장음표시 사용
241쪽
433. Dicunt VI. Ratio cujus omnes participes sumus, est ipsa ratio universalis, necessaria, immutabilis, ipsa ratio
Dei, mentibus nostris longQ superior, quam Omnes ex aequo consulunt quicunque rationales Sunt. Sanes' nisi dicamus unam esse rationem quae omnes intelligentias illuminat, quamque omnes consulunt, nunquam certi esse possemus, omnes homines easdem veritatps vidsere quas videt unusquisque. Recte Augustinus: a Si ambo vide. x mus verum esse quod dicis, et ambo videmus verum essen quod dico, ubi quaeso id videmia, 7 Nec ogo in te. nec tu in
v mρ, sed ambo in ipsa, quae Supra menteS nostras est, in- , commutabili veritate is l. vla Sentimus omnes veritatem a nobis non creari. sed ut aliquid ante nos positum a mente recipi, nou Secus ac ab oculo solis radii recipiuntur.5' Veritales sunt aeternae, necessariae, et immutabiles.
Atqui extra Deum nihil est ρjusmodi. 4' Nos intelligimus veritates quas Deus intelligit, et ordinis quam ipse necessario sequitur, immutabilem legem. Atqui quod Deus intelligit, in Deo est: in Deo quoque est regula quam Deus necessario Sequitur. Lego. 454. Res p. distinguendo singula, quae in antecedente di
Ratio humana est ratio uniuersalis, non quidem ratio unica numero, omnibusque realiter communis, sed ratio quae pro individuorum multitudine multiplicatur: EStratio necessaria, non tamen subjective, sed in rationibus objectivis quas porcipit, et circa quas operatur: eSi immutubιlis eodem modo.
Nullo igitur pacto est ratio Dei, sed participatio seu similitudo participata divini intellectus. 435. Ad 1M quod attinet. haec animadvortantur :1φὶ Una est ratio quae omnes intelligentias illuminat, nempe
causaliter, i. e. sui similitudinem Omnibus communicando, seu lumen intelligentiae nostrae creando, cons. praefulgens singulis, ut objectum et locum lucreatum, nego.
iij confess. Lib. XII, e. v. Diuiti do by Gorale
242쪽
UBER TERT,Us, cx T VII. 2332οὶ Una est ratio quain omnes eonsulunt, quatenus omnes, ex ejusdsm divini luminis participatione. easdem rationes in objociis apprμhendunt vel apprehendρre possunt, easdemque rerum relationes intelligunt vel possunt intelligers,
eone. ; quatenus Omnes rationem unam objectivam immediale, ut normam, in Spiciant, nego. 5ρὶ Omnes homines easdem veritates vident. quas videt unu quisque; h. e. easdem Veritates expressas in una eademque rationis superiori, nego; easdem veritates, ut exprimendas ab omnibus, qui in rebus easdem rationes apprehendant, quas nos apprehendimus, eons. 4'ὶ Hinc patet, cur certi Simus, omnes homines easdem per tales videre, quas nos videmus. Etenim certi Sumus, nos percipere res rerumque relationes, prouti sunt objective: sentimus item evidentia relati Ouum perceptarum nos cogi ad sic et non aliter judicandum. Hinc concludimus, fieri non posse, ut quicunque sit intelligendi capax, ea quae nos percipimus, non percipiat, et ad eadem quae nos proserimus, judicia proferenda, evidentia eadem non cogatur. 456. Ad s. Augustini locum respondebimus cum f. Thoma: is Aliquid in aliquo dicitur cognosci dupliciter. Uno modo, sicut in objρcto cognito: sicut aliquis videt in speculo ea,n quorum imagines in speculo repraesentantur. Et hoc modox anima in statu praesentis vitae non potest videre omnia in , rationibus aeternis : sed sic in rationibus aeternis cognon scunt omnia beati, qui Deum vident, et omnia in ipso. Alio, modo dicitur aliquid cognosci in aliquo, sicut in cognitionis, principio. sicut si dicamus quod in Sole videntur ea, quasa videntur per solem. Et sic necesse est dicere, quod animax humana omnia cognoscat in rationibus aeternis, per quarum x participationem omnia cognoscimus. Ipsum enim lumenn intellectuale, quod est in nobis, nihil est aliud, quam quaen dam participata similitudo luminis increati, in quo contis nentur rationes aeterna . v
437. Ad 2 Dist. 1 pariem. Qui,que sentit se non ereare
243쪽
veritatem obiectivam, quae est relatio a nobis independens inter objecta cognita, eone. : i. e. se non proserre judicium consorm veritati objectivae, nego. Diat. parum. e Seniimus veritatem a nobis recipi etc., scilicet objectorum intelligibilitatem mentes nostras assicere, sicut radius solis omnium oculos assicit, eo .: quasi vero objρclorum ideae existentes in mente infinita, vel lumen ipsum substantivum et increatum nos assiceret, nego. G8. Ad 5 eone. maj. eo modo intellectam, quem in ant cedenti capite sZ87. ροὶ, et in ontologia, agentes de rerum essent iis s0. 51 M , explicavimus. Disι. min.: In ordine reali existentiae, eo .; in ordinoideati et intelligibilitatis, subd.: in dependenter a Deo, conc.;dμpρndenter a Deo, nego. Vide alibi dicta de possibilitatis fundamento i0. 86 . 459. Ad 4 Diu.: Intelligimus veritates quas intelligit Deus, prouti sunt in divino intellectu, nego: intelligimus
easdem rerum relationes quas Deus intelligit, pubd.: ita tamen ut nostra cognitio determinetur ab objectis, in quibus existunt essentiae, quarum exemplares ideae sunt in divino intellectu; Deus autem in sua ipsa essentia intelligat omnia, eone. : ita ut nos intelligatuus quae intellisimus, in divina
essentia. nego. Cone. min. et nego con8.
Variae hujus systematis formae eaeponuntur. 440. Ssquitur ut id earum innatarum sFstema expendamus. Hujus primam sormam in Socratica et platonica doctrina reperimus. Plato semina quaedam a Socrate sparsa colligens atque excolens, Staiuit animas humanas, dum in astris dese-
244쪽
UBER TERTIUS, cxpG vIII. 233rent s20R ldoas rerum aeternas et immutabiles intellexisse. per species intellectuales a summa Ment8 ipsis inditas. Postquam vero in admissorum scelerum poenam, corporibus, quasi carceribus, inclusae fuerunt, retinuisse quidem ingentias illas species, sed mole ac pondere corporum, quibus demersae sunt. impediri. quominus per illas ad actum cognitionis determinentur. Hinc ut ideas actu iterum intelligant. aliquo alio incitamento indigero: excitari autem a sensationibus: sensationes enim res menti corporeas offerum, quae idearum participatione suam essentiam sortiuntur. Ex his
concludebat Plato, nihil novi nos in dies intelligere, sed per
ingenitas species naturaliter cuncta cognoscere, non tamen actu sed habitu; cognitionem vero omnem quam nunc adipisci arbitramur. veteris cognitionis reminiscentiam esse.
441. Ingenitas ideas, diverso tamen modo, Cariosius iterum ejusque assectae in philosophorum scholas intulerunt. Divisit Laries ius mentis humanas ideas in aduentitias. faetitias et innatus. Quid vero ideae innatae nomine intelligeret, non est satis exploratum. Semel tamen prosessus ost. Sonunquam scripsisse vel judicasse. mentem indigere ideis innatis, quae sint aliquid diversum ab ejus fa Itala eogitandi :easque solum id seas vocasse innatas, quae nec ab Objectis externis, nec a voluntatis determinatione procederent, sed a
sola cogitandi facultate si . 442. At longius progressi sunt cartesianorum plerique.
Borum sententia est, admittendas esse ideas quasdam mentibus omnium impressas, seu formas quΗsdam repraesentativas, quas mens non quidem actuali reflexione contempletur
jugiter, sed perceptione quadam habituali semper cognoscat: ita tamen ut si attentio deficiat, eas involutae in nobis et quasi consopitae delitμscant, si autem attentio adhibeatur.
rursum excitentur, mentiquq praesentes fiant. Hujusmodi
sunt idea in primis supremi Numinis; tum etiam ideas illas omnes, quibus nituntur generalia quaedam principia, quorum veritas ab omnibus lacillima iniolligitur; ut v. gr. illa: quae
lsi CL cartesii nouia in programma MVisum ud art. 12. Exstant inter eius epi.
245쪽
sunt eadem uni tertio, sunt eadem inter se: et: quod tibi fieri
non vis. alteri ne feceris. aliaque id gθnus. 445. Intor id Marum innatarum fautores recensendi quoquo sunt Lethnithius ae Wolfius. et ipse Κantius. Censuit Lesib-
nitrius, ut alibi retulimus C. 14 , infimi ordinis monades.
ex quibus corpora coalescunt, ObScura quadam perceptions naturaliter praeditas esse, qua rerum universitatem sibi repraesentant. Alteram vero mona dum esse classem, quae claris id eis sed confusis instructae sunt: hae sunt brutorum animae. Tertiam vero classem animas humanas complecti, quae non clara modo, sed etiam distincta rerum repraesentatione gaudent: ita tamen, ut omnia sibi confuse principio repraesen-tunt. distincte vero per partes et cum quadam successione, in qua antecedens repraesentatio sit subsρquentis ratio sussiciens s 75j. Hunc sere in omnibus sequi bur Wolfius. Des Kanlio alibi diximus f L. 515 . 44ι. Huc denique spectat Ros minii viri es. systema. quod
cum recentisSimum sit, ejusque auctor ingenio, subtilitate,
eruditione, multis praecellat, diligentius exponi meretur. Cujus doctrinae haec summa est: unicam esse in humanamentρ id pam innatam, videlicet ideam enιis possibilis et communismi. Sic itaque statuit: ' instituta id earum nostrarum analysi, facile deprehendimus, in iis omnibus ideam entis contineri; nisi quod idea entis est prorsus in determinata, caeterae vero ideae ens aliquomodo determinatum exhibent. Nam v. gr. in idea lapidis ego cognosco elas non quodcunque, Sed unum aliquod ens, quod lapidis determinationes habet. Idem de caeleris dicatur. Itaque ens in omni reperitur idea; adjectae vero determinationes nihil aliud sunt, nisi ipsa entis idea certis quibusdam modis limitata. Omnibus proinde id eis idem substratum subjicitur, Omnes idem elementum includunt, quod est esse ideale seu possibile. 20 Determinationes enti superadditae vel complete ens determinant, vel solummodo ex aliqua parte determinant. et ex altera in determinatum relinquunt. V. gr. possum mihi sor-
mare ideam libri certae cujubdam maguitudinis ac formas,
246쪽
υBER TERTIGs, c pur viii. 237eertis quibusdam typis impressi, iisque omnibus accidentibus instructi, quae certum aliquem librum asticiunt. Haec estidea libri determinata, quanquam adhuc generalis sit, quia pura est idea, non vero liber realis; estquo veluti quidam typus menti propositus, in cujus exemplum indefinitus realium librorum numerus fieri posset. Ε contrario habere possum ideam libri aliqua ex parte in dernii natam, ut quum
librum cogito secundum ejus essentialia constitutiva, praecisione lacta a magnitudine, forma, typis. ac caeleris hujusmodi. Ideae porro ex toto determinatae concrelae appμllantur; quae Vero ex parte indeterminatae sunt abiaraetae. At si ex libri idea omnes ejus determinationes tam accidentales quam es sentiales abstraho, elabitur libet e mente, nec aliud superest. quam idea ensis ex toto indeterminati. 5' Ex his sequitur, duo explicanda esse ad problema dei dearum origine solvendum; videlicet primo origo ideae in.dpterminatae, ac secundo origo determinationum quae ipsam asticiunt.
4' Quod ad primum attinet, id sa entis possibilis exhil,et
aliquid omnino universale ac necessarium, et consequenter
aliquid insinuum atque oeternum. Bujusmodi autem idea nec
a Sensationibus. nec a propriae existentiae sensu oriri potest, nec reflexione seu abstractione estici, nec occasione sensationis sive a nobismetipsis, sivε a Deo in animo nostro produci. Superest igitur, ut sit innata, videlicet non acqui Sita, sed naturaliter insita, atque ab ipso Creatore menti Oblata. 5' Varias autρm entis cleterminationes cognoscimus per sensum tam internum, quam externum. Facile porro intelligitur, quo pacto sensationes in ideas convertere possimus, si idea eniis innata ponatur. uuum enim animus Sensationes experitur, secum ipse dicere potest: hic est unum ens sensatione limitatum ac determinatum. V. gr. quum stellam aspicit, non cogitat amplius ens in determinatum, sed ens cum determinationibus luminis eju que graduum. magnitudinis, formae, aliisque. Hae Onlites qualitates ens determinatum esti clusit, atque omnes a bensibus Suppeditantur.
6' uuum dicimus : hie esι ens luminosum, assirmamus ali-
247쪽
238 ps cu0L0cIA. quid . cognitio autem quae in assirmatione sita est, seu in persuasione subsis&nιiae sε xistentiae realis , id eam incluuit; nequit enim realis existentia assirmari de ori secto, quin aliqua simul ejus idea habeatur. Itaque quum judico aliquid subsistere, duo simul habeo, nempe ideam rei. et judicium de ejus subsistentia Id ea rei. quatenus huic judicio sociatur. vocatur a Ros minio inteliaeιualis rei perceptio. 7 In perceptione hac intellectuali. id ea quidem rei continetur, sed cum objecto particulari et sensibili adhuc colligata. At divulli inde potest, si a cogitatione subsistentiae ejusdem objecti praecisio fiat. V. gr. si servata stellae imagine, de ejus reali existentia non cogites, eamque consideres ut stellam possibilem, ut lypum ita definitarum numero steliniarum, quae per creatori S putentiam produci possunt. haec stella possibiljs erit idea pura determinata. Quae stellae de terminatio possibilis non est amplius sensatio; haec enim realis est. non possibilis . nihilominus sensatio occasionem mihi praebuit ad eam reperiendam, animusqus intelligens
eam reperit considerando ut possibile id, quod sensatio ut reale olferebat. Huc autem animus emcore potest; cognoscit enim, quid sit ens possibile. duum vero stella possibilis sit universalis, haec spiritus Operatio, qua stellam ut possibilem respicit, a Rosminio vocatur universaliautio. 8' Ut universa ligatio efficit ideas compleιe determinatas 2' , ita ahsιraciis, quae altera est mentis Operatio. reliquas sormat ideas, quae sunt ex parte determinatae, et ex parte indeterminatae; ut quum animus non modo a subsistentia stellae, sed etiam a magnitudine, a luminis iniensi late, aliisque accidentibus hujusmodi praescindit. M liaque humana quaevis cognitio duplici constat elemento; videlicet elemento a priori et formali, quod est idea eniis,
et elemento a posιeriori et maιeriali, quod determinationibus a sensu oblatis continetur. Per has determinationes idea enistis convestitur, limitatur ac in reliquas omnes ideas transforia matur. Hae autem determinationes materialiter suppedita tur a sensationibus, formantur Furo duplici illa operaιione, universalizatioue eL abstractione.
248쪽
. LIBER TERrius, expur viii. 23910. Sle solvitur quaestio de idearum origine. Nam omnes ideas generi cae et specificae sunt ipsa entis idea, sensationum ope ac duabus iis mentis operationibus diversi modo dete minata. Primitiva autem illa idea, cum ad hasce operationes tanquam necessaria conditio praerequiratur, per easdem sormari nequit. Necesse est igitur, ut homo eam a natura accipiat, sciatqus quid sit ens, quin hoc addiseere debeat; omnia enim per hanc primam cognitionem addiscit.
Empenduntur theoria Platonii et Carissit. 443. Expendemus modo systemata Platonis. cariosii et cartesianorum; deinde rosminianam theoriam. De Leibnitrii
PRoposiTio I. Intellaetus humanus res non eognoscit per speries ingenitas. Haec est Platonis, ut diximus, opinio. Resutatur autem: 1' Quia duabus salsis hypothesibus tota innititur. Prima est, animas corporibus praeexstitisse et unitionem animae cum corpore poenalem esse. Altera, immediatum nostri intellectus objectum esse ideas di vi nas, atque adeo, juxta platonicos quosdam, ideas immateriales separatas. Utraque hypothesis supra rejecta est i2i 5, 4l5, Seq. L. 55l, seq. . 2' Animae rationalis cum corpore conjunctio naturalis est, ac pulcherrimum naturae opus. Est ergo in animae rationalis bonum, non in detrimentum. In magnum autem ejus detrimentum cederet conjunctio ista, si naturalem rius cognitionem non modo non promoveret, verum etiam impediret aepe ne aboleret, ut a Platone ponitur.5' Intelligi prorsus nequit, quomodo corpus animae cognitionem, quae per species in ipsa jam inuitas determinari possit, impedire queat. Cognitio enim hujusmodi nullo pacto depend pret a sensibus . nec per corporeum aliquod organum expromenda esset. Anima vero Si in seipsa jam species rece-
249쪽
pit. easque in seipsa servat. habet in seipsa adaequatum suae
cognitionis principium: nec corpus in animam agere PoteSt, aut species ipsi impressas obluscare utcunque aut delere, aut animae vincula injicere, ne in actum erumpat: quae quidem Omnia mullo magis vera sunt in sententia Platonis, juxta quem anima corpori, tantummodo ut motor mobili,
conjungitur il 0 . 446. Celebris est, et specie quadam non caret ratio illa,
qua Plato suadebat, nihil novi nos addiscere, sed reminisci solum, quae Olim didicimus. Homines enim quicunque,
quantumvis rudes, si apte interrogentur, recte ac Vere ad singula respondent: nemo autem verum respondere poteSt, nisi in iis, quorum cognitionem habet. Ergo Omnes ii Omines, antequam scientiam acquirant, veritatem cogDOScunt. Respondet optime s. Thomas: c dicendum, quod Oruinatas interrogatio procedet ex principiis commui ibus per ses notis ad propria. Per talum autem proceSsum Scientian causatur in anima ad uiscentis. Unde quum Verum respons det de his de quibus secundo interrogatur, hoc non estv quia prius ea noverit; sed quia tunc ea de novo addiscit. x Nihil enim refert, utrum ille qui docet, proponendon vel interrogando proeedat de principiis communibus ad B couclusiones. Utrobique enim animus auuieuιis certilica v tur de posterioribus per priora iij. . 447. Paupostrio II. Nullae sunι ideae innatae. Pruno nullae sunt, si tueae innatae ira intelligantur ut a cariessio in loco supra citato 441ὶ intelligunιur. Cartesio enim ideae innatae illae esse videntur, ad quas ex ipsa uaιura facultatis cogitandi mens determinatur. At 1' si ponamus cogitandi lacultatem esse ex se ad hasco
ideas determinatam, eae statim ab ipSO Suo ortu in mente vi gerent. Id quod est contra experientiam. Ideae Euim quae hoc pacto innatae dicuntur, Sulum post experientiam, ac post plures alias cognitiones, in humaua menιου versari incipiunt. Reponet Cartebius, tunc ea8 ex habituativus fieri actuales, et iὶ Sum. J., P. L,LXXXIV, aru III ad A
250쪽
ex directis reflexas. Hoc autem quomodo probabit' An ex eo quod essentialis sit animo actualis aliqua intellectus operatior uuid vero si hoc negetur, ut negari debeti Est igitur haec assertio gratuitis principiis innixa. 2' Falsum est, esse in intellectu humano ideas, quae neque ad adventitias neque ad lactitias revocari possint. Nomina- stim vero ideae illae, ex quibus principia prima procedunt, ui li deae entis, unius, identitatis et caeterae hujusmodi, sunt adventitiae per abstractionem superius explicatam 596, seq. . Idea vero Dei et ideae morales sunt sactitiae ac deductae, ut supra ostensum est i592, seq. 598 .
448. Secundo: nullae sunt ideae innatae, ut intelliguntur acartesianis 442 .
Nam eorum opinio supponit, ideas esse semper perceptionis Obj 'clum, et a perceptione realiter distincias, id quod falsum est 346, 5' , et idealismo viam aperit. 2' uuio vero sint illae lormae menti impressae, et habituaIi cognitione intellectae, quin de hac cognitione sensus intimus nos monere possit; quomodo illae consopitae delitescant; aut quomodo deinde mens ad eas restexe contuendas determinetur, haec prosecto Omnia nescio an intelligi possint, probari
Eadem opinio non sussicit ad idearum originem explicandam. Caeterae enim ideae quae innatae nou sunt, si cum sensationibus, ut par est, non confundantur, quomodo, aut qua vi produci dicuntur Τ Sane aut a Deo, aut a mente Occasione sensationis. Si dicant a Deo, dicunt quod probare nullatenus possunt. Si a mente, inseremus, eadem vi mentis eas quoque ideas, quae innatae dicuntur, produci posse. 4' Demum hujusmodi innatae ideae minime necessariae sunt, cum earum Origo assignari possit, nec majores revera dissicultates prae se serat, quam caeterarum idearum origo. 449. Subjicimus praecipua rationum momenta, quibus suam opinionem cartesiani confirmabant.
Aieba ut 1' Humanae menti essentialis est aliqua actualis cogitatio. Ergo nec in primo suae existentiae exordio omni cogitatione, etiam habituali, destituta esse potest.