장음표시 사용
341쪽
mis, ac sub variatis infinite sormis, a divorsis obtinetur. Sit
in exemplum reseroductio planiarum, quae si per semen obtineatur, tam varia est, quanta antherarum, stigmylum et pollinis varietas. Haec autem varietas tanta est, quantam in floribus demiraris. Quaedam praeterea plantae per ramos quoque . per pemmas. Per soli a re pro duruntur.5' Inier fines a Conditore int9ntos habetur harmoni ea subinordinatio: ita ut unaquaeque pars finem sibi proprium assequatur, et in hoc caeteras partes juvet, omnesque simul ad totius conservationem et actionem concurrant. Considera organa plantarum et animalium.
66 Una eademque rρs pluribus finibus simul obtinondis
mirum in modum aptata deprehenditur: aer V. gr. respirationi animalium, vocalibus sonis tam emittμndis quam excipiendis, avium volatui, nutritioni animantium, quae sugendo vitam alunt. nutritioni plantarum, continendae evaporationi, bonμficiis ventorum, rori et pluviis. combustionibus, crepusculis ita opportune inservit; ut quidquid horum consideres, ad id unum aer, cum talibus elementis, cum tali densitate, cum tali elastici late, destinatus esse videatur. Et e converso organa respirationis, organa voc8lia, organa auditus et caetera
quae propter fines suos aere utuntur, ad usum hunc mirabilitor sunt disposita. ζ' Non in robus solum est sapientissimus ordo, sed etiam in earum motibus. et in viribus ex quibus motus pria cedunt, et in legibus quibus motus temperantur. Interroga mechani
8ρ In his omnibus mirabilis viget constantia : nam rerum formae, motus, vicissitudines iisdem perpetuo legibus tomperantur, et ad mundi conservationem diriguntur. Hinc scientiae omnes physis M. 9' Quae constantia multo est hinc mirabilior. quod ex una parte res singulae caducae sunt, corruptibiles sunt, ac brevi deficiunt: ex altΡra vero, magna est virium contrarietas ac Pugna, ex qua summa rerum omnium pernicies lacile oriri posset. Cogita parumper quid fieret. Si V. gr. abrumperetur
vis projectionis aut attractionis, respectu telluris.
342쪽
LIBER PRIMUS, rapuT Ili. 233 d' Hage omnia dum disponebat rerum Conditor, ex una
qui clem parte sinium exigentiam, at ex altera ordinem quoque symnaetricum et harmonicum, Omnemque pulchritudinem continenter spectabat. Hanc enim sρmper in suis operibus studioso quaesivit, et cum utilitate artificiose conjunxit 0. 405. 1' . 1' Demum legos secundum quas haec omnia fiunt, reno-Vantur, moventur, connEciuntur, a materiae essentia nullatenus pendent : sunt ergo libere constitutae. Haec admirentur athei et erubescant. vocem quo rationis, immo rerum omnium clamorem, impietatem insipietati amque suam ipsis exprobrantem audiant. In his enim omnibus adeo evidentia sunt intelligeritiae non modo, sed altissimae quoque sapientiae vestigia, ut si quis ea tantisper con Sideret, is facilius in animum induxerit, ea quae videt ac tangit non existere . quam tantum ordinem tantamque pulchritudinem aeaeco casu, et ex brutarum virium conflictu prodiisse. Ipsi athei, si sunt homines, in hac cotidiat Oue verbentur necesse
32. Confirmatur conclusio triplici comparatione. ' Si nec domum, nec horologium, nec librum sine causa intelligente et ax consilio operantis fieri potuisse exi Stimamus: mirandae hujus habitationis nostrae architectum, hujus machinae ad HO complesxse inventorem, hujus libri. in quo tantae sapientiae consilia Iesimus, auctorem intelli sentem non fuisse, quis putei 2' Si norem, arborem, equum, homin0m d pictum in ia-bula, aut ex marmore vel ex cera sculptum videmus, statim de pictore aut sculptore cogitamus, Θjusque laudamus Peri tiam : nonne igitur agnoscemus, artificis sapientissimi opus fuisse ipsos stores, ipsas Hrbores. ipsa animantia, quae ante oculos nostros perpetuo vigent ac renovantur 3 Si eximiae iniselligentiae laudem sibi compararet qui, quod nemo adhuc secit, totum mundi Ordinem, rerumque relationes, ac lρgRs naturae uili verbae explicaret; quantae ue-inum sapientiae fuerit, hunc Ordinem, has relationes ac leges
343쪽
excogitassse, constituisse, atque ita temperasse, ut finem suum constanter assequerenturi M. COROLLARIA. ' Causa quae mundum eondidit. non intelligqns modo, sed et mire sapiens psi. Operaniis enim sapientia in mediorum ad finem directione innotescit. Est summe potens. Considera mundi amplitudinem, molem. vires, legum constantiam. 3' Mons haec Pst summe pulehra. Ab effectibus. 4' Summe bona. Tantam enim curam adhibuit. ut honis Omnibus. non necessariis modo, sρd et convenientibus et delociabilibus, animalia omnia, atque homines in primis fruerentur.5' Est uniea. Nam tota rerum univorsitas iisdom legibus subjacet: Omnia inter se connexa sunt, et ad eumdem liuem
6' Est a ιota rerum uninersitate distineta. Elonim est intelligens : sergo a mundo mates risii uis tr 'ta. Praeterμa qui omnia ordinavit quae in mundo sunt, intra rerum ordiuatarum ambitum esse non pol RSt. ' Est a cong rie rerum mundan rum inde pendens. Nam erat haec mens. antequam hic Ordo colastitueretur. Omnia ab ipsa dρppndρnt. 8' Πubet omnem tum in materiam. tum in hominum spiritus potestasem. Patet Hx eo. quod materiam quidem uti voluit larmavit, suisque lρgibus subjecit : hominum usero spiritus organicis corporibus inseruit, iniimeque conjunxit. 9' Ab hac praepotenti intelligentia dependet hominis vitaeι mors. omnia enim quae intra nos peraguntur, ab ipsa dependent; omnia quae extra nos sunt, ipsius imperio temperantur. 10' Εsi ergo hoe Ens ab homine reverendum: nam super omnia excellit : colendum; nam potentissimum est: timendum; quia punire hominem potest: amandum denique; quia bonum est et innumera nobis ac maxima beneficia contulit.
1' Habemus ergo in hac Mente quae mundum condidit, Ens illud, quod aιhei nolunt agnoscere : nimirum superior
344쪽
De Dieuri systemata. 34. Quemadmodum argumento metaphysico sortem infinitam athei opponunt, ita argumentum hoc physicum Epicuri Somni iis en Ervare conantur. Non negavit Epicurus, eSSe Deos, sed in beato quodam et tranquillo otio omnique cura vacuam divinam naturam aiebat esse oportere; ita ut et mundus et homines nullo modo a Diis dependerent Mundi autem genesis huiusmodi suit juxta Epieurum. In vacuo infinito et
aeterno infinita aeternarum atomorum multitudo volitabat, quae et figurae et magnitudinis infinitas haberent varisitates. Alomi ero motu naturali aeternum impulsae, per infinita spatia deorsum urgebantur; casu tamen iactum est, ut tranS versum declinarent, et sic altera ad alteram accederent, ac temere simul coacervatae mundum quemclam constituerent; qui deinde dissolutus, alteri et alteri ac nostro huic ue inde locum d0dit. Sic omnia ex selicit Epicurus cum Suis; nec reS materiales modo, sed et ipsam spirituum existentiam. Omn que spiritales actus. Atque huc redeunt tandem aliquando omnia atheorum systemata: omnes athei quI ideatisιae non suut, epicuream crambem recoquunt. 35. Ridicula haec commenta expositione ipsa salis consutantur, ac jam in Ontologia et cos inologia hujus erroris fundamenta eversa sunt. Nihilominus hoc loco praecis uas ex iis, quae in hac hypothesi congestae sunt, abSuruitatibus,
PB0poslTio IV. Epicuri systema de mundi origine absurditatibus scatet,1 est spatium vaeuum reais et inlinitum. V. dicta in cos. mologia iC. 33s . 2' Atomi impro uetae. Magna absurditas est materia im- producta C. 258j. Eoque major est absurditas haec in Epicuri sIstemate, quoa atomi et improductae ponuntur, et quoad existendi modum semper mutiuiles. Si enim fuissent
345쪽
im productae, soroni iam in sex istondo absoluta n cossariae, Pt proinde immutabiles quoad Oxistendi modum 0. 587, 4'ὶ.3' Atomi multitudine infiniue 0. 550ὶ.4'Ammi insinitor et naeuum. Fac esse atomos infinitas: tot erunt quot esse possunt. Ergo omne vacuum implebunt; adeoque nullum erit vacuum.
5' Atomi oeternae io. 531, 2' . 6'Motus ceternus tibi d. . P Atomi infinitae et motus. Rursum, si atomi sunt infinitae, nullum est vacuum quomodo ergo atomi moveri
8' Mosus alomis essentialis. Igitur atomi nunquam quiescere potuissent. Praei prea motus iste essentialis suisset nΘces sario certa quadam velocitate ac directione determinatus. Ergo materia non potuisset unquam alia velocitate aut directione moveri. Nam quod est essentiale, immutabile est. Mitto alia multa. 9' Gravitas intrinseca et essentialis, qua atomi deorsum sponte movesntur; quin praeterμa ullum Sit Gravitatis centrum.10' Figura atomorum. ma nitudo, mutua diriantia; haec omnia essentialia materiae non sunt, et in ipsa Supponuntur sine ulla ratione extrinseca determinante.
Beelinatio quoque illa Θffectus est sine caus . Cur enim desclinarunt Τ Cur omnes' Cur tali t0mpore' cum minimo intὐrvallo, majore non I Cur inaequalitὐr declinarunt Τ P Ordo qui in mundo est, casu constitutus; quae res, etiamsi atheis omnia quae inverecunde sibi dari postulant, permittantur, absurda est quam maxime. 36. Revera exstiterint sane a se, ab aeterno, atomi material Hs, diversae figurae ac magnitudinis, cum omnibus suis essentialibus proprietatibus: viguerit, vide quid largiar, attractio universalis; imo attractio quoque molecularis, et chimica, et electrica ipsas inter se conciliarit, vi scilicet
sua, Casu, Θx PSSentia atomorum . quacunque tand8m ratione
libuerit. Quid inde Τ Vide adhuc quam multa supponi cle-beant, ut mundi formatio explicetur.
1' Supponi debet dispositio primordialis atomorum, ac
346쪽
LmER PRIΗΠs, cxpur iii. 33 dispositio ejusmodi, ut eae deinde viribus suis in se mutuo agentes mundanum systema, et planetarum globos, et intellure atmosphaeram, maria, flumina, terras, montes Vallesque efficerent. Fac enim v. gr. omne oxygenium suisse a regiona telluris longissime remotum; hoc unum satis erat ad perturbanda omnia. Haec porro primordialis atomorum dispositio, qua delineatio, ut ita dicam, mundi tota continebatur, ab essentia materiae non est. Ergo ab alia causa essecta est. Et cum non intelligentiam modo, sed altissimam sapientiam postularet, non cuicunque cauSae, sed causae summe intelligenti tribuenda est.2' Supponi debet molus primitivus atomis communicatus, sine quo materiales vires nullum effectum producere poterant IC. 297, 5' . Materiales enim atomi sunt ad motum quietemue inditarentes. Ergo ex sui natura motum non habent. Sunt praeterea essentialiter inertes, nec semetipsas sive admotum sive ad quietem determinare valent. 5' Supponi debet causa a materia elementari eiusque viribus distincta, quae corpora organica sormaverit, et oeconomiae tam vegetalis quam animalis leges constituerit iC. 297,
4' Ne dicam de sonsitivae vitae phaenomenis, et de instinctu
motuque animalium, ad quae explicanda nec materiae vires
nec ipsa sussicit organigatio, certe intelligendi principium ejusque cum corpore conjunctio a nullo agente materiali et non intelligente repeti potest. Quomodo enim, ut caetera omittam, quomodo poterat intelligentia a causa non intelligente prodire 'Concludamus. Etiamsi Epicuro et atheis ea omnia permittantur, quae ipsi non probant, sed supponunt, a nobis autem salsa et absurda probantur, etiamsi, inquam, haec omnia ipsis permittantur, adhuc tamen eo quo spectant, Pervenire non possunt, ut nempe testimonium quod auctori suo rerum natura tribuit, aliquo modo infirment.
347쪽
Dissicultates. 3 . ole. I. Nullae dantur in rerum natura causae finales. Nam :1' Cum physicas causas ignoremus, finales excogitavimus. 2' Quia nos propter aliquos sines agero solemus, gratis supponimus Kns quoque supremum ita agsere. 5 Revera Ens supremum nulla re eget. Ergo agere propter finem non poteSt. 4' Fieri casu potest, ut quaedam similitudinem accipiant operum, quae ab intelligemia ad finem ordinantur. 58. Res p. Nego ant. Ad Nego quod inepte asseritur. Et nota, alteram ex his cognitionibus, quemadmodum alteram supplere non potest, ita eam juvare et promovere. Nam et quo magis rerum Physicae cauSae cognoscuntur, eo melius ac plures intenti fines apparent; et non raro finales causas perscrutando, physicas quoque cognovimuS. Ad 2 pariter nego. Nihil enim supponimus aut supponere necesse est, cum Opera ipsa loquantur et clament. Ad 5 Cone. ant. ; dist. cons. : Noquit agere propter finis consecutionem tanquam propter bonum quo indigeat, cone.; nequit agere cum fine, seu opus dirigere ad assequendum finem ipsi praestitutum, nego. Ad 4m Bist.: Casu absolute dicio lo. 520ὶ, nempe sine ulla causa, nego; casu relative dicto, nempe ex concursu accidentali causarum quae effectum aliquem non intendant, subd.: et haec possunt facile distingui a rebus vero ordinatis ad sinem, esnc.; non possunt, nego. V. dicta in ultimo ontologiae libro 0. 395).59. 0bj. II. Fieri potuit, ut hic naturae ordo casu prodierit
ex sortuito atomorum concursu.
Nam sori uitae atomorum concurssantium conjunctiones, tempore tu finito, possibiles omnes combinationes enicere debent.
348쪽
Αtqui inter omnes possibiles combinationes est etiam haec
Addunt paritatem: si notae Omnes typographicae quibus Virgilii poema constat, iactibus combinentur in sinitis, Saltem semel, Virgilii poema dabunt. 40. Resp. primo. Nego maj.: quae ex multiplici capite salsa est et absurda 1' propter absurdas illas et gratuitas suppositiones, quas
continet hoc atheorum somnium. 2' quia ut habeantur omnes possibiles combinationes, necesse est insuper supponere unamquamque atomum Spatii infinitatem, quaquaversus et secundum omnes directiones. Percurrere POSSe. NeceSse est enim, ut quaeque atomus reliquis omnibus et singulis conjungatur. Haec autem nova suppositio novum est absurdum; quia obtrudit nobis effectus infinitos absque ulla causa: quae enim vis hac illac atomum, et in omnes partes infiniti spatii propellere poterit Τ3' quia salsum absolute est, tempore vel in sinito, omnes combinationes possibiles in autum prodire debere: quitiimo impossibile plane est, ut omnes tu actum Prodeant. 41. Nam ut habeantur Omnes possibiles combinationes, debet unaquaeque atomus in omnibus punctis infiniti spatii successive inveniri. Sint itaque duae atomi A et R. Ponamus R εsse fixam, et Α moveri: motus hujus puncti Α, secundum lineam infinitam, tempus postulat infinitum. Motus ejusdem in plano infinito postulat tempus infinitum secundi ordinis; si vero punctum A moveri debeat in spatio in sinito secundum tres dimensiones, postulat tempus infinitum tertii o dinis. Verum, ne haec persequamur, quae minuta censerili ossunt quando cum atheis res est, sit infinitum hoc ordinis primi. Accedat nunc tertium elementum M. Ut inter tria elementa, A, R, II, omnes possibiles combinationes habeatitur, necesse
est, ut ad unam quamque novam positionem punctorum Aet R, renoventur omnes mutationes possibiles puncti M. Sed istae in sinitum tempus occupant. Ergo unaquaeque pOSiti Opunctorum A et R deberet infinito tempore manere. Sed
349쪽
ei iam positiones istae sunt infinitae. Ergo ad habon das omnes combinationes possibiles trium atomorum Α, R. M. instauratio infinita infinitorum temporum exigitur. Estne possibile tempus hoc infinitum multiplicatum per infinitum ΤQuid vero, si addas quartam atomum' 0mnes possibiles combinationes requirent tempus infinitum bis multiplicatum per infinitum. Si atomi quinque ponantur, tempus infinitum erit multiplicandum per infinitum ter, et ita porro. Si igitur
ponas atomos infinitas, omnes possibiles combinationes exigerent infinitum tempus evectum ad infinitum unitate diminutum ; quae postrema restrictio prosecto ridiculum complet. Memento autem, infinitum de quo loquimur, esse infinitum tertiae potentiae. Ηorrendam sane monstrositatem l Concludes ex his, etiam tempore infinito, paucissimas solum ex possibilibus atomorum combinationibus ad actum prodire posse; prodire autem omnes, metaphysice impossibile esse. Res p. secundo. Disι. min.: Inter combinationes possibiles est etiam haec rerum universitas; nempe inter combinationes intrinsece possibiles, eone .; inter combinationes extrinsece possibiles, subd. r spectata virtute cauSae intelligentis, eo .; Secus, nego ibit . Et sine ulla distinctione nego cons. et consequentiam. 42. Ad allatum ex mplum res p. negando paritatem. Nam is qui haec objiciunt, supponunt notas typographicas jam rite formatas, et determinato illo numero contineri, et latinae solum scripturae elementa exhibere' quae omnia intelligentiam formantem requirunt. Supponunt deinde, Omnes in urnam projici, et in talem urnam, urnaque ab aliqua vi agitata, alteram post alteram ex angusto foramine domitti, et juxta latera quae exsculptis litteris sunt notata, demitti; quae iterum omnia causam requirunt, eamque intelligentem. Supponunt denique, eos characteres intra finitum spatium
disponi et super stabili solo collocari; id quod de ato. mis in spatio quaquaversus itinuito dispersis supponi non
Verum haec omnia quum supponunt, jam supponunt intelligentem causam studiose omnia praeparantem, quae requi
350쪽
runtur. ut possibilis sit Enetitos impressio. Nil mirum igitur. si in his omnibus adjunctis ea dici possit, imo et debeat etiam extrinsece possibilis. Sed in atheorum h3pothesi omno intelligentiae consilium, omnis dispositio ac directio excluditur, imo multa supponuntur fieri sine ulla causa. 2' Non stat paritas ρtiam ex eo, quod combinatio illa litterarum Si semel fieret, non tamen renovari constanter per geret. At vero naturae ordo in omnibus suis editionibus con
43. 0bj. III. Ut explicetur mundi Ordo, nihil aliud necesse est sup 'Onere, nisi vires, quas materia habet. Nam revera ab his viribus omnia fiunt. 5' Praesertim, cum ignotum sit, quousque pervenire possint naturae virES. 44. Res p. ad 1 , 1' ante omnia supponendam esse materiae existentiam. Males ria autem non potest a se existere.
Res p. 2' Dist.: Vires constitutas, definitas, di positas, di reetas consilio supremae intelligentiae, cone. ; virES tantummodo materiae essentiales, et nullum aliud agens praeter eas, nego. V. dicta superius s56j. Rationem additam eodem modo distingues. 45. Ad 2 noto in primis, vocem hanc natura. qua athei mirifice delectantur, duo in quaestione hac significare legitime posse : 1' collectionem corporum, ac virium constantium, quibus corpora. certo Ordine certaque lege, sensibilia phaenomena immediate producunt; 2' causam a qua corpora viresque ipsorum ac larmae, certo illo ordine ac lege constitutae sunt primitus ac dispositae, et continenter diri. guntur. Sed athei de natura loquuntur, quasi de abstracto quodam ac poetico ente, quod revera nihil est aliud, quam materia ejusque vires essentiales casu operantes. Hinc resp. dist.: Ignoramus quousque pervenire possint vires naturae, i. e. materiae agentis sub legibus ac diroctione supremae intelligentiae tr.; vires materiae per se, nego. Etenim materia per se nihil potest, nec vires ullas habet, cum per se
neque possit existere. Et quamyis existat, non potest per se