장음표시 사용
251쪽
2. Anima humana ad Dei imaginem condita est. Quis autem hujusmodi imaginem in pura cogitandi facultate, pro sus inani et omnium egens, agnoseat 3 5' Ad ipsam hominis naturam pertinet invictum selicitatis desiderium. Sess voluntas felicitatem desideraro nequit. nisi intellectus eam cognoscat, Saltem confuse: ignoti enim nulla cupido. Ergo. 4' Non felicitatem quamcunque, sed persectam felicitatem naturae instinctu desideramus et inquirimus. Sed perfecta selicitas in summo duntaxat bono reperiri potest. Ergo humana voluntas summum bonum, nempe Deum naturaliter appetit. Ergo Deum naturaliter cognoscit. 5' Quod omnes omnium aetatum homines sine ullo magisterio intelligunt aerecipiunt, hoc in omnium mentibus anticipata notione inscriptum sit oportet. Atqui hujusmodi sunt ideae in quibus prima moralitatis principia fundantur. Ergo. 450. Resp. ad 1 Rego ant. Aliquam enim intellestus a tualem operationem humanae menti essentialem esse, gratis asseritur, et saltum est. Quod, si dicera ηοlemus, primorum habitum principiorum intellectui naturalem esse, hoc intelligi debet non de quibusdam cognitionibus in eo impressis et latitantibus, sed de naturali dispositione ad prima principia formanda, per primitivarum id Harum analysim sL. 554j.
Solum actualis sui sensus est ala imo essemialis, ut supra cle- monstratum est 2 4ὶ.Αd 2 Anima humana est Dei imago, sed imporsecta. Deus
enim est purus actus. Anima autem humana est actus pO-ii illi mixtus; est enim actu quoad naturam ejusque proprie-luie K; sed ad ult Priorem suam perfectionem est in polentia.
Ad 3 Dist. m0.: Ad naturam hominis pertinet selicitatis desiderium. i. e. lacultas appetendi bonum, Secundum quod Dognoscitur eone.; explicitum et actuale desiderium felicitatis, subd. r posita ejus cognitione eone. ἰ antequam cognoscatur, nego. Felicitas enim non in ipso existentiae initio a monte cognoscitur, sed post aliquod tempus, quum nempe ita sese
explicuit intelligendi saeuitas, ut hanc ideam formare sibi possit. Postquam autem mens felicitatis notionem adepta est,
252쪽
LIBER TERTIUs, rapur vii I. 243 profecto naturale homini est ac necessarium, ut eam desideret. Ad 4 Bist. ma .r Felicitatem perfectam naturaliter desideramus, i. e. desideramus ut expleantur animi tendentiae ad bonum nobis conveniens, quodcunque illud sit, eone. ; deSideramus determinatum illud objectum, in quo bonum nobis conveniens reipsa est POSitum, nego. Cone. min. et dist. eons. : Humana voluntas Deum naturali- appetit, nHmpe Deus per naturale hoc desiderium hominem ad se ordinavit, cone. ; homo per hoc desiderium se ordinatae tendit ad Deum, nego. Summum bonum est Deus: nos autem honum nostrum perfectum desideramus, antequam cognoscamus atque adeo quantumvis ignoremus, hoc in Deo solo reperiri. Hoc itaque desiderium, quamvis indicio sit, Deum esse ultimum finem humanae naturae, non tamen a Dei cognitione ullo modo clependet. nec ad Deum per se explicite tendit. Ad 5 Aego ant. Vide dicta in responsione ad 1 R.
E mditur systema Rosminii. 43l. Psoposario III Rosminta de idearum origine sententia multiplici eae capite rejiciensa est. omissis plurimis, quae sive in totum Rosminii systi ma sive in ejus partes animadverti possent, haec tantummodo quae subis imus, ad id, quod nobis propositum est, demou,trandum sum cient.1' Itaque totum hoc systema huic innititur landamento :ens in Omni id ea contintiri: entis autem, si h Og abstracta spectetur. attributa propria esSe universalitatem, necessitatem, infinitatem, aeternitatem. Atque ex his ros miniana conclusio deduci sane non potest. Iam enim Ostendimus, ideo ens in omni iclea contineri, quia est prima nota, quae in rerum cogniti Onct ab intellectu apprehenditur per abstractionem i572. 587, δ'): ostendimus item, abstracta omnia, hoc ipso quoa intellectus existentiae condiviOnitiu8, abstra
253쪽
hendo praescindit, lis omnibus ornari charaetoribus. quibus idea eritis instrumenta est 537, 2'j. Ergo nEcessse non est, ut eo landamento posito, entis idea innata esso dicatur. Notandum praeterea, ens quod in omni id ea continetur, diei posse universale, non tamen uni voce l0. 13. seq. . nee ut universale cognosci, nisi post multa entia cognita L. 558 . Est item necessarium, videlicet non ipSum ens, ut a nobis cognoscitur, sed ejus possibilitas: est insinitum, non tamen secundum realitatem, at secundum extensionem 0. 565ὶ: ac demum est internum, si a fundamento reali omnis possibilitatis praescindamus, per remotionem potius quam per amrmationem, qualenus intelligibilitas ac possibili las entis ab actuali existentia, proindeque ab omni tempore praescindit. Ens autem hoc pacto univerbale, necessarium, infinitum, aeternum, est idea quae a rebus individuis et contiugentibus
abstrahi potest 587, 2'; 428ὶ.2' In hoc systemate non explicatur id parum origo. Etenim sensatio in id eam transformari dicitur, quia sensatio ensi deale doterminat. Atqui haec entis ideatis per sensationem determinatio admitti non pote t. Ut enim supra demonstratum est 366 , intellectus a facultate organica determinari nequit. Ens auisem ideale est in intellectu, ac sensatio est actus organicae facultatis. Itaque etiamsi largiremur, esse menti innatam ideam entis in genere, adhuc tamen aliquid aliud in ipsa mente necessario ponendum esset, quo, poSita
Sensatione, ens idea te determinaretur.
Dices intellectum in sensatione agnoscρre dehora modum determinatum entis possibilis, quod prius a se cogitabatur; id eamque entis possibilis nihil aliud esse, quam conditionem ad agnoscondam in sensatione entis limitationem. At nihil proficiet nos minius, si haec reponat. Etenim ut intellectus insensatione entis mossum, seu limitationem agnoscat, instituesnda est illi inter ens in determinatum et ensis e terminatum comparatio. Sed comparatio haec institui ab eo non potest, nisi prius utrumque comparationis terminum percipiat. Si vero ens determinatum percipi dicatur ab intellectu antequam cum ente inueterminato comparetur, jam idea entis
254쪽
LlBER TERTIUS, CAPUT viii. 24Sindetprminati, ad cognoscendam in sensatione entis limit tionem. est prorsus inutilis. 5' Hoc idem systema ad absurdas conclusiones nos adducit. Nam sensatione posita, mens, praeter id eam entis possibilis quηm contemplatur, vel deprehendit in ipsis objectis illud esse reale quod ipsis est proprium, vel secus. Primum
Rosminius dicere nequit, quin totum suum systema sunditus subruat. Dicat ergo alterum necesse Θst; nempe intellectum sensationem ad res existentes referre, quin prius entis rationem in sensatione agnoscat. Hoc autem si dicat. judicia synthetica a priori instaurare, et cognitionum nostrarumrstalitatem proh lematicam esticere videbitur. Perceptio enim
intellectiva, seu judicium illud quo affirmamus: id quod
sentio eaeistit, subjecto praedicatum attribuit, non quia hoc illi convenire mens perspicit, Sed ex subjectiva necessitate, et sine sundamento. Nam et sensationes, juxta Ros minium, non sunt Objectorum perceptiones, sed merae subjecti assectiones; et ens quod objectis applicatur, est aliquid id ea te, quod in sensationis objecto non percipitur, sed ante omnem
exportentiam naturali necessitate menti contuendum offertur.
4' Dumum et illud a quibusdam animadversum est: hujus syst pinatis auctorem ita de etate ideali quandoque disserere, ut difficile sit desinire quid illud sit; et quamvis ejus animus sincere a pantheismo abhorruerit, nihilominus quosdam modos loquendi ab ipso adhibitos, esse ejusmodi, ut pantheislse fortasse iis abuti possent. 452. Argumentum praecipuum, quo Rosminius suadere
conatur, entis ideam innatam eSSe, huc redit. Id eae universales nequeunt esse omnes acquisitae : idea enim universalis efformari nequit, nisi vel abstractione vel judicio. Atqui utraque operatio ideas universales supponit. Ergo necesse est, esse aliquam id eam universalem, quae non
sit opus intellectus, sed in illo ingenita. Prob. min. quod Abstractio in hoc sita est quod assumpta id ea quapiam particulari, notae communes quae in illa sunt, a notis propriis separentur. Sed notae communes sunt ipsa idea universalis, quam quaerimus. Ergo ante abam.
255쪽
tractionem supponi debet idea universalis jam in mente existens, et in particularibus id eis conteni a. Prob. quoad 2 In omni judicio praedicatum, quod a subjecto distinctum concipimus, eidem conjungimus. Praedicatum autem quodcunque a subjecto distinctum, notionem semper generalem continet; nam quousque certo alicui subjecto non conjungitur, pluribus atque adeo infinitis subjectis possibilibus conjungi potest. 455. Ex iis, quae hucusque de id earum natura et origine disputata sunt, non dissiculter eruitur hujus argumenti solutio. Primo itaque animadvertendum, universalo duplex distingui Oportere, directum videlicet et resteaeum, ut in logica declaratum est L. 558 . Illud est essetitia, seu ratio Specifica, quae proprium est intellectus Objectum : hoc vero eadem essentia, Cognita ut communis pluribus. Animadvertendum secundo, duplicem quoque abstractionem esse; alteram simplicem. seu directam, qua intellectus, oblato per Sensus inuivi suo, essentiam ejus apprehendit i569. 370 alteram compar ιιivam Seu resteaeam. qua ex iis Hi, s siecilicis quas mens possidet, uotaS seneri cas elicit.
L. 57, 2'j. 454. Ruspondeo nunc ad dissicultatem propositam.
Milo Ant. Ad probationem, omissa majori. dist. min. : Iudicium supponit id esas universales. Omitto; ahglroelio. subd.: abstracti O simplex et directa, nego: ahatrachio eoa purativa et res xa, cons. Et nego cons. Ad lm Dist. m Q. Abstractio simplex et directa separat notas communes, quae Sunt in id ea particulari, a notis pio priis, nego: abstractio comparativa et rhsexa, ιranseat. Abstractio enim simplex non circa id eam, sed circa Objectum per sensus Oblatu in exercetur; nec notaS communes a propriis, Sed es,eni iam ab existentiae conditionibus separat. Haec autem abstractio est, quae universale directum facit, ut saepe
Omiιιο min. et dist. consequens di 5tinctione maioris.
256쪽
LIBER TERTIUS, cipuT Ix. 2470uoad 2 , animadvertendum est, in judicio ideam universalem directam, non vero reflexam supponi, Saltem necessario. Hac animadversione posita, concedi potest argumentum, sed nihil inde sequitur, quod rosminiano systemati faveat.
Traditionalium sentenιia exponitur 433. Rρliquum est, ut traditionalium systema ad examen revocemus. Systema hoc omnium recentissimum est, ac Bonaidium auctorem habet . in eum vero finem excogitatum est, ut rationis individualis infirmitas. et ravelationis ac traditionis absoluta necessitas, ad rationalismum radicitus exstirpandum, firmiter stabiliretur. Tota porro hujusmodi doctrina ad hanc summam reducitur: mentem humanam filii relictam ultra sensibilium perceptionum ambitum excurrere, ideasque universales ac notiones abstractas sibi cudere non posse, sed egere auxilio rationis Θlterius. quae ideas univer sales et veritates quae ex his id eis emorescunt, easque praesertim quae ad religiosum, moralem ac socialem ordinΡm perintinent, ei tradat atque communicet. Traditionem autem hane fieri in praesenti hominis statu per rationem socialem, mediante loquela, quam societas in qua degimus, nobis communicat; loquela enim, cum sit id earum expressio ac veluti corpus, eas nobis praesentes ac perceptibiles facit. 456. Hinc statuunt 1' sine verbo impossibilem raso cogitationem, ut visio est sine luce impossibilis; impossibilemque esse homini veritatis inventionem, ut creatio illi impossibilis est.
257쪽
2' Primum hominem a Deo immediato Ideas accepisse, hoc ipso quod loquelae donum ab eo accepit. 5' Educationem socialem per loquelam esse absolute necessariam, ad hoe ut ratio cogitare incipiat, et ut cogitare
4' Fieri prorsus non posse. ut homo verba aut quaelibet
idearum signa proprio marte inveniat. 5' Absolutam esso ac naturalem revelationis primitivae seu instructionis educationisque divinae necessitatem, ad intellectum rationemque hominis formandam. 6' Rationem esse mere passivam, Seu roceptivam cognitionum, quae ipsi cum verbo communicantur. 7' Veritatem Omnem a societato per auctoritatem tradi. et
ab individuis per actum fidei suscipi, fidemque esse rationis ac scientiae principium. 457. Haec traditionalismi primitiva forma, quam Bonaldius professus est, Omnes prorsus ideas et cognitiones intollectuales complectitur. At plures deinde ex eadem schola philosophi originariam hujus doctrinae cruditatem variis modis emollire ac temperare conati sunt. Cl. Bonnetly, saltem postremis hisce temporibus, traditionis necessitatem ad eas solas veritates quae ad religiosum ac moralem Ordinem pertinent, coarctare videtur; quae vero sunt extra horum 60gmatum ambitum, aut quae ex iis ratiocinio derivantur, a philosophis inveniri posse non negat . P. Ventura concessit et ipse intellectui vim larmandi sibi ideas primitivas entis in genere, ejusque proprietatum, ideas
generis et speciei, concreti et abstracti, causarum et esse-ctuum, aliasque id genus; quin etiam notiones boni ac mali moralis, ad quas, ut ipse putat, per physici boni ac mali
cognitionem evehimur; existimavit tamen notiones Dei, spiritus .et immortalitatis animae, tum etiam ossiciorum moralium claram distinctamque cognitionem non posse hominem aliunde recipere, quam a revelatione divina, per loquelam traditionemque propagata. Nihilominus diserte docuit. has ipsas veritates, quas ratio Suis sibi viribus comparare nequit,
258쪽
MBER TERTIUs, rapvT ix. 249 postquam ab ipsa per fidem receptae sunt, demonstrari ab eadem posbe, earum coguitionum Ope quas ex se acqui
458. Demum non desunt, qui adhuc mitiorem traditionalismi formam in praesenti proponant. duorum haec est Sententia. ' Mentem humanam pollers quidem vi interna, sibique
propria; eamdem tamen, ut homo, qualis nunc nascitur, ad expeditum rationis usum perveniat, externo aliquo auxilio opus fistboe. 2' Principia veritatum rationalium, metaphysicarum ac moralium a Deo conditore humanae menti inclita esse: ita tamen, ut solummodo confusus quidam harum veritatum sensus et vaga quaedam apprehensio ipsi inbit: ad hoc autem, ut homo claram, distinctam, certam Dei et Veritatum moralium cognitionem sibi comparare possit, institutione aliqua sociali, sive per verbum, Sivu per Scriptum, Sive Per gestum, sive per alia quaecunque media, quae SocietatiS commercium suppeditat, inuigere. 5' Institutionem hanc non esse habendam ut em cientem causam, per quam homo ad expeditum suae ratio uis usum perveniat, Sed tanquam meram conditionem, Sine qua non possit ad expeditum illum usum perve uire. 4 Postquam homo suae rationis usu reapse fruitur, sua sola ratione quam pluriuiaS veritates naturalis Ordinis assequi posse. 459. Adverto, traditionalismi doctrinas cum aliorum quo- quis systematum, circa idearum Originem, principiis cohaerere aliquatenuS POSSe. Et re quidem vera Bonaldius ideas innatas admittere videtur, sed Elis, Sine verbo latentes dicit et invisibiles, et quasi quosdam propemodum characteres acromaticos per verbum colorandos: accedente autem verbo, id eam fieri perceptionem, videlicet coram intellectu praesentem iteri, ac percipi.
259쪽
Bonnelty omnes ideas innatas excludit, et solas in animo
Ventura, quod mirum est, cum Aristotelis ac s. Thomae doctrina limitatum suum traditionalismum conciliari optimopulat. Deniqui sunt etiam, qui traditionalismum cum Ontologismo consociant, quatenus confusam illam cognitionem, quae traditionem praecedit, ex intuitu Εntis infiniti comparari asserunt. uuam sententiam minus mirabere, si recolas quod supra vidimus, Ontologistas videlicet recentiores, ad notiones distinctas acquirendas, sermonem neceSSarium existimare. ARTIcULUS II.
Traditionalismus refellitur. 460. Paoposivio l. Absurde asseritur, primas ideas universales recipi per verbum, aut signum quodcunque arbitrarium. Sane 1' ideas per verbum tradi aut gigni, non minus absurde dictum videtur, quam ideas fieri per s sensationis transformationem. Verbum enim auditum ex se est mera sensatio; quomodo itaque mera haec sensatio ideas, quae sunt quiddam a sensatione prorsus diversum, Dullamque naturalem relationsem cum illa habens, in mente producit 3 Quomodo fit, ut vocabula, in diversis linguis omnino diversa, easdem in mentibus insantium ideas excitρnt; et e converso idem sonus, in diversis linguis, diversas ideas imprimat 3 Aut quomodo vox, Scriptum, gestu S, quae adeo inter se disserunt, eumdem nihilominus emctum producunt Τ Ηaec dicuntur a traditionalibus mysteria. At non eerte mFsteria divina, aut naturalia, Dec mysteria ullo modo, Sed si proprie loqui velimus, absurda Sunt.
2' Verbum aut signum quodcunque, nullum subsidium intelligentiae an Hrre potΘst. nisi mens ejus Signi fit cationem intelligat. Significatio autem est nexu S quidam inter signum ac rem signi licatam; et in Signis arburariis, est nexus ex arbitrio institutoque hominum inductus. duum itaque verbum in aure sonat, vel hunc nexum mens jam cognoscit, vel
260쪽
secus. Si non cognoscit, nunquam per signum in rei significatae cognitionem deveniet. Si vero hunc nexum cognoscit, hunc cognoscere nequit, nisi rei significatae ideam possideat. Ergo ut verba aliquod subsidium menti con Drant, necesse est, ut res quas illa significant. men S prius cognoscat: videlicet verba possunt quidem eis cere, ut ex associatione inter verbum et id eam jam constituta. id eae rerum quas ipsa significant, in mente reviviscant, sed ideas in mente primo producere profecto non POSSunt.
ν uuomodo autem vim significandi quae vocabulis inest, mens primo cognoscit' Prosecto vel per alia vocabula quorum significationem jam noverit, quae proinde aliquas ideas in mente audientis existentes Supponunt, vel denique per signa quaedam naturalia, quae dum vocabulum profertur, ad objectum per illud significatum mentis attentionem dirigant. Ita v. gr. subjicimus pueri oculis duo vasa. duos bacillos, duo folia aequalia, unumque alteri applicamus et comm n.
suramus, et Simul ingeminamus eam vocem : aqualia. Ex
hoc puer intelligit, nos per eum sonum significare velle id quod ipse, iis objectis tali modo sibi oblatis, mente concipit. At si pueri mens, per attentionem quam ad objocta sibi commonstrata convertit, ideam aequalitatis vi sibi propria
efformare non posset, Sane et signum naturale, et signum
arbitrarium tam essent illi inutilia ad vocabuli significationem intelligendam, quam stipiti aut lapini. Ergo 1' signa
quaecunque non ideae cauSa Sunt, sed ad summum Occasio ;2'ὶ signa arbitraria neque occasionis munere fungi possent, nisi signis naturalibus sociarentur ἰ δ', signa quoque naturalia inutilia essent, nisi mens vi sibi propria ideas elicero posset; 4'ὶ demum non ideae per Signa, sed signa per ideas intelliguntur. 4' duum agitur de vocabulis, quae rerum rationes prorsus insensibiles, ad quas audientis attentio per signa naturalia converti nequit, significant, quo pacto Morum significatio primo ab infantibus intelligitur Τ Necesse plano est, ut infanseam eruat ex consideratione et comparatione plurium locutionum, in quibus eadem vox recurrens unam eamdemque x