장음표시 사용
141쪽
Respondeo triplex esse in homine potentiarum genus. Aliasonim sunt in eo ratione corporis; videlicet vires quae ad materiam pertinent, ut vis resistendi, gravitas, aliaeque hujus modi : aliae vero sunt in eo ratione animae, ut sunt intellectus et voluntas; quae facultates Si De Organo corporeo exercentur: aliae demum in eo sunt ratione compositionis ex anima et corpore, ut est sensus 166, 3' . Igitur vires quae sunt in homine, aliae Sunt in corpore tanquam in subjecto; aliae in anima: aliae in conjuncto. Notandum tamen, etiam potentiarum quae sunt in conjuncto, 'primum principium ac veluti radicem animam esse. Anima enim forma est corporis: proinde corpus per animam habet ut sit vivens. Radix ergo vitalium potentiarum quae sunt conjuncti propriae, anima est. 264. Quaeritur 3' An potentiae sive anirme, sive conjuncti sint aetii oe vel passivae. Respondeo, unam quamque potentiam sive animae siva eo juncti, esse aliquo modo passivam, et aliquo modo activam: potentia enim hoc ipso quod potentia est, ad actum non transit, nisi aliquo modo moveatur. Potentiae autem de quibus loquimur, sunt omnes activae et passivae respectu diversorum; ac possunt etiam esse activae et passivae respectu sui ipsorum. Primo modo sensitiva facultaν v. gr. est passiva respectu objecti sensibilis a quo movetur, et est activa respectu perceptionis ejusdem objecti. Ita quoque voluntas est paSSiva, quatenus a bono proposito movetur motione indeliberata; et est ac liva, quatenus bonum propositum amplectitur vel repellit. Est tamen considorandum, quasdam potentias esse magis activas quam passivas, et quasdam e converso magis passivas quam activas; quia illae magis moventur, quam moveant;
istae autem magis movent, quam moveantur. Sic V. gr. Sensus est lacullas magis passiva quam activa: at voluntas est magis activa quam paSSiva. Respectu vero sui ipsius, sunt activae simul et passivae omnes illae potentiae, quae actionem a se elicitam in se ipsis
recipiunt. Ita voluntas in eo quod elisit, est etiam subjectum in quo haec actio recipitur.
142쪽
LIBER TERTIUS, c Pur l. 133 263. Quaeritur 4' An potentiae animae ab euentia uusdem redistinguantur. Respondeo, inter veteres opinionem satis communem suissa potentias esse accidentia ab essentia substatuta distincta, ab eaque dimanantia. Plures tamen oppositam Senientiam amplexi sunt. Breviter dicam quid veri videatur similius. Distinguendae sunt in primis polentiae conjuncti a potentiis quae in sola anima resident. Potentiae conjuncti cum exanimae corporisque viribus, quasi in unum collatis i 67ὶ resultent, certe ab animae viribus et ab animae substantia inadaequato distinguuntur. Si vero loquamur de potentiis solius animae propriis, deque
iis viribus, secundum quas anima potentiarum organicarum
est radix 265 , ex dictis 260 262ὶ colligi poteSt, unamquamque ex his potentiis totam animae energiam non esse, sed tantummodo partem ejusdem, quatenus ea se diversimode exserit pro objectorum diversitats. Hinc unaquaeque ex his potentiis a tota animae potentia in adaequale distinguitur. Nulla autem est ratio cur dicamus, totam animae potentiam et eneringiam ab animae substantia distingui. Igitur unaquaeque potentia ab animae substantia inadaequale distinguitur. Atque haec videtur suisse sententia s. Augustini, quum scripsit. a Si solas anima cogitetur, aliquid ejys est mens, tanquam caput x ejus, vel oculus, vel facies; sed non haec ut corpora cogi a tanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in animas mens vocatur si . n266. Faciis porro intelliges 1' pessimo ratiocinaturum, si quis ex modo dictis ita concluderet: cum animae virtus in paries distinguatur; animae quoque substantia, quae idem estae ejus virius totalis, divisibilis est. Etenim falsum est, animae virtutem, quanquam in partes distinguatur, esse tamen secundum se divisibilem. Nam ut recte animadvertit s. Thomas, totum potentiale Mesι singulis partibus secundum totammam essenιiam, sed non secundum totam uirιuιem 2ὶ. Id quod
oritur, ut diximus 260ὶ, ex nullae virtutis limitatioue, quae
l) De Trin. Lid XV, c. VII. R Sum. in. p. I, q. LXXVII, art. I, ad s.
143쪽
non potest intendi simul ad omnia objecta ad quae potest
intendi; unde quum per unum actum ad unum objectum intenditur, non agit totum quod agere potest; et hoc significamus quum dicimus, eam non agere Secundum se totam. Hinc patet partes virtutis non dividere virtutem secundum ejus essentiam, sed tantummodo Secundum ejus terminationes, seu relationes ad diversa. si uuantitas dimensiva, ita Albertus M., , est infinito divisibilis per intranea sibi: quantitas autem, virtualis diuidiιur ad id quod eatra eam esι l . x Propterea ex eo quod animae virtus in partes distinguitur, nullo modo sequitur animae substantiam divisibilem esse. 2' Intelliges, in exposita quoque sententia dici possi, polentias animae ab ejus es Sentia dimanare: dummodo climanare dicantur per meram resultantiam C. 21 0 . Intelliguntur enim potentiae in animae eSSentia non absolute Spectata, sed si cogitetur per comparationem ad objecta. Videlicet: anima com p rata ad lucΡm, est radix vis vi Si ae, comparata ad intellis ibiIe est intelligendi facultas, et ita porro.
Animae potentiarum partitio. 267. Polentiarum partitio inde desumenda est, undo earum diversitas dignoscitur; videlicet ex operationum diversitate. Omissis porro potentiis ad vitam vegetativam pertinentibus, de quibus et nos jam aliquid diximus i2o 124 seq. , et physiologi ut de re sibi attributa plenius disputant,
de potentiis solum vitae animalis et intellectivae loquentur. Utriusque vitae Operationes vel obiter considerando, qui S-que statim perspicit, iriplex in primis potentiarum genus esse distinguendum, videlicet potontias cognoscendi, appetendi, easequendi. Diversae enim fiunt operationes quibus animus
objectorum notitiam capit, ab iis quibus in objecta fertur,
144쪽
MBER TERTIUS, rapuet I. 135 aut ab iis quibus aut proprium corpus, aut externa corpora
268. Rem ulterius dispicienti apparet, lacultatum cognoscendi atque appetendi, duplicem ordinem esse. Alia enim est cognitio quae nobis est cum brutis communis, alia quae hominis est propria. Illa est cognitio sensitiva, haec intellectiva. Hinc duplex lacultas, sensus nempe, et intellectus. Eodemque pacto duplex facultas appetendi deprehendi Iur, videlicet aP- , PetituS sensitivus, et intelleetivus. 269. Rursus facultas cognoscendi sensitiva comprehendit. 1' facultates apprehensivas, quae sunt sensus inιimus sensus communis, fundamentalis, quanquam haec tria non sint omnino idem , sensus eaeterni, eι oesιimativa, de qua alibi. dictum est s64ὶ, cujus loco veteres in homine ponebant eo- , gitativam, quia intentiones illas, quas caet sera animalia naturali instinctu percipiunt, homo per eollationem quamdam moeniι ii . 2' sacultates conservativas, quae sunt phantasia et memora-ιisa s64, 67 . His veteres addebant reminiscentiam, qua homo syllogistice inquiriι praeteritorum memoriam I2j. 270. Facultas item cognoscendi intellectiva continet 1 sa- cultatem e ressivam. cujus actus sunt perceριio, tam simplex, quam comparativa L. 19, 50ὶ; quae est apprehensio Lproprie dicta; tum Iudicium seu compositio apprehensorum
et ratiocinatio seu motus a compOSitionibus notis ad ignotas. Ad perceptionem reducuntur attentio, abstractio, refleaeio,
eomparatio, de quibus in logica aliquid diximus L. 15. seq. ;
Haec in praesenti sufficiunt, quanquam rudi calamo vix de. lineata. Nihil enim aliud nunc quaerebamu8, nisi uι viam quae nobis terenda esset, utcunque describeremu3. Veniamus jam ad singula.
145쪽
De sensus intimi objeeto. 27s. Dicondum primo de sensu in limo, qui saeuitatum taeterarum sundamentum est atque essentialis conditio. De hoc sensu vix aliquid locuti sunt Aristot ples et scholastici, qui tamen ubPrius de conscientia ac res sex a sui cognitione disserebant. Plura re pntiores necessitate compulsi, defensu intimo disputarunt. Nos jam in logica si . 445. Seq. non pauca praemisimus; quae Omnia hic supponuntur. Nunc primo de objecto intimi sensus generatim; deinde de intimo sensu ut est animae proprius; tertio de sensu animae prout est in corpore ; ac Postremo de intellectuali sui ipsius coguitione. 272. Rstidius quom schola scolica sequitur, opinatus est, sensu in limo solas modificali ines attingi, non autem earum subjectum; intellectum vero modificationes quae sunt inperientiae objectum, ad objoctum ego reserre vi instinctivi illius principii : omnis modifieotio supponit subjectum cui inhaereat. Bosminius quoque putavit, SubStantiam Sensationibus non attingi, sed ratiocinio deduci ex eodem principio. Notus est Condit lachii error, ex lochianis theoriis depromptus : nostrum ego nihil esse aliud quam collectionem sensationum, quas unusquisque experitur: qua assertione subjecti sensum verbis concedit, re autem negat. Nihil dicam de Eantio, cujus dogma est, sensum tam internum quam externum, nullum objectum exhibere, sed solum impressiones multiplices ac dissipatas ; intellectum vero esse qui objectum formatiL. 515; 4, seq. . contra hos strenue dimicavit Gallup-
146쪽
pius : eui tamen prae iverant veteres generalibus quibusdam lactis ac solidissimis principiis tu .
273. PROpostrio I. Sensus intimus non solas subjecii alpsectiones, sed ipsum quoquου subjectum attingit. Recole quae in ontologia adnotavimus de substantiae cognitions s0. 354, 2'ὶ; quaeque illic dicta Sunt de sensu externo,
applica intimo sensui. Probatur pro p. 1' Sensus intimus affectiones attingit subjecti, ut sunt in re ante quamvis mentis operationem. Sensus enim inlimus mentis opificium omne antecedit. Atqui anis omnes mentis operationem affectiones sunt concretae, non abstractae, nec distinctas a subjecto. Non est enim in rerum natura hinc v. gr. dolor aut cogitatio sine substantia, inde substantia a suis affectionibus praecisa, quemadmodum in statu ideali fit per mentis abstractionem : Sed est tantumis modo dolens aut cogitans. Ergo sensus intimus concretum hoc ipsum, dolens aut eogitans, altingit, videlicet modi fieationem una cum subjecto, tanquam quid unum. 2' Assectionem quam per sensum intimum experimur, prosecto ut nostram experimur : secus fieri non posset, ut eam reserremus ad subjectum ego, quemadmodum postea per reflexionem fit. At si ita est, idem sensus indivisibilitorattingit et affectionem et assectionis subjectum. Ergo in allacitonum sensu subjecti sensus includitur. . . 5' Si sensus propriarum affectionum cum sensu proprii x subjecti non esset perpetuo conjunctus, nemo dein reflectendo judicare posset, se unum eumdemque esse, ad quem successivae ac variae affectiones quas experitur, pertinent: proinde idea νοῖ ego haberi non posset. Cum enim assectiones discrepent ab invicem, et altera post alteram transeant, nemo posset eas ad unum subjectum referre, nisi una cum earum sensu aliquid experiretur constans et invariabile, quod affectionibus omnibus subesset. Cum ergo unusquisque de sua identitate certissimus sit, concludere necesse est assectionum sensum a subjecti sensu non esse disjunctum.
147쪽
Ie sensu sui primitivo et essentiali. 274. P Ropostrio II. Sensus actualis sutipsius est ansma essentialis, et a quacunque asseetione seu aetu independens. Adverto in antecessum : 1' Sensum sui ipsius essenti alam animae dici, non conscientiam, quae est intelligentiae cognitio reflexa L. 444 .
2' Dici ess sentia lom animae sensum sui ipsius aetualem: nempe non facultat Ρm tantummodo sentiendi se, sed etiam hujus facultatis actum. 5' Hunc sensum dici sed pendentem ab omni asseetione seu aetu. quatenus non eget affectione aliqua subjecti ut a potentia transeat ad actum; sed est natura prior quacunque assectione et quocunque actu Subjecti . . 4' Cum tamen anima determinatum aliquem essendi modum spmper obtineat. nunquam pDsSe seipsam Seutire, quin aliquam simul assectionsem sui sentiat.
5' Denique sentire se nihil esse aliud, quam experiri se sibi praesentem. Qui sentit se, profecto declarationes ulteriores non requirit.
2I5. Probatur pro p. Ut vis aliqua necqssario agρns de potentia in aclum transeat, haec duo requiruntur et sum ciunt; ut vis expedita sit ad agendum, et ut objectum sit ipsi, prout convenit. admotum. Atqui anima quae sentire seipsam debeat, essentialiter est unita huic objecto, imo identica cum illo ost: hinc virtus quae certe animae inest. sentiendi seipsam, essentialiter expedita est ad agendum: quid enim interponi possit inter animam et animam; aut quid possit emcere, ut anima sibi ipsi sit extranea' Ergo vis animae sentiendi seipsam ab ipso existentiae ejus exordio essentialiter est adactum determinata. 2' Si anima ab aliqua atractione excitari posset ad sqntiendam seipsam, proculdubio assectionem illam experiri deberet ut suam. Atqui si anima ante omnem assectionem non sentit
se, nullam assectionem experiri potest ut suam. Quare enim
148쪽
LIBER TERTIUS, LAPLT Ii. 139 anima aliquam affectionem experitur ut suam ' Profecto quia illam experitur in se, quia sentit se per illam immutari. Quomodo vero sentire posset aliquid in sμ, nisi prius sentiret selquomodo posset sentire Se mutari, nisi et quum mutatur, et antequam mutaretur adesset Sihil Ergo si anima ante omnem affectionem se non sentit, a nulla assectione excitari potest ad Se ipsa in sentiendam. . 2 6. Ex dictis haec inseruntur e 1' Sensus sui non est in anima ad modum potentiae, sed est actus perpetuus. Nihilominus quoniam per hunc actum anima sit habilis ad suas assectiones sentiendas, dici potest accl8het, Si'nsum intimum potentiam quamdam pssst, si tam nsimul ea dicatur sita in actuali Sensu sui metipsius, quem anima possidet. 2' Sensus sui humanarum omnium saeui talum basis est ac radix. Ε, t namqu8 basis ac radix sensus intimi, ut modo dictum est. Hinc etiam sensus eaeterni, qui in sensu inti uolandatur, ut alio in loco indicavimus i L. 447, 5' , et mox dicetur. Est quoque basis ac radix intelligentiae : intelligHndi 'namque facultas, ut subtiliora omittam, quid aliud denique
est, quam vis rQpraesentandi sibi ipsi rerum essentiam 3 Quomodo vero mens aliquid sibi repraesentare, aliquid sibi dicere posset. si se non sentiret Τ Non pluribus opus est. ut perspicias etiam appetitum in sensu hoc primitivo Iundari; omnis enim appetitus cognitionem aliquam seu sensus seu intelle- uectus supponit, et ad sui boni amorem reducitur. δ' Hinc, praeter caetera multa, etiam ex hoc capite absurda
est illa Ficlitet doctrina. quod Ego se ipsum ponit eo ipso
actu quo ponit non-ego. Etenim r. Ego sentit se, et ut insipienter dicam, ponit se, priusquam objecta externa esse percipiat. 4' Chimera est absolutum illud pantheistarum transcendentalium, quod nec subjectum est, nec Objectum. sed purum
cogitare aut sentire. Nam quod cogitat sibi cogitat et quod
5' Ex his intelligρs sensum sui solvere, seu potius excludere quaestionem illam, quam recentiores multi adeo magni-
149쪽
faciunt, qu sm plures non salis dextere dirimunt, quam quo fiant insolubilem putat; quomodo scilicet fiat transitus a subjecto ad objectum. Nullus enimvero est hic transitus, saltem si objectum universim omne complectamur. In Sensu enim sui ipsius, subjectum et Objectum conjuncta reperiuntur, et ita conjuncta, ut qui hanc conjunctionem negare ausit, eam
hoc ipso confirmet, quemadmodum in logica vidimus L. 428, σὶ.6ρ Sensus sui est in anima inde pendenter a corporo:
proinde sensus intimus eae se non est Organica facultas. Id quod patet etiam ex eo. quod anima sentit suos intellectuales actus, quorum subj 'ctum non est Orsanum animatum, sed
Be sensu proprii corporis. 2IT. Anima vi sensus quem habet sui, non modo spntit eos actus, quos elicit inde pendenter a corpore, sed eos quoque quorum subjectum est humanum compositum. Idcirco in logica sensum in limum in superiorem et inferiorem distinximus i L. 44R. Nunc de hoc inferiori sensu aliquid dicendum eSt.
Paupostrio III. Anima sentit perenniter suam in eorpore quod ipsa informat praesentiam. 278. Nam 1' Si seipsam anima sentit, necesse est ut simul sentiat statum in quo est. Nunc autem est corpori intime conjuncta, atque ita conjuncta, ut unam cum corpore naturam constituat 62ὶ 0portet ergo animam sentire se corpori conjunctam. et unum quid cum illo constituentem. 2q Idipsum experientia probat. Nemo enim est qui se extensum non sentiat; nemo est qui proprium subjectum sentire unquam potuerit partibus carens. Atqui si anima se solam sentiret, extensionem in Se Sentire non posset. Si ergo anima extensum Perenniter Sentit, non se solam, sed se in corpore et cum corpoIe Sentit.
150쪽
LIBER TERTIUs, cλpo 1I. l. 13' Anima non modo sentit per impressiones in corpore receptas externa Objecta, sed ipsum quoque sentiendi actum. Has autem sensationes in variis corporis partibus experitur, aut saltem ad varias corporis partes reseri; utrumvis enim dicatur, hac in re perinde est. At quomodo fieri posset, ut anima sensationes suas in organis sentiret aut ad organa referret, Si prius, saltem natura. proprium corpus non sentiret ut suum sibique conjunctum Τ Conser hac de re alibi dicta
279. Notanda haec sedulo: ' Sensus hic corporis merito fundamentalis diei potest L. 447, 4'j. Ut enim ex modo diciis perspicitur, fundamentum est exterioris sensus. Hic tamen sensus, quem nos sundamentalem vocamus, non est omnino idem cum eo cui hanc appellationem Condit lachius tribuit. Is enim sensum landamentalem vocat sensum actionum . quas variae nostri corporis partes in se invicem exerunt, ac praesertim sensum motuum
respirationis i j. Ut vides, nomen est idem, sed res diversa. Ille enim sensus sensum proprii corporis, de quo hic agimus, supponit. Hic porro corporis sensus non differt quoad rem ab eo interiori sensu qu0m Aristololes sensum communem appellat s61J; quia est eommunis radiae α principium αισω-rum sensuum, ut s. Thomas dicit 2 . Ideo enim rerum externarum impressiones sentire possumus, quia perpetuo sentimus organa, in quibus impressiones excipiuntur. Non tamen in cerebro peculiare ejus organum statui Aiotest, nisi eo modo quem alibi exposuimus asentes de Sensibus externis i 155 .
2' Seiasus sui in corpora non est animae essentialis, sed unitionis statum consequitur. In hoc autem statu hic sensus non eSi potentia, sed actus perpetuus; qui potentia dici potest solummodo respectu assectionum humani compositi. D Anima immediate sentit se in corpore quod insormat; videlicet in toto nHrveo sIstemate 15 l. 5'; 169, 1'j. Caeteras vero subflautias humani corporis conbιil uti Vas, ut v. gr.