장음표시 사용
221쪽
operari quρat. Imo vero eo melius suis acti ius vacat, quo
minor est sensuum cum extμrnis obj'ctis cnmmunicatio.
Quaeritur itaque solum, an ab imaginatione hanc dependentiam ha heat. Adverte '' non quaeri, utrum ex se et absolute intWllectus ab imaginatione dependeat, sed solum utrum in hac animae cum corpore societate, imaginationis indigeat ministerio. Cρrtum est enim, dependentiam hanc ex natura ipsa intellectus nullam esse. ut alibi diximus l97, seq. . 400. Panposirio XIlI. Intellectus humanus in fine suo statu operari non potest, nisi phantasia cooperante juvetur. Etenim 'si ex cerebri laesion o phantasia perturbetur, intellectus quoque in suis operationibus aberrat; nec ea ipsa quae jam cognovit, recogitare Ordinate potest.2ρ Quum aliquid iniμlligere conamur, etiamsi hoc incorporeum sit eι immateri ille, phantasmata semper aliqua componimus, in quibus objectum intelligibile, tanquam in aliqua sensibili imagine, utcunque adumbretur. Itemque quum alios docemus, metaphoris utimur atque similitudinibus ex corporea natura depromptis, et ut universalia intelligant, particularia sensibilia proponimus. φ Idipsum ostendunt voces, quas adhibemus ad immatari alia objecta signissa canda, quae omnes ex rebus seri silibus desumptae sunt. Hoc pacto quae ad Deum, et ad spiritales animae actus, et ad subStantias immateriales universas perlinent, significare solemus. Nihil autem melius quam communis loquendi ratio, modum quem mens in cogitando lenet, exprimere potest. 4st Intellectus et phantasia in una eademque anima vigent; hinc harmonice connectuntur ad invicem, ac se mutuo juvant impediuntque. Multo autem facilius ac promptius anima per phantasiam, quam per intellectum Operatur. Ex quo fit, ut intellectus ad Objectum suum attendere non possit, si
phantasia ad aliud quidpiam eonvertitur; adeo ut insaniens phantasia intellectum secum abripiat, pro uti in dκ mentibus contingit. Ad hoc igitur ut intellectus se in Objρctum suum intendere posait, necesse e4t, ut phantasia quoque ad ea se
222쪽
LIBER TERTIUS, cipvr vi. lis convertat phantasmata, quae intellectus operationibus aliquomodo respondeant. Proinde quando phantasia saecunda est imaginum hujusmodi, et docilis pedissequa intellectus, hic sacile operatur, ac in veritatis contemplatione diu consistere potest. Secus si phantasia arida sit, vel instabilis. vel in conceptis aliquibus phantasmatibus lacile inhaerescat. 401. Nota adhuc: 1' ex his quae, postremo praesertim loco, diximus colligi, quo pacto intellεctus phantasmatibus ad intelligendum indigeat; scilicet non ipse ad phantasmata convertatur necesse est, sed phantasia illi cooperando ad convenientia phantasmata convertatur Oportet. P duum de rebus sensibilibus cogitamus, phantasmata eorum propria re producit imaginatio οῦ quum autem cogitamus de insensibilibus et immaterialibus, imaginatio in iis detinetur phantasmatibus, quae analogiam aliquam, Sive attributionis sive proportionis, cum objecto immateriali habent, aut saltem in iis, quae externus aliquis associationis nexus εjusmodi objecto aliquando conjunxit, ut Sunt v. gr. vocabulorum phantasmata. 5' Vocabulorum phantasmata, ut modo diximus, certe laequenter adhiberi; non tamen haec sola intelli elui des servire
Nulla pnim cogitamus, quae qua voce Si sui licentur u cinius, aut saltem non recordamur. ARTICULUS VH.
402. Superest ut de momoria intρllectiva, luxta principia Supra posita, aliquid statuamus; id quod paucis assertionibus expediemus. ιAssERTio I. Certum est, in humana mente memoriam aliquam
Nam quisque sibi conscius est, ideas olim habitas animum
re producere ac recognoscere. Ideae autem per imaginationem
seu memoriam sensitivam re produci non possunt. Ergo per lacultatem superiorem reproducuntur.
223쪽
403. Assgyrio II. Memoria intelleetina a pereeptiva intelleetua
faeultaιe non auιinguiιur. Est enim memoriae proprium, ideas reproducere. Non posset autem illas reproducere. nisi ideas quas intellectus expressit aliquo modo in se conservaret. Id eas autem ab intellectu expressam a quanam alia lacultate conservari dicemus, potius quam ab eodem intelloctur Si quis aliter existimaret, is lacultates non necessarias arbitrarie induceret. 404. AssERT o III. Hine determinaιio ab intellectu recepta postquam hic ad actum transiit, in eo maneι. saltem aliquo tempore. Munet autem ad modum habitus, vel cliam ad modum tualis determinationis ad eogniιionem eonfusam. Manere determinationem hujusmodi, patet ex ipsa reproductione, maxime in iis cognitionibus quae magno studio ac labore comparatae sunt, ac postea sacile re producuntur, ut inscientiis videre est. Non tamρn semper manet determinatio recepta. maxime quum attentio eam firmiorem non seeil. Videtur autem dicendum, eam lem manere, non ut actualem determinationem, sed ad modum habitus; secus enim anima semper ad actum determinaretur, ac proinde semper actu
omnia intelligeret quae aliquando intellexit. 405. Dici nihilominus potest, manere mentem ad cognitiones antea hanitas aliquo modo determinatam actu, non profecto ita ut omnia quae aliquando cognovit, semper distincte intelligat, id quod est prorsus contra experientiam; sed ita ut omnia semper confuse cognoscat, ac distincte SO-lum ea quae primo intelligit, vel ad quae iterato intelligenda. modo mox explicando, convertitur. Ut qui montem conscendit, consu se videt ea omnia, quae prius distincte vidit, ad quae Θx ea altitudine patet prospectus; et quo altius ascendit, eo plura prospicit; distincte vero ea solum videt, in
quae oculorum aciem defigit. 406. AssEurio lV. Ideae olim habitae reproducuntur reprodu-etione phantasmatum iis respondentium. Utcunque manere dicas in intellectu determinationem semel recΡpiam aliquid actu intelligendum sive ad modum habitus sive ad modum confusae coguitionis, semper aliquid
224쪽
L BER TERTlvs. cΑput vii. 213 aliud necesarium est, ut intellectus ad intellectionis reproductionem, aut saltem ut ad distinctam intellectionem determitietur. Hoc autem esse phantasma cortas alicui in lallectioni re- Spondeus, primo colligitur ex diciis de dependentia intelle- eius a phantasmatibus l400 4'ὶ; tum etiam experientia suadetur. Quum enim ea quae olim intelleximus, reminisci volumus, phantasmata quaedam reproducere conamur, quae iis conSO ciata esse existimamus. 407. AssERTIO. V. RHeognitio fertur per se in praeteritos 3ub Deli uetus; ae iis mediantibus, in eorum Objecta. De recognitione diximus in logica L. 590, seq. . Nunc tantum de ejus objecto. Recognitio fertur in id quod praeteritum est, ut tale est. Praetereunt autem ea quae exi Stunt, ac proinde quae singularia sunt. Universalia enim sunt extra tempus, et in statu intelligibili, in quo nihil praeterit. nihil novi fit. Ergo ea solum possunt ut praeterita agnosci, quae ut singularia cognoscuntur. Intellectus autem noster, ut supra diximus i591. 2': 5821. subjecti quidem actus ut singulare quid percipit; objecta vero quaecunque ea sint, Per univer sales solummodo rationes apprehendit. Ergo.
ponitur ontologorum doctrina. 408. Vonio nunc ad caetpra systemata, quae supra recsensuis309 . incipiam ab Ontologismo, qui cum id earum originem ab immediata Dei visione rEpetendam cera Seat, quasi Splendore quodam suo primas sibi partes arrogare videtur. Dii tologismi parotis Malebranchius habetur nompn vero recentius ebi re, ac Gioberitum auctorem habet. Juxta quem.
225쪽
e im binae sint philosophandi oppositae rationes, quarum altera a subjecto et ab intimo sensu tanquam a principio inchoatur, altera ab objecto, seu ab intelligibili absoluto directe apprehenso οῦ prima illa psychologismu3, altera vero omologismus appellari meretur. 409. 0ntologi omnes in hoc conveniunt, Deum immediate
perceptum omnis cognitionis sontem et originem esses. Suhquo autem respectu videatur, varii varia sentiunt. Ex his autem discrepantiis potissimum variae Ontologismi formae repetendae sunt. Recensebo quae praecipuae sunt.
410. I. Primam sormam Malebranchias invexit. Cuius doctrina huc redit. Intεlligentia humana, quae facultas mere passiva est, duplex assectionum genus excipit, perceptiones puras, et perceptiones sensiles. Unde duplex in homine cognitio: altera, qua ipsum intelligibile per se, scilicet Deum, et ideas claras rerum, et harum id earum relationes contuΡmur; quae quidem cognitio dici potest ac debet cognitio per lumen: altera, qua nosmetipsos percipimus, unaque ideas confusas seu nostras modificationes, voluptatem, dolorem, lucem, colores, sapores, aliaque id genus. Haec autem est cognitio per sensum, et appellari quoque potest cognitio per eonseientiam. 2 In perceptione pura tria haec distinguere possumus: perceptionem simplicem, judicium et ratiocinium. Perceptione simplici intelligimus ideam; judicio binarum idearum relationem; ratiocinio binarum relationum relationem. Caeterum, si proprie loquamur, judicium affirmatio est ; a stirmatio autem assensus voluntatis, intelligentiae assectionibus adhibitus.
5' Rursus, in perceptione sensili duas modificalionum
disserentias distinguere oportet; 'scilicet, ut communi more loquamur, sensationes quibus objectum tanquam praesens, et phantasmata quibus objectum tanquam absens percipimus : haec autem a sensationibus sola uisserunt intensitate. 4' Deus lumen est mentis: idcirco cognitio Omnis quae
per lumen sit, ab ipso Deo ianquam a fonte dimanat. Deus est insuper causa idearum obscurarum, seu modificationum
226쪽
LIBER TERTIus, cλΡBT vli. 21 nostrarum, quibus, ut vulgo dicimus, corpora sentimus atquaimaginamur.5' Per lumen cognoscimus primo Deum ejusque persectiones. Cognitio Dei non est per ideam. Idea enim objecti imago est: entis autem infiniti nulla est imago. Deus immediate ac directe percipitur, quatenus ipse qui per se intelligibilis est. menti affulset, ac Se ens absolutum, universale, infinitum manifestat. 6' cognoscimus quoque per lumen ros corporeas quatanus Deus ideas corporum, quas in se habet, nobis aperit. Quemadmodum autem rerum ideae quae in Deo sunt, omnes rerum proprietates continent, ita qui hasce ideas videt Omnes rerum proprietates Successive potest cognoscere. Sed objectorum sensibilium ideae in Deo existentes dupliciter in animum agunt, assectione pura. et assectione sensili; quocirca modo eas ideas cognitione per lumen videmus, modo
sentimus.7' Demum veritates ac leges aeternas per lumen cognoscimus: veritates, quae nil aliud sunt, quam id earum relationes; leges aeternas, quae nil aliud sunt, quam essenii alis rerum ordo ab id eis exhibitus. uio autem ordo nobis ex hiis betur, ut qui Deum quidem ad sui amorem necessitate natu rati astringat, nos autem solummodo moraliter obliget. 411. Novam quamdam 0ntologismo formam tribuit Giobertius. En praecipua ejus sententiae capita :1' Cognitionis omnis principium est intuitus ideatis. Immediatum hujus objectum est Idea. quae non est forma quaedam repraesentativa ae subjectiva, Sed verum ipsum objecit vum et absolutum, ipsum Ens, seu Deus ut Ens. Hinc prima
idea primum psychologicum , et prima res sprimum Oniologicum identica sunt, ac primum unum; quod merito primum philosophicum appellari potest.2' Nostra cognitio duplici continetur perceptione: directa et resteaea. Perceptio directa est immediata objecti appro-hensio : re nexa est perceptio, qtia in primam perceptionem et in objectum apprehensum cogitatio regreditur. Prior illa
227쪽
in nobis est ab ipso vitae intellectualis exordio, ae perpetua
est; altera voluntaria est. 3' Objectum intuitus est Deus. Εns reale et concretum, quod se coram mente nostra sistens, dicit: Ego sum necessaris. In hac objectiva voce omnis evidentiae et certitudinis situm est landamentum. Sed Deus a nobis videtur, non in sua abstracta realitate, et ut est in seipso collectus, sed utens reale et concretum, atque ita ut revera est. Est autem creans istentias. Hinc mens nostra Deum contuens, tria perspicit: Εns infinitum et necessarium; actionem creativam qua hoc Ens secum suis operibus externat, et existentias contingentes quae actionis creativae sunt terminus. Binc sormula ideatis, quae scibilium universorum basis sit ac fundamentum, hoc eontinetur enuntiato: Ens creaι Gistentias.
4' Haec Ideae per primum intuitum cognitio, indeterminata
est, confusa et dispersa. uua propter necesse est ut accindat reflexio, quae intuitum circumscribat, ac variis modis dete minet, primitivumque conceptum, per graduS quosdam, successive ac paulatim explicet. Hoc exsequitur convestiendo
sensibili int6lligibilo. Ilino visio intelligibilis sub alicujus
sensibilis sorma, reflexionis est opus. Necessaria tamen ad hoc sunt vocabula, quae Ideam ex se indeterminatam cireum scribunt atque coarctant.
5' Ideae aliae sunt absolutae, alias relativae. Illae ad gns, has ad existentias pεrtinent. Neutrum porro idearum genus deductione acquiritur. Nam licet Ens per seipsum intelligibi Issit, tamen ejus essentia nobis est ignota. Hinc Entis proprietates deductione cognosci a nobis non possunt. Εssentia item existentis inexcogitabilis est. Hinc ideae quoque relativae deductione apprehendi nequeunt. Itaque et illae et istae relato ad nos sunt ab invicem independentos: nobi Saulem singulae revelantur et communicantur, quum Ens nos ad existentiam
vocat, Suumque actum creativum aperit.
6' Ex hoc sequitur, omnia nostra judicia esse synthetica a priori, non quidem synthesi subjectiva, sed O eetiva, quae Sita est in Entis revelatione. Primum tamen judicium: Enaneceεεario eaι, analyticum est; quia divini iudicii esι repeti-
228쪽
. LIBER TERTIds, cipui vii. 21stio. Ae primum istud judicium prima renexio est, et philosophiae initium esse debet. 412. Nostrae aetatis onlologi, alii cum Malebranchio archetyparum Dei id earum visionem, alii cum Giobertio cresativi actus intuitionem tuentur; ab hisque magistris in intellectuali cognitione explicanda non multum differunt. Haec vero iis communia sunt placita :1' Deum esse semper menti praesentem per immodi alam perceptionem, qua ipsum cognoscimus, ut Ens infinitum, ut Ens simpliciter, ut absolutum. Ideas veri. pulchri, honesti et similes aliud non esse, quam ideam Entis absoluit sub diverso respectu consideratam.
Deum ita cognitum, esse intellectualis omnis cognitionis principium, sine quo nihil est intelligibiis: esse lumen per quod intelleelus videt: primamque normam, juxta quam intellecius intelligit et judicat; imo id quod nos rationales
facit. δ' Res sonsiles parumque qualitates tum sensu, tum intel- Iectu a nobis cognosci. Sensum eas cognoscere secundum physicam earum individuamque existentiam; proinde eas cognoscere in seipsis. Intellectum vero eas cognoscere se cundum earum essentiam metaphysicam et intelligibilom, quae cum sit aliquid aeternum, necessarium, immutabile, cognosci nequit, nisi in Deo. 4' Relationes entium contingentes et sensibiles, videlicet motus ac modificationes individuales, sensu immediate percipi. Relationes autem essentiales et intelligibiles, quae sunt veritates universales, aeternae, necessariae vit immutabiles, in
Ente infinito directe et immediate conspici: sunt enim cum ipso identicae. 5' Haec omnia. Ipsumque Absolutum, ab intellectu tam directe, quam resseaee cognosci: directe in Absoluti immediata intuitione; reflexe in notionibus, quas intellectus sibi sormat ad objectivarum id earum simili iuuinem. Renexis hisce cognitionibus directam illam semper magis perfici. Occasionem
4lb. Noa desunt quoque, qui mitiorem quamdam oniol
229쪽
gismi formam secuti, reji cta archetyparum id parum et actus creativi intuitione. omnes intelli cluales cognitiones ex immediata Dei cognitions sub respectu Entis absoluti derivant, ea fere ratione, qua ex innata eniis idea Rosminius. Quare ipsorum systema ipbum est systema rosminianum, una ultima conclusione adjqcta. Haec itaque Ontologismi forma intelligetur ρx ipsa rosint mani ars leuiati S expObitione, quae in serius dabitur.
Ontologismus ref llitur. 4 4. Psopostrio. Onιologismi ιheoria faba est et perieulosa. Probatur 1' pars: Ontologismi ineoria falsa Θst. Quamvis in quibusdam hujus doctrinae capitibus. varii ejus propugnatores diversa opinentur. in hisce tamen duabus
assertionibus omnes unanimes consentiunt, quae totius systematis caput ac summam continent Prima est: Deum immediate a nobis eognosci: altera : Dei visionem intelle tualium omnium eognisionum medium esse, ipsumque intelligentis lumeneonstiιuere. lam binae istae asseritones cisrto falsae probautur. 415. Falsum primo, nos immediale Deum intueri. Etenim i ' huic intuitioni constanter adversatur conscientiae testimonium. omnibus enim hominibus, Ontologis ipsis minime exceptis, conscientia pernegat, sis hunc intuitum in animo deprehendere, quantumlibet intimas ejusdem latebras perscrutetur. Atqui hunc maxime intuitum, si is vere in nobis esset, prae aliis omnibus internis factis, oecurrere Cou- scientiae necesse foret: esset enim factum internum, ad solum
Psrtinens spiritum, non compositi proprium L. 447, 6'ὶ,
illudque perpetuum, totumque ad se rapiens intellectum, atque omnis cognitionis et appetitionis elementum. Si ergo hic intuitus in intellectu esset, non posset intellectus in se rediens ipsum non deprehendere. 416. Nec clicas, quod hoc factum distincte a conscientia
adverti non possit, id ex assuetudine fieri. Assuetudo enim tunc solummodo conscientiam impedit, quando sesnsationem
exstinguit L. 447, 7' . Unde si quid ex assuehudine in hoc
230쪽
LIBER TERTIUS, CAPUT UD. 22 largumento concludi posset. hoc potius concludendum esset, ex assuetudine hunc intuitum deiicere; at si permata put. concludi nequit, adverti non posse. Quemadmodum, quia nosmetipsus perpetuo sentimus, quotiescunque libρt, in hunc sensum rest ciere possumus, ex hoc ipso, quod sensus iste in omni affectione est implicitus. Praeterea assectionem aliquam conscientia relegi non posse, in iis ad summum assectionibus conlingit, quae ex se perceptivae non sunt. quae videlicet Objectum a subjρcto claro distinctum non offerunt. ASt in actibus ex se perceptivis hoc fieri nequit. Ii enim actus non puram affectionem continent, sed objectum exhibent a subjecto distinctum. Etiamsi igitur subjectum ex assuetudine affectionem distinctam amplius non experiretur, semper tamen posset in objectum sibi oblatum advorisere. Iam intuitus absoluti esset vera intellectus
pereeptio. Ergo intellectus semper posset in hanc perceptionem conscientiae obtutu redire.
417. 2' Si Deum in seipso immedials intueremur, ipsam
ejus essentiam immediate conspiceremus; id quod adeo absurdum est, ut ab ipsis Ontologis negetur; qui dicunt Deum a nobis videri ut Ens absolutum, ut Ens persectissimum et infinitum, nequaquam tamen ipsam ejus essentiam nobis manifestari. Ast immerito onti logi hoc negant. Etenim si Deum non immediate cognoscimus, Sed per conceptus analo. gicos ex rerum finitarum consideratione haustos, mirum non est, si divisis conceptibus ipsum exprimamus, modo ut Ens, modo ut infinite persectum, modo ut Sapientem, modo ut bonum: hi enim conceptus sunt ab invicem inde pendentes. ut qui a rebus diversis abstrahuntur, ac diversimode formantur. Sed Deus in seipso simplicissimus est: nulla penitus est in eo essentiae ab existentia, aut attributorum a natura distinctio,
vel etiam distinctionis tundamentum. Nequit igitur in soinspectus concipi per partes: nequit in se percipi ut Ens. ut
persectum, ut necessarium, quin hoc ipso ejus essentia percipiatur. Vel itaque Deus nullo modo in seipso et immediatovi σεtur, vel videtur ut eSt in se, ac secundum ipsam essentiam. 41d. F'alsum 'aeque 'est, immedialam Dei visionem Gaa