장음표시 사용
311쪽
5'Iudici iam hoc speculativum, quamvis ad agendum liboros uiliciat, tamen Saepe non Sulli it ad agendum prudenter. Idcirco si prudenter agere volumus, inquirimus non solum quid eligi possit, sed etiam quid sit eligendum. Sed haec ipsa
553. llis quae praemissa sunt, intellectis, clim cito non erit
humanae voluntatis libertatem asserere ac Vinclicare. Primo de libertate a coactione, tum de libertale indisserentiae. Psto pus mo XI. Etsi actus quia voluntate imperari dicuntur, eoacti esse pυβοι nι, repus nuι ιumen, iacιus a vυιuntate elicuos
Propositionem hanc ipsis s. Thomae verbis probabimus.c Duplex est, Sic uis putat Aquinas, voluntatis actu S. Unus a quidem, qui est ejus imme uiate, velut ab ipsa elicitus, s scilicet velle. Alius, qui est actu Sa voluntate imperatus, et v mediante alia potentia exercitus. ut ambulare et loqui, quin a voluntate imperantur, exercentur autem me uia ut pos tetitia motiva. re uuantum igitur ad actus a voluntate imperatos, volun-s tas violentiam pati Pot 'St, in quati tum por violentiam e a teriora membra impedire POS, uiat, ut Imperium voluntan tis Exsequantur.
B Sud quantum ad ipsum proprium actum Voluntatis, non, potest ei violentia interri. Et hujus eει ratio, quia actus a voluntatis nihil est aliud, quam inclinatio quaeritam proces dens ab interiori principio cognOScente : Sicut appetitus 3 naturalis est quaedam inclinatio ab inistriori principio, etn sine cognitione. Quod autem est coactum v Et violentum, x est ab exteriori principio. Unde contra rationes ni ipsius s actus voluntatis est. quod Sit coactu S vel violentus . . . Potesta homo per violentiam trahi, sed quod hoc sit ex ejus vos luntate, repugnat ratio ut vi Oletitiae is l. v
312쪽
35 l. ΡRoposiTIO XII. Bumana voluntas libertate gaudet indisserentiae. Probatur I. ex propria intellectus cognitione, qua voluntati eligonda propon utitur. Etenim 1' cum adaequatum intellρctus nostri objectum sitens in genere, intellectus noster bonum in genere, ac proinde plures ac diversas boni rationes cogn0scit. Ita tamen varia haec bona disparata sunt et opposita, ut quod ad unum eorum aSSequendum utile est. ad plura alia assequenda nihil conserat. imo vero ad quaedam impedimento Sit. V. gr. quaedam conserunt ad bonum honestatis, quae non sunt ad bonam valetudinem utilia, et sensui molesta accidunt; et vice. versa. Unum solummodo est bonum quod secundum omnem
considerationem bonum est, in quo nullus boni desectus, nulla mali ratio apprehenditur, et hoc est felicitas perfecta. Atque idcirco hoc bonum voluntas necessario appetit, ut dictum est 525 . At particularia omnia bona, SP cundum varias considerationes, apprehendimus simul ut bona, ut non bona, ut mala. Voluntas ergo non potest per hujusmodi cognition om ad haec bona prosequenda necessario ii, flecti;
sed quemadmodum potest in illa tendere, secundum quod aliqua honi ratio in eis praesulget, ita potest ab iis prosequendis abstinere, secundum quod boni d Psectum prae se serunt, atque a deo potest illa averSari, Secundum quod accipiuntur ut mala. 2' Alio modo. Νullum bonum potest ad se necμssario vo-Iuntates m trahere, aut ejuS es pacitatem explere, nisi bonum undequaque persectum. Nam Sicut intellectus bonum undequaque persectum apprehendit, i. e. felicitatem, ita voluntatis inclinatio naturalis est ad bonum hujusmodi; esto, hominem determinale non cognoscere, in quo Objecto rea li ter illud re p. rititur. Quod si ipse in aliquo Objecto persectam
suam felicitatPm se reperire experiretur, hoc certe, quia naturalem voluntatis inclinationem ad se converteret. totamque ejus capacitatem explPrΘt, voluntatem ad Se neces Sario traherμl. Ssed bona quaevis particularia limitata sunt, et a por-fecti bovi ratione deficiunt: proinde nec naturalis lucti-
313쪽
psycΗ0L0GlA. nationis sunt proportionatum objectum, nec capacitatem voluntatis explere poSSunt. RepugnΗt ergo, haec bona voluntatem ad se necessario trali stre; quBmadmodum repugnat, effectum excedere causae virtutem, et capacitatem infinitam actu finito expleri.
5' Quaecunque homo appρlit, ideo appetit ut sit felix:
nam ut saepst dictum est. selicitas est ultimus hominis finis. Jam omnia bona detρrminata quae ab homine cognoscuntur,vsti sunt in se media necessaria ad felicitatem, vel non sunt. Si non sunt, non potest voluntas ex D pcessario se licitatis amore ad illa necessario prosequenda determinari. Si sunt, homo necessariam eorum cum sua felici late connexionem non cognoscit. Nam verum suae felicitatis Objectum, quod est Deus. intuitive et expθrimentaliter non cognoscit. Quem admodum ergo hoc summum bonum non ne Θssario appetit 324 , ita nec media quae ad illius possessionem necessaria sunt, neceSSaria potest appetere. 4' Boc quod dicimus, egregie confirmatur paritato ab intollεciu desumpta. Nam illae Solum conclusiones necessarium intellectus assensum extorquent, quae sunt evidentes quae scilicet cum primis principiis, quibus necessario intellectus adhaeret, necessario connexa cognOScuntur. Quae vero conclusiones evidesntes non sunt, sed hinc inde probabiles. etsi ex alterutra parte probabiliores sint, assensum tamen intellectus ex se sibi vindicare non valent; quia earum con-nρxio cum 'primis principiis non cognos 'itur. A pari. Si quae bona cum ultimo fine beatitudinis, ut media necessaria, connexa cognoscerentur, haec Voluntatis amorem necessario ad se raperent οῦ quae vero cum ultimo illo fine non cognoscuntur necessario connexa, voluntatis ad Se amor8m necessario trahere non possunt. Nulla autem bona cum ultimo fine necessario connexa esse homo cognoscit. Ergo. Ita fere f. Tho
bertatem nostram nobis testatur, ut frigus, calorem, dolorem, et assectiones alias quascunque.
314쪽
Etenim ipsam libertatis radicem sentimus in nobis; qua est intellectus judicium de re quavis multiplex et varium, aetate judicium, quod ad nullam rem appetendam necessitate absoluta nos determinet. 2' Sentimus in nobis et actus liberos et actus necessarios, ita ut hoc cum illis compararμ possimus, et quantum inter se differant, deprehendere. Quis enim v. gr. non sentit, felicitatem se longe aliter velle ac deambulationem in horto et storis odorem Τ5' Sentimus nos frequentissimo de oligendis deliberare, ac motiva quaerere, ut in unam partem potius quam in alteram inclinemur: et in rebus gravioribus, intelligimus adhibendam esse consultationem, ne imprudenter agamuS. 4' Non raro, quam pro neutra parte rationes praeponderant, alterutram eligimus, solum quia volumus; imo in pluribus quae cum reflexione agimus, con*ultationem Omnem et motivorum considerationem ut ridiculam dedignamur, ut quum v. gr. agitur de rebus minimis. 5' Aetionum quarumdam uos auctores exi Stimamus, quarumdam non ita, pujusmodi Sunt omnes actus quos vocamus in deliberatos, aut affectus qui a nobis non sunt praevisi et aliquam operationem nostram per accidens con Sequuntur. Hinc de actionibus primi generis, si prospere res acta suerit, non solum gaudemus, sed etiam nobis ipsi gratulamur, et alias eodem modo nos acturos proponimus; et vice versa, si res male cesserit, non Solum tristamur, seu nos mest ipsos reprehendimus, et contraria nos acturos statuimus. De caeteris vero ita gaudemus vel tristamur, ut eas aliis auctoribus
laudi vel crimini reputemus, aut casui adscribamus, et nos non prudentes aut imprudentes, sed felices aut infelices arbitremur.556. Probatur III. Ex communi hominum sensu; qui locus est sane infinitus. Praecipua facta indicabo, quae hanc conse sionem manifeSlant.1' Libertatis notio apud omnes viget, etiam apud eos qui libertatem humanae voluntatis negant. 2' Magnum discrimen agnoscunt omnes inter naturales
315쪽
psycnoL0GIA. seu corporis seu animi dotes et virtutes morales, inter naturales delectus et vitia, inter actus in ueliberatos et deliberatos, inter actus pueri ac clementis et nocentium uselicta, inter operationes brutorum et hominis. Unde autem hoc uiscrimen, nisi ex libertate Τ3' Sunt apud omnes gontes notio nos justi et injusti, virtutis et vitii, meriti et demeriti, juris et Ossicii, Obligationis moralis, ac legis naturalis. Haec omnes notiones libεrtatis conceptum includuut, et persuasionem de libero hominis arbitrio. 4' Eamdem persuasionem ostendunt leges et praecepta,
suasiones et consilia, hortationes et preces, laude S ac reprehensiones, promissione Set comminationes , praemia ac poenae. Baec Omnia eo spectant, atque eo unice Spectare possunt, ut homines ad quaeuam agenda moveantur. et a quibusdam aliis deterreantur; es Sentq ue absurda prorsus et ridicula, si omnes humanas actiones non ex libertate arbitrii, sed ex ineluctabili necessitate procedere arbitraremur.5' Iiripsi qui libertatem speculative negant, praetico ita
suas actiones moderantur, ita erga caetero S homines se gerunt, ut non minus quam caetero S mortaleS, Se de huitianae voluntatis libertate sirini Ssime Persuas OS ESSe luculentur ostendant.
Dissicultates. 537. Ut modo innuimus, non desuere philosophi: qui ex
salsis principiis argumentando, libertatem humanam insi-ciati sint. Contra eam Pugnarunt lata listae, astrologi , manichae i. pantheis se , he ierou Oxi fere omnes postr in me aulatis, materialistae omnes et increduli: quibus accedunt ii omnes, qui libertatem verbis latentur, re negant, inter quos eminent Leibnii Zii sectatores. POStea quae praemisimuS, horum Omnium argumenta facile relelli possunt. Rusere Iuus breviter, quae memoratu digniora videbuntur. Duili Corale
316쪽
338 opp. I. Voluntas a principio externo, vi dolicet libobjecto moveri debet, ut actu velit. Ergo ab alio determina
Prob. ani. Est axioma receptum : omne quod movetur, ab alio moveri.
2' Voluntas ex se ost in dissor ns ad divorsa, ut intellectus. Ut ergo intellectus ab objecto determitiatur, ita quoque voluntas.
5' Secus, ut rationem redde romus voliti omIm nostrarum, dic9ndum nobis esset: volo quia volo, vel volo quia possum velle; videlicet: ratio meae volitionis est vel ipSa volitio vel ejus possibilitas. Utrumque autem absurdum e St. 559. Res p Dist. ant.: Voluntas ut velit, moveri dpbst ab objecto, i. e. allici aliquo modo ut, illo, cone. ; necessario trahi, subd. : Si sit un te quaque bonum, cons.; SecuS, n πω.Ad 1M DA genserali hujus est uti voritato in ontologia dictum est i0. 5 5ὶ. Quod ad voluntatem attinet, dist. voluntas movetur vel ab alio, vel a si ipsa secundum quod vult aliud, eonc .: spmper ab alio, subd. ut Sustra. Voluntas, ut diximus s551 . a sine movetur necessario; quia ustro vult finsem, semovsti ad ea qtiae sunt ad finem ἰ non tamen nrcessario . quia nullum bonum particulare ab ipsa apprehenditur ut ad siuem
Au 2 ' Dist.: Voluntas est indi Grens in limrentia passiva, nego: in dissi rentia activa, subd. : quae determinetur ab objecto ad agendum, nego, quae determinet se ipsam, eonc. N sempe voluntas in primi S Spontanei late non caret, sed est sui actus principium I 5 5 : atque haec est inuissorentia non passiva, Sed activa. Praeterea ad agendum non ab alio determinatur, sed excepta ultimi finis apsi ρ titione, se ipsam determinat, quum objectum luerit propobitum. Intelli clus vero ad percipiendum determinatur pser speciρm 268 . et ad judicium ab evidentia percepta. Idcirco nulla est paritas adducta; imo si qua est paritas, ea libertatisa vel, ut supra diximus i 551. 4' .
Ad 3 Conc 'do non unam tantum causalsem, sed utramque; nego autem, Si Vo Primam, Sive alteram, ita ut dicitur, intelli-
317쪽
gendam esse. Prima enim ita Oxplicanda ρqt. Vola media. iam olivum quo adducor ad ea volenda. esι quia volo striam. Volo autem sinρs suborilinatos quia volo sinem ultimum: praeter hunc tamen, Omnia ita τοιο, uι possem quoque ea non velle. Altera vero: uolo hoc objecιum, eo illectus motivo, quod hoc objectum bonum est, et idcirco eligibile. In quibus, ut vides, nulla est absurditas. Hinc quoque perspicis, causam quae in utraque propositione assignatur, non esse causam e meientem electionis, sod motivum susciens duntaxat. Causa enim electionis em ciens est voluntas sui actus dominium habens
Iuntas neutrum eligere potest: nam moliva quae sive ad unum sive ad alterum appetendum impellunt, se mutuo elidunt. Voluntas itaque si eligeret. Sine motivo ageret. Si vero inaequalia apprehendantur. voluntas ad bonum majus eligendum necessario determinabitur. .
Nam l' voluntas dicitur elisere quod magis placet. Quod autem placet magis, e St illud objectum in quo major honi
ratio apprehenditur. 2st Bonum minus. quod boni majoris assecutionem impedit, verum est malum. Voluntas itaque illud eligendo, malum eligeret. D Ageret proinde irrationaliter, nempe sine ullo motivo. Appptitus autem rationalis irrationaliter agρ re nequit. 40 Ergo ut in libra lanx majori pondere deprimitur, ita v luntas a bono majori determinatur.54l. RHSp. ad 1 partem, negando quod asseritur, et rationem adclitam. Nam bona haec aequalia, quae supponuntur voluntati oblata, vel sunt ejusdem generis vel diversi. Si sunt ejusdem generis, motiva quae ad ipse alliciunt, binis viribus e diametro oppositis comparari non possunt. Sed comparari potius debent binis viribus ad angulum concur. rentibus. Sicut enim binae vires ad angulum concurrentes resolvi possunt in quatuor. quarum bitiae Sint Oppositas set se mutuo destruant, binae vero in eumdem essectum conspirent;
ita motiva quibus, duo objecta ejusdem seueris et aequalia
318쪽
LIBER TERTIUs, cxΡUI xl. 309 voluntatem alliciunt, alia ipsam alliciunt ad eam boni rationem quae in utroque viget; et haec non eliduntur : alia vero alliciunt et intellectum et voluntatem ad unum alteri praeserendum ; et haec in conflictu eliduntur. Hinc intellectus, qui ex se non judicat nisi ab objecto determinetur, unum alteri praeserre non poterit; voluntas autem quae se ipsam determinat, poterit alterutrum sero lubitu eligere. Neque in hoc sine motivo aget; quia quidquid elisat, semper bonum eliget amore suis. Si vero bona objocta diversi sunt generis, unumquodque eorum eSt altero majus secundum diversas considerationes i554. 1'). Itaque voluntas semper eligit id quod aliquo modo majus esse apprehenditur. Unum autem potius quam alterum considerare, est quidem intellectus proprium; sed ejus quO-quq applicatio ad hoc vel illud consideraudum a voluntate dependet. Nego autem 2 partem e cuius negationis ratio ex dictis
52Ii liquet. 542. Ad prob. Dist. : Voluntas eligit quod magis ipsi
placet dρ liberate, cono .: in deliberate, nempe quod ipsam magis alicit, nego. uuoniam autem voluntatis delibseratum placitum est ipsa ejus electio. propositio objecta vel huc redit : voluntas eleuis quod eligiι; vel dicit id ipsum quod probandum Pst. Au 2 Dist. Bonum minus, per comparationem ad honum malu S. est Verum malum; nempe malum res psectu unius finis particularis, ne.; respectu finis alterius et finis ultimi,
Dist. quoquρ min. . Voluntas illud eligendo, eligeret malum qua malum, nego; ut bonum eSt, vel Saltem quatenus est apprehensum ut bonum, cons. Ad 3m Disι. voluntas irrationaliter ageret. l. e. ageret
absque ratione, ni go. ageret non ex praescripto rationis, iubd.: si bonum apparens prae Vero eligit, corio. ἰ SecuS, nego.
Voluntas semper agit juxta aliquod rationis judicium, quae varias boni rationes, ut eligibiles pro finium diversitata ipsi ostendit. Non tamen semper juxta honestatis regulam,
319쪽
seu ex praescripto rationis agit. Ralio enim, quamvis plures boni species voluntati common Stret, juvet tamen, ut bonum honestum cuicunque alteri praeseratur. Unde si Semper ex praescripto rationis ageremus, illud Si mper Omnibus aliis praeserremus. Nihil Omlnus etiam quum praeeli simus, libere agimus 534. 3' . Ad 4' Aego puritatem: quae si aliquid valet, valet solummodo quoad motus in delib iratos, qui cientur Objectorum lenociniis; non vero quoad deliberatOS, etiamsi voluntas se inclinet ad id quod magis eam allicit. Adue et illud : ex voluntate pendere, ut intellectum applicando ad hoc vel illud considerandum, pondus, ut i ιa dicam, Objecti augeat vel mi
545 0pp. III. Saltem libertas ex intimo sensu non probatur. Nesin ζ1' Libertas est indisserentia ad actum. Atqui sensus intimus non hanc indisserestitiam, sed ipSum actum renuntiat. 2' Sensus intimus tantummodo te, latur, nos libertatis ideam habere. i. e. putare nOS. quod libere agamus. δ' Somniantes sibi videnhur libere asere; nihilominus non est ita. 4 Si aeui magneticae aut lapidi decidenti desiderium imprimbri tur eo te udendi quo tendu ut, RG Simul sui motus cO-gnitio, existimaret uti Pque se SeipSum moves re. Α pari. 544. Resp. ad 1 Couc. maj.; nedio inin. Vide Superius
dictu 5553. Ad 2m Nego. Imo vero idea liberialis nulla esset in nobis,
si libρrtato in nostram tion exsteriremur i556, 1'ὶ. Ad 5 1 ιsι. Somniantes habent relatae,etitationem a tuum liberorum, cone .: eo modo agunt, quo VigilanteS Se agere, sentiunt, nego. Nec Somnia remur nOS libere agere, si vigilantes libere non Ager Emu S. Ad 4M A ego paril. Ni que acus enim nee lapis ea in se experirentur quae nOS experimur, quum libere agimus aut do- liberationem instituimus. Sentiret ad summum lapis, se non vi sua, sed aliena propelli eo quo deside iat, ut nipe id ipsum quod nos sentimus, quum curru vehimur in villam. At certo Diuiti eo by c orale
320쪽
LIBER TERTILS, CAPUT XI. 31 lsi lapis in isti ligontia donari possset, haec tam in ρpta nec cogitaret, nec Scriberet ni Si sorte et ipse eSSet increuulus ac materiali Sta. duae sex divina suturorum praescientia opponi solent, in
Bέ fucultate motrice. 34M. Pauca quaedam subjiciam do lacultate motrico: quas
proprie facultas eraequenili dici meretur. Uuai aqua in enim lacultates quoque perspectivae et reproductivae voluntqti aliquo modo subjiciantur, et exsequantur quod ab illa decernitur, vis tamen motrix hoc munus habet Sibi proprium, ut sit appetitus instrumentum, et juxta varias ejuSuem inclinationes, varios in corpore motus cieat ac moueretur. Notandum lamen, vim hanc, prouli ab appetitu do pendet, ad eos solummodo motus se porrigere quOS animules dicunt et autonomicos i52j. Motus enim plastici Seu automatici non ab appetitu, sed ab extrinseci S agentibus, mediato saltem, dependent. 546. Αsspstrio I. Facultas motriae a facultate appetendi distinguitur. Videlicet membrorum motus, non sunt actus ab appetendi sucullate eliciti, etsi ab ea imperari possint. Sano 1' Fac ullas appetendi non solum motus mombrorum impc raro potest, Sed etiam actus intellectus, set suum, et aritas iar: qui actus multa quae appelimuS, ex Sequutitur. At c rio harum facultatum actus non eliciuntur a facultato appetendi, sed tantummodo imperantur. Nulla igitur est ratio, cur membrorum mutuS Siuι actus ab appetibu eliciti, et non solummodo imperati. 2' Αctus app0 litus 9bsolvuntur conjunctione ipsius cum
objecto, prout i hoc in apprehensione sulget i504 : id quod
potissimum verum est in iis actibus, qui non sunt uel octatio de objecto obtento, Seu in obiectum ut assequenuum vel ut Diuitiaco by Cooste