장음표시 사용
161쪽
3' IImo autem spocles est similitudo quaedam qualitatis
sensibilis. non quidem Secundum convenientiam in natura, sed secundum repraesentationem; hujusmodi enim similitudo inter cognoscentem et cognitum requiritur. Hinc celebre illud effatum : sensus in actu est sensibile in actu ; scilicet seni sus, quum ad actum determinatur, est unum unitatμ simili-
iudinis cum sensibili forma factuin, seu sensibili qualitate.' 4' uuae res, cur species in organo immateriali modo esse dicatur. Ad hoc cleclarandum notabant veteres, qualitates son sibiles aliter esse in objecto, aliter in medio, aliiser in organo animato. In ohjecto sunt ut sormae in materia disposita,nem po ut in subjecto inhaesionis, a quo et in quo habent essemat striato: in medio sunt ut in deserente impressionem ob. jecti ; in organo vero, ut movens in mobili, nempe ut causaesticiens, et ut virtus quae sensum ad actum determinat. Uudssequitur, in organo sormam objecti esse quasi per se, et admodum sormarum spiritualium, quae quoad esse a materia non dependent. Hinc species dicitur esSe in organo modo im- materiali et spirituali. 5' Dictum modo est, speciom osso quae sensum ad actum determinat. Hoc est itaque munus specigi sensibilis, ut sensum qui erat in potentia, faciat esse actu. Unde dicitur forma qua cognoscens cognoscit. Sicut enim res per Suam formam habet ut sit, ita cognoscendi virtus per formam seu Si inititudinem rei cognitae habet ut cognoscat. 6st Non tamen in speciei sensibilis receptione sita est senis satio, sed in operatione quae hujusmodi receptionem consequitur, ut effectus suam causam. Quae quidem operatio non est transiens in aliquem effectum circa Sensibile objectum, sed immanens, et perfectio operantis. I' Id quod per hanc operationem cognoscit sensus. non est species sensibilis, nec esse potest. Species enim haec, est sorma cognoscentis, seu id quo sen us iit actu cognoscens,
non vero cognitionis terminus.
8' 0bjectum igitur quod sensus percipit. est Objectum e
ternum, cujus similitudo est species sΡnsibilis.
in Species sensibilia cum non ait eosnitionis objectum, est
162쪽
in mon cognitionis medium: sed medium quo sonsus cogno cit. Trii, lex enim cognitionis mesulum distingui oportet : 1' medium sub quo Objectum cognoscitur; estque id quod potentiam perficit, quin eam tamen determinet ad aliquod particulare objectum ἰ 2' medium in quo cognoscitur; estque id Omne, per cujus cognitionem ducitur cognoscens in alterius cognitionem; quemadmodum inspiciendo speculum ea inspicimus quae in ipso repraesentantur οῦ 3' medium quo cognoscitur; et hoc est forma Seu species, quae potentiam au aliquod particulare objectum et gnoscendum determinat.10' Ex dictis tandem intelligitur, quo pacto sensus po-tontia passiva dici possit. S 'nsus considerari pol est per ordinem ad ob ectum, et absolute in se. Per ordinem ad obj0ctum rationem habet passivae potentiae; ab Objρcto enim
speciem recipit. In Se autem est potqntia Operahiva seu cognoscitiva.
297. Haec est Aristotolis de sensatione doctrina, quo nemo melius inter graecos philosophos de humana cognitione disseruit. Eadem doctrina scholasticorum disputationibus illustrata, viguit conflanter in scholis usque ad Cartesium. Cartes ius autem sensationes Spectare coepit non ut conjunoti actus, qui in organis perliciantur, sed ut animae cogitationes, quae Occasione motus nervorum ad cerebrum pertingentis, in
ipsa excitarentur. Hujub modi philosophandi ratio, quae Lockio quoque arrisit, et apud plurimos invaluit. primum fuit hac in re obscuritatis et consu Sionis principium. Necesse enim erat, ut qui caries ianis principiis imbuti essent. tandem
aliquando a seipsis quaererent: quo pacto anima a suis assectionibus subjectivis ad externam realitatem trans stat, ac distinguat ego a non Qgo. Hoc fuit problema quod deinde philosophorum seni per ingenia torsit. Ut ei porro satisfacerent, alii alias inierunt vias : quae quidem ad has revocari possunt: 298. ' Id stat Istae expeditissimam viam se inire arbitrantur, in eo quod negant realitatem ullam eλιeruum eSSe, quae idearum sensilium Objectum sit.
2' cartuatuo existimaverat, corporum existentiam inferri
163쪽
ex ideis sensilibus, ut causa deducitur ab emctu si . Hunc, Praeter ejus sectatores omnes, secuius est Romagnosi η, pluresque alii juniorum. δ' Malebranchius in perceptione sensibilium, cognitionem per sensum a perc8ptione pura distinxit. Sensum esse, ait, modificationem animae a Deo prciductam; ideam vero esse objectivam, i. e. corpus in flatu intelligibili. quod D us nobis manifestat; unde conclusit, ut alibi vidimus i L. 467ὶ, certitudinem de corporum existentia non haberi, nisi per
4' Leibniletius docuit, nullam monadem, neque adeo animam ab objectis externis modificari posse. Igitur ipsa sibi
mundum externum repraesentat, ita ut repraesentatio Sequens rationem sui susticientem in antecedente repraesentatione habeat. Quae quidem representationum series. etiamsi mundus non existeret, in anima tamen successive explicaretur. An vero mundus externus existat, in ancipiti
relinquitur, nisi abstrusa Vol fit ratiocinia adhibere velimus εὶ.5' Eant statuit. sensationes fiori intuitiones, et ad objectum externum transferri, quia cognoscens formati subjectivam spatii sensationibus conjungit L. 5lli, δ' .6' ideologi praeteriti saeculi eam veterum coeperunt inflaurare sententiam : sensationibus non ideas Objectorum, sed objecta percipi; eas proinde Sum cere, ut corpora externa a nobis ipsis discernamus. Hanc tamen praerogativam soli ta- ciui concessi'runt. D'Alemberius arbitratur, discrimen hoc agnosel tactu a tivo; quum enim una pars nostri corporis aliam quampiam ejusdem partem tangit, sensatio dupla est; quum vero corpus tangit extraneum, sensatio est unica 5 . Hanc sententiam amplexus est, et multis illustravit condillachius; quissi Mod III.
164쪽
LIBER TERTibs, rapin Isi. sta praeterea fatetur, vagam quamdam et consusam extensionis notionem deberi iactui interno, quem ipse sensum sundamentalem appellat; quo sensu diversarum corporis partium reciprocas actiones experimur εὶ.I' Tracyus tactum per se, atque adeo cum motu conjunctum nullo modo sum cere putat ad realitatem externam manifestandam, nisi haec tria accedant: nempe primo sensus motus; deinde voluntas, quae cupiat hunc sensum experiri adhuc; ac demum resistentia, quae impediat hujus motus
ejusque sensus continuationem. Ex hac resistentia cognoscimus esse aliquid quod nos non sumus, quodque nobis obsistit iij. Id ipsum Suave senserat φὶ., Reidius et Stewartius cum schola seotica contenderunt, in omni sensatione animam non corporum ideas propriasque assectiones, sed ipsa corpora directe percipere; ita ut constanter perceptio sensationem sequatur, sensatio vero objecti impressionem. Quia tam ea de causis p bysicis juxta sceptica Humii principia i0. sentiebant, diserte statuerunt, tria illa esse constanter eo ordine conjuncta; nullum tamen interea nexum necessarium esse. Quapropter juxta hos auctores persuasio de corporum existentia nullum aliud fundamen. tum habet, nisi instinctum sensus communis μ).s Galluppius quoque cum Ri idio docet, in omni sensatione objectivam realitatem directe percipi, negat autem
nexum inter perceptionem ac realitatem externam necessarium non esse; imo intrinsece necessarium osse contendit: sentire enim, inquit, et non sentire aliquid, contradictoria sunt. Notat autem, omnem quidem sensationem esse realiis talis externae perceptionem, non omnem tamen perceptionem esse extensionis id .
299. Ut ex tot tamque diversis opinionibus, quid in hac controversia tenendum sit, eruamus, hoc in primis sedulo
165쪽
cavendum est. nρ binae q' aestiones prorsus diversae. quaequo ex diversis principiis dirimendae sunt, perperam commisceantur. 1' est, an Sen Sationes objectum ex tornum percipiant, sint quo ex se discreti vae objecti a subjecto ; 2' quomodo intellectus ideam corporis efformet, realem qua corporum existentiam agnoscat. Harum quaestionum consu-sionρm non modicam huic argumento Obscuritatem saepe attulisse arbitror. Distincte igitur de utraque.
Sensationis natura et objectum degnstur. 500. Pnopos ivio I. Objecta materialia in sensus ogunt, et in hoc quod agunt, qualiιαιum aenoibilium species in iisdem imprimunt. Quod objocla maiori alia in sonsus agant, inficiantur solum occasionalistae, teibnil Ziani, et Roidii sectatores, ex diversis tamen principiis. Sed jam aliis in locis resutavimus tum occasionalistarum dogmata l0. 279ὶ, tum te ibnitzianarum monaclum systema 175, 176 ; c. 47ὶ : lum demum Bum ii doctrinas quas Reidiani sequuntur s0. 2 3 . Itaque ut exploratam veritatem assumimus, O b. ecia materialia in sensus agere, neque modo in organum, Sed in organum anima
501. Quod vero haec o stetorum actio speciom eiusdem objecti in sensibus imprimat, ita probari potEst. Species psi, ex dictis 296. 3' , similitudo quaedam qualitatis sensibilis,
eam in organo animato repraesentans. Atqui materialis impressio, quam unaquaeque Sensibilis qualitas in proprio organo sacit. similitudo quaedam est quali latis ipsius, quae eam in organo ro praesentat, ut actio et essecius cauSam a qua procedunt; prout alibi demonstratum est si . 205 . Insuper eadem materialis impressio non corporeum tantummodo organum immutat, sed organum animatum, nempμ ipsum subjρclum facultatis sentiendi. Ergo vere Objecti materialis actio ejus speciem in sensu imprimit.
502. Ex his vides, totam veterum doctrinam de speciebus
166쪽
impressis rocipi in praesenti posse, dummodo eadem ad recentioris physicae doctrinas inflectatur in his quatuor : ut ' loco formarum intelligamus in oriseclis quidem vires acti- ivas. in organis vero motus moleculares ab iis inductos: uique immutationem naturalem a spirituali i296, 2ρὶ in hoc tantuni distinguamus, quod naturalis immutatio sit molecularum materialium motus, spiritualis vero sit motus idem, ut ad conjunctum pertinens; sicque 3' speciei nomine intelligamus hunc organi animati motum, prout est actio qualitatis sensibilis eam repraesentans modo explicato: unde Mspecies impressa nihil erit aliud quam passio organi animati, quae ab actione hac qualitatis sensibilis sola raιione distin
505. Paoposirio Ad aetum sentiendi neeρssario requiritur
species sensilis ab Objecto in sensus organo producta.
Nam 1 certum est, Objectum quod sensatione percipitur, aliquo modo ad sensationem gignendam concurrere. Certum ex aequo est, ad hoc ipSum non concurrere solummodo ut terminum a quo actione denominetur, sed etiam ut principium determinans ac movens sensum ad agendum. Secus nulla ratio foret, cur objectum quoque valde distans non perciperetur; aut cur eodem momento quaedam objecta clarius, quaedam obscurius sensus attingeret. Ratio itaque sensationis postulat, ut ad eam excitandam Objectum concurrat, sensum determinando ac movendo. Atqui determinatio ac
molio in sensu ab Objecto essecta, est species sensilis, juxta id quod modo dictum est. Ergo. 2' Cognitio omnis in eo est, ut res cognita sit in cognoscente. Hoc omnes intelligunt cognitionis nomine, non quod cognoscens ad rem cognitam trahatur, sed quod eam ad se trahat; id quod exprimunt voces illae apprehendere, percipere, capere, tenere, habere aliquid in menιe, incide re, venire, deflaam esse rem in mente; auι a mente dilabi, et Similes, quibus omnes momines perpetuo utuntur. Liquet autem, res externas in cognoscente esse non posse secundum Suum esse
reale ac materiale. Superest ergo ut sint in ipso secundum
167쪽
Iam sensatio est cognitio quaedam; per sensationes enim, quomodocunque di mum hoc fiat, rerum externarum noti tiam acquirimus. Ergo sensationis natura requirit, ut res per eam cognita sit in senSu cognoscente per aliquam sui similitudinem seu speciem. 3' Denique hoc est per experientiam experimentalesque scientias adeo manifestum, ut mirum videri debeat, si quis ea de re adhuc dubitet. Nemo sapores gustat, nemo qualitates corporum tactiles experitur, nisi hi sε nsus ab externo objecto per aliquam suae vis impressionem ad actum dete minentur. Ii vero sensus qui Objectum distans repraesentant, cujusmodi sunt visus, auditus, Odoratus, actuum Suum noueliciunt, nisi idem objectum per medium eos moveat. Quis nescit radios lucis ab objecti superficie quaquaversus diffusos ejusdem imaginem visibilem in omnem partem deserre 3 quae quidem imago non retinae solum, sed etiam speculis. et cuicunque superficiei adhaerere potest, et lentibus colligi. Ai nisi radii ad retinam appellant, in eaque imaginem hane pingant, visio non fit. Ita nisi tremitus sonoris corporis per
aerem delatus, nervo acustico communicetur, nullus est auditus; nullusque est odoratus, Si odorae particulae ad nares non pertingant, easque non vel licent. Experientia itaque certum est, ad sensationem requiri actionem objecti in sensus, seu stat speciem ab objecto im
301. PRO postrio III. Sensatis non reeentione speciei sensilia, sed operatione aιiqua eam consequense absolvitur. Etenim 1' Si sensatio sita esset in Sola speciei receptione, esset solummodo passio sensus, et actio objecti. Proinde non laret actio immanens et vitalis, actio enim hujusmodi a principio intrinseco di manet, et in eodem a quo Oritur subjecto recipiatur necesse est. Atqui Sensatio et est, et ab omnibus habetur actio viventis propria, non actio rerum externarum. Ergo
24 omni aetioni materiali respondet aequalis et contraria reaelio ic. 195ὶ Aetio autem Objecti in organum, non est solummodo in Orsauum, aed in conjunctum 502j. Ergo actioni
168쪽
LIBER TERTIUS, Pur IlI. 159 qua oblectum speciem sui in organo imprimit, respondeat oportet aequalis et contraria conjuncti reactio. Supra autem ostensum est. sensationem in cerebrati reactione sitam esse; ex quo sit, ut nulla sit sensatio, nisi Organum cum cerebro x communieet 155 . Ergo vere sensatio est operatio quae receptionem specierum con Sequitur. - 505. Pilopostrio IV. Sensilis cognitionis objeetum non sunt speeies smsibus impressae, sed εensibiles corporum qualita tes a cquibus illae imyrimuntur. Λαβ ιumen qualiιαιω εen3- cognoscunt per species. Prob. 1' pars.1' Sensilis spedies est principium. quod sqntiendi facul-
tatem ad op dirali Onom movet ac determinat. Id autem quod 'per sentiendi operationem cognoscitur. est ejusdem operationis terminus. Iam actionis principium nec est, nec esse potest ejusdem actionis terminus. Ergo species sensilis non est id quod sensus cognoscit. Quod si sensus in sua operaistione speciem sensilem non cognoscit, superest ut cognoscat
olla inclum, cujus illa similitudinem gerit. 2' Quum sensus receptam ab objecto impressionem experitur, terminus in quem fertur, non est propria passio, sed objectum a quo patitur. Sane voces illae : videre. tangere, et
similes in communi sermone actus sentiendi exhibent. Atqui nemo dicit, se videre retinae motum a luminis radiis excitatum, aut se tangere pressionem proprii corporis ex alterius corporis resistentia; sed dicunt omnes, se videre lumen, aut objectum luminosum. Se tangere corpus externum reSistens,
et generatim se sentire id quod sensus assicit. Ergo id in quod actus sentiendi sertur, non est propria passio, sed objectum agens. Alio in loco ic. 202ὶ vidimus salso dictum
esse a quibusdam, voces illas I color, Aonus, durities, dulcedo et caeteras, quibus Significamus ea quae sentiendo cognoscimus, sentiendi actum significare. Sed non minus salsum est, iis vocibus significari passiones organi, Seu species, quibus actus sentiendi determinatur. 06. Prob. 2' parS. Sensus cognoscunt sua objecia per
species ab iis impressas. Videlicet, ut ex supradictis patet
169쪽
296. 9' , spodios sunt modium quo sρnsus ora es a sua porcipiunt, non usro mΘdium in quo a PHrcipium. Si quis enim hoc postremum diceret, is assereret id quod modo improbatum est. sensum directΘ percipere speciρ m. in eaque tanquam in quadam imagine objectum apprehendere. Quae non veterum sententia est. sed cartesiano ruin et lockianorum. Speciem itaque dicimus esse medium. quo gρnsus objectum percipit, nempe id quo determinatur ac movetur ad illud percipi Θndum. 307. Sane 1' obloclum in sonsati nos porcipimus solum secundum quod agit in subjρcto sentiente 505. D. C. 206 . Per tactum v. gr. nihil aliud percipimus, nisi vim qua corpus resistit, aut calori cum communicat, aut alitercunque nervosculaneos assicit. Ita quoque Objectorum radi las non videmus, nisi secundum quod ii ad retinam usque pertingunt: qui si intercipiantur, aut detorqueantur, visio cρssat. Idem de reliquis sensibus dicendum. Ac probe notandum est, nos qualitates sensibiles sentire, non ut cient in organo molecularum solummodo materialium motum, sed ut motum hunc cientes, conjunctum assiciunt. Patet itaque sensus ad propria
objρcta percipienda per species ab iis impressas determinari. P 0bjecti perceptio pro diverso Organorum statu ac di sinpositione diversa est. Hinc omnes sensuum illusiones, doquibus diximus in logica L. 495, seq. Diversa est item sensatio pro varia objecti distantia et positione, ac medii natura L. 497 . Cur autem, nisi quia sive ex diverso organorum statu, sive ex diverbis objecti adjunctis diversi modo sensus assici iuri 3' Si quis existimar t. quomadmodum existimassρ videtur Reidius, hiae quod dicimus, Objecta ipsa a nobis directe percipi, ita esse intelligendum, ut sensus quasi Hxtra subjectum progrediens, ObjHctum extΡrnum transeunter attingat, hic sane mirifice decineretur. Sensatio enim, ut omnis alia cognitio, non est actio transiens, quae in Obj secto cognito recipiatur liudque immutet, sed actio immanens, quae, tota quanta est, in agente manet. Ac licet Obj clum ex organi
170쪽
ennstituit, ut per se patet. Cum igitur Op ratio spnsus sit imman pns, non aliter potest Sensus extρrnum objectum percipere, nisi quatenus hoc intra ipsum aliquo modo pertractum. essa incipiat eidem intimum. Id quod, ut supra diximus 5053. assequitur sensus per speciem. Quoniam auiathm sensus objectorum speciem per seipsum sibi imprimers nequit, necesse est ut Objectum agens in sensum, sui specie ipsum consignet. Atque ex hoc sensus dicitur, et est potentia pasSiva. Igitur ex immanentia sρnsitivas operationis manifestum est, sensum non percipere Objectum, nisi per speciem ab eo impresSam. 508. COROLLARI . 1 0uum juxta usitatum loqnondi modum dicimus, sensationem es Se Sensum, Seu experientiam impres sionis in organo receptae. intelligere debemus, eam esse sensum seu experientiam objecti per impressionem receptam. Ex quo colligPs, sensationem accuratius quam in logica factum sit, L. 457 describi posse: actum quo animal objeetum eaeternum etano3ciι per impre33ionem ab eo in Organo re-
2 Inter impressionem et sensationem nox us pst D cossarius, non solum Successionis, sed etiam causalitatis: id om que ex objecti atque organi animati natura dimanans. Errat
ergo Reidius qui hoc negat 298, 8ρὶ.5 Unaquae quo sensatio in externo aliquo oblecto suam causam habet. Falsum ergo est, quod Lethnii Zius asseruit, repraesentationes rerum eAternarum ita Se excipere, ut repraesentatio antecedenS repraesentationis Sequentis unica sit
4m Quod Reidius eontendit, non corporum ideas aut subjecti assectiones in sensatione percipi, sed ipsa directe corpora, verum quidem est, non tamen novum, nec ab ipso inventum, sed receptissimum dogma scholae veteris, cujus doctrinam Reidius perperam intellexit. Hinc confundens medium quo, et medium in quo aliquid cognoscitur 206, 9 ὶ, corporum perceptionem in actione transeunte collocavit,