per line landamento instrueia donitio juris naturalis, nequit non esse obscura , et veluti in circulum reDolui.
n. Ad 1. Piisendorsus ibidem ui eludat vim probationis
quinto loeo a nobis positae, dum asserit hominis naturam esse talem , cui non omnes actus deberent esse indisserentes , fatetur naturalem quamdam ac luum eonvenientiam cum natura
rationali: haec itaque conuenientia aut Oppositis in aperto p nii quinam sint aetus liciti, et quomodo ab illicitis secernantur, est lite proxima ac fundamentalis ratio morali talis eorum, seu eur tales sint. Quin imo in opposita sim lentia haec obseuritas , ut in landamento monuimus, haberetur, cum absque divina revelatione sciri non posset, quid Deus tamquam auctor naturae prohibuerit vel praeceperit. Unde etiam quod Meundo loco dieitur fauilis est. Quae etenim obscuritas, et qui circulus esse potest y Si dicatur eam esse legem naturalem , quae di ponii de iis quae sunt intrinsecel ona vel mala isti et hahe illa esse quae natura Sua sunt eon formia , vel dissurinia rectae rationi, tamquam Proximiae, etiΠtrinsecae normae; istae tandem suae reclitudinis landamentum agno, et i in immutabili ae aeterna divina ratione, seu tu divinae sapientiae eonceptu , a libera divina voluntate omnino independente. Hinc et S. Thomas l3ὶ de peccato inquit, ex hoc enim UNO, quod est inordiniatum, juri naturali rePugnat.
t operis memorat. libr. I. caP. a. I. 4. 2 Non sitioil legem naturalem ita definiamus. aut ita definiendam
esse Censeamus liaec dicimus. sed ut ostendamus. salsum esse quini Pu-seudois supponit. Milicet, quasi admissa hac nostra doctrina. aliud D Ories,ct responsum dandum quaerenti quid sit lex naturalis nisi istud i illautiae 'ersatur circa intrinsece bona et mala. et rursum quaerenti qui lsit intritis itin honum no malum , illud , quod a lege vatiarali praeeipi tir ι et prohibetur : lme utique esset in eli Oilinii revolvi. 5ὶ Stimmae theolog. Pati. . a. iu uacst. 7 . ait. U. ml έ.
80쪽
52. Moralitatis natura susscienter determinata, juval pau- ea quaedam innuere ei rea duos spravissimos errores, quorum primus e erassiori materialismo ultimi saeculi prodiens sensum minralitatis quem experimur, in organo qu0dam Sive sensu corporeo aliis quinque sensibus analogo generatim reponit si . Alier vero a systemate mediet Gali dimanans, et sub ementito nomine scientiae phrenologicae latens Ialissime nunc temporis praesertim in Galliis et Germania grassatur, et nedum materialismum manis
ste promovet, uti alias vidimus l2ὶ , sed et ipsa moralitatis
sundamenta subruit , dum diversas facultates seu propensiones hominum morales in totidem humanae calvae depressionibus et proluberantiis aut cerebri consormalionibus collocat, aut saltem iisdem ita alligat, ut lola morali talis ratio necessitate quadam ab his organis eorporeis di pendeat. Quidam huius in anae doctrinae adsertores eo usque progressi sunt ut ope illius vel nefandi sima crimina ut homicidia, parrietilia, etc. velut naturae necessi late patrata, proindeque nulli poenae subjieienda, aut saltem a judicibus milius pleelenda esse contenderent. Verum quid mirum, si juxta Gali , Spura heim, Bruti mis religionis sensus in activitate horum organorum reside l. Vide et . Ceri se la .
IIonentiis autem in primis minime nos Ialere studium Plir nologiae posse quoque subsi Alere eum exclusione materialismi ei
Q Huius sexti sensus ccx porei et tu nen moralita leni iudicantis praein ranalor luit auctor libri de Natura. lib. 5. pavL 3. a) Vol. t. Logica et Mesubsica in notis adjectis artic. I. cap. I. Pschologiae. 5 Exposδ et examen critique die frstema Phrem ogiqiue t ubi sic loquii . Quid est religio secundunt Gali t Elte est un mode sartionPlus Ou molns energique da l'omane de la thesosophis. aides de ror- gane dia meroeilleux. et probab meret austi de cemi de I'evrit taemctaphyrique. Quid est religio iuxta Spiti rhetii, Eue est un mode ia ac