장음표시 사용
181쪽
329. Est igitur in homine virtus seu saeuitas 1 retinendi
sensationes Olim habitas, easquo re producendi; P componendi ex iis varia objecta, quae sensu non percepit; ν recognoscendi sensationes reproductas, ut olim a se hsibitas. Primam et alteram lacultatem phantasiam seu imaginationem appellare solemus: quidam autem philosophi facultatem re- producendi, phantasiam; componendi vero, imaginationem proprio nomine dixerunt. imagines quae uno aut altero modo, rebus absentibus, fingimus, phantasmaιa nuncupant. Primam simul ac tertiam lacultatem dicimus memoriam, sensitivam quidem, si sit per simplicem apprehensionem sensationis praeteritae, intellectivam vero si sit recognitio
comparativa sL. 590, seq. actuum spiritalium si . Sed do
hac modo non loquimur.550. De hisce lacultatibus haec certa sunt: 1 Reproduci possunt sensationes tum internae, tum externae: quemadmodum enim v. gr. imaginor templum aut domum quam vidi, ita etiam sitim, aut dolorem capitis, aut cordis gaudium quod olim expertus sum; ita etiam praeteritas meas imaginationes ac recordationes. Omnium item sensuum objecta per imaginationem revocari possunt, etiam odores, ac sapores, ac tactiles qualitates, ut quisque in soexperitur. Fatendum tamen est, eas internas sensationes quae proveniunt ab organorum vitio vel laesione, languidiore imagine re produci quum causa cessavit, quam reliquas quae hujusmodi causam non habent: pariterque phantasmata visus et auditus esse, ut plurimum, ceteris evidentiora. 2' ΕΟ sacilius, caeteris paribus, sensationes re producuntur, quo majore attentione illas primo excepimus. Et generatim re productio fieri non potest, nisi aliqua, licet perbrevis, attentio objecti perceptionem comitata suerit. Attentio item ad reproducta phantasmata, Ea sacit vividiora. D Reproductio haberi potest absque recognitione. At non
recognitio sine reproductione. Nequeo enim cognoscere, me
id quod modo praesens percipio, alio tempore percepisse. Di Si perceptio habita reproducatur, una cum iis adjunctis quae
182쪽
LIBER TERTIsS, GPΠΤtune eam eomitata sunt. Haec porro adjuncta possunt esse plura vel paueiora. et clare vρl obscure instaurari. Si claro instaurantur, memoria est definiti temporis, Si obscure, memoria est quoad tempus in determinata. 4' Re productionis phantasticae causa est associatis, seu nexus inter repraesentationes existens, quo fit ut dum una praesens est, alteram quoque evocet. Qui nexus, ut in logica de id eis dictum est L. 56 . potest esse obseetivus et subjecιλ-r. 0bjectivus est relatio aliqua, quam ad invicem habent objecta sensibilia v. gr. similitudo. causalitas, Oppositio, loci identitas vel propinquitas, simultaneitas, vel successio. Subjectivus est relatio inter sensationes, quibus D qcta nobis repraesentata sunt, ut quum sensationes suere simultaneae, aut sibi succedentes, quum in similibus adjunctis vel in oppositis habitae sunt, quum similes effectus vel oppositos produxerunt. Quum itaque binae representationes hoc inter sonexu vinciuntur, facile fit. ut quum altera per actum sentiendi habetur, altera quoque in imaginatione reviviscat; id quod eo promptius ac melius fit, quo majori attentione hinexus suerint animo defixi. Quum vero una repraesentatio cum multis aliis connexa est, si imaginatio sponte operetur, eam prae caeteris claro re producit, quae vel recentius vel validius sensum affecit, vel cum qua praesens sensatio aut imagi natio plures associationis nexus habet; caeteras obscure tantum, et velut a longe positas pingit. 5' Fieri quoque potest, ut causa organica, veluti sanguinis motus aut qualitas, quarumdam imaginum re productionem determinet. Fortasse tamen in his quoque casibus re productio debetur associationi internae affectionis, quamea causa organica per se ciet, cum affectionibus et imaginibus reproductis. 6. Reproductio in homine quandoque naturalis est. quandoque quaesita. Naturalis est, quum phantasmata sensationibus vel aliis phantasmatibus succedunt, ex mera assostati nis lege. uuaebita, quum voluntatis influxu perientatur propemodum imaginatio, ut repraesentationem quam illa cupit,
183쪽
174 PsTcΗ0LsGIA.emittat. Fit autem hoc intellectu dirigente, et ostendente viratiocinii ea phantasmata, quibus possibile est, phantasma quaesitum assOetatione esse connexum. Sic unum phantasma post aliud ab imaginatione elicitur voluntate imperante, donec vel reperiatur quod quaeritur, vel voluntas cesset pha iasiam torquere. Patet autem, id quod hoc pacto quaeritur, simpliciter ignotum esse non posSe, sed esse notum saltem confuse. Re productionem hujusmodi veteres reminiseentiam
appellabant: quae quidem in brutis animantibus, ut per se liquet, inveniri nequit. I' Compositio quoque phantasmalum vel sponte fit ab imaginatione, vel dirigente intellectu et imperante voluntate. Primae larmationis exempla habes in pluribus somniorum aut delirii imaginibus, alterius in artificum operibus. Primi generis phantas mala format imaginatio quum imagines vel
ab eodem sensu vel a diversis sensibus receptas, alias post alias vi associationis tam rapida successione reproducit, ut aliae aliis temere commisceantur. Phantasmata vero generis alterius, conjungendo phantasmata ab intellectu selecta,
juxta leges quasdam de quibus aliquid in logica diximus
L. 24. seq. 8' Re producendi facultas in homine habituum est capax, qu sis fit idonea ad peculiare aliquod phantasma, v0l ad quamdam phantasmatum seriem repioducendam. Hic habitus inducitur, quotiescunque aliquid memoriae, ut dici solet
9' Nεmo ignorat, quantam phantasmata simulare possint evidentiam: praesertim quum actuales Sensationes nul lae sunt, ut in somno, atque adeo in vigilia, si in tenebris versi mur. uuandoque ipsa ratio phantasiae vim coercere non potest. 10' Delirium ac dementia ab inordinatione phantasiae originem habent, quum vel tota re producendi facultas vitiatur. imaginesque permiscet atque agitat, excusso penitus rationis jugo, vel unum duntaxat phantasma in ipsa ita defigitur, ut mens i niel li gere nequeat, ipsum Phantasma esbe, non objectum reale si .
184쪽
'poιheses ad facta e licanda. 331. Ex brevi hac factorum quae ad phantasiam memoriamque pertinent, analysi, quisque Videt, eorum rationes intimis humanae naturae latebris repositas esse oportere: mirum proinde non essρ, si in re tam abdita investiganda tenebris Obruamur. Necessarium non puto Systemata omnia exponere, quae in hac re excogitata sunt; seligam solummodo ex omnibus hypotheses quae probabiliores videntur.552. ASSERTio I. Eae assectionibus ordinis sensitivi quas experimur, manet in sentiente determinatio ad sentiendum, non quidem acιu, sed Secundum quamdam dispositionem, cujus ope reproduci porsit actu, ubi debilae condiιiones po
Etenim assμctio sensitiva manifeste non manet in organo sensus; secus sensitivae pBrceptiones Omnes semper actu permanerent. Neque Supponere possumus, ut multi opinati Sunt, manere in cerebro, ut in Organo sensus interioris communis, species quasdam impressas. Sive actibus Sensa
tionum, sive a sensationum objectis. Etenim concipi nequitquomodo in cerebri si brillis manera possint tot motus, quot diversae sensationes in eo ciere debent, aut quomodo hi motus non confundantur. aut qui fiat ut manente per hunc motum determinatione ad actum, actus non sequatur. Nihil dico de iis qui species in cerebro concipiunt ut quaedam rerum vestigia, quae in eo tanquam in cera imprimantur. Materialis itaquis impressio, quae sensationis est causa, neque in Organis, neque in cerebro con Servatur. Si quid igitur de sensitiva assectione in sentiente manet, quid manet ' Prosecto cum non maneat SenSatio, neque actualis determinatio recepta ad sentiendum, superest ut haec detεrminatio maneat ad modum dispositionis seu habitus. Est autem necesse ad Phaniasiae phaenomena explicanda, ut
185쪽
accopia doterminatio aliquo modo in subi octo maneat. Ergo. 5 Io. AssERTio II. Sensationis reproductae sedes verisimiliter est organum, in quo ea primo habita est. In dubium puto cuique esse debere, sensationem reproduci in aliqua conjuncti parte. Nam ut sensatio est in organo anil malo, ita quoque ejus simulacrum eamdem sedesm habeat' oportet. Sensilis enim repraesentatio extensum subjectumi postulat. Quid autem verisimilius, quam ut sensatio in eadem conjuncti parte instauretur, in qua realiter recepta est Τ Id primo inferri posse videtur ex similitudine simulacri cum reali sensatione. Deinde, si bene altendimus, ipse intimus sensus hoc nobis reseret. Videmur enim nobis visibilia quae imaginamur, oculis percipere, et sonos auribus, et lingua sapores. Ac si quando phantasia nobis re produci idolorem, quo stomachus, aut tibia, aut guttur laboraverit hunc non alibi quam in stomacho, tibia, gutture re producit.
Quid quod, si imaginatio vividior sit, eosdem physiologicos
effectus in organo simulacrum sensationis producit, quos ipsa realis sensatio producere solet Τ Ut quum v. gr. acrem imaginamur saporem, segregari incipit saliva, eodem serem Odo ac quum gustatio realis est. Ex his concludi posse videtur, sensationis reproductae Sedes esse sensationum organa.
554. AgsERTIO IlI. Dispositio quae est in organo animato adactum reproducendum, hune non reproducis, nin per mοιum fluidi nervet in eerebro inchoalum. Ut species seu determinatio recepta ad sentiendum sen-
salio non est 304 , ita quoque hujus determinationis retentio non est imaginatio; praesertim cum haec retentio mera sit dispositio, ut modo dictum est. Necesse est igitur, ut a cedat aliquid, quod agens in potentiam dispositam adactum, eam ad actum re ipsa determinet. Existimare autem licet, hoe fieri a cerebro per nervet fluidi motum.
Haec enim hypothesis primo consona est communi sentenistiae, quae statuit cerebrum esse imaginationis organum. Praeterea, ut Sensatio cerebrati reactione absolvitur ii 2 l . si onus reproductio cerebri actione deierminari debere vid
186쪽
MBER TERTIds, ET N. Itur. Id quod inportentia confirmat. uuandoquo enim ex co-rebri laesione imaginatio deficit, vel certa quaedam phantasmata penitus obliterantur. Denique hoc quoque intimo sensu confirmari potest : quum enim rebus imaginandis iniendimur, capite nos operari sentimus, nec raro fit ut capite la-
335. Assgario IV. Id quod hane eere bri aetionem determinus,
praeter disposiιιonem in eo quoque a sensaιione relictam. est prae-eesens aliqua sensaιio auι etiam phanιasma; in homine uero
Manere etiam in cerebro dispositionem ad sensation pm. in eo quod ad ipsum attinst. re producendam, ex dictis s552
liquet. Ad sensationem enim et cerebrum et organum, licet diversimode, concurrunt. Ergo in utroque disposition om aliquam a sensatione relinqui existimandum est. Sed haec dispositio non sufficit ad actum instaurandum; at requiritur praeterea aliquid quod eam compleat, et cerebrum ad plures sensationes re producendas dispositum, ad unam potius quam ad alteram reproducendam determinet. uuid autem hoc sit, eruere possumus ex associationis lege. Quum binae reales repraesentationes, seu simultaneae seu successivae, sensui pluries offeruntur, ex binis speciebus quae sensum ad binas perceptiones determinant, una species cominplμxa coalescit, quae ipsum determinat ad utramque, et ex binis dispositionibus ad eas instaurandas in sentiente permanentibus, una dispositio ad instaurandam utramque. Quum itaque, agente iterum in senSus objecto, cerebrum reagit, reactio haec alteram actionem sibi conjunciam trahit, si vo secum sive post se, prout i vel Simultaneo nexu vel successivo species conjunctae sunt. Id ipsum quod sensatio, essicere potest phantasma praecedens, Si aliqua de causa reviviscat: in homine vero etiam voluntas, cui phantasia est aliquo modo subjecta. 336. Assgario V. Memoria sensitiva nihiι aliud esse uidetur,
quam sensus internus simultaneua sensationis praesenιis et phanis
187쪽
0lium do memoria sensitiva sermo est, arcere prorsus mentem necρsse eSt a comparatione, ac apprehensione comparativa, ab id earum nexu quocunque qui in idstis universalibus situs sit. Haec enim omnia . cum sint propria intellectus, in sensitiva memoria habere locum non possunt. Propterea nihil superest aliud, nisi ut subjectum sentiens apprehensione immediata Sensus externi vel interni rem praeteritam ut praeteritam apprehendat. Hanc autem apprehensionem puto aliam non esse ab ea quam proposui. Est enim per se manifestum, rem non posS B ut Praeteritam apprehendi sensu externo. Aliunde Solus Phantasiae actus, seu phantasmatis re productio est quidem cognitio rei praeistritae, sed non ut praeleritae. Si vero una cum PraeSenti sensatione, phantasma rei ejusdem quam sensus percipit, reviviscat, et cum eo adjuncta perceptionis praeteritae, quae nunc obj sectum idem non amplius circum,tant; Sensus in limus experietur simul sensationem praesentem per Sensum hauriri, phantasma vero re productum per Sensum non hauriri. Non existimo i cultates mere sensitivas ulterius procedere posse; sed illa duplex consociata cognitio Suffcit ut dici possit, subjectum sentiens aliquo modo distinguere a praesenti id quod praeteritum est. Neque aliquid aliud necessarium est, ut explicentur eae brutorum actiones, quae praeteritarum rerum memoriam requirere videntur.
Et haec sussiciant, donec meliora occurant aut suggerantur.
Ba distineιione intellaeιus a sensu. 337. Nunc de altiori cognoscendi lacultate, de intellectu videlicet, quo homo a brutis secernitur, ac nobilissimam in se creatoris imaginem praeserens, materiam sibi subjicit, mundique sensibilis limites transgreditur. Ac primo ii proni sandi sunt, qui de ipsa hujus lacultatis existentia litem
188쪽
movent, qui vel inficia utur esse in homine saeuitatem ullam
cognoscendi quae sensum excedat, Vel intellectum verbis quidem concedunt nobis, re autem negant. Hoc hominum genus sensistas appellamus, si in homine agnoscant aliquid quod materia non sit; materialistas vero, si ipsam sentiendi vim materiae tribuant. Materialisias jam alibi insectati sumus i 86, seq. . Modo sensistas refellere oportet. Sensis mi initia apud Graecos reperiuntur. Empedocles enim, testo Aristotele iij, intellectum a sensu non differre existimavit. Inter recenti Ores vero sensis mi instaurator est Lockius, promo-ior condit lachius: in quorum sententiam praeterito saeculo plerique philosophorum serviliter ierunt. 558. Lockii doctrina haec est. Anima ex se est tabulae abrais spe similis, in qua nihil descriptum sit; experientia vero accedente, primo ideas recipit simplices, deinde ex his ideas
complexas format. Id eas Simplices per sensus ac per restexi nem recipit; per sensus ideas qualitatum corporearum; per rhstexionem ideas operationum animae; per sensus aeque ae per reflexionem ideas voluptatis, doloris, potentiae. existentiae, unitatis, Successionis. In id eis simplicibus acquirendis anima est passiva: activa vero 1' quum ideas complexas sormat, conjungendo simul plures ideas simplices; 2' quum binas ideas juxta positas considerat, formatque ideas relationum οῦ δ' quum id earum quae sunt reipsa conjunctae, alteram ab altera abstrahit, ac relinet solum ideas qualitatum pluribus communium, quae sunt ideae generales. Ex his vides, Lockium aliquas animae lacultates attribuisse praeter sentiendi vim sive sexternam sive internam, quae tamen lacultates hoc unum munus habent, ut circa sensationes diversimode operentur.
359c Post Lockium condit lachius in arenam descendens, has quoque lacultates nobis diripuit. Visum est illi inuitio
supponere, animam immediate a natura suas facultates recepisse; natura enim, inquit, nobis organa commodat, ut per voluptatem nos edoceat quae sint quaerenda, et per dolqrem quae fugere debeamus. Hoc naturae SatiS eSt; experientiae vero
189쪽
curam committit, ut per habitus quosdam opus ab ipsa in-Ceptum consummi t si . In homine igitur nihil est aliud nisi
sen Satio; ac si quid praeter sensationem esse videtur. hoc . non est nisi sensatio diversimode transormata. Attentio est sensatio quaedam exclusiva; comparaιio est duplex attentio,
nempe dupla sensatio; judietum est animadversio similitudinis vel disserentiae inter duas sensationes exclusi vas; proinde ipsum quoque mera sensatio; resteaeio est series judiciorum, videlicet sensationum congeries; imaginatio est reflexio conjungens in unum objectum qualitates in multis divisas; non aliud ergo est quam sensationum coaptatio; ratiocinium eductio unius judicii ex altero cui erat implicitum οῦ totum ergo Sensationibus constat. Per has lacultates anima intelligit ea ad quae se convertit, quemadmodum auro initilligit sonos; hinc harum saeuitatum collectio inιelleeιus dicitur. a Fieri nequit intellectus iuea accuratior. a Iin concludit homo levissimus 23.
540. PRO postrio I. Proeter sentiendi fa uatem, est in anima humana superior quaedam eos uocendi saeuιιas, quum inιeιω-etum dicimus. Nam 1' si non esset in homino superior haec cognoscendi lacultas, humana cognitio a brutorum cognitione, ac proinde homo a brutis non differret secundum essentiam, at solummodo secundum majorem vel minorem sensus persectionem, v. gr. Secundum persectionem tactus, ut existimat condit lachius S . Atqui conclusio haec non modo humanae dignitati et communi Sensui, sed obviae quoque experientiae repugnat. Homo enim ea cognoscendi vi pollet, qua sensibilia omnia
transcendit, universalia apprehendit, in se suosque actus re- nectitur, ad suos sines nova Semper media excogitat, interque opposita bona quasi judex eligit. szl, seq. . Nihil autem horum in brutis perspicitur. Humana ergo coguitio a brutorum cognitione ipsa differt essentia. 2' Sensus est facultas quae per organi corporei affectiones
190쪽
scendi, quae per corporeum Organum nec exercHtur. nec exinerceri potest, ut alio in loco demonstratum est 97, seq. .
5 Idere quas intollectui tribuimus, tantum abest ut sint
sensiles ipsae repraesentationes, aut earum reproductiones,
prouti sensit condit lac, ut imo ab iis infinito differant.
Etenim M repraesentationes sensiles sunt tantummodo do rabus singularibus : singularia enim sunt, quae sensus asticiunt; intellectuales autem ideae sunt de universalibus rationibus, non v. gr. de hoc aut de illo homino, sed do ratione nominis propria, de eo quod est esse hominem.' bὶ repraefantationes sensiles sunt semper de rebus corporeis; nam qualitates sensibiles, quae sunt propria sensuum objecta, sunt tantummodo in rebu3 corporeis. Ideas autem vel sunt de rebus incorporeis, quae nihil habent eum sqnsibilibus qualitatibus commune, ut sunt existentia, possibilitas, necessitas, jus, ossicium, substantia, causa, aliaque plurima: vel si de rebus corporeis, eas repraesentant sine iis conditionibus. quae a repraesentatione sensili aut imaginaria sunt prorsus inseparabiles. Nam V. gr. non potest sensus aut phantasia repraesentare triangulum, nisi determinatae alicujus magnitudinis, et cum certa aliqua laterum inclinatione, nec hominem, nisi alicujus certae staturae, hujus illiusve coloris, et in determinata aliqua positione ac statu corporis : at idea trianguli ab ejus magnitudine et ab omni determinata laterum inclinatione praescindit, unde sit ut triangulis quibuscunque conveniat; itemque idea hominis nec Staturam ullam, nec colo
rem, nec situm partium repraesρntat.
Necesse est igitur concludere, sensum ab intellectu essentialiter differre. 4' Sine facultato cognoscendi quae sensum excedat. nullaveritas necessaria cognosci posset; ac propterea nullum principium a priori possibile laret, nec certitudini proprie dictae ullus superesset locus. Ratio in promptu est. Sensus enim