장음표시 사용
171쪽
metus a son attono distinxit, utque haec tueretur, totam physicarum causarum doctrinam Subvertit. is uuaestio illa apud ideologos celeberrima de ponte, videlicet quo pacto in sensationibus mens transeat a suis affectionibus ad objecta realia i297 , non inutiliter modo proponitur, sed perperam. Est enim plane salsum id quod haeo quaestio supponit, in cognitione haberi transitum a subjecto ad objectum. Cum enim juxta communis sensus decretum, cognitio in hoc consistat, quod res cognita sit in cognoscente 305. 2' si pontem ullum quaerere necesse est, quaeri non debκt ad hoc, ut subjectum transeat ad objectum. sed potius ad hoc ut objρctum in subjectum introeat. Pons autem hujusmodi est sensus, in quem objectum infrudi ιur per speciem quam ipsi actione sua imprimit.
Objeesa quaedam diluuntur. 309. Per ea quae huc usquo diximus, lactis roselles quae objici solent, tum a Reidio aliisque, qui absque ulla distinctione contendunt, sensationem non fieri media rei imagine; tum ab iis qui opinantur, in sensationibus n0Sιras solummodo affectiones a nobis directe percipi. Primi haec sera Objiciunt: φ Nullae sum imagines Odorum. Saporum, sonorum . qualitatum iactilium: Ergo haec omnia non percipiuntur m dianio imagine. In sensu hae imaginps enicerentur per organorum motus. Inter hujusmodi autem motus et sensuum obiecta nulla est similitudo.
ν Quod si colorum imago in retina pingitur, plerique
mortalium eam prorsus se recipere ignorant. Nequeunt igitur per eam res apprehendBre. 4' Etsi daretur, inter impressiones organi eas et sensuum objecta similitudinem aliquam esse, adhuc tamen anima per hasce objectorum imagines objecta percipere non potest. Ad hoc enim ut per imaginem in rei quam illa repraesentat cognitionem veniamus, coguo cere oportet imaginem ut objecti
172쪽
, LIBER TERTIUS, rapuet i II. 163 imaginom, nempe ut objecto eonformem: quod quidem cognosci nequit. nisi prius cognoscatur obj sectum. 3I0. Res p. ad 1 Dist. ant.: Nullae sunt hujusmodi objectorum imagines visibiles per figuras et colores, conc.; nullae sunt eorumdem similitudines, subd.: si hae quali tales absolute spectentur, Omitto: si spectentur relative. videlicet ut agunt in subjecto sentiente, nego. Relege quae de hoc argumento disseruimus in cosmologia lC. 20o. 206 . Dist. eons. : Haec omnia non percipiuntur mediante imagine, tanquam medio in quo, ωM.; tanquam medio quo, nego
Ad 2 Dist. eons. r Inter motus organicos et sensuum objecta nulla est similitudo naturae. Omitto c. 205 ; nulla est similitudo r praesentationis, subd.: ut SuPra.
Ad 5 Transeat anι. et disι. eo . eadem distinctione medii in quo, et medii quo. Hac eadem distinctione dissolvitur 4 objectio. Certo enim quum in imagine res aliqua solo obtutu percipienda est, oportet, ut et imaginem et rem cognoscamus, et utriusque similitudo sit nobis comperta. At quum imago est tantummodo principium quod cognoscentem ad actum determinat, nulla hujusmodi cognitio praevia requiritur.5ll. Quod ad alterius sententiae momenta attinet, praecipua haec sunt:
1' oculus immediate non vi dot nisi radios ab objρeio disrusos; hi enim retinam percellunt. Sed radii deseruiit ad oculum objecti imaginem; ergo.
2' Sensationes plures experiri possumus, quin aliquo exinterno objecto sensus excitentur; v. gr. si oculorum bulbi comprimantur, luminosos in iis circulos videmus; aures quandoque ex se sibilant vol tinniunt; gustus amaritiem e peritur, quum stomacho laboramus. in his autom nihil aliud sensus percipiunt, quam proprias affectiones. At hae sensa tiones non disserunt ab iis, quas praesentibus objectis excipimus. Ergo in his quoque subrectivas solum assecιiones pedici pimu S.
5' Videtur negari non posse, nos assectiones nostras in
173쪽
sqnsatione pseret pere. Nam unusquisque sibi conscius est, se
videre. se audire. et ita de reliquis.
5l2. Res p. ad 1' Cone. maj.; dist. min.: radii sunt imago obj secti oculorum proprii et immediati, nego: sunt imago Objecti proprii sed mediati, transeat. Ut enim saepe dictum est, proprium visus objectum Sunt colores. Colores autem sunt motus vibratorii aetheris, qui uniformiter quaqua vorsus diffunditur, ac denique retinam immediata assicit. Radii igitur non sunt imago Objecti immediali Oculorum, sed immediatum eorumdem Objectum. Undae vero aetheris quae retinam non tangunt, ac primae quoque undae quae in corpora et a corpore gignuntur, Sunt Objectum oculorum mediatum; aluod tamen in omnibus cum Objecto immediato convenit ac solo numero ab eo distinguitur. Ad 2m Dist. 1 partem maj. Sensationes experimur, quin ab externo objecto sensus eXclientur; ita tamen ut excitentur semper a proprio objecto immediato, cυnc.; Secus nesso. Nego quoque 2 maj. partem. Dist. denique min.: Hae sensationes a caeteris non differunt quoad speciem impressam et Objectum immediatum, cons.; quoad objectum mediatum, Nego. Ad exempla allata respondere possumus, ex oculi compressione cieri undas luminosas in althere, qui Oculum pervadit; easque retinam assicere, ac videri eodem modo quo videntur undae ab externis Objectis compulsi e . Ad alterum dici potest, nervum acusticum percelli ab undis sonoris plinio excitatis, quaecunque demum Sit ejus rei causa, vel in aere qui tym panum oceu pat, vel etiam in humore labyrinthi. In utroque igitur casu immediatum horum Sen Suum Objectum est semper idem. videlicet undae quae nervum Sensitivum assiciunt; mediatum solummodo objectum variat. quod in aliis sensationibus externum est, in his vero internum. In tertio autem
exemplo nulla est difficultas; amarities, enim, quam gustus sentit digestionis vitio, debetur biliari illi sedimento quo lingua eo tempore contegitur. Quae ex reliquis Sensibus objici possunt, similes solutiones habunt.
174쪽
ipse Senti μndi actus, cono. ; eas percipimus per ipSum Sentiendi actum, nego. Utique con Scii sumus DOS V. gr. Videre, non tamen por actum visionis. sed per sensum internum, qui OmneS actus comitatur, ac revelat subjecto.
Qui sensus sint diseretivi objeeti a subjecto. 513. Pn0pusirio V. Tactus eerte est disereιivus obieeti a
subjecto; non tamen solus, seu etiam visus. Reliqui vero sensus, quanquam ipsi quoque suum objectum cognoscant, non inmenii sum a subjeclo per se clare discernunt.
Quid intelligamus quum dicimus. sensationem discretivam objecti a subjecto, jam noscis ex logica L. 4b'.
314. Probatur 1' pars de tactu. Subjectum sentiens per tactum, experitur extensum resistens ei parti proprii corporis qua ipsum tangit, puta manui vel pedi. Sed extensum resistens subjecto tangenti, ei se ON fert ut distinctum a tangente, i. e. ut aliquid objectivum. Ergo
tactus est ex se vere discretivus subjecti ab Objecto. Perperam ergo contendit Trac rus, tactum ex so esse asso-ctionem mere Subjectivam, ac proinde realitatem externam manifestare non posse. msi accedat resistentia motui voluntario. Si enim resistentia quam lactus ex Se experitur, ut mera subj secti modifficatio apprehenditur, prosecto etiam reSi Stentia motui voluntario se ut meram mouilicationem, non quidem voluntariam, sed necesSariam eι ex natura Subjecti di-
manantem, exilibebit sentienti. Caeterum quisquo videt, in argu monto quod attulimus. supponi quod supra probatum est 145. seq. , sensationem non perfici in cerebro, sed in organis. Si autem hoe non supponatur, quemadmodum a sensistis non supponitur, quaecunque ad hanc sententiam conlirmandam allarantur, nullo negotio eludi possunt si 48 . Multo magis si supponatur, animam se habere in cerebro ut spectaιricem mOIuum, qui in eo
175쪽
313. Dices: quum subjectum altera gul parte alteram tangit, V. gr. quum matium pectori admovet, extensum resistens
experitur; et nihilominus subjectum est idem. Respondeo subjectum esse idem, quatenus unum est suppositum, et in diversis partibus una est anima; sed paries corporeas esse diversas, ac distincto sensu utramque assici, quo se ab altera discernite subjectum autem duplicem hunc tactum, ae reciprocam partium resistentiam interno sensu experiri.
5l6. Probatur pars de vi Su. Incredibilia sunt quae commentus est condit lachius. ut
tueretur, hominem qui solo visionis sensu instructus esset. existimaturum colores quos videt, subjectivam sui allectionem esse; quumque se colorem esse putaret, non tamen sct superficiem coloratam arbitraturum iij. Atque e contrario nos ita arguimus: visus objectum suum proprium, i. e. colores, percipere nequit, quin simul extensionem percipiat. Extensionem Rutem colorum quos videt, percipit ut a subjecto distinctam. Ergo visus objectum a subjecto discernit. 317. Probatur major. Visus percipiendo colores, percipit ' superfletes. colores enim visu percipimus, ut iis in retina pii guritur; in retina
autem pinguntur ut superficies coloratae. Hinc per diversos colores diversas visus percipit superficies, vel Husdem super ficiei diversas partes, diverbamque superficierum magnitudinem; ac si plures coloves juxta positi ipsi Osseruntur, μx colorum limitibus superficierum limites varios, hoc est icturas, apprehendit. Hinc P etiam soliditas, seu nolumen, visu dignoscitur. Sus-ficit enim. ut dum oculus sensationem elicet, vel ipse vel objectum moveatur. Solidum enim continetur superficiebus non in eodem plano constitutis. oculus autem, si motus accedat, superficies diversas in diversis planis constitutas coninspiciat necesse est. Motu ergo mediante soliditatem percipiet. Neque in hoc a iactu superatur. Etenim etiam tactus solidit
176쪽
LIRER TERTIUS, ckpo III. 16Item non p rcipit, nisi per aliquem motum gantlat superficies quae ipsum assiciunt, in diversis planis jacentes. δ' Postremo etiam disιantiam. objectorum ab oculo visus . percipit, sub eadem conditione motus. Certe si tam oculus. quam objectum immobilia permaneant, oculus distantiam objecti percipere nequit. 0culus ita constitutus volumen
non percipit, sed motu indiget ut illud percipiat, prouti
modo dictum est. Distantia autem volumen est quoddam inter oculos et objectum jacens. Igitur oculus sine motu distantiam percipere nequit. At motu accedente vel oculi vel objecti, quemadmodum volumen, ita quoqu8 distantiam percipiet. Quisque porro intelligit, non esse hic sermonem de accurata distantiae cognitione iL. 499,ὼ θ, a.d de cosuitione qualicunque.
318. Probatur minor argumenti supra propositi Isse:
oculus extensionem percipit, ut a su secto distinctam. Etenim quum oculus motu mediante volumen percipit et distantiam, non potest hanc distinctionem non agnoscere. Duplex enim extensum oculis percipimus: alterum est solidum unum, nobis perpetuo praesens, a quo nos, etsi velimus, separare nosmetipsos non possumus, quodque interno sensu ad nos pertinere experimur 278. seq. alterum vero in quo varia solida sunt, eaque semper variabilia. etiam ad 'voluntatis nutum. ac magis minusve distantia, ad quae omnia sensus ille internus sese non porrigit. Ergo primum illud extensum ut nostrum, hoc alterum ut a nobis distinctum visus pxhibet.
319. Celebris est advorsus discretivam oculorum vim con-d illachii objectio I . ex quodam caeco a nativitate. quem Cheret denus londinensis chirurgus salutaris artis Operationa curavit. Erat hic adolescens cujus oculi opacitate eritiallini eataractas vocanti laborabat. Cumque novo lucis beneficio frui coepisset, testabatur se objecta percipere oculis adhaerentia, praegrandia, illimitata, confusa; donec ope tactus extensionem tribuere coloribus, eosque ad objecta transferro
177쪽
520. Multa sunt a pluribus auctoribus et in laeti narrationem, et in conclusionem ex eo illatam animadversa: nec omnia referre juvat: pauca haec sussicient, quae Subdam.
1' Ex pathologia male arguitur ad physiologiam. Certe
oculus qui per plures annos succreverat inexercitus, et ab extraneo corpore occupatus, dissiculier mobilis erat, nec radios excipere poterat eodem modo, ac oculus qui sanus et undequaque persectus, quando natura postulat, luci aperiatur. Hoc ipse Condit lachius alibi animadverterat iij. 2' Adolescentis illius responsionibus fidendum valde non
est. Cum enim, quod ad sensationes visus attinet, plane novus esset, carebat id eis omnibus quas hic sensus suppeditat; proinde vim vocabulorum quae ad visionem pertinent, vel nullo modo vel parum intelligebat. Poterat igitur ipse inaccurate loqui; ophthalmicus vero artificiosas urgens quaestiones, poterat ea responsa omnia extundere, quae suis opinionibus confirmandis acciderent. 3'Sed revera ex hoc experimento quid ad summum in serri jure potest Τ Ηοc Sane. et non aliud: oculos, quum poSt tenebras plenam repente lucem hauriunt, consusas impressiones excipere, id quod omnes experimur; atque insuper, quum primo diem vident, non illico suo munere persecta sungi, sed exercitio aliquo indigere ut perficiantur. Ast immerito pro
sus exinde concluditur, oculos Ope solummodo tactus, Suh-jectum ab objecto discernere posse. Ad hoc enim per Se pares sunt, praesertim si motus accedat, ut supra dictum est.
4. Id quod aliquatenus ipsa Chegeluinii narratio testatur. Ait enim, adoleScentem vidisse objecta oculo adhaerentia. Ergo is et objecta a subjecto discernebat, et licet parum, a retina tamen distantia percipiebat. Quid ergo, quum moveriecepit 521. Probatur 3' pars propositionis de reliquis sensibus.
uuod reliqui quoque sensus non subjecti allectiones, sed objectum directe cognoscant, res est ex dictis 305ὶ manilesia. Sed aliud est quod hi sensus suum objectum eosnO-
178쪽
seant, aliud quod objectum percipiant ut a subisteto distinetum. Iam distinctionem hanc hi Sensus non videntur per se clare cognoscere. Odores enim, SaporeS, atque etiam soni nihil habent ex se, quo se ut objectivos exhibeant. Extensio enim quam odoratus, gustus, et auditus sensationes implicant f L. 27 , non objectiva est, sed subjectiva, videlicet extensio corporis sentientis, quae ad Sensum landamentalem pertinet: sapores enim V. gr. diVerbam a sonis atque ab odoribus sedem occupant. Objectivam igitur extensionem eae sensationes non revelant. Actio Vero Objecti, quam saporem aut odorem dicimus, Si a tactu eam comitante praescinis das, adeo est dissimulata ac latens, ut ab interna quadam causa videri possit producta. At quoniam hae sensationes solitariae non sunt, sed cum visus ac tactus sensationibus in
uno eodemque interno sensu conjunctae, brevi ac sacile ipsae quoque discretivae fiunt. 322. Ex dictis inseres 1' esse generatim salsum, quod quidam philosophi opinati sunt, discretionem subjecti ab objecto per sensus nullam fieri, sed ab intellectu post experientiam per ratiocinium in serri; atque hinc sensationes haberi ut eognitiones non posse. Id quod ex eo quoque salsum apparet, quod non insantes solummodo, sed etiam bruta objecta
externa a seipsis se discernere, perpetuo demonstrant. 2' Multo magis salsum esse quod Kant docuit, intuitiones sensiles ex conjunctione sensationum cum formis subj sectivis spatii ac temporis enici. In primis enim Sensationes ex se objectorum sunt perceptiones; quaedam autem ex iis objectum a subjecto discretum natura sua exhibenti ac cum iis reliquae. Praeterea quis non videat, quam absurcle dicatur, sensationes per elementum subjectivum objecti vas fieri Τ Spatium enim est conditio ac forma subjectiva sensus: corpora autem in spatio apparere debent. Ergo in subiecto, non a subinjecto diocreta, appareant neceSSe est.
Quomodo truellectus eorpora eognoscat.
323. Supra i299ὶ monuimus, non esse confundendam sen-
179쪽
sitivam corporum cognitionem cum intellae liva. cuiusmodi illa sit hue usquB vidimus; nunc aliquid de alisera. Duo quoad corpora cognoscero potest intellectus : 1' quid sint; 2' an reipsa extra mentem existant. Supponimus ex dicendis utramque cognitionem, in eo statu quem nunc obistinet, ab intellectu acquiri non posse, nisi sensationum ope. 524. Pn0poslTio VI. Intellectus eorporum ideas immediata
format sensationum ope; eaeιεrnorum vero corporum eatilentiam cognoscit ratiocinio.
In primis constat ex dictis 279. 8' ad rudimentalem
quamdam corporis ideam enormandam senSum Sullicere proinprii corpuris. Εam porro perficit intellectus sensationibus externis adhibitis. Ac primo genericam ideam format, ex iis
quae tactus maxime ac visus percipiunt. Generica enim corporis idea exhibet substantiam extensione ac vi resistendi praeditam. Iam extensionis conceptum abstrahit intellectus tam a tactus, quam a visus Sensationibus ἰ resistentiae vero notionem ex tactus sensationibus haurit. Ergo.
Ad specificas vero ideas essiciendas reliquis omnibus sensibus utitur.325. Quod ad corporum existentiam attinet, existentia proprii corporis immediate ab intellectu parcipitur per reflexionem in sensum proprii corporis. Caetera vero corpora existere cognoscit ratiociniis innumeris et quotidianis, quo rum elementa sunt hinc quidem sensitivae intuitiones, et constantia quam deprehendimus inier sensationes visus et tactus; inde vero principium causalitatis sL. 470 . 526. Neque dicas, pueros horum ratiociniorum incapaces esse; qui tamen de corporum existentia non dubitant. Εtenim si pueri ad ita ratiocinandum Vere idonei non essent, hoc unum concludere deberemus, eos Sen Sitiva solum cognitione corpora apprehendere, ut bruta apprehendunt; intellectiva autem de eorum existentia certi ludina carere. Sed si sermo sit de pueris, qui rationem exercere coeperint, negandum plane est, ratiociniis hujusmodi eam inesse dissicultatem. quae eorum vires Superet. Principium enim causalitatis in
ipsis rationalis vitae exordiis is homine cognosci dicendum
180쪽
LIBER TERTius, e puT N. 1 1 est: eo enim non cognito, vix ulla ratiocinatio circa res contingentos et quotidiana facta institui possρt, aut medium ullum ad finem disponi. Hoc autem principium probe pueris notum esse, satis demonstrat sollicitudo illa, qua rerum causas ex ad ultioribus perpetuo sciscitantur. Berkeleyi vero et eaeterorum idea listarum sophismata illi ne suspicantur quidem : ac propterea non indigent responsionibus ex veracitate ac bonitate Dei depromptis, ut ab iis se expediant.
Notiones eaeperimentak3.327. Prae omnibus sortasse lacultatibus senstitui ordinis mirabiles sunt imaginatio et memoria; sed quum eas considerare aggredimur, nulla ex aequo tractatio sortasse est obscurior. Multa quidem de his semper disseruero philosophi satρnclum est nihilominus, tot illustrium ingeniorum disputationibus naturae secretum reseratum non esse. Fortasse nec reserari potest. Qu2rH in hoc maxime loco nos Iector reperiet breves. Exponemus primo summatim quae de his facultatibus experientia comperta sunt, dein hypothesim aliquam, quae probabilior videatur. innuemus. 328. Quisque sibi conscius est, se non modo praesentes suas affectiones interno sensu experiri, externoque percipere Objecta quae organa asticiunt, sed etiam internas hasce externaSque sensationes, quum praesentes amplius non sunt, etiam post diuturnum tempus, instaurare Se posse atque ut praesentes relegere. Insuper non modo Objectorum, quae sensu percepit, imagines se posse renovare, sed insuper easdem variis ac miris modis dividere atque componere. Demum, Se probe cognoscere, plures sensationes quas in sua imagine contuetur reviviscentes, olim praesentes fuisse.